Giáo trình mô đun Trang bị điện 2 nghề Bảo trì thiết bị cơ điện Trường Cao đẳng Dầu khí

Giáo trình trang bị điện 2 cho nghề bảo trì thiết bị cơ điện trình độ cao đẳng, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên.

• Tác giả: Phạm Văn Cấp
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện
• Đề tài: Giáo Trình Mô Đun: Trang Bị Điện 2
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: LẮP MẠCH ĐIỀU KHIỂN ĐỘNG CƠ ĐIỆN
• 1.1. Mạch điều khiển động cơ điện một pha
• 1.2. Mạch điều khiển đảo chiều động cơ điện một pha
• 1.3. Mạch hãm động năng dùng nguồn một chiều
• 1.4. Mạch hãm động cơ dùng tụ điện
• 1.5. Mạch hãm ngược dùng rơ le Timer
• 1.6. Mạch hãm ngược dùng rơ le tốc độ
• 1.7. Mạch điều khiển động cơ 2 cấp tốc độ
• 2. BÀI 2: TRANG BỊ ĐIỆN NHÓM MÁY NÂNG VẬN CHUYỂN
• 2.1. Đặc điểm truyền động và trang bị điện cầu trục. Điều khiển cầu trục bằng bộ khống chế động lực. Truyền động các cơ cấu cầu trục dùng hệ truyền động máy phát động cơ. Hệ truyền động các cơ cấu của cầu trục dùng bộ biến đổi thyristo - động cơ điện một chiều (T-Đ)
• 3. BÀI 3: TRANG BỊ ĐIỆN CÁC MÁY NÉN, MÁY BƠM, QUẠT GIÓ
• 3.1. Trang bị điện máy bơm
• 3.2. Trang bị điện quạt gió
• 3.3. Trang bị điện máy nén khí
• 4. BÀI 4: CÁC KHÂU BẢO VỆ VÀ LIÊN ĐỘNG TRONG TRUYỀN ĐỘNG KHỐNG CHẾ - TRUYỀN ĐỘNG ĐIỆN
• 4.1. Bảo vệ quá dòng. Bảo vệ điện áp. Bảo vệ thiếu và mất từ trường. Liên động bảo vệ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Trang Bị Điện 2 Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện

Giáo trình Trang Bị Điện 2: Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện là một tài liệu quan trọng trong chương trình đào tạo cao đẳng nghề điện công nghiệp. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về hệ thống điện, giúp sinh viên nắm vững nguyên lý làm việc và yêu cầu về điều khiển động cơ điện. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên nhu cầu thực tiễn và yêu cầu của ngành công nghiệp hiện đại.

1.1. Mục Tiêu Của Giáo Trình

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng cần thiết để lắp ráp và bảo trì các thiết bị điện. Nội dung bao gồm các mạch điều khiển động cơ điện, trang bị điện cho máy nâng vận chuyển và các thiết bị khác.

1.2. Cấu Trúc Nội Dung Giáo Trình

Giáo trình được chia thành bốn bài học chính, mỗi bài tập trung vào một khía cạnh cụ thể của trang bị điện, từ lắp mạch điều khiển đến bảo trì thiết bị cơ điện.

II. Thách Thức Trong Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện

Bảo trì thiết bị cơ điện là một trong những thách thức lớn trong ngành công nghiệp hiện nay. Việc đảm bảo hoạt động liên tục và hiệu quả của các thiết bị điện là rất quan trọng. Các vấn đề thường gặp bao gồm hỏng hóc thiết bị, thiếu hụt linh kiện thay thế và yêu cầu bảo trì định kỳ.

2.1. Các Vấn Đề Thường Gặp Trong Bảo Trì

Các vấn đề như hỏng hóc đột ngột, sự cố điện và thiếu linh kiện thay thế thường gây khó khăn cho quá trình bảo trì. Điều này đòi hỏi kỹ thuật viên phải có kiến thức vững vàng và kỹ năng xử lý tình huống.

2.2. Tác Động Của Thiết Bị Hỏng Hóc Đến Sản Xuất

Thiết bị hỏng hóc không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn có thể gây ra thiệt hại lớn về tài chính. Việc bảo trì kịp thời và hiệu quả là cần thiết để giảm thiểu rủi ro này.

III. Phương Pháp Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện Hiệu Quả

Để đảm bảo thiết bị cơ điện hoạt động hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp bảo trì hợp lý. Các phương pháp này bao gồm bảo trì định kỳ, bảo trì dự đoán và bảo trì theo tình huống.

3.1. Bảo Trì Định Kỳ

Bảo trì định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn và đảm bảo thiết bị luôn trong tình trạng hoạt động tốt. Việc lập kế hoạch bảo trì định kỳ là rất quan trọng.

3.2. Bảo Trì Dự Đoán

Bảo trì dự đoán dựa trên việc theo dõi và phân tích dữ liệu hoạt động của thiết bị. Phương pháp này giúp giảm thiểu thời gian ngừng hoạt động và chi phí bảo trì.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Trang Bị Điện 2

Giáo trình Trang Bị Điện 2 không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong ngành công nghiệp. Sinh viên có thể áp dụng kiến thức đã học vào thực tế công việc, từ lắp đặt đến bảo trì thiết bị.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Tế

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tế giúp nâng cao hiệu quả công việc và giảm thiểu sự cố thiết bị.

4.2. Vai Trò Của Kỹ Thuật Viên Trong Ngành

Kỹ thuật viên có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hoạt động của thiết bị. Họ cần có kiến thức vững vàng và kỹ năng thực hành để xử lý các tình huống phát sinh.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Trang Bị Điện 2

Giáo trình Trang Bị Điện 2: Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện là một tài liệu thiết yếu cho sinh viên ngành điện công nghiệp. Nó không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn trang bị kỹ năng thực hành cần thiết cho sinh viên.

5.1. Tương Lai Của Ngành Bảo Trì Thiết Bị

Ngành bảo trì thiết bị cơ điện sẽ tiếp tục phát triển với sự tiến bộ của công nghệ. Việc cập nhật kiến thức và kỹ năng là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Sinh Viên

Sinh viên nên chủ động tìm hiểu và thực hành các kiến thức đã học để nâng cao kỹ năng và khả năng làm việc trong ngành điện công nghiệp.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN NỘI DUNG GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: TRANG BỊ ĐIỆN 2

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình mô đun Trang bị điện 2 (Mã mô đun: KTĐ19MĐ58) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề được Trường Cao đẳng Dầu khí biên soạn và ban hành nội bộ theo Quyết định số 185/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 3 năm 2020. Ban biên soạn giáo trình gồm có: ông Phạm Văn Cấp (Chủ biên), cùng hai tác giả Ninh Trọng Tuấn và Nguyễn Xuân Thịnh. Mô đun có khối lượng học tập 02 tín chỉ với tổng thời lượng 45 giờ (trong đó phân bổ 14 giờ lý thuyết, 29 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 02 giờ kiểm tra).

Trong chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng các ngành Bảo trì thiết bị cơ điện và Điện công nghiệp, mô đun Trang bị điện 2 thuộc khối kiến thức chuyên môn nghề (nhóm II.2). Học phần được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các mô đun cơ sở và chuyên ngành như Đo lường điện, Máy điện, Khí cụ điện, Cung cấp điện và Trang bị điện 1.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học:

• Kiến thức: Trình bày được nguyên lý làm việc và các yêu cầu kỹ thuật điều khiển động cơ điện; phân tích được đặc điểm truyền động và sơ đồ trang bị điện của nhóm máy nâng - vận chuyển, trạm bơm nước, quạt gió, máy nén khí; giải thích được chức năng các khâu bảo vệ và liên động trong hệ thống truyền động điện.
• Kỹ năng: Lắp ráp, đấu nối hoàn chỉnh các mạch điều khiển động cơ điện và mạch bảo vệ; thực hiện quy trình kiểm tra an toàn điện (đo thông mạch, đo điện trở cách điện, thử nghiệm bảo vệ RCD, nút dừng khẩn cấp); vận hành, phát hiện và xử lý sự cố trong các thiết bị sản xuất như cầu trục, băng tải, hệ thống bơm và quạt công nghiệp.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tác phong cẩn thận, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn điện, an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Giáo trình có cấu trúc gồm 4 bài học chính, được thiết kế theo hướng tích hợp lý thuyết với hướng dẫn thực hành từng bước, kết hợp hệ thống bản vẽ nguyên lý và bảng tiêu chí đánh giá đo lường chi tiết.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 4 bài học theo tiến trình logic từ điều khiển phần tử truyền động cơ bản đến các hệ thống máy sản xuất phức tạp và hệ thống bảo vệ liên động:

1. Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện (16 giờ): Cung cấp cấu tạo và sơ đồ nguyên lý mạch điều khiển động cơ điện xoay chiều một pha (phương pháp xác định cuộn chạy, cuộn đề bằng Ohm kế/VOM); mạch điều khiển đảo chiều quay động cơ một pha; các phương pháp hãm dừng động cơ (hãm động năng sử dụng nguồn một chiều qua chỉnh lưu cầu, hãm động cơ bằng tụ điện, hãm ngược sử dụng rơle thời gian Timer, hãm ngược sử dụng rơle tốc độ); mạch điều khiển động cơ hai cấp tốc độ và hãm ngược quay hai chiều.
2. Bài 2: Trang bị điện nhóm máy nâng vận chuyển (10 giờ): Trình bày đặc điểm công nghệ và cấu tạo cơ khí - điện của cầu trục (gồm kết cấu xe cầu, xe con, cơ cấu nâng hạ dùng palăng hoặc móc treo); cấu tạo và nguyên lý các bộ phanh hãm điện từ (phanh guốc, phanh đĩa, phanh đai); kết cấu hệ thống tiếp điện cứng đường trônlây (trolley) và cáp mềm; bộ khống chế động lực kiểu tay gạt và kiểu vô lăng; hộp điện trở (gang đúc và dây điện trở quấn constantan, reostan, fecral); bàn từ bốc hàng (dạng tròn, mặt cầu lõm, chữ nhật, dạng xà); phân tích và đánh giá hai hệ truyền động điển hình: hệ máy phát - động cơ (F-Đ) và hệ biến đổi thyristor - động cơ điện một chiều (T-Đ).
3. Bài 3: Trang bị điện các máy nén, máy bơm, quạt gió (10 giờ): Phân loại và cấu tạo các phần tử hệ thống bơm (bơm thể tích, bơm động học, cấu tạo bơm ly tâm buồng xoắn); tính toán các thông số làm việc cơ bản của bơm (cột áp $H$, lưu lượng $Q$, công suất động cơ $N_{\text{đc}}$, hiệu suất tổng $\eta_b$); đặc tính và cấu tạo quạt ly tâm, quạt hướng trục, quạt công suất lớn; mạch kích từ và quá trình mở máy động cơ đồng bộ kéo quạt/bơm; cấu tạo, chu trình làm việc và sơ đồ khống chế tự động áp suất máy nén khí kiểu pittông.
4. Bài 4: Các khâu bảo vệ và liên động trong Truyền động khống chế - Truyền động điện (9 giờ): Phân tích sơ đồ nguyên lý và chức năng của các khâu bảo vệ: bảo vệ quá dòng (rơle dòng cực đại), bảo vệ điện áp (bảo vệ điện áp không và điện áp cực tiểu), bảo vệ thiếu và mất từ trường động cơ điện một chiều, các sơ đồ bảo vệ liên động cơ khí và liên động điện.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết cơ sở: Nguyên lý đóng/ngắt mạch tiếp điểm qua rơle - contactor; lý thuyết điều khiển tự động quá trình quá độ (khởi động, hãm, đảo chiều); quan hệ điện - cơ trong động cơ một pha và ba pha.
• Nguyên lý truyền động: Nguyên lý biến đổi điện năng và điều khiển tốc độ của hệ F-Đ (điều khiển 2 vùng tốc độ thông qua biến trở kích từ $R_{KF}$ và $R_{KĐ}$, làm việc trong 4 góc phần tư) và hệ T-Đ (chỉnh lưu thyristor kết hợp phản hồi máy phát tốc FT, dải điều chỉnh $D = 100 \div 1000$).
• Phương trình và thông số kỹ thuật: Công thức tính toán lực kéo, mômen trục tang nâng, công suất truyền lực cơ cấu nâng $P = \frac{G \cdot v}{102 \cdot \eta}$; phương trình hiệu suất trạm bơm $\eta_b = \eta_Q \cdot \eta_H \cdot \eta_m$; quan hệ mômen khởi động của bơm ly tâm khi đóng van đầu ra đạt $M_{\text{kđ}} = (0,2 \div 0,3) M_{\text{đm}}$.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Nhận diện cực tính và thông số cuộn dây động cơ; đấu nối tủ điện điều khiển đảo chiều, hãm dừng và tuần tự; sử dụng thiết bị đo (đồng hồ vạn năng VOM, máy đo điện trở cách điện Megohmmeter, thiết bị kiểm tra dòng rò RCD).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đọc và bóc tách bản vẽ sơ đồ nguyên lý, sơ đồ bố trí thiết bị và mạch động lực; tính toán thông số chọn hộp điện trở, công suất động cơ dẫn động theo đặc tính tải.
• Kỹ năng nghề nghiệp thực tế (Practical competencies): Vận hành hệ thống theo đúng quy trình công nghệ; phát hiện và khắc phục các hư hỏng thường gặp trong mạch điều khiển cầu trục, máy bơm, máy nén; thực hiện các quy chuẩn an toàn tiếp địa (cầu nối PE) và dừng khẩn cấp (E-STOP).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực, kết hợp linh hoạt giữa diễn giảng kỹ thuật, vấn đáp lý thuyết và dạy học giải quyết vấn đề (problem-based learning). Cơ cấu thời lượng dành tới 64,4% cho thực hành (29/45 giờ), đặt người học vào vị trí trực tiếp thao tác trên các panel, bàn giá thực tập và mô hình công nghiệp.

Bài tập tình huống và quy trình thực hành

Hệ thống bài tập củng cố được xây dựng theo hình thức dự án kỹ thuật có bảng mô tả công việc, danh mục thiết bị vật tư, bản vẽ thiết kế và quy trình thực hiện chuẩn 7 bước:

1. Gá lắp hộp nối và các khí cụ đóng cắt/điều khiển lên bảng điện.
2. Lắp đặt kẹp cáp và phụ kiện định vị.
3. Cắt dây, tuốt vỏ cách điện và luồn dây dẫn qua máng/ống.
4. Cố định hệ thống dây dẫn bằng bộ kẹp.
5. Thực hiện đấu nối dây dẫn vào tiếp điểm rơle, contactor, động cơ theo sơ đồ nguyên lý.
6. Kiểm tra cách điện, thông mạch và logic toàn bộ mạch điện.
7. Đóng nắp hộp nối và cấp nguồn chạy thử nghiệm.

Các bài tập tiêu biểu gồm có: Lắp đặt tủ điều khiển đảo chiều quay động cơ một pha (Bài 1); Thiết kế lắp đặt tủ điều khiển 3 động cơ ba pha khởi động tuần tự theo rơle thời gian 5 giây và dừng bằng nút $S_0$ hoặc dừng khẩn cấp (Bài 2).

Phương pháp đánh giá (Assessment methods)

Hệ thống đánh giá kết quả học tập được quy định cụ thể theo 3 giai đoạn:

• Kiểm tra thường xuyên (01 điểm): Hình thức kiểm tra vấn đáp hoặc viết dưới 30 phút trong giờ học.
• Kiểm tra định kỳ (02 điểm): Gồm 01 bài kiểm tra lý thuyết (nội dung Bài 3, thời gian làm bài 45–60 phút) và 01 bài kiểm tra thực hành tay nghề (nội dung Bài 1, thời gian 60 phút).
• Thi kết thúc mô đun: Hình thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành thao tác trên mô hình, thời gian thi từ 90 đến 120 phút.

Hướng dẫn tự học

Người học được yêu cầu đọc trước tài liệu theo từng bài học, hoàn thành phiếu học tập cá nhân, nghiên cứu sơ đồ mạch lực và mạch điều khiển trước khi vào xưởng, nghiêm túc chấp hành nội quy an toàn điện và quy định 5S trong nhà xưởng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Nội dung giáo trình Trang bị điện 2 phản ánh các đặc điểm kỹ thuật và cập nhật bám sát thực tế sản xuất công nghiệp:

• So sánh có hệ thống giữa các thế hệ truyền động: Giáo trình đặt song song phân tích hệ truyền động cổ điển F-Đ (máy phát - động cơ một chiều) với hệ truyền động bán dẫn T-Đ (bộ chỉnh lưu thyristor - động cơ một chiều). Tài liệu làm rõ ưu thế của hệ T-Đ về kích thước nhỏ gọn, tổn hao công suất riêng thấp, phản ứng nhanh và dải điều chỉnh rộng ($D = 100 \div 1000$), đồng thời chỉ rõ hạn chế về hệ số công suất thấp ($\cos\varphi \approx 0,6 \div 0,65$) và sóng hài gây ảnh hưởng lưới điện công nghiệp.
• Tích hợp các trường hợp kỹ thuật công nghiệp đặc thù: Phân tích chi tiết hệ thống bàn từ bốc hàng trong luyện kim, chỉ rõ hiện tượng suy giảm lực hút về 0 khi phôi thép đạt nhiệt độ giới hạn Curie $\ge 720^\circ\text{C}$, từ đó đưa ra yêu cầu bắt buộc đối với mạch điện điều khiển là phải có khâu triệt tiêu từ dư và bảo vệ quá áp khi ngắt điện cuộn nam châm.
• Chuẩn hóa công tác kiểm tra an toàn điện: Bổ sung phiếu kiểm tra đo lường đa thông số trước khi vận hành mạch: kiểm tra thông mạch dây tiếp địa an toàn (PE liên kết từ ổ cắm CEE, khung tủ, cánh cửa tủ điện), kiểm tra điện trở cách điện giữa các pha ($L_1-L_2$, $L_2-L_3$, $L_1-L_3$), giữa pha với trung tính ($L-N$) và giữa pha với đất ($L-PE$), kiểm tra chức năng ngắt tự động của thiết bị bảo vệ dòng rò (RCD) và nút dừng khẩn cấp E-STOP.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên/Người học: Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên theo học trình độ Cao đẳng hệ chính quy nghề Bảo trì thiết bị cơ điện và Điện công nghiệp. Tài liệu cũng phù hợp cho sinh viên các ngành kỹ thuật liên quan như Tự động hóa công nghiệp, Cơ điện tử.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học/mô đun trước đó trong chương trình đào tạo, bao gồm: Điện kỹ thuật cơ bản (KTĐ19MH11), Khí cụ điện (KTĐ19MĐ16), Đo lường điện (KTĐ19MĐ14), An toàn điện (KTĐ19MH1), Gia công nguội cơ bản (TBCĐ19MĐ03), Điều khiển điện khí nén (TĐH19MĐ14) và Trang bị điện 1 (KTĐ19MĐ57).
• Giảng viên và cán bộ hướng dẫn: Tài liệu dùng làm căn cứ xây dựng giáo án lý thuyết, giáo án thực hành tích hợp, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hiện, bảng đánh giá định lượng kỹ năng và phân bổ ca kíp thực hành tại xưởng.
• Kỹ thuật viên và bạn đọc tự học: Là tài liệu tham khảo kỹ thuật hữu ích cho công nhân kỹ thuật, kỹ thuật viên bảo trì cơ điện tại các nhà máy, xí nghiệp, bến cảng có sử dụng các hệ thống cầu trục, trạm bơm, quạt gió công nghiệp và máy nén khí.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Giáo trình phù hợp với sinh viên hệ Cao đẳng nghề ngành Bảo trì thiết bị cơ điện, Điện công nghiệp, giảng viên giảng dạy mô đun chuyên ngành cơ điện và kỹ thuật viên bảo trì hệ thống điện công nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi tiếp cận mô đun Trang bị điện 2?
Người học cần có kiến thức cơ sở về mạch điện, nguyên lý làm việc của khí cụ điện đóng cắt/bảo vệ, máy điện, kỹ thuật đo lường, quy tắc an toàn điện và nắm vững các mạch khống chế cơ bản đã học ở mô đun Trang bị điện 1.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết truyền động chung?
Giáo trình tập trung vào khía cạnh thực hành vận hành và bảo trì: đi thẳng vào 4 nhóm đối tượng máy móc công nghiệp cụ thể, cung cấp sơ đồ nguyên lý hoàn chỉnh, quy trình 7 bước thao tác thực tế và bảng tiêu chí đo kiểm an toàn điện (PE, RCD, cách điện pha).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Người học cần kết hợp phân tích sơ đồ nguyên lý mạch điện với việc đọc hiểu bảng chức năng tiếp điểm; tự vẽ lại mạch động lực và mạch điều khiển; đối chiếu quy trình công nghệ của máy sản xuất với các khâu liên động bảo vệ trước khi thực hiện đấu nối.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ và nguồn tham khảo nào?
Giáo trình được biên soạn dựa trên các tài liệu tham khảo chuyên ngành:

• Trang bị điện - điện tử thiết bị công nghiệp dùng chung (Vũ Quang Hồi, NXB Giáo dục, 1996).
• Trang bị điện - điện tử công nghiệp (Vũ Quang Hồi, NXB Giáo dục, 2000).
• Trang bị điện – điện tử tự động hóa cầu trục và cần trục (Bùi Quốc Khánh, Hoàng Xuân Bình, NXB KHKT, 2006).
• Truyền động điện (Bùi Quốc Khánh, Nguyễn Thị Hiền, Nguyễn Văn Liễn, NXB KHKT, 2006).
• Giáo trình chuyên ngành điện tập 1, 2, 3, 4 (Nguyễn Đức Lợi, NXB Thống kê, 2001).

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình mô đun Trang bị điện 2 cung cấp hệ thống kiến thức chuyên môn và hướng dẫn kỹ năng thực hành về mạch điều khiển động cơ, trang bị điện cho máy nâng vận chuyển, trạm bơm, quạt gió, máy nén khí và các khâu bảo vệ liên động công nghiệp. Nội dung được trình bày rõ ràng, gắn liền giữa cơ sở lý thuyết truyền động với thao tác lắp đặt, đo lường an toàn thực tế tại xưởng.

Theo lộ trình đào tạo, sau khi hoàn thành mô đun này, người học tiếp tục học tập các học phần chuyên sâu tiếp theo gồm: Xử lý sự cố thiết bị cơ điện (KTĐ19MĐ67), Bảo trì máy điện (KTĐ19MĐ5), Bảo trì mạch điện (KTĐ19MĐ4), Bảo trì hệ thống truyền động điện (KTĐ19MĐ3), trước khi tham gia Thực tập sản xuất (KTĐ19MĐ54) và thực hiện Khóa luận tốt nghiệp (KTĐ19MĐ20).

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định.  ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI 1: - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Phòng trang bị điện - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 14 - Các điều kiện khác: Không có  KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ BÀI 1: - Nội dung:  Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức  Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.  Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp:  Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng)  Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có  Kiểm tra định kỳ thực hành: 1 điểm kiểm tra  NỘI DUNG BÀI 1: 1. Mạch điều khiển động cơ điện một pha: a) Sơ đồ nguyên lý: Hình 1.1: Sơ đồ nguyên lý điều khiển động cơ 1 pha bằng tụ điện b) Nguyên lý hoạt động của mạch : Đánh dấu các đầu dây, chẳng hạn A, B, C, D.

Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 15 Dùng Ohm kế (đồng hồ đo ôm, có trong VOM) đo lần lượt từng cặp. Sẽ có 2 cặp thông điện với nhau, giá trị điện trở cặp nào lớn hơn thì đó là cuộn đề, cuộn còn lại là cuộn chạy! Đấu tụ vào giữa dây chạy và dây đề. 1 dây nguồn cấp vào dây chung, dây nguồn còn lại cấp vào 1 trong 2 đầu tụ thì động cơ sẽ quay theo 2 chiều khác nhau. Lưu ý là nếu cuộn đề và cuộn chạy không giống nhau thì có 1 chiều động cơ sẽ nóng hơn.

Mạch điều khiển đảo chiều động cơ điện một pha a) Sơ đồ nguyên lý: Hình 1.2: Sơ đồ nguyên lý điều khiển đảo chiều động cơ 1 pha b) Nguyên lý hoạt động của mạch Sau khi xác định dược cuộn chạy và cuộn đề Đổi đầu nối dây của một trong hai cuộn chạy hoặc cuộn đề sẽ cho động cơ chạy theo chiều ngược lại. Mạch hãm động năng dùng nguồn một chiều a) Sơ đồ nguyên lý: Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 16 Hình 1.3: Sơ đồ nguyên lý hãm động năng dùng nguồn DC b) Nguyên lý hoạt động của mạch : Muốn cho động cơ hoạt động trước tiên ta đóng CB sau đó ấn vào nút ST Khi nút ST được ấn cuộn hút công tắc tơ K1 có điện .K1có điện làm đóng các cặp tiếp điểm K11,K12 và mở K13 ra. -K11 Đóng cung cấp điện cho động cơ 1 hoạt động -K12 Đóng duy trì nguồn điện cho cuộn hút của công tắc tơ K1 khi ta không ấn nút start nữa. -K13 mở ra không cho phép K2 làm việc đồng thời với K1 khi contactor K1 đang làm việc.

Muốn dừng động cơ DC1 ta ấn vào nút SP. khi SP được ấn cặp tiếp điểm thường đóng của nó mở ra cặp tiếp điểm thường hở của nó đóng lại. Cặp tiếp điểm thường đóng của nó mở ra làm K1 mất điện ,cặp tiếp điểm thường mở của nó đóng lại làm contactor K2 ,T1 có điện động cơ thực hiện quá trình hãm động năng dùng nguồn một chiều từ máy biến áp và chỉnh lưu cầu. Sau một thời gian T1 có điện thì tiếp điểm T11 mở ra làm K2 mất điện quá trình hãm kết thúc động dừng lại.

Trong quá trình làm việc nếu có sự cố quá tải thì tiếp điểm thường đóng mở chậm OL1( 95-96) mở ra làm làm mạch điều khiển bị hở cuộn hút công tắc tơ K1,K2,T1 mất điện Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 17 sẽ mở các cặp tiếp điểm ngừng cung cấp điện vảo động cơ làm động cơ dừng lại bảo vệ động cơ khỏi sự cố quá tải 1. Mạch hãm động cơ dùng tụ điện a) Sơ đồ nguyên lý .4: Sơ đồ nguyên lý hãm dùng tụ điện a) Nguyên lý hoạt động của mạch : Muốn cho động cơ DC1 hoạt động trước tiên ta đóng CB sau đó ấn vào nút ST. Khi nút ST được ấn cuộn hút công tắc tơ K1 có điện làm đóng các cặp tiếp điểm K11,K12. -K11 Đóng cung cấp điện cho động cơ hoạt động ,đồng thời nạp điện cho bộ tụ C1,C2,C3.

-K12 Đóng duy trì nguồn điện cho cuộn hút của công tắc tơ K1 khi ta không ấn nút start nữa. Muốn dừng động cơ ta ấn vào nút SP làm mạch điều khiển bị hở cuộn hút công tắc tơ K1 mất điện sẽ mở các cặp tiếp điểm K11&K12. K11 Mở ngừng cung cấp điện vảo động cơ khi đó bộ tụ sẽ xả điện vào động cơ để thực hiện quá trình hãm làm cho động cơ nhanh chóng dừng lại. Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 18 Trong quá trình làm việc nếu có sự cố quá tải thì tiếp điểm thường đóng mở chậm OL1 95-96 mở ra làm làm mạch điều khiển bị hở cuộn hút công tắc tơ K1 mất điện sẽ mở các cặp tiếp điểm K11&K12.

K11 Mở ngừng cung cấp điện vảo động cơ khi đó bộ tụ sẽ xả điện vào động cơ để thực hiện quá trình hãm làm cho động cơ nhanh chóng dừng lại bảo vệ động cơ khỏi sự cố quá tải 1. Mạch hãm ngược dùng rơ le Timer a) Sơ đồ nguyên lý. Hình 15: Sơ đồ nguyên lý hãm ngược dùng role thời gian b) Nguyên lý hoạt động của mạch : Muốn cho động cơ DC hoạt động trước tiên ta đóng CB sau đó ấn vào nút ST. Khi nút ST được ấn cuộn hút công tắc tơ K1 có điện làm đóng các cặp tiếp điểm K11,K12 và mở K13 ra.

-K11 Đóng cung cấp điện cho động cơ hoạt động -K12 Đóng duy trì nguồn điện cho cuộn hút của công tắc tơ K1 khi ta không ấn nút start nữa. -K13 mở ra không cho phép K2 làm việc đồng thời với K1 khi K1 đang hoạt động. Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 19 Muốn dừng động cơ ta ấn vào nút SP khi SP được ấn cặp tiếp điểm thường đóng của nó mở ra ,cặp tiếp điểm thường mở của nó đóng lại làm cuộn hút công tắc tơ K1 mất điện ,K2 & T1 có điện thực hiện quá trình hãm ngược .Sau một khoảng thời gian đặt trước tiếp điểm T11 của timer mở ra để kết thúc quá trình hãm động cơ dừng lại.Nếu động cơ đã dừng lại mà quá trình hãm chưa kết thúc thì động cơ sẽ quay ngược lại. Trong quá trình làm việc nếu có sự cố quá tải thì tiếp điểm thường đóng mở chậm OL1 95- 96 mở ra làm làm mạch điều khiển bị hở cuộn hút công tắc tơ K1 mất điện sẽ mở các cặp tiếp điểm K11,K12& K13 trở về trạng thái ban đầu .K11 Mở ngừng cung cấp điện vảo động cơ bảo vệ động cơ khỏi sự cố quá tải 1.

Mạch hãm ngược dùng rơ le tốc độ a) Sơ đồ nguyên lý .6: Sơ đồ nguyên lý mạch hãm ngược dùng role tốc độ b) Nguyên lý hoạt động của mạch : Muốn cho động cơ DC hoạt động trước tiên ta đóng CB sau đó ấn vào nút ST. Khi nút ST được ấn cuộn hút công tắc tơ K1 có điện làm đóng các cặp tiếp điểm K11,K12 và mở K13 ra. -K11 Đóng cung cấp điện cho động cơ hoạt động Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 20 -K12 Đóng duy trì nguồn điện cho cuộn hút của công tắc tơ K1 khi ta không ấn nút start nữa. -K13 mở ra không cho phép K2 làm việc đồng thời với K1 khi K1 đang hoạt động.

Động cơ hoạt động tăng dần tốc độ và khi đạt được tốc độ đặt của role tốc độ thì tiếp điểm thường mở của role tốc độ SR1 sẽ đóng lại sẵn sàng cho quá trình hãm khi dừng động cơ Muốn dừng động cơ ta ấn vào nút SP khi SP được ấn cuộn hút công tắc tơ K1 mất điện K11 mở ra K13 đóng lại làm K2 có điện thực hiện quá trình hãm ngược,động cơ nhanh chóng dừng lại khi tốc độ của động cơ nhỏ hơn tốc độ đặt của role tốc độ thì tiếp điểm của role SR1 sẽ mở ra quá trình hãm kết thúc. Trong quá trình làm việc nếu có sự cố quá tải thì tiếp điểm thường đóng mở chậm OL1 95-96 mở ra làm làm mạch điều khiển bị hở cuộn hút công tắc tơ K1 mất điện sẽ mở các cặp tiếp điểm K11,K12 đóng cặp tiếp điểm K13. K13 đóng lại làm K2 có điện thực hiện quá trình hãm ngược,động cơ nhanh chóng dừng lại khi tốc độ của động cơ nhỏ hơn tốc độ đặt của role tốc độ thì tiếp điểm của role SR1 sẽ mở ra quá trình hãm kết thúc bảo vệ động cơ khỏi sự cố quá tải. Mạch điều khiển động cơ 2 cấp tốc độ a) Sơ đồ nguyên lý Gỉa sử contactor K1 có điện động cơ quay theo chiều thuận contactor K2 có điện động cơ quay theo chiều nghịch.

Muốn cho động cơ DC hoạt động theo chiều thuận trước tiên ta đóng CB sau đó ấn vào nút ST. Khi nút ST được ấn cuộn hút công tắc tơ K1 có điện làm đóng các cặp tiếp điểm K11,K12 và mở K13 ra. -K11 Đóng cung cấp điện cho động cơ hoạt động theo chiều thuận -K12 Đóng duy trì nguồn điện cho cuộn hút của công tắc tơ K1 khi ta không ấn nút start nữa. -K13 mở ra không cho phép K2 làm việc đồng thời với K1 khi K1 đang hoạt động.

Động cơ hoạt động tăng dần tốc độ và khi đạt được tốc độ đặt của role tốc độ SR1 thì tiếp điểm thường mở SR11của role tốc độ SR1 sẽ đóng lại tiếp điểm thường đóng SR12 sẽ mở ra sẵn sàng cho quá trình hãm khi dừng động cơ. Muốn dừng động cơ ta ấn vào nút SP khi SP được ấn cuộn hút công tắc tơ K1 mất điện K11 mở ra, K13 đóng lại làm K2 có điện thực hiện quá trình hãm ngược,động cơ nhanh chóng dừng lại khi tốc độ của động cơ nhỏ hơn tốc độ đặt của role tốc độ thì tiếp điểm của role SR11 sẽ mở, SR21 đóng lại ra quá trình hãm kết thúc. Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ điện Trang 21 Hình 1.