BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP HOÀ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ THU HƢƠNG ĐỀ TÀI: GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM Chuyên ngành: kinh tế tài chính-ngân hàng Mã số : 60.12 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS TRƢƠNG THỊ HỒNG TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi. Số liệu được nêu trong luận văn là trung thực và có trích dẫn nguồn. Kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả ký tên Nguyễn Thị Thu Hương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i MỤC LỤC ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ , BẢNG, BIỂU viii LỜI MỞ ĐẦU ix CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ 1 1.1 Tổng quát về phƣơng thức tín dụng chứng từ 1 1.1 Cơ sở ra đời của phương thức TDCT 1 1.2 Khái niệm phương thức TDCT 1 1.3 Đặc trưng của phương thức TDCT 1 1.4 Vai trò của phương thức TDCT 2 1.5 Phân loại thư tín dụng (letter of credit-L/C) 3 1.1 Phân loại theo nghĩa vụ và trách nhiệm 3 1.2 Phân loại theo thời hạn thanh toán 4 1.3 Phân loại theo phương thức sử dụng 4 1.6 Các bên tham gia trong phương thức TDCT 7 1.7 Quy trình thanh toán theo phương thức TDCT 8 1.1 Giai đoạn mở L/C 8 1.2 Giai đoạn thực hiện L/C 10 1.2 Những quy định quốc tế áp dụng trong phƣơng thức TDCT 11 1.1 Uniform Customs and Practice for Documentary Credits ( UCP600) 11 1.2 Các văn bản pháp lý khác 12 1.3 Rủi ro trong phƣơng thức tín dụng chứng từ 12 1.1 Khái niệm rủi ro trong phương thức TDCT 13 1.2 Các loại rủi ro trong phương thức TDCT 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Rủi ro chính trị, pháp lý 13 1.2 Rủi ro ngoại hối 14 1.3 Rủi ro đạo đức 15 1.4 Rủi ro tín dụng 16 1.5 Rủi ro kỹ thuật (tác nghiệp) 17 1.6 Rủi ro khác 19 1.4 Kinh nghiệm xử lý rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại một số ngân hàng trên thế giới 20 1.1 Kinh nghiệm xử lý và hạn chế rủi ro trong phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Wachovia, N., Chi nhánh HongKong 20 1.2 Kinh nghiệm xử lý rủi ro trong phương thức TDCT tại một số ngân hàng khác trên thế giới. 23 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 25 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TDCT TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM 26 2.1 Sơ lƣợc về NH TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam 26 2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của NHNT 26 2.2 Tiến trình cổ phần hóa của NHNT 29 2.3 Tình hình thanh toán quốc tế tại NHNT 32 2.1 Doanh số thanh toán quốc tế tại NHNT 32 2.2 Những thuận lợi và khó khăn trong thanh toán quốc tế tại NHNT 36 2.2 Thực trạng rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại NHNT 40 2.1 Tình hình thanh toán theo phương thức TDCT tại NHNT 40 2.1 Tổ chức thanh toán theo phương thức TDCT tại NHNT 41 2.2 Doanh số thanh toán theo phương thức TDCT tại NHNT 41 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Những rủi ro phát sinh trong phương thức TDCT tại VCB 42 2. Rủi ro pháp lý, chính trị 43 2. Rủi ro ngoại hối 43 2. Rủi ro ro đạo đức 45 2. Rủi ro về tín dụng 49 2. Rủi ro về kỹ thuật, nghiệp vụ 49 2. Những nguyên nhân dẫn đến phát sinh rủi ro trong phƣơng thƣc tín dụng chứng từ tại NHNT Việt Nam 58 2. Nguyên nhân khách quan 58 2. Nguyên nhân từ phía khách hàng của NHNT 58 2. Nguyên nhân từ thực trạng nền kinh tế Việt Nam 58 2. Nguyên nhân chủ quan từ NHNT Việt Nam 59 2.1 Trình độ nghiệp vụ của cán bộ Ngân hàng còn yếu kém 59 2. Công nghệ Ngân hàng chưa đáp ứng nhu cầu thanh toán 59 2. Vướng mắc quy trình nghiệp vụ L/C, cơ chế, chính sách 59 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 61 CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG PHƢƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NHNT VIỆT NAM 62 3. Định hƣớng phát triển hoạt động thanh toán quốc tế của Ngân hàng Ngoại thƣơng đến 2015 62 3. Định hướng phát triển hoạt động kinh doanh của NHNT 62 3. Định hướng phát triển hoạt động TTQT tại NHNT đến 2015 63 3. Các giải pháp phòng ngừa rủi ro trong phƣơng thức TDCT tại NHNT Việt Nam 64 3.1 Giải pháp hạn chế rủi ro kỹ thuật 64 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Xây dựng đội ngũ cán bộ Ngân Hàng Ngoại thương có trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp 64 3.2 Đổi mới công nghệ và hoàn thiện quy trình nghiệp vụ 67 3.2 Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng 68 3.3 Giải pháp hạn chế rủi ro ngoại hối bằng cách đa dạng hóa nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ 70 3.4 Giải pháp hạn chế rủi ro chính trị, pháp lý 71 3.5 Giải pháp hạn chế rủi ro đạo đức 72 3.6 Giải pháp hạn chế rủi ro ngân hàng đại lý 73 3.7 Giải pháp khác 73 3.1 Xây dựng uy tín, thương hiệu Ngân hàng ngoại thương Việt Nam ngày càng tốt hơn. Xứng đáng là NHTM hàng đầu trong lĩnh vực thanh toán quốc tế 73 3.2 Thành lập quỹ dự phòng rủi ro cho hoạt động TTQT 74 3.3 Các giải pháp hỗ trợ từ phía cơ quan hữu quan 74 3.1 Giải pháp hỗ trợ từ phía Ngân hàng Nhà Nước 74 3.1 Xây dựng hệ thống cảnh báo những biến động bất thường về tình hình tài chính - kinh tế 74 3.2 Chính sách cho vay ngoại tệ, quản lý ngoại hối, điều chỉnh tỷ giá cần điều chỉnh kịp thời 76 3.3 Nâng cao chất lượng hoạt động của trung tâm thông tin phòng ngừa và xử lý rủi ro của Ngân hàng Nhà nước (CIC) 77 3.4 Tăng cường năng lực công tác thanh tra, kiểm soát 78 3.2 Giải pháp hỗ trợ từ phía Chính phủ 80 3.1 Hoàn thiện văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động TTQT theo phương thức TDCT 80 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nâng cao vai trò của các đại sứ quán ở nước ngoài, có chính sách phù hợp khuyến khích các doanh nghiệp xuất khẩu 81 3.3 Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, thường xuyên tổ chức các hội chợ thương mại quốc tế 82 3.4 Các chính sách bổ trợ khác 83 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 84 KẾT LUẬN 85 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87 PHỤ LỤC BIỂU PHÍ DỊCH VỤ THƢ TÍN DỤNG 90 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT NGUYÊN VĂN TẮT TTQT Thanh toán quốc tế TDCT Tín dụng chứng từ TTXNK Thanh toán xuất nhập khẩu XNK Xuất nhập khẩu XK Xuất khẩu NK Nhập khẩu NHTM Ngân hàng thương mại NHNN Ngân hàng nhà nước NHNT Ngân hàng ngoại thương NHPH Ngân hàng phát hành NHXN Ngân hàng xác nhận NHCK Ngân hàng chiết khấu L/C Letter of credit: thư tín dụng C/O Certificate of origin: chứng nhận xuất xứ. Uniform custom and practice for documentary credit: quy tắc UCP thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ International Standard Banking Practice (for the Examination of Documents under Documentary Credits subject to UCP): tập ISBP quán ngân hàng theo tiêu chuẩn quốc tế áp dụng cho việc kiểm tra chứng từ trong phương thức TDCT Society worldwide interbank and financial telecommunication: SWIFT hệ thống điện tử liên ngân hàng toàn cầu ICC International chamber of commerce: Phòng thương mại quốc tế Credit information center: trung tâm thông tin tín dụng ngân CIC hàng nhà nước. WTO World trade organization: tổ chức thương mại thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU Sơ đồ 1.1: quy trình mở L/C Sơ đồ 1.2: quy trình thực hiện L/C Biểu đồ 2.1: doanh số TTXNK của NHNT giai đoạn 2004-2008 Bảng 2.1: thị phần TTXNK của NHNT giai đoạn 2004-2008 Bảng 2.2: thị phần TTXK của NHNT giai đoạn 2004-2008 Bảng 2.3: thị phần TTNK của NHNT giai đoạn 2004-2008 Bảng 2.4: doanh số TTXNK của NHNT giai đoạn 2004-2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ix LỜI MỞ ĐẦU 1/ Lý do chọn đề tài Ngày nay, thương mại quốc tế đã trở thành một bộ phân không thể thiếu đối với mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, sự kiện trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại thế giới, nền kinh tế Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức và trong đó hoạt động thương mại quốc tế sẽ là một lĩnh vực nhạy cảm nhất, là cầu nối trực tiếp phản ánh từng bước hòa nhịp và phát triển của cả nền kinh tế đất nước. Theo cùng với sự phát triển thương mại quốc tế là sự phát triển của hoạt động thanh toán quốc tế của các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong đó có Ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam. Với ưu thế là ngân hàng thương mại phục vụ kinh tế đối ngoại lâu đời nhất tại Việt Nam, và là ngân hàng thương mại đầu tiên ở Việt Nam hoạt động kinh doanh ngoại tệ, luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, hoạt động thanh toán quốc tế tại NHNT Việt Nam luôn tăng trưởng và phát triển qua các năm và luôn chiếm thị phần cao so với cả nước. Hoạt động thanh toán quốc tế tại NHNT gắng liền với 3 phương thức thanh toán chủ yếu là chuyển tiền, nhờ thu (chủ yếu là nhờ thư chứng từ) và phương thức tín dụng chứng từ. Trong đó, phương thức tín dụng chứng từ là phương thức được sử dụng rộng rãi, phổ biến và luôn chiếm tỷ trọng áp đảo so với 2 phương thức còn lại. Tuy nhiên, tín dụng chứng từ không phải là một nghiệp vụ đơn giản, nó đòi hỏi phải được đầu tư thích đáng về nghiệp vụ và công nghệ. Thực tế hoạt động thanh toán quốc tế tại NHNT cho thấy, phương thức tín dụng chứng từ vẫn còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, gây thiệt hại về tài chính và uy tín không chỉ cho các doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu mà còn cho bản thân NHNT. Chính vì vậy việc phòng ngừa và hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ là một việc làm cần thiết mà các Ngân hàng thương mại nói chung và NHNT nói riêng, cũng như các doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu phải đặc biệt chú trọng và quan tâm.
