CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TRONG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ.1 Tổng quát về phương thức tín dụng chứng từ.1 Cơ sở ra đời của phương thức TDCT Phương thức TDCT ra đời từ sự không chắc chắn của cả người nhập khẩu và người xuất khẩu. Người xuất khẩu vừa muốn giao hàng muốn biết chắc chắn được thanh toán, ngược lại người nhập khẩu cũng vừa muốn thanh toán cũng vừa muốn chắc chắn được nhận hàng. Do đó người nhập khẩu sẽ đề nghị ngân hàng của mình mở một thư tín dụng, đó chính là cam kết của người thứ ba (ngân hàng), một cam kết về khả năng chắc chắn thanh toán của người mua. Ngân hàng cam kết sẽ thanh toán hàng nhập khẩu nếu người xuất khẩu xuất trình bộ chứng từ như đã yêu cầu trong thư tín dụng.2 Khái niệm phương thức TDCT Phương thức TDCT là một sự thỏa thuận, trong đó một ngân hàng (ngân hàng mở thư tín dụng), theo yêu cầu của khách hàng (người yêu cầu mở thư tín dụng), sẽ mở một thư tín dụng cho người hưởng lợi do khách hàng chỉ định trong đó cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho người đó (người hưởng lợi của thư tín dụng) hoặc chấp nhận hối phiếu do người này ký phát trong phạm vi số tiền đó, khi người này xuất trình cho ngân hàng một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những quy định đã đề ra trong thư tín dụng (letter of credit - L/C) 1.3 Đặc trưng của phương thức TDCT Phương thức tín dụng chứng từ liên quan đến hai quan hệ hợp đồng độc lập.
Đó là quan hệ giữa người mở thư tín dụng với ngân hàng phát hành và quan hệ giữa ngân hàng phát hành với nhà xuất khẩu. Trong phương thức TDCT có 2 nguyên tắc cơ bản: - Thứ nhất là nguyên tắc độc lập: thư tín dụng được mở trên cơ sở hợp đồng mua bán, nhưng sau khi đã mở rồi, thư tín dụng lại hoàn toàn độc lập với TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 hợp đồng mua bán hay bất cứ một hợp đồng nào khác làm cơ sở cho thư tín dụng, thậm chí ngay cả khi thư tín dụng có dẫn chiếu đến các hợp đồng đó. - Thứ hai là nguyên tắc tuân thủ nghiêm ngặc: ngân hàng chỉ thanh toán nếu các chứng từ giao hàng hoàn toàn phù hợp với các điều kiện trong thư tín dụng, đúng với các chỉ dẫn của người nhập khẩu. Theo nguyên tắc này, ngân hàng sẽ kiểm tra bộ chứng từ do người bán xuất trình hết sức kỹ lưỡng vì nếu thanh toán không đúng thì ngân hàng sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm.4 Vai trò của phương thức TDCT Có thể nói rằng trong tất cả các phương thức thanh toán quốc tế thì phương thức TDCT là phương thức phức tạp nhất nhưng lại được coi là chặt chẽ nhất bởi những khả năng đảm bảo của nó đối với cả nhà nhập khẩu và nhà xuất khẩu.
Dù chi phí để thực hiện có lớn hơn các phương thức khác nhưng nó lại đảm bảo được khả năng nhận hàng, khả năng thanh toán và hạn chế rủi ro trong quan hệ thanh toán xuất nhập khẩu. Vai trò của phương thức TDCT đối với người xuất khẩu: - Là người hưởng lợi của thư tín dụng, người xuất khẩu được bảo đảm rằng khi xuất trình chứng từ phù với các điều khoản và điều kiện của L/C thì người xuất khẩu sẽ nhận được tiền thanh toán. - Tình trạng tài chính của người mua được thay thế bằng việc ngân hàng mở thư tín dụng cam kết trả tiền, chấp nhận hoặc chiết khấu trên cơ sở chứng từ được trao phù hợp với thư tín dụng. - Một thư tín dụng không hủy ngang có xác nhận sẽ đặt trách nhiệm cho ngân hàng thanh toán/chiết khấu/chấp nhận và cung cấp sự an toàn tốt nhất cho người xuất khẩu.
Điều đó có nghĩa là với một thư tín dụng xác nhận đã đưa ra một cam kết chắc chắn rằng các điều kiện về thanh toán/chiết khấu/chấp nhận sẽ được thực hiện theo nguyên tắc không truy đòi người thụ hưởng. Vai trò của phương thức TDCT đối với người nhập khẩu: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 - Người nhập khẩu sẽ nhận được các chứng từ do mình quy định được ngân hàng mở thư tín dụng ghi rõ trong thư tín dụng. - Người nhập khẩu được bảo đảm rằng sẽ chỉ bị ghi nợ tài khoản số tiền thư tín dụng khi tất cả các chỉ thị của thư tín dụng được thực hiện đúng. - Người nhập khẩu có khả năng giữ được vốn vì không phải ứng tiền trước.
- Vì có sự đảm bảo về điều kiện thanh toán, người nhập khẩu có thể thương lượng giá cả và điều kiện tốt hơn. - Cho phép người nhập khẩu đáp ứng yêu cầu của người bán thông qua thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ.5 Phân loại thư tín dụng (letter of credit-L/C): tùy theo cách phân chia mà ta có nhiều loại hình thư tín dụng khác nhau. Khái niệm thư tín dụng: Thư tín dụng là một văn bản pháp lý do ngân hàng viết ra theo yêu cầu của người nhập (được gọi là người yêu cầu mở L/C) đảm bảo kết quả trả tiền cho người xuất khẩu (người hưởng lợi L/C) một số tiền nhất định trong một thời hạn nhất định, quy định trong bức thư đó.1 Phân loại theo nghĩa vụ và trách nhiệm: L/C có thể hủy ngang (Revocable L/C): đây là loại L/C mà bên mở L/C có thể sửa đổi, hủy bỏ, bổ sung bất cứ lúc nào mà không cần báo trước cho người hưởng lợi. Tuy nhiên, sự hủy bỏ hay sửa đổi này phải được thực hiện trước khi người bán giao hàng.
Loại L/C này ít được sử dụng trong thanh toán quốc tế vì loại L/C này thực chất chỉ là thông báo để người bán chuẩn bị hàng chứ không phải là lời cam kết. L/C không hủy ngang (Irrevocable L/C): là loại L/C mà ngân hàng mở L/C không được quyền đơn phương sửa đổi hay hủy bỏ L/C bất cứ lúc nào và chỉ có thể sửa đổi, hủy bỏ khi có sự đồng ý của người thụ hưởng. Theo điều 3 UCP 600 (điều 6 UCP 500) quy định nếu thư tín dụng không ghi loại gì thì được xem là L/C không hủy ngang. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 L/C xác nhận (confirmed L/C): là loại L/C không hủy ngang trong đó có một ngân hàng uy tín đứng ra đảm bảo việc trả tiền theo L/C cùng với ngân hàng mở.
Loại L/C này được yêu cầu khi người bán không tin tưởng vào khả năng thanh toán của ngân hàng mở L/C. Theo tập quán các nước châu Âu, ngân hàng xác nhận là ngân hàng trả trực tiếp cho người bán. Do vậy, người bán ký phát hối phiếu đòi tiền trực tiếp ngân hàng xác nhận.2 Phân loại theo thời hạn thanh toán L/C trả ngay (L/C At Sight): là thư tín dụng không thể hủy ngang, trong đó ngân hàng đại diện người bán (người xuất khẩu) được ngân hàng phát hành cam kết thanh toán một phần hay toàn bộ số tiền của tín dụng thư cho người hưởng lợi khi họ xuất trình bộ chứng từ hợp lệ theo đúng điều khoản quy định của L/C. L/C trả chậm (Usance L/C): là thư tín dụng không thể hủy ngang, trong đó ngân hàng đại diện người bán (người xuất khẩu) được ngân hàng phát hành cam kết thanh toán một phần hay toàn bộ số tiền của tín dụng thư cho người hưởng lợi theo thời hạn quy định trong thư tín dụng đó sau khi nhận được chứng từ phù hợp với các điều khoản của L/C.3 Phân loại theo phương thức sử dụng L/C tuần hoàn (Revolving L/C): Là loại L/C không hủy ngang trong đó quy định khi L/C sử dụng hết kim ngạch hoặc sau khi L/C hết thời hạn hiệu lực thì nó lại tự động có giá trị như cũ, và cứ như vậy L/C tuần hoàn đến khi nào hoàn tất trị giá hợp đồng.
Loại L/C này được sử dụng trong trường hợp hai bên xuất khẩu và nhập khẩu có quan hệ thường xuyên và đối tượng thanh toán không thay đổi. Sử dụng cho những trường hợp có giá trị cao, thời hạn giao hàng dài để tiết kiệm được chi phí mở L/C. L/C tuần hoàn có hai loại : - L/C tuần hoàn có tích lũy (cumulative revolving L/C): cho phép nhà xuất khẩu chuyển kim ngạch đợt giao hàng trước vào đợt giao hàng sau nếu đợt TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 giao hàng trước chưa giao hết và cứ như vậy cho đến đợt giao hàng cuối cùng. Nghĩa là, nếu nhà xuất khẩu trong lần giao hàng thứ n, vì lý do nào đó, giao không đủ số lượng hàng như quy định, còn thiếu một lượng hàng là k thì ở lần giao hàng thứ (n+1) nhà xuất khẩu sẽ giao số lượng hàng là k + số lượng L/C quy định và cứ như vậy cho đến lần cuối cùng.
- L/C tuần hoàn không tích lũy (non-cumulative L/C) : không cho phép nhà xuất khẩu chuyển số dư đợt giao hàng trước vào đợt giao hàng sau. L/C chuyển nhượng (Transferable L/C): là loại L/C không thể hủy ngang trong đó quy định quyền được chuyển nhượng toàn bộ hay một phần giá trị của L/C cho một hay nhiều người theo lệnh của người hưởng lợi đầu tiên, cấm tái chuyển nhượng từ người hưởng lợi thứ hai cho người khác. Trường hợp người hưởng lợi thứ hai không giao hàng hay giao hàng không đúng hay chứng từ không hoàn hảo thì người hưởng lợi thứ nhất phải chịu trách nhiệm về phía bên xuất khẩu theo hợp đồng đã ký. Loại L/C này được sử dụng khi mua hàng qua các đại lý, trung gian.
Loại L/C này giúp cho nhà xuất khẩu tiến hành các dịch vụ xuất khẩu mà không cần đến vốn của mình. Hiện nay, L/C chuyển nhượng được áp dụng rộng rãi và phổ biến trong thanh toán quốc tế. Sau khi nhận được L/C (master L/C) do người mua yêu cầu mở cho mình, người hưởng lợi sẽ sẽ yêu cầu ngân hàng của mình mở một L/C khác dựa vào L/C gốc cho người thực sự cung cấp hàng hóa, L/C sau được gọi là L/C giáp lưng. Loại L/C này thường được sử dụng mua bán qua trung gian trong trường hợp L/C gốc không được phép chuyển nhượng hoặc các chứng từ cần có trong L/C gốc không trùng hợp với L/C thứ hai; và khi người trung gian muốn bí mật một số thông tin trong L/C gốc.
L/C đối ứng (Reciprocal L/C): đây là loại L/C được quy định là chỉ có giá trị hiệu lực khi L/C khác đối ứng với nó được mở ra. Thông thường L/C này TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 được sử dụng trong trường hợp mua bán hàng đổi hàng hay phổ biến hơn là trong trường hợp gia công hàng hóa.