Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam - Trường Đại học Luật Hà Nội (Chủ biên TS. Võ Đình Toàn)

Giáo trình luật ngân hàng Việt Nam cung cấp kiến thức cơ bản về hệ thống ngân hàng, quy định pháp lý và thực tiễn hoạt động ngân hàng.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Luật Ngân Hàng
• Đề tài: Giáo Trình Luật Ngân Hàng Việt Nam
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ LUẬT NGÂN HÀNG VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI NIỆM HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG VÀ CẤU TRÚC HỆ THỐNG NGÂN HÀNG, TỔ CHỨC TÍN DỤNG
• 1.1.1. Khái niệm hoạt động ngân hàng
• 1.1.2. Cấu trúc hệ thống ngân hàng, tổ chức tín dụng
• 1.1.2.1. Ngân hàng trung ương
• 1.1.2.2. Tổ chức tín dụng
• 1.2. VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
• 1.2.1. Nhà nước xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia
• 1.2.2. Nhà nước sử dụng pháp luật làm công cụ quản lí và duy trì trật tự cho các hoạt động ngân hàng trong nền kinh tế

Tóm tắt

I. Khám phá tổng quan Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam

Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam là tài liệu học thuật nền tảng, cung cấp kiến thức lý luận và thực tiễn về hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động ngân hàng. Nội dung cốt lõi của giáo trình xoay quanh việc phân tích các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành nhằm quản lý và duy trì trật tự cho các hoạt động trong lĩnh vực tiền tệ và tín dụng. Sự ổn định và phát triển của hệ thống ngân hàng và tổ chức tín dụng là một trong những điều kiện tiên quyết cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, việc nghiên cứu Giáo trình luật ngân hàng việt nam không chỉ cần thiết cho sinh viên ngành luật, tài chính ngân hàng mà còn hữu ích cho những người làm nghề luật và các nhà quản lý. Giáo trình cung cấp một cái nhìn toàn diện, từ khái niệm cơ bản về hoạt động ngân hàng đến cấu trúc phức tạp của hệ thống ngân hàng, bao gồm vai trò của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các loại hình tổ chức tín dụng. Một trong những điểm nhấn quan trọng mà các bài giảng luật ngân hàng thường đề cập là việc phân định rõ chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh. Tài liệu này giúp người học hiểu rõ cách pháp luật được sử dụng như một công cụ để định hình mô hình tổ chức, đảm bảo an toàn hoạt động và giải quyết tranh chấp. Hơn nữa, các tài liệu luật ngân hàng như giáo trình này thường xuyên được cập nhật để phản ánh sự thay đổi của các văn bản quy phạm pháp luật, chẳng hạn như Luật Ngân hàng nhà nước và Luật các tổ chức tín dụng, đảm bảo tính thời sự và ứng dụng cao. Việc nắm vững kiến thức từ giáo trình giúp người học xây dựng nền tảng vững chắc để tiếp cận các chủ đề chuyên sâu hơn như huy động vốn, hoạt động cho vay, bảo lãnh ngân hàng và dịch vụ thanh toán.

1.1. Giải mã khái niệm cốt lõi về hoạt động ngân hàng

Khái niệm hoạt động ngân hàng là nền tảng của toàn bộ môn học. Theo tài liệu gốc từ Đại học Luật Hà Nội, hoạt động này không chỉ đơn thuần là kinh doanh tiền tệ mà là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số nghiệp vụ cốt lõi. Cụ thể, theo Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, ba nghiệp vụ chính cấu thành hoạt động ngân hàng bao gồm: a) Nhận tiền gửi (huy động vốn); b) Cấp tín dụng; c) Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Điểm đặc trưng cơ bản để phân biệt hoạt động ngân hàng với các hoạt động kinh doanh khác là đối tượng kinh doanh trực tiếp chính là tiền tệ. Đây là một loại hình kinh doanh có điều kiện, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước để đảm bảo an toàn cho cả hệ thống ngân hàng và nền kinh tế. Các nghiệp vụ như hoạt động cho vay, chiết khấu, bảo lãnh ngân hàng đều thuộc phạm trù cấp tín dụng, thể hiện vai trò trung gian tài chính quan trọng của các tổ chức tín dụng.

1.2. Phân tích cấu trúc hệ thống ngân hàng tổ chức tín dụng

Cấu trúc hệ thống ngân hàng tại Việt Nam, cũng như nhiều quốc gia khác, được tổ chức theo mô hình hai cấp. Cấu trúc này phân định rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh. Cấp thứ nhất là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đóng vai trò là ngân hàng trung ương, có chức năng phát hành tiền, thực thi chính sách tiền tệ quốc gia và quản lý nhà nước đối với các hoạt động tiền tệ, tín dụng. Cấp thứ hai bao gồm hệ thống các tổ chức tín dụng, là các doanh nghiệp thực hiện hoạt động ngân hàng nhằm mục tiêu lợi nhuận hoặc các mục tiêu chính sách xã hội. Các tổ chức tín dụng được phân thành hai loại chính: tổ chức tín dụng là ngân hàng (ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã) và tổ chức tín dụng phi ngân hàng (công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính). Sự phân định này được quy định rõ trong Luật các tổ chức tín dụng, tạo ra một khuôn khổ pháp lý minh bạch cho từng loại hình hoạt động.

II. Vượt qua thách thức khi tiếp cận Giáo trình Luật Ngân hàng

Việc nghiên cứu Giáo trình luật ngân hàng việt nam đặt ra nhiều thách thức do tính phức tạp và chuyên sâu của lĩnh vực này. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc phải nắm bắt một hệ thống văn bản pháp luật đồ sộ và thường xuyên thay đổi, bao gồm Luật Ngân hàng nhà nước và Luật các tổ chức tín dụng cùng hàng loạt các văn bản dưới luật. Điều này đòi hỏi người học phải có khả năng cập nhật và hệ thống hóa kiến thức liên tục. Thách thức thứ hai đến từ bản chất của hoạt động ngân hàng, vốn là một lĩnh vực kinh doanh tiềm ẩn rủi ro cao và có tác động dây chuyền đến toàn bộ nền kinh tế. Hiểu được các quy định pháp luật về đảm bảo an toàn, quản trị rủi ro như bảo hiểm tiền gửi, các tỷ lệ an toàn vốn, và giới hạn cấp tín dụng là yêu cầu bắt buộc nhưng không hề đơn giản. Một vấn đề khác là sự đan xen giữa các quy định mang tính quản lý hành chính của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các quy định mang tính hợp đồng, thỏa thuận trong giao dịch giữa tổ chức tín dụng và khách hàng. Việc phân biệt và áp dụng đúng phương pháp điều chỉnh (mệnh lệnh hay bình đẳng) cho từng loại quan hệ là một kỹ năng quan trọng. Ngoài ra, người học thường gặp khó khăn khi liên hệ giữa lý thuyết trong giáo trình với thực tiễn hoạt động cho vay, huy động vốn hay giải quyết tranh chấp phát sinh. Để vượt qua những thách thức này, việc kết hợp nghiên cứu tài liệu luật ngân hàng với phân tích các tình huống thực tế, các án lệ (nếu có) và theo dõi các thay đổi trong chính sách tiền tệ là phương pháp học tập hiệu quả. Việc ôn tập thông qua câu hỏi ôn tập luật ngân hàng và đề cương môn luật ngân hàng cũng giúp củng cố kiến thức một cách hệ thống.

2.1. Nắm vững vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng

Một nội dung quan trọng trong giáo trình là vai trò của Nhà nước. Nhà nước không chỉ xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia mà còn sử dụng pháp luật làm công cụ quản lý và duy trì trật tự. Cụ thể, Nhà nước quy định các điều kiện hoạt động ngân hàng, cấp và thu hồi giấy phép, định hình mô hình hệ thống ngân hàng phù hợp với chiến lược phát triển. Đặc biệt, vai trò đảm bảo an toàn cho các hoạt động ngân hàng được thể hiện qua các quy định hạn chế và kiểm soát chặt chẽ, ví dụ như giới hạn tổng mức dư nợ cấp tín dụng. Theo Giáo trình luật ngân hàng việt nam, việc Nhà nước thành lập và sử dụng hệ thống ngân hàng, tổ chức tín dụng nhà nước giữ vai trò chủ đạo là một công cụ để thực hiện chính sách kinh tế-xã hội. Hiểu rõ vai trò đa diện này giúp người học lý giải được tại sao pháp luật ngân hàng lại có những quy định mang tính can thiệp sâu vào hoạt động kinh doanh.

2.2. Nhận diện các nguồn của Luật Ngân hàng Việt Nam

Nguồn của luật ngân hàng Việt Nam, tương tự các ngành luật khác trong hệ thống pháp luật châu Âu lục địa, chủ yếu là các văn bản quy phạm pháp luật. Đứng đầu là Hiến pháp, nền tảng cho việc ban hành các văn bản pháp luật về ngân hàng. Vị trí đặc biệt quan trọng thuộc về hai đạo luật cốt lõi: Luật Ngân hàng nhà nước Việt Nam và Luật các tổ chức tín dụng. Bên cạnh đó, các đạo luật khác như Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại cũng chứa các quy phạm điều chỉnh hoạt động này. Các văn bản dưới luật như Pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị định của Chính phủ, và đặc biệt là các Thông tư do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành đóng vai trò chi tiết hóa và hướng dẫn thi hành luật. Một điểm mới cần lưu ý là sự thừa nhận án lệ như một nguồn luật theo Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014, có thể ảnh hưởng đến việc giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực ngân hàng trong tương lai.

III. Phương pháp tiếp cận địa vị pháp lý Ngân hàng Nhà nước

Để hiểu sâu sắc Giáo trình luật ngân hàng việt nam, việc nắm vững địa vị pháp lý và chức năng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là yêu cầu tiên quyết. Đây là cơ quan trung tâm của toàn bộ hệ thống ngân hàng. Theo Điều 2 Luật Ngân hàng nhà nước Việt Nam năm 2010, Ngân hàng Nhà nước được xác định với địa vị pháp lý kép: vừa là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, vừa là Ngân hàng trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Với tư cách là cơ quan ngang bộ, Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Với tư cách là ngân hàng trung ương, nó thực hiện ba chức năng kinh điển: ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng, và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ. Mục tiêu hoạt động của Ngân hàng Nhà nước không phải là lợi nhuận, mà nhằm "ổn định giá trị đồng tiền; bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội". Đây là tiêu chí cốt lõi để phân biệt hoạt động của ngân hàng trung ương với các ngân hàng thương mại. Việc nghiên cứu kỹ chương này trong giáo trình, kết hợp với các bài giảng luật ngân hàng, sẽ giúp làm rõ cơ cấu tổ chức, cơ chế lãnh đạo, điều hành và các nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể trong việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, quản lý ngoại hối, và thanh tra, giám sát ngân hàng.

3.1. Phân tích vị trí pháp lý và chức năng của Ngân hàng Nhà nước

Vị trí pháp lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là một cơ quan ngang bộ của Chính phủ, đồng thời là ngân hàng trung ương. Vị trí này quyết định hai nhóm chức năng chính. Thứ nhất, chức năng quản lý nhà nước chuyên ngành, thể hiện qua việc ban hành các văn bản pháp quy, cấp phép, thanh tra và giám sát toàn bộ hệ thống ngân hàng. Thứ hai, chức năng ngân hàng trung ương, bao gồm: (1) độc quyền phát hành tiền tệ (tiền giấy và tiền kim loại); (2) là ngân hàng của các tổ chức tín dụng, thực hiện tái cấp vốn, tổ chức hệ thống thanh toán liên ngân hàng; (3) là ngân hàng của Chính phủ, làm dịch vụ thanh toán, đại lý cho Kho bạc Nhà nước và tư vấn cho Chính phủ về các vấn đề tài chính ngân hàng. Mục tiêu hoạt động của Ngân hàng Nhà nước là vì lợi ích quốc gia, nhằm ổn định giá trị đồng tiền, không vì lợi nhuận.

3.2. Tìm hiểu các hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Các hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam rất đa dạng, tập trung vào việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia. Các công cụ chính bao gồm: tái cấp vốn, lãi suất, tỷ giá hối đoái, dự trữ bắt buộc, và nghiệp vụ thị trường mở. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước có thẩm quyền quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối, quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước. Một hoạt động quan trọng khác là thanh tra, giám sát ngân hàng. Hoạt động này nhằm "bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người gửi tiền". Đối tượng thanh tra không chỉ giới hạn ở các tổ chức tín dụng mà còn bao gồm các tổ chức có hoạt động ngoại hối, kinh doanh vàng và các đơn vị cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán. Việc nắm rõ các hoạt động này là cần thiết để hiểu cơ chế vận hành của toàn bộ hệ thống ngân hàng.

IV. Bí quyết phân tích các loại hình tổ chức tín dụng Việt Nam

Phần trọng tâm của Giáo trình luật ngân hàng việt nam là các quy định về tổ chức tín dụng. Theo khoản 1 Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, tổ chức tín dụng được định nghĩa là "doanh nghiệp thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động ngân hàng". Đặc điểm cốt lõi phân biệt chúng với các doanh nghiệp khác là đối tượng kinh doanh trực tiếp là tiền tệ và hoạt động chính là hoạt động ngân hàng. Bí quyết để phân tích hiệu quả chủ đề này là nắm vững cách phân loại. Căn cứ vào phạm vi hoạt động, chúng được chia thành: ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân. Trong đó, ngân hàng là loại hình được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng. Dựa vào tính chất và mục tiêu, ngân hàng lại bao gồm: ngân hàng thương mại (vì lợi nhuận), ngân hàng chính sách (không vì lợi nhuận, thực hiện chính sách của Nhà nước), và ngân hàng hợp tác xã. Việc nghiên cứu các quy định về điều kiện thành lập, cơ cấu tổ chức quản lý, phạm vi hoạt động và các giới hạn an toàn đối với từng loại hình là cực kỳ quan trọng. Các tài liệu luật ngân hàng và slide luật ngân hàng từ các trường như Học viện Ngân hàng hay Đại học Luật Hà Nội thường trình bày rất chi tiết về các quy chế này, giúp người học hệ thống hóa kiến thức một cách hiệu quả.

4.1. Định nghĩa và phân loại các tổ chức tín dụng hiện nay

Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh chính là hoạt động ngân hàng. Theo Luật các tổ chức tín dụng, chúng được phân loại dựa trên hai tiêu chí chính. (1) Căn cứ vào phạm vi hoạt động: bao gồm ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô, và quỹ tín dụng nhân dân. Ngân hàng được thực hiện đầy đủ các nghiệp vụ, trong khi các loại hình khác bị giới hạn. (2) Căn cứ vào hình thức tổ chức: có thể là công ty cổ phần (phổ biến với ngân hàng thương mại), công ty trách nhiệm hữu hạn (ngân hàng 100% vốn nhà nước, liên doanh), hoặc hợp tác xã (quỹ tín dụng nhân dân, ngân hàng hợp tác xã). Việc phân loại này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định khuôn khổ pháp lý áp dụng cho từng loại hình.

4.2. Đặc điểm pháp lý của ngân hàng thương mại Việt Nam

Ngân hàng thương mại là loại hình tổ chức tín dụng phổ biến nhất, hoạt động với mục tiêu chính là lợi nhuận. Chúng được phép thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng như huy động vốn (nhận tiền gửi), cấp tín dụng (hoạt động cho vay, bảo lãnh ngân hàng), và cung ứng dịch vụ thanh toán. Về mặt pháp lý, ngân hàng thương mại trong nước chủ yếu được thành lập dưới hình thức công ty cổ phần. Hoạt động của chúng chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của cả Luật các tổ chức tín dụng và Luật Doanh nghiệp. Pháp luật quy định các giới hạn nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn, ví dụ như tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng không được vượt quá 15% vốn tự có của ngân hàng thương mại. Đây là những kiến thức cốt lõi mà mọi đề cương môn luật ngân hàng đều tập trung làm rõ.

4.3. Phân biệt tổ chức tín dụng phi ngân hàng và ngân hàng

Sự khác biệt cơ bản giữa tổ chức tín dụng phi ngân hàng (như công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính) và ngân hàng nằm ở phạm vi hoạt động. Theo Luật các tổ chức tín dụng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng được thực hiện một hoặc một số hoạt động ngân hàng nhưng có hai hạn chế quan trọng: (1) không được nhận tiền gửi của cá nhân, và (2) không được cung ứng các dịch vụ thanh toán qua tài khoản của khách hàng. Chúng chủ yếu huy động vốn từ các tổ chức và phát hành giấy tờ có giá, sau đó thực hiện các nghiệp vụ cấp tín dụng. Trong khi đó, ngân hàng được phép thực hiện toàn bộ các nghiệp vụ này. Sự phân biệt này nhằm mục đích phân hóa thị trường tài chính ngân hàng, tạo ra các định chế chuyên biệt cho từng phân khúc khách hàng và nhu cầu vốn khác nhau.

V. Ứng dụng pháp luật vào hoạt động cho vay và bảo lãnh

Các hoạt động nghiệp vụ cốt lõi như hoạt động cho vay và bảo lãnh ngân hàng là những nội dung thực tiễn quan trọng nhất trong Giáo trình luật ngân hàng việt nam. Hoạt động cho vay được định nghĩa là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Quan hệ này được xác lập thông qua hợp đồng tín dụng, một văn bản pháp lý quan trọng quy định quyền và nghĩa vụ của các bên. Pháp luật yêu cầu các tổ chức tín dụng phải tổ chức xét duyệt cấp tín dụng theo nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm giữa khâu thẩm định và quyết định, đồng thời phải kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay của khách hàng. Tương tự, bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên này không thực hiện đúng nghĩa vụ. Đây là một giao dịch phức tạp, liên quan đến ít nhất ba bên và được thể hiện qua hợp đồng dịch vụ bảo lãnh và cam kết bảo lãnh. Việc nghiên cứu các quy định pháp luật về các hoạt động này giúp hiểu rõ cơ chế vận hành, quản trị rủi ro và bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hệ thống ngân hàng.

5.1. Khái niệm và các hình thức cho vay của tổ chức tín dụng

Cho vay là nghiệp vụ cấp tín dụng phổ biến nhất. Về mặt pháp lý, đây là quan hệ hợp đồng mà theo đó, bên cho vay (tổ chức tín dụng) chuyển giao một khoản tiền cho bên vay sử dụng trong một thời hạn với điều kiện hoàn trả. Giáo trình luật ngân hàng việt nam phân loại hoạt động cho vay dựa trên nhiều tiêu chí: (1) Theo thời hạn: ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. (2) Theo tính chất bảo đảm: cho vay có bảo đảm bằng tài sản và cho vay không có bảo đảm (tín chấp). (3) Theo phương thức cho vay: cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay hợp vốn, cho vay trả góp. Mỗi hình thức có những đặc điểm pháp lý và quy trình nghiệp vụ riêng, được quy định chi tiết trong các văn bản của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

5.2. Phân tích các điều khoản chủ yếu của hợp đồng tín dụng

Hợp đồng tín dụng là hình thức pháp lý của hoạt động cho vay, phải được lập thành văn bản. Nội dung hợp đồng bao gồm các điều khoản cơ bản như: thông tin các bên, số tiền vay, mục đích sử dụng vốn, lãi suất, thời hạn vay, phương thức trả nợ, các biện pháp bảo đảm (nếu có), quyền và nghĩa vụ của các bên, và điều khoản giải quyết tranh chấp. Theo tài liệu học thuật, việc quy định rõ mục đích sử dụng vốn vay không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là công cụ để tổ chức tín dụng kiểm soát rủi ro, đảm bảo khoản vay được sử dụng hiệu quả. Việc vi phạm các điều khoản trong hợp đồng, đặc biệt là nghĩa vụ hoàn trả, sẽ là căn cứ để áp dụng các chế tài như thu hồi nợ trước hạn hoặc xử lý tài sản bảo đảm.

5.3. Các loại hình bảo lãnh ngân hàng và cơ chế thực hiện

Bảo lãnh ngân hàng là một nghiệp vụ phức tạp, làm phát sinh hai mối quan hệ pháp lý chính: hợp đồng dịch vụ bảo lãnh (giữa ngân hàng và khách hàng) và cam kết bảo lãnh (giữa ngân hàng và bên thụ hưởng). Các loại hình bảo lãnh rất đa dạng, bao gồm: bảo lãnh vay vốn, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng. Đặc điểm chung của bảo lãnh ngân hàng là tính độc lập và không hủy ngang, nghĩa là nghĩa vụ của ngân hàng bảo lãnh không phụ thuộc vào các tranh chấp của hợp đồng gốc. Khi bên được bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ, bên nhận bảo lãnh chỉ cần xuất trình các chứng từ phù hợp với yêu cầu trong cam kết bảo lãnh là ngân hàng phải thực hiện thanh toán.

VI. Giải pháp bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng

Đảm bảo an toàn là nguyên tắc tối cao trong hoạt động ngân hàng do tính rủi ro hệ thống của lĩnh vực này. Giáo trình luật ngân hàng việt nam dành một phần quan trọng để phân tích các cơ chế pháp lý nhằm hạn chế rủi ro và bảo vệ lợi ích của người gửi tiền cũng như sự ổn định của toàn hệ thống ngân hàng. Giải pháp hàng đầu là việc ban hành các quy định hạn chế hoạt động cấp tín dụng. Luật các tổ chức tín dụng quy định rõ những trường hợp không được cấp tín dụng (ví dụ: cấp cho thành viên hội đồng quản trị, ban kiểm soát) và các trường hợp hạn chế cấp tín dụng (ví dụ: cấp cho cổ đông lớn). Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt các tỷ lệ bảo đảm an toàn như tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), giới hạn góp vốn, mua cổ phần, và phải trích lập dự phòng rủi ro. Một công cụ quan trọng khác là cơ chế bảo hiểm tiền gửi. Đây là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm trong một hạn mức nhất định khi tổ chức tín dụng lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả hoặc phá sản. Cơ chế này không chỉ bảo vệ trực tiếp người gửi tiền nhỏ lẻ mà còn góp phần củng cố niềm tin công chúng, ngăn chặn nguy cơ rút tiền hàng loạt, qua đó duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

6.1. Các hạn chế pháp lý để bảo đảm an toàn trong hoạt động

Pháp luật ngân hàng thiết lập nhiều hàng rào pháp lý để đảm bảo an toàn. Thứ nhất, các quy định về những trường hợp không được cấp tín dụng và hạn chế cấp tín dụng (Điều 126, 127 Luật các tổ chức tín dụng 2010) nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích và giao dịch với các bên liên quan. Thứ hai, giới hạn cấp tín dụng, ví dụ, tổng dư nợ cho một khách hàng không quá 15% vốn tự có của ngân hàng thương mại, nhằm phân tán rủi ro. Thứ ba, các tổ chức tín dụng phải duy trì các tỷ lệ bảo đảm an toàn, trong đó quan trọng nhất là tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8%. Các quy định này là công cụ quản lý rủi ro vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để duy trì sự lành mạnh của toàn hệ thống ngân hàng.

6.2. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi trong hệ thống ngân hàng

Bảo hiểm tiền gửi là một trụ cột an toàn của hệ thống ngân hàng. Theo Luật Bảo hiểm tiền gửi, đây là "sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm tiền gửi trong hạn mức trả tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả tiền gửi hoặc phá sản". Mục đích của nó không chỉ là bảo vệ người gửi tiền mà còn nhằm góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tín dụng và bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng. Ở Việt Nam, tất cả các tổ chức tín dụng có nhận tiền gửi của cá nhân đều bắt buộc phải tham gia bảo hiểm tiền gửi. Đây là biện pháp quan trọng để củng cố niềm tin của công chúng và phòng ngừa rủi ro hệ thống.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH LUẬT NGÂN HÀNG VIỆT NAM (TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam do Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức biên soạn, TS. Võ Đình Toàn chủ biên cùng tập thể giảng viên chuyên ngành, được Nhà xuất bản Công an Nhân dân phát hành năm 2017 (Quyết định xuất bản số 16/QĐXB-NXBCAND(LK) ngày 19/01/2017, số xác nhận đăng ký xuất bản 41-2017/CXBIPH/133-01/CAND). Cuốn giáo trình là học liệu phục vụ học phần Luật Ngân hàng thuộc khối kiến thức chuyên ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo cử nhân ngành Luật và Luật Kinh tế. Được xuất bản lần đầu từ năm 1999, tài liệu này đã qua nhiều lần chỉnh lý nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giảng dạy và cập nhật các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống lý luận khoa học pháp lý về hoạt động ngân hàng; làm rõ địa vị pháp lý, chức năng, thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong quản lý nhà nước và thực thi chính sách tiền tệ quốc gia; phân tích quy chế pháp lý về tổ chức, quản trị, điều hành và kiểm soát an toàn của các tổ chức tín dụng; đồng thời phân tích các quy phạm điều chỉnh từng nghiệp vụ kinh doanh ngân hàng và chế độ quản lý ngoại hối.

Về cấu trúc, giáo trình được thiết kế gồm 10 chương, tiếp cận theo tuyến tính từ lý luận thể chế quản lý công quyền sang các quy chế pháp lý điều chỉnh hoạt động kinh doanh thương mại và giao dịch ngoại hối. Điểm đặc trưng trong phương pháp luận của giáo trình là việc kết hợp chặt chẽ giữa phân tích luật thực định Việt Nam (trọng tâm là Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010 và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010) với phương pháp luật so sánh, đối chiếu quy định của Việt Nam với khung pháp lý của các quốc gia như Đức, Pháp, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Ba Lan, Malaysia và Cộng đồng kinh tế châu Âu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình gồm 10 chương bao quát toàn diện các lĩnh vực của luật ngân hàng:

• Chương I - Những vấn đề lí luận cơ bản về Luật Ngân hàng Việt Nam (TS. Võ Đình Toàn): Trình bày sự hình thành lịch sử của nghề ngân hàng (từ thuật ngữ “Banco” tại miền Bắc Italia); chuẩn hóa khái niệm hoạt động ngân hàng có đối tượng kinh doanh là tiền tệ; phân tích cấu trúc hệ thống ngân hàng hai cấp; xác định đối tượng điều chỉnh gồm quan hệ quản lý nhà nước (phương pháp mệnh lệnh quyền uy) và quan hệ tổ chức, kinh doanh ngân hàng (phương pháp bình đẳng, thỏa thuận); xác định nguồn luật bao gồm văn bản quy phạm pháp luật và án lệ theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014.
• Chương II - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (TS. Võ Đình Toàn): Phân tích vị trí pháp lý kép của Ngân hàng Nhà nước vừa là cơ quan ngang bộ của Chính phủ vừa là ngân hàng trung ương; cơ chế tổ chức theo chế độ thủ trưởng do Thống đốc đứng đầu; thẩm quyền điều hành các công cụ chính sách tiền tệ quốc gia (tái cấp vốn, lãi suất, tỷ giá hối đoái, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở); quy chế phát hành tiền, tạm ứng cho ngân sách nhà nước, cho vay đối với tổ chức tín dụng; các quy định về thanh tra và giám sát ngân hàng.
• Chương III - Tổ chức tín dụng (TS. Võ Đình Toàn viết Mục I; TS. Vũ Văn Cương viết Mục II, III, IV, V): Phân loại các định chế gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã, tổ chức tín dụng phi ngân hàng (công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính), tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân; quy chế thành lập, cấp giấy phép, cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị, kiểm soát đặc biệt, giải thể, phá sản, thanh lý; các giới hạn bảo đảm an toàn hoạt động (như giới hạn cấp tín dụng không vượt quá 15% vốn tự có đối với một khách hàng tại Điều 128 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010) và cơ chế bảo hiểm tiền gửi.
• Chương IV, V, VI, VII, VIII - Pháp luật điều chỉnh các hoạt động cấp tín dụng và dịch vụ tài chính chuyên biệt: Gồm các quy định về hoạt động cho vay (Chương IV - TS. Nguyễn Văn Tuyên); hoạt động bảo lãnh ngân hàng (Chương V - TS. Nguyễn Văn Tuyên); chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá (Chương VI - TS. Nguyễn Văn Tuyên); hoạt động bao thanh toán (Chương VII - Nguyễn Đức Ngọc); hoạt động cho thuê tài chính (Chương VIII - Nguyễn Thị Ánh Vân).
• Chương IX - Pháp luật về trung gian thanh toán (Trương Thị Kim Dung): Trình bày khái niệm trung gian thanh toán, chế độ mở và sử dụng tài khoản thanh toán, các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt (séc, thẻ ngân hàng) và chế tài xử lý vi phạm pháp luật thanh toán.
• Chương X - Pháp luật về ngoại hối (TS. Nguyễn Văn Tuyên): Tổng quan về hoạt động ngoại hối, thẩm quyền quản lý nhà nước về ngoại hối, quy chế điều chỉnh giao dịch vãng lai (theo Nghị định số 70/2014/NĐ-CP), giao dịch vốn (đầu tư trực tiếp FDI, đầu tư gián tiếp, đầu tư ra nước ngoài, vay và trả nợ nước ngoài, phát hành chứng khoán), quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam và hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối.

Progression logic của giáo trình đi từ nền tảng lý thuyết và thể chế quản lý nhà nước (Chương I, II) đến địa vị pháp lý của các chủ thể kinh doanh (Chương III), triển khai vào từng nhóm quan hệ hợp đồng nghiệp vụ cụ thể (Chương IV đến IX) và mở rộng sang cơ chế quản lý ngoại hối xuyên biên giới (Chương X).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Lý luận về sự phát triển của mô hình ngân hàng từ hệ thống một cấp (ngân hàng đơn vị hỗn hợp quản lý kiêm kinh doanh thời kỳ 1951-1987) sang hệ thống ngân hàng hai cấp (tách bạch chức năng quản lý công quyền của ngân hàng trung ương và chức năng kinh doanh sinh lời của các tổ chức tín dụng từ sau năm 1990); lý thuyết về định chế tài chính công quyền do nhà nước thành lập và kiểm soát nhằm thực thi chính sách tiền tệ.
• Core principles: Nguyên tắc bình đẳng và tự chủ kinh doanh trong quan hệ thương mại ngân hàng; nguyên tắc áp dụng biện pháp hành chính - mệnh lệnh trong quản lý nhà nước; nguyên tắc duy trì tỷ lệ an toàn vốn, phòng ngừa rủi ro dây chuyền và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền; nguyên tắc kiềm chế lạm phát gắn với chỉ số giá tiêu dùng do Quốc hội quyết định.
• Essential frameworks: Khung pháp lý tạo lập bởi Hiến pháp năm 2013, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, Pháp lệnh Ngoại hối (Văn bản hợp nhất số 07/2013/VBHN-VPQH), Nghị định số 70/2014/NĐ-CP và Luật Đầu tư năm 2014.

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Kỹ năng tra cứu, giải thích và áp dụng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ngân hàng; kỹ năng phân loại, đối chiếu các giao dịch ngân hàng (nhận diện giao dịch vốn và giao dịch vãng lai; phân biệt chiết khấu, bao thanh toán và cho thuê tài chính); kỹ năng kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng tín dụng và hợp đồng dịch vụ ngoại hối.
• Analytical skills: Năng lực phân tích, đánh giá tác động của các công cụ chính sách tiền tệ (tái cấp vốn, dự trữ bắt buộc, thị trường mở); phân tích căn cứ ra quyết định thanh tra, giám sát an toàn vi mô và vĩ mô đối với tổ chức tín dụng; nhận diện các nguy cơ rủi ro thanh khoản và vi phạm hạn mức an toàn vốn.
• Practical competencies: Khả năng tư vấn pháp lý về điều kiện thành lập, cấp giấy phép hoạt động ngân hàng; xử lý tranh chấp hợp đồng tín dụng, bảo lãnh, thanh toán séc, thẻ; xây dựng giải pháp xử lý tài sản trong quy trình kiểm soát đặc biệt, cơ cấu lại hoặc thanh lý tổ chức tín dụng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam được xây dựng dựa trên phương pháp sư phạm kết hợp giữa phân tích hệ thống quy phạm pháp luật thực định và phương pháp luật so sánh (Comparative Law). Giáo trình không chỉ trình bày các điều luật hiện hành của Việt Nam mà liên tục đối chiếu với kinh nghiệm lập pháp quốc tế. Cụ thể, các nội dung thể chế được so sánh với Luật Ngân hàng Liên bang Đức năm 1957, Luật Ngành tín dụng Đức năm 1992, Luật Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc năm 1995, Luật Ngân hàng Thương mại Trung Quốc năm 1995, Luật Ngân hàng Trung ương Pháp năm 1993, Luật Ngân hàng Quốc gia Ba Lan năm 1989, Luật Các tổ chức tài chính và ngân hàng Malaysia năm 1989, và mô hình Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (FED).

Cuối mỗi chương, giáo trình thiết kế hệ thống "Câu hỏi hướng dẫn ôn tập, định hướng thảo luận" nhằm phục vụ hoạt động giảng dạy trên lớp và seminar. Các câu hỏi thảo luận tập trung vào những vấn đề lý luận cốt lõi và các tình huống pháp lý phức tạp, ví dụ: phân tích sự khác biệt giữa hoạt động ngân hàng của ngân hàng trung ương và tổ chức tín dụng (Chương I); so sánh nguồn luật ngân hàng Việt Nam với các hệ thống pháp luật trên thế giới (Chương I); phân tích quyền hoạt động ngoại hối, giới hạn thực hiện quyền và cơ sở khoa học của việc Nhà nước thiết lập quyền kiểm soát ngoại hối (Chương X).

Phương pháp đánh giá học phần được định hướng thông qua việc kiểm tra năng lực hiểu biết lý thuyết thể chế, khả năng giải quyết các case study pháp lý về hợp đồng cấp tín dụng, nghiệp vụ thanh toán và xử lý vi phạm pháp luật ngân hàng. Để tự học hiệu quả, người học cần đối chiếu nội dung giáo trình với các văn bản quy phạm pháp luật được chỉ dẫn trực tiếp trong từng chương, đồng thời nghiên cứu các tài liệu tham khảo chuyên ngành kinh tế - pháp lý được nhóm tác giả trích dẫn (như Frederic S. Mishkin, Peter S. Rose, PGS.TS. Lê Vinh Danh, TS. Nguyễn Công Nghiệp, TS. Nguyễn Văn Tuyến).

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

So với các ấn bản trước đây kể từ năm 1999, bản Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam năm 2017 có nhiều điểm cập nhật quan trọng về mặt lập pháp:

• Cập nhật nền tảng lập hiến và tư pháp: Giáo trình tích hợp các quy định của Hiến pháp năm 2013 về thẩm quyền của Quốc hội, Chủ tịch nước và Chính phủ trong điều hành chính sách tiền tệ quốc gia; bổ sung chế định án lệ như một nguồn luật mới theo khoản 3 Điều 104 Hiến pháp năm 2013 và khoản 2 Điều 22 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014.
• Hệ thống hóa toàn diện theo luật chuyên ngành mới: Toàn bộ nội dung giáo trình được cấu trúc dựa trên hai đạo luật trụ cột là Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010 và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (thay thế luật năm 1997 và luật sửa đổi, bổ sung năm 2004).
• Đổi mới chế định các loại hình tổ chức tín dụng: Giáo trình cập nhật các loại hình tổ chức tín dụng mới theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, bao gồm việc phân định rõ quy chế pháp lý của tổ chức tài chính vi mô, quỹ tín dụng nhân dân và ngân hàng hợp tác xã.
• Cập nhật chế độ quản lý ngoại hối: Phân tích các điểm mới theo Văn bản hợp nhất số 07/2013/VBHN-VPQH về Pháp lệnh Ngoại hối và Nghị định số 70/2014/NĐ-CP (thay thế Nghị định số 160/2006/NĐ-CP), làm rõ sự thay đổi trong kỹ thuật lập pháp khi phân loại giao dịch vãng lai và giao dịch vốn gắn với Luật Đầu tư năm 2014.
• Gắn kết thực tiễn thị trường: Phân tích cụ thể các cơ chế giám sát ngân hàng, quy trình thanh tra chuyên ngành, các biện pháp can thiệp sớm và xử lý an toàn hệ thống (bảo hiểm tiền gửi, kiểm soát đặc biệt) nhằm phản ánh đúng thực tiễn tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam được biên soạn cho các nhóm đối tượng cụ thể sau:

• Sinh viên đại học và học viên cao học: Là tài liệu học tập bắt buộc đối với sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư thuộc các ngành Luật học, Luật Kinh tế, Luật Thương mại quốc tế tại Trường Đại học Luật Hà Nội và các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc; là tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu cho học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu giáo trình một cách hệ thống, người học cần hoàn thành các học phần kiến thức pháp lý nền tảng, bao gồm: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Dân sự, Luật Thương mại và Luật Tài chính.
• Giảng viên: Tài liệu chuẩn mực để xây dựng đề cương chi tiết học phần, thiết kế giáo án bài giảng, biên soạn ngân hàng câu hỏi thi kết thúc học phần và xây dựng các chủ đề thảo luận nhóm, bài tập học kỳ.
• Tự học và nghiên cứu thực tiễn: Nguồn tra cứu cho chuyên viên pháp chế, cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng, luật sư và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực luật tài chính - ngân hàng.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp cho sinh viên đại học, học viên sau đại học ngành Luật, Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, cũng như cán bộ pháp chế, luật sư và nhà quản lý hoạt động trong lĩnh vực tài chính, tín dụng.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức nền tảng về Luật Dân sự (chế định hợp đồng, nghĩa vụ, tài sản bảo đảm), Luật Thương mại (chủ thể kinh doanh, hoạt động thương mại), Luật Hành chính (quản lý nhà nước) và Luật Tài chính.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình phân tích chuyên sâu mô hình ngân hàng hai cấp theo hệ thống luật thực định Việt Nam (Luật Ngân hàng Nhà nước 2010, Luật Các tổ chức tín dụng 2010), đồng thời mở rộng so sánh lập pháp với hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Cần nghiên cứu lý luận từng chương kết hợp tra cứu trực tiếp các điều luật được chỉ dẫn (Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng, Nghị định 70/2014/NĐ-CP), sau đó giải quyết toàn bộ hệ thống câu hỏi định hướng thảo luận ở cuối mỗi chương.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Cuối mỗi chương có danh mục tài liệu tham khảo chi tiết, bao gồm các công trình nghiên cứu kinh tế - pháp lý quốc tế (F. S. Mishkin, P. S. Rose), sách chuyên khảo trong nước (sách chuyên khảo của TS. Nguyễn Văn Tuyến, PGS.TS. Lê Vinh Danh, TS. Nguyễn Công Nghiệp) và hệ thống văn bản pháp lý chỉ dẫn.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội (TS. Võ Đình Toàn chủ biên) cung cấp hệ thống tri thức khoa học pháp lý hoàn chỉnh về cơ chế quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh tiền tệ, tín dụng, ngân hàng. Giáo trình xác lập lộ trình học tập khoa học: đi từ nhận thức lý luận và thể chế ngân hàng trung ương, nắm vững quy chế tổ chức của hệ thống tổ chức tín dụng, đến làm chủ các quy tắc điều chỉnh nghiệp vụ cấp tín dụng, dịch vụ thanh toán và quản lý ngoại hối. Nguồn tài liệu này kết hợp chuẩn xác giữa cơ sở lý luận, hệ thống luật thực định và phương pháp luật so sánh, phục vụ hiệu quả cho công tác đào tạo cử nhân luật và hoạt động thực tiễn pháp lý ngân hàng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Mishkin, Tiền tệ, ngân hàng và thị trường tài chính, Nxb. Khoa học và kĩ thuật, Hà Nội, 1994. Pháp luật vể ngăn hăng trung ương và ngân hàng thương mại một so nước, Nxb.

Nguyễn Công Nghiệp, Công nghệ ngân hàng và thị trường tiền tệ, Nxb. Thống kê, Hà Nội, 1993. 30 CHƯƠNG II NGÂN HÀNG NHÀ Nước VIỆT NAM I. VỊ TRÍ PHÁP LÍ, Tư CÁCH PHÁP NHÂN VÀ CHỨC NĂNG, NHỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 1.

Vị trí pháp lí cùa Ngân hàng nhà nước Việt Nam Ngày nay, ờ các quốc gia, tuỳ thuộc vào nguồn gốc hình thành, cơ che thực hiện qụyền lực nhà nước mà ngân hàng trung ương được tổ chức và hoạt động có những đặc điểm riêng, nhưng căn cứ vào mối quan hệ với chính phù, ngân hàng trung ương có thể được khái quát dưới hai dạng chính: Ngân hàng trung ương độc lập với chính phủ và ngân hàng trung ương trực thuộc chính phủ. Ngân hàng trung ương độc lập với chính phù là ngân hàng trung ương không nằm trong cơ cấu bộ máy của chính phù, không chịu sự lãnh đạo, điều hành cùa chính phủ. Hoa Kỳ là nước điển hình thực hiện triệt để mô hình ngân hàng trung ương (gọi là hệ thống dự trữ liên bang Hoa Kỳ) độc lập với chính phù. Theo mô hình này, ý kiến cùa chính phù đối với ngân hàng trung ương chỉ mang tính khuyến nghị mà không mang tính bắt buộc.

31 Ngân hàng trung ương trực thuộc chính phủ là ngân hàng trung ương nằm trong cơ cấu bộ máy của chính phù và chịu sự lãnh đạo, điều hành cùa chính phủ. Mô hình ngân hàng trung ương trực thuộc chính phù được áp dụng ở các nước như Trung Quốc, Việt Nam, Malaysia. Riêng ở Malaysia, ngân hàng trung ương được tổ chức trong cơ cấu của Bộ tài chính, tương đương cấp cục, vụ. Ngoài hai mô hình cơ bản trên đây, hiện nay cộng đồng kinh tế châu Âu (ẸU) có ngân hàng trung ương chung.

Riêng Vương quốc Anh không tham gia vào liên minh tiền tệ này. Phát hành tiền, lưu thông tiền tệ và sự ổn định giá trị đồng tiền luôn tác động đến sự ổn định, tăng trưởng của mỗi quốc gia, của từng liên minh kinh tể. Đặc biệt, đối với các quốc gia có nền kinh tế ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu thì trạng thái tiền tệ cùa nước đđ có tác động lớn đến trạng thái của hệ thống tài chính của nhiều quốc gia khác. Chính vì vậy, mặc dù mức độ phụ thuộc vào cơ quan hành pháp có khác nhau nhưng các nhà nước đều sử dụng các biện pháp để điều chinh hoạt động phát hành tiền, lưu thông tiền tệ cùa ngân hàng trung ương.

Ở Việt Nam, trong thời kì phong kiến trước khi bị thực dân Pháp xâm lược (năm 1858), việc phát hành tiền tệ là việc đúc tiền cứa vua, chúa. Trong gần 20 năm thực dân Pháp cùng cố chế độ cai trị, ở Việt Nam lưu thông nhiều loại tiền khác nhau. Năm 1875, Ngân hàng Đông Dương (Banque de rindochine - viết tắt là BIC) được thành lập ở Paris để phát hành giấy bạc và tiền kim loại cho các xứ thuộc địa của Pháp ở châu Á. Trên đất Việt Nam, Pháp đặt hai chi nhánh đầu tiên ở Hài Phòng và Sài Gòn, 32 tuy là một công ti tư nhân nhưng hoạt động như một ngân hàng trung ương.

Riêng Nam Kỳ, tuy đã trở thành thuộc địa của Pháp nhưng vẫn sừ dụng đồng tiền cổ truyền của người Việt cùng đồng tiền MEXICO lưu hành từ trước khi Liên quân Pháp - Tây Ban Nha xâm lược Đông Dương. Đồng tiền do Ngân hàng Đông Dương phát hành dần dần thay thế cấc đồng tiền khác ở Việt Nam.