chương 1, sinh viên cẦn: ~ Trình bày được các khái niệm cơ bản của môn học. ~ Phân tích ÿ nghĩa của việc cho trẻ khám phá môi trường xung quanh đối với giáo dục toàn diện. - Trình bày được các đặc điêm nhận thứe của trẻ mâm non, bổ sung các dẫn chứng và đua ra các kết luận sư phạm. - Trình bày được mục đích, nhiệm vụ, các nguyên tắc cho trẻ khám phá môi trường xung quanh.
MỘT SÓ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Môi trường xung quanh Môi trường xung quanh bao gồm tắt cả các yếu tố của tự nhiên và xã hội bao quanh trẻ em, có quan hệ mật thiết với nhau và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sự tồn tại và phát triển của trẻ em. Môi trường xung quanh có thể hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hep. Theo nghĩa rộng, có thể coi môi trường xung quanh là tất cả các hành tỉnh trong vũ trụ.
Theo nghĩa hẹp, đó là môi trường cụ thể nơi đứa trẻ sinh ra, lớn lên và trưởng thành. Trong nội dung của mình môi trường xung quanh bao gồm môi trường thiên nhiên và môi trường xã hội.Môi trường thiên nhiên: bao gồm toàn bộ các sự vật, hiện tượng của giới vô sinh (không khí, ánh sáng, nước, đất, sỏi, đá.) và giới hữu sinh (động vật, thực vật, con người) có quan hệ mật thiết với nhau và có ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống, sự phát triển của trẻ em. Điểm khác nhau cơ bản giữa thiên nhiên vô sinh và thiên nhiên hữu sinh nằm ở sự trao đôi chất, thông qua quá trình đó giới hữu sinh tồn tại, phát triển và sinh sôi nảy nở. Ở giới vô sinh không có sự trao đôi chất, khi bị tác động của các yếu tô môi trường thì các thành phần của giới vô sinh có thể bị phá hủy hoặc chuyển sang một dạng vật chất vô.
Tuy có điểm khác nhau cơ bản như vậy nhưng thiên nhiên vô. sinh và thiên nhiên hữu sinh có mối quan hệ với nh: mật thiết. Thiên nhiên hữu sinh muốn tồn tại được cần phải có các yếu tố của thiên nhiên vô sinh và ngược lại, trong quá trình phát triển của mình thiên nhiên hữu. sinh đã góp phần làm thay đổi va cải tạo các thành phần của thiên nhiên vô sinh.
Môi trường thiên nhiên là nguồn cung cấp những yếu tố cần thiết cho sự sống của trẻ nói riêng và sinh vật nói chung. Thiên nhiên với sự đa dạng về chủng loại, về cầu tạo, về môi trường sống, với các mối quan hệ và liên hệ có tính quy luật; với những thay đổi và phát triển liên tục, không ngừng là nguồn cung cấp thông tin, kiến thức phong phú, là nguyên liệu cho tư duy và là mục đích của những khám phá ở trẻ. Thiên nhiên còn là nguồn cảm hứng vô tận kích thích tính sáng tạo và phát triển óc thâm mỹ cho trẻ. Với những ý nghĩa giáo dục.
to lớn như vậy thiên nhiên cần được giữ gìn và bảo vệ. Trẻ em cũng cần được coi là nguồn nhân lực tích cực trong phong trào bảo vệ thiên iên, môi trường.Môi trường xã hội: bao gồm môi trường chính trị, môi trường sản xuất kinh tế, môi trường sinh hoạt xã hội và môi trường văn hóa. Môi trường xã hội có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự hình thành và phát triển nhân cách. Đối với trẻ em lứa tuổi mầm non, môi trường xã hội xung quanh trẻ bao gồm những đồ vật, những sự kiện xã hội cụ các mỗi quan hệ qua lại giữa người với người đặc trưng cho một.
giai đoạn phát triển của xã hội loài người. Môi trường xã hội cũng rất phong phú và đa dạng. Có thẻ chia môi trường xã hội ra thành 2 nhóm. có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của trẻ và được coi là đối tượng cho trẻ làm quen.
Đó là môi trường hẹp và môi trường rộng; Môi trường hẹp: Gồm có bản thân, gia đình và trường mầm. Khi đứa trẻ sinh ra nó đã mang những đặc trưng của con người với đặc điểm cấu tạo cơ thể, với bộ não và hệ thần kinh. Sống trong xã hội loài người đứa trẻ được phát triền với đáng di thẳng đứng, ngôn ngữ mẹ đẻ và những năng lực, phẩm chất, các môi quan hệ chỉ có ở con người. Trẻ em có nhu cầu cần thiết phải tìm hiểu về chính bản thân mình, về cầu tạo cơ thể, giới tính, danh tính, về nhu cầu, hứng thú, sở thích, khả năng của chính mình.
Đó cũng chính là sự tự ý thức hay còn gọi là tính bản ngã mà giáo dục cần phải hình thành và phát triển cho trẻ. Trước khi cho trẻ khám phá về các sự vật, hiện tượng ở. xung quanh cần cho trẻ có hiểu biết về chính bản thân mình. Bản thân vừa là đối tượng vừa là chủ thể nhận thức của trẻ mầm non.
Gia đình là “Tế bào của xã hội”, là nơi đứa trẻ sinh ra và lớn lên, là môi trường giáo dục đầu tiên đối với trẻ em. Những kinh nghiệm, những thông tin đầu tiên đứa trẻ tiếp thu được là từ gia đình của mình. Ở đó có những người thân, có nhiều dé ding, có cuộc sống, sinh hoạt và các mối quan hệ thân thuộc. Trong gia đình, trẻ lĩnh hội được những quy tắc, chuẩn mực hành vi, các môi quan hệ.
Gia đình cũng là môi trường đầu tiên để trẻ thể hiện cảm xúc, tình cảm và được thỏa mãn nhu cầu an toàn của mình. Do đó mỗi gia đình cần tô chức. tốt cuộc sống vật chất và tỉnh thần để cho gia đình thực sự là đối tượng khám phá và là môi trường giáo dục tốt của trẻ. "Trường mắm non là nơi đại diện cho xã hội để tổ chức các hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Khác với gia đình, ở trường mầm. non trẻ bắt đầu phải sống theo nẻ nếp, hoạt động theo quy định và giờ giác, kế hoạch trong việc ăn, uống, chơi, nghỉ ngợi, học tập. Ở đây trẻ được tiếp xúc với những người mới là cô giáo và bạn bè, với những phương tiện, đồ dùng, đồ chơi,với các môi quan hệ mới khác với ở gia đình. Tất cả những điều đó đều là nguồn cung cấp kiến thức phong phú cho trẻ.
Trẻ học cách sống trong tập thé, tuân thủ những quy định chung, hoc cach hop tác, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau. Đây là môi trường rất quan trọng trong việc giáo dục nhân cách cho trẻ. Môi trường rộng: Sau gia đình và trường mầm non thì làng xóm, khói phố là môi trường gần gũi với đứa trẻ. Nơi này còn được gọi bằng hai tiếng quê hương.
Ở đó có những phong cảnh thiên nhiên, những di tích lịch sử văn hóa, những công trình công cộng và đặc biệt là bà con trong xóm làng, tổ dân phó. Tắt cả các thành phần đó tạo ra môi trường xã hội với những quy tắc những chuẩn mực hành vi, ứng xử, các phong tục tập quán và truyền thống văn hóa đặc trưng. Trẻ em cần được tiếp cận với những nét tiêu biểu, đặc trưng ở chính quê hương mình đề có cách sống và ứng xử phù hợp, để giữ gìn bản sắc quê hương và dân tộc mình. Môi trường rộng còn có các quốc gia, các hành tỉnh, đây cũng là môi trường giáo dục tốt cho trẻ.
Tuy không gần gũi như môi trường. hẹp nhưng môi trường rộng vẫn thường xuyên tác động đến trẻ, lôi cuôn sự chú ý, quan tam ‹ của trẻ. Cho trẻ cập nhật những thông tin về đất nước mình và các quốc gia khác, dân tộc khác, những vần đề mang tính toàn cầu như bảo vệ môi trường, dân số là việc làm hữu ich dé giáo dục lòng tự hào dân tộc, văn hóa ứng xử trong một thế giới hòa bình, hữu nghị. Khám phá môi trường xung quanh Khám phá là “Tìm kiếm để phát hiện ra cái mới, cái ẩn giấu” (Từ điển tiếng Việt).
Trong cuộc sống, khám phá được sử dụng như: một quá trình, hoặc một hoạt động tìm tòi những minh chứng mới, những dấu hiệu, những vùng đất, những tính cách, thậm chí cả những, cảm xúc mới lạ. Đối với trẻ mầm non khám phá thực chất là các hoạt động trải nghiệm với các sự vật, hiện tượng xung quanh mà thông qua. đó trẻ phát hiện ra những điều thú vị, những cái mới, lạ từ thế khách quan. Khám phá có thẻ diễn ra ở rất nhiều hoạt động thuộc các.
lĩnh vực khác nhau trong trường mầm non như hoạt động giáo dục. phát triển nhận thức, thê chất, ngôn ngữ, thẩm mỹ, tình cảm và kỹ năng xã hội. Khám phá môi trường xung quanh trong trường mam non là một quá trình giáo dục, trong đó giáo viên chủ động tạo ra các điều kiện, các cơ hội và tổ chức các hoạt động cho trẻ được tích cực trải nghiệm với các sự vật, hiện tượng xung quanh nhằm phát triển toàn diện cho trẻ, đặc biệt là phát triển nhận thức. Thông qua các hoạt động, trải nghiệm trẻ thu được hiểu biết về đặc điểm, thuộc tính của sự vật, hiện tượng, các mối quan hệ qua lại, sự thay đổi và phát triên của chúng.
Điều quan trọng hơn cả là thông qua các hoạt động khám phá này trẻ học được các kỹ năng quan sát, so sánh phân loại, đo lường, phán đoán, giải quyết vấn đề, chuyển tải ý kiến của mình và đưa ra kết luận v. Ý NGHĨA CỦA VIỆC CHO TRẺ KHÁM PHÁ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH Ở TRUONG MAM NON Kham phá môi trường xung quanh giúp trẻ phát triển toàn diện 'về các mặt: Nhận thức, thê chất, ngôn ngữ, thẳm mỹ, tình cảm va kỹ năng xã hội, trong đó ý nghĩa lớn nhất là đối với giáo dục phát triền nhận thức. Đối với giáo dục phát triển nhận thức Khám phá môi trường xung quanh là hoạt động thực sự hấp dẫn làm thỏa mãn nhu cầu nhận thức của trẻ, mở cho trẻ cánh cửa vào thế giới rộng lớn hơn. Trong các hoạt động khám phá trẻ được tích cực sử dụng các giác quan (thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vỉ giác).
Chính vì vậy mà các cơ quan cảm giác của tré phat trién hon va khả năng cảm nhận của trẻ cũng nhanh nhạy và chính xác hơn. quá trình khám phá môi trường xung quanh trẻ phải tiến hành các thao. tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, phán đoán, suy luận. Vì vậy tư duy và trí tuệ của trẻ có điều kiện đẻ phát triền.
Đặc biệt, việc tô chức các hoạt động trải nghiệm, khám phá môi trường xung quanh còn góp phần phát triển ở trẻ các phẩm chất trí tuệ như tính ham hiểu biết, khả năng chú ý ghi nhớ có chủ định, tính tích cực nhận thức làm nền cho cho sự phát triển các năng lực hoạt động, trí tuệ.