Chương 1. (ông tác chuẩn bị cho thực tế nghiên cứu thiên nhiên 21 Chính nội quy sẽ góp phẩn quyết định làm giảm nhẹ hay giảm hoàn toàn các rủi ro, nhất là các rủi ro do nguyên nhân chủ quan của các sinh vi. Bản nội quy thường đón trước các tình huống có thể xảy ra, nên hạn chế đến mức tối đa các biểu hiện tiêu cực ở sinh viên, Nhờ làm tốt khâu này, nên việc quản lý sinh viên trong thời gian TTNCTN có phần chặt chẽ hơn ở trường. Và thường sau mỗi đợt TTNCTN vể, sinh viên thường có chuyển biến rõ rệt vé tinh than, thai độ và ý thức cộng đồng.
TÔM TẮT Chuẩn bị đi TTNCTN ở trường sư phạm có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và kết quả cua dot thực tập, Có những nội dung cần chuẩn bị trước và lâu dài như: thời gian, địa điểm thực tập, dụng cụ, thiết bị dùng cho thục tập. Bên cạnh đó, có những dụng cụ, thiết bị có thể tự chuẩn bị được, sinh viên cần tự chuẩn bị để rèn các kỹ năng và có kinh nghiệm. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sinh viên sư phạm khi chính họ phải chuẩn bị cho các đợt thực tập tương tự như vậy ở trường phổ thông Ngoài ra, trước khi di thực tập sinh viên cũng cẩn nắm vững các kỹ năng để phòng và xử lý các rủi ro trong quả trình thực tế ngoài thiên nhiên. Điểu này là cẩn thiết cho sinh viên khi hướng dẫn tham quan, thục tế ở trường phổ thông sau này.
CÂU HOI ON TAP (HƯƠNG1 1, Tại sao phải đi TTNCTN sau khi đã học xong các học phẩn về Thực vật và Động vật? 2. Thời gian, địa điểm và phương tiện khi TTNCTN có ý nghĩa như thế nào đến kết quả thực tập? 3. Khi đi TTNCTN cẩn chuẩn bị những vật liệu, dụng cụ nào? Những vật u, dụng cụ nào sinh viên có thể tự chuẩn bị? Những vật liệu, dụng. cụ nào có thể chuẩn bị được ở trường phổ thông? 4.
Néu cach dé phòng và xử lý các rủi ro thường gặp phải khi đi TTNCTN? Chương2 CAC LOA HOAT ĐỘNG Ở NGOÀI THIÊN NHIÊN 2. Những kỹ năng quan trọng trong nghiên cứu đa dạng sinh học ngoài thiên nhiên 2. Kỹ năng phỏng vấn Phỏng vấn thợ săn, thợ rừng và nhân dân địa phương là phương, pháp truyền thống được nhiều chuyên gia trong và ngoài nước thực hiện. Phương pháp này bước đẩu có thể cung cấp cho chúng ta một sổ thông tin tổng quát và có ý nghĩa về tính đa dạng sinh học, các loài thực vật, động vật rùng trên các phương diện: thành phẩn loài, loài quý hiếm, loài thường bị săn bắn, mức độ phong phú, phân bố thực tại, thức ăn, sinh san và khả năng săn bắt hàng năm của các thợ săn đó.
Người được phỏng vấn là những thợ săn hoặc những người có nhiều kinh nghiệm đi rừng (khai thác các loại lâm sản, lấy mật ong.) với các lúa tuôi khác nhau. Phỏng vấn thợ săn và dân địa phương là công việc khó khăn, đòi hỏi những người không chỉ có trình độ chuyên môn, hiểu biết xã hội, tập quán sinh hoạt của các dân tộc mà phải có kỹ năng công tác cộng đồng (dan vận, giao tiếp. Hạn chế khách quan trong thực tế đang diễn ra là những cán bộ kỹ thuật, kiểm lâm viên rất khó thu được những thông tin tốt về tình hình khai thác lâm sản, sẵn bắn của người dân sống ở khu bảo tổn mà họ quản lý. Dưới đây là những kinh nghiệm và kỹ năng cơ bản trong phương pháp phỏng vẫn: ~ Nên tỏ ra mình đến để học tập, tìm hiểu về tài nguyên rừng và kinh nghiệm khai thác ìm sản, săn bắt động vật rừng của thợ rừng địa phương.
~ Người thực hiện phỏng vấn cần tỏ ra biết ít về thực vật, động vật “Chương 3. Các lại hoại động ởngoải thiên nhiên 23 ~ Các câu hỏi phỏng vấn cẩn thật đơn giản, dễ hiểu, càng khái quát càng tốt. ~ Tránh đưa ra các câu hỏi quá rõ ràng để thợ săn và người dân địa phương nói dựa vào đó. ~ Việc sử dụng ảnh chụp hoặc các tranh vẽ cẩn hạn chế và không được sử dụng trước khi những câu hỏi chỉ tiết đã được hỏi xong.
~ Những câu hỏi ban đầu không nên để cập quá sâu vể loài. ~ Cần so sánh màu sắc với các vat thể xung quanh khu vục tiến hành phỏng vấn. ~ Nên để nghị thợ săn hoặc người dân địa phương cho viết tên địa phương, vẽ hoặc mô tả hình dạng cơ bản, cơ thể hoặc một số chỉ tiết nào đó mà họ có thể, ~ Đề nghị thợ săn hoặc dan địa phương cho xem những di vat ma ho còn để lại làm kỉ niệm để làm minh chứng, nếu có thể, ~ Cẩn hỏi họ về vùng phân bổ của cây hoặc con vật để có thể thấy rõ được mức độ hiểu biết của họ cũng như múc độ thường xuyên vào rừng, và khoảng thời gian vào rừng của họ. Trình tự câu hỏi trong các bước phỏng vấn nên theo thứ tự sau: ~ Câu hỏi đầu tiên nên hỏi về số lượng các dạng (không phải về loài) của nhóm động vật, thực vật cẩn hỏi.
Dưa ra tên gọi chung chung, ví dụ: + Đổi với cây nhóm thông: “Bác có biết ở đây có bao nhiêu loại cay như cây thông?” + Đổi với linh trưởng: “Bác gặp bao nhiêu loại khi ở rừng địa phương mình? + Hoặc đối với hổ: “Bác có biết hổ không? Đã gặp hổ bao giờ chưa? Có còn ở vùng này nữa không? Còn bao nhiêu.” ~ Có thế để nghị thợ săn cho biết những loài thú mà anh ta biết, những loại cây mà thợ săn đã khai thác, đặc biệt tên địa phương. ~ Câu tiếp theo có thể hỏi xem họ có biết những cây và con khác trông giống những động vật hoặc thực vật mà người điều tra dang quan 24 GIAO TRINH THUCTAP NGHIEN CUTHIÊN NHIÊN ~ Có thể để nghị họ mô tả tuẩn tự các loài theo danh sách mà họ đã đọc cho ghi. ~ Dựa trên nhóm động vật, thực vật đã được hỏi và những thông tin chỉ tiết do thợ săn và người địa phương cung cấp, có thể đặt thêm những câu hỏi có tính chất nghiên cứu như kích thước, hoa quả, màu sắc, tỷ lệ các phần của cơ thể động vat (dài thân, cao thân,.), đáng di ~ Cần hỏi ngư phỏng vấn với những câu hỏi so sánh để mô tả chỉ tiết về tập tính và những tiếng gọi của chúng, độ lớn của nhóm, nơi cử trú. Trong các cuộc phỏng vấn động vật, một số loài thú lớn, rất lớn hoặc các loài đặc biệt quan tâm (Voi, Sao La, Hổ, Bò tót, Vượn, Voọc, Hoàng đàn, Cẩm lai.) hoặc một vài yếu tố đặc thù khác đều cẩn phải thu thập.
Người phỏng vấn cẩn chuẩn bị trước những ý định để làm sao thu thập. được càng nhiều thông tin phục vụ cho mục đích điều tra. Có thể sử dụng các câu hỏi mở sau: — Ai đã nhìn thấy nó? ~ Đã nhìn thấy con vật/cây đó ở đâu, khi nào? ~ Nhìn thấy nó trong hoàn cảnh nào? ~ Con thú được quan sát trong bao lâu? ~ Tại sao lại khẳng định đó chính là loài đang hỏi tới? Để đảm bảo giả trị của những thông tin thu được, người điểu tra cẩn lặp lại câu hỏi đã được hỏi ít nhất là hai lần nhưng theo cách khác (không giống câu hỏi ban đẩu). Đôi khi cũng nên đặt ra những câu hỏi vu vơ và không chính xác như: Ví dụ: Vậy anh chỉ nghe tiếng con vật bỏ chạy thôi phải không? Cây lát hoa màanh nhìn thấy có đường kính2m và cao 60m phải không? Tranh ảnh con vật, cây cối chỉ được sử dụng trong những tình huống nhất định và hết sức thận trọng, Cẩn chuẩn bị những ảnh về các loài động, thực vật của khu vực và cả một số loài ở những khu vực khác, thậm chí chỉ có ở nước ngoài.
Tốt nhất mỗi loài có 3 tranh ảnh với màu sắc tự Chương 2, Các loi hoạt động ở ngoải thién nhiên 25 tả được những đặc điểm quan trọng để có thể xác định loài và nhờ những, đặc điểm này người dân địa phương có thể nhận biết được chúng. Mẫu biểu: Phỏng vấn thợ săn/thợ rừng, Tên thợ săn/người được phỏng vẫn. Số năm săn bắt/đi rừng. Ngày phỏng vấn.
M2 "Tên địa phương. Ngày Số lượng. Ký năng quan sát Một trong những kỹ năng quan trọng đối với công tác điều tra đa đang sinh học trên thực địa là kỹ năng quan sát. Kỹ năng quan sát tốt sẽ thu được kết quả tốt.
Để có được kỹ năng quan sát tốt, cán bộ ngoại nghiệp cẩn: — Kién ni Sự kiên nhẫn giúp cán bộ điểu tra sẽ giành được thắng lợi, đặc điệt đối với điểu tra động vật trong bối cảnh trữ lượng còn ít, lại bị săn bắn nhiều, con vật nhút nhát và điều kiện di lại khó khăn. ~ Đam mê nghệ nghiệp: Chỉ có đam mê nghề nghiệp mới giúp cán bộ. điểu tra vượt qua mọi khó khăn, chiu đựng gian khổ khi hoạt động trên thực dia, ~ Bình tĩnh oà yên lặng: Những cán bộ mới vào ngh diều tra thường có tâm trạng hổi hộp và mừng khi gặp con vật. Điều đó khiến họ quên đi cẩn phải làm gì, thậm chí họ gọi nhau, chỉ trỏ làm cho con vật hoảng sợ 26 GIAO TRINH THUCTAP NGHIEN (ỦU THIÊN NHIÊN vội vã, gây tiếng động không có lợi cho việc diéu tra.
Bình tĩnh và giữ yên lặng trong quá trình điều tra là một yêu cẩu tối thiểu với người điểu tra da dang sinh học, đặc biệt đối với động vật. ~ Quansắt kỹ lưãng: Quan sat chứ không phải chỉ nhìn. Cẩn xem xét tỉ mi các đặc điểm hình thái, từng cứ chỉ hoạt động của con vật chứ không phải chỉ nhìn con vật qua loa. Nên tạo thói quen nghỉ ngờ và luôn đặt cho mình những câu hỏi như: Cái gì đó? Tại sao nó lại như vậy?.
Kỹ năng ghỉ chép Phải tạo được kỹ năng ghỉ chép các thông tin quan sat được, không, nên tin tưởng vào trí nhớ của mình. Cẩn ghi chép ngay sau khi quan sát được, không nên có tư tưởng “lát nữa ghỉ”. Thông tin phải được ghỉ chép đẩy đủ, càng tỉ mỉ bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Ngoài ghi chép, các thông tín nên được chụp ảnh, quay phim, vẽ, đổ thạch cao dau chân, thu nhặt chân.
nếu có điểu kiện. Hình thúc ghi chép thực địa gồm 3 thể loại chính: số liệu, phác hoạ và những lời giải thích. Có 5 điểm chú ý trong ghỉ chép thực địa là: chính xác, nguyên trạng, đễ nhớ, lôgïc và rõ ràng.