CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 1. 1 Rủi ro tín dụng 1.1 Khái niệm Trong nền kinh tế thị trường, cung cấp tín dụng là chức năng kinh tế cơ bản của NH. Rủi ro trong NH có xu hướng tập trung chủ yếu vào danh mục tín dụng. Đây là rủi ro lớn nhất và thường xuyên xảy ra.
Khi NH rơi vào trạng thái tài chính khó khăn nghiêm trọng, nguyên nhân thường phát sinh từ hoạt động tín dụng của NH. RRTD là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết. Hay nói cách khác RRTD là những thiệt hại mất mát mà NH gánh chịu do người vay vốn hay người sử dụng vốn không trả đúng hạn, không thực hiện đúng nghĩa vụ cam kết trong hợp đồng tín dụng vì bất kể lý do gì.2 Đặc điểm Để chủ động phòng ngừa RRTD, việc nhận biết đặc điểm của RRTD là điều cần thiết. RRTD có các đặc điểm sau: - Rủi ro mang tính gián tiếp: Trong quan hệ tín dụng, NH chuyển giao quyền sử dụng vốn cho KH.
RRTD xảy ra khi KH gặp những tổn thất và thất bại trong quá trình sử dụng vốn. Do đó, rủi ro trong hoạt động kinh doanh của KH là nguyên nhân chủ yếu gây nên RRTD cho NH - Rủi ro có tính chất đa dạng và phức tạp: đặc điểm này biểu hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân, hình thức và hậu quả của RRTD. Do đó, khi phòng ngừa và xử lý RRTD phải chú ý đến mọi dấu hiệu, xuất phát từ nguyên nhân bản chất và hậu quả do RRTD đem lại để có biện pháp phòng ngừa phù hợp. - RRTD có tính tất yếu luôn tồn tại gắn liền với hoạt động tín dụng của NHTM: tình trạng thông tin bất cân xứng đã làm cho NH không thể nắm bắt được các dấu hiệu rủi ro một cách toàn diện và đầy đủ, điều này làm cho bất kỳ khoản vay LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 2 nào cũng tiềm ẩn những rủi ro.
Kinh doanh NH là kinh doanh rủi ro ở mức độ phù hợp và đạt được lợi nhuận tương ứng.3 Phân loại Căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, RRTD được phân chia thành các loại sau: - Rủi ro giao dịch: là một hình thức của RRTD mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá KH. Rủi ro giao dịch bao gồm rủi ro lựa chọn, rủi ro đảm bảo và rủi ro nghiệp vụ: Rủi ro lựa chọn là rủi ro có liên quan đến đánh giá, phân tích tín dụng khi NH lựa chọn những phương án vay vốn hiệu quả để ra quyết định cho vay. Rủi ro đảm bảo phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm như các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể đảm bảo, hình thức đảm bảo và mức cho vay trên giá trị của tài sản đảm bảo Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản vay có vấn đề. - Rủi ro danh mục: là một hình thức của RRTD mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của NH, được phân chia thành rủi ro nội tại và rủi ro tập trung: Rủi ro nội tại xuất phát từ các yếu tố, đặc điểm riêng bên trong của mỗi chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế.
Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của KH vay. Rủi ro tập trung là trường hợp NH tập trung vốn cho vay quá nhiều đối với một số KH, cho vay quá nhiều KH hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực kinh tế hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định, hoặc cùng một loại hình cho vay có rủi ro cao. Ngoài ra, còn có nhiều hình thức phân loại khác như phân loại căn cứ theo cơ cấu các loại hình rủi ro, theo nguồn gốc hình thành, đối tượng sử dụng vốn vay.4 Các dấu hiệu nhận biết rủi ro tín dụng Do RRTD xuất phát từ việc KH không có thực hiện hoặc không có khả năng thực LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 3 hiện nghĩa vụ đối với các khoản cam kết, do đó để nhận biết RRTD phải từ hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính, tình hình quản trị,… của chính KH đó. Dấu hiệu nhận biết RRTD được hia làm hai loại: các dấu hiệu tài chính và các dấu hiệu phi tài chính.1 Các dấu hiệu tài chính của khách hàng - Các chỉ số thanh toán giảm liên tục và dưới mức bình quân của ngành.
- Các khả năng sinh lời thấp nhiều thời kỳ liên tiếp và không có phương án khả thi để khắc phục. - Cơ cấu vốn không hợp lý, mất cân đối, nguồn vốn luân chuyển âm. - Các vòng quay hoạt động như vòng quay vốn lưu động, vòng quay hàng tồn kho, số ngày phải thu,… thể hiện sự suy yếu, sử dụng vốn không hiệu quả.2 Các dấu hiệu phi tài chính của khách hàng 1.1 Các dấu hiệu liên quan đến việc sử dụng dịch vụ ngân hàng Khi KH được NH cấp tín dụng có những biểu hiện sau: - Giảm sút mạnh số dư tiền gửi, chậm thanh toán nợ gốc và lãi cho NH, - Công nợ gia tăng, yêu cầu khoản vay vượt quá nhu cầu dự kiến, - Chấp nhận nguồn vốn tài trợ lãi suất cao thì NH cần phải xem xét, đánh giá, theo dõi, có các biện pháp phòng ngừa nhằm ngăn chặn những rủi ro có thể xảy ra bởi các dấu hiệu này cho thấy KH có thể sử dụng vốn sai mục đích, dòng tiền luân chuyển chậm, mất cân đối khả năng trả nợ,… 1.2 Các dấu hiệu liên quan đến khả năng quản lý - Có sự thay đổi về cơ cấu nhân sự trong hệ thống quản trị - Xuất hiện sự bất đồng trong hệ thống điều hành - Ít kinh nghiệm, xuất hiện nhiều hành động nhất thời - Luân chuyển nhân viên quá thường xuyên, tranh chấp trong quá trình quản lý - Chi phí quản lý bất hợp pháp, quản lý mang tính gia đình 1.3 Các dấu hiệu về kỹ thuật thương mại - Khó khăn trong phát triển sản phẩm mới, hoặc không có sản phẩm thay thế, sản phẩm có tính thời vụ cao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 4 - Những thay đổi chính sách của NN ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến ngành nghề kinh doanh của KH - Có sự thay đổi trên thị trường về lãi suất tỷ giá, mất KH lớn, vấn đề thị hiếu.5 Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng Trong quan hệ tín dụng có hai đối tượng tham gia là NH cho vay và người đi vay. Nhưng người đi vay sử dụng tiền vay trong một thời gian, không gian cụ thể, tuân theo sự chi phối của những điều kiện cụ thể nhất định mà ta gọi là môi trường kinh doanh, đây là đối tượng thứ ba có mặt trong quan hệ tín dụng.
RRTD xuất phát từ môi trường kinh doanh gọi là rủi ro do nguyên nhân khách quan. Rủi ro xuất phát từ người vay và NH cho vay gọi là rủi ro do nguyên nhân chủ quan.1 Nguyên nhân khách quan 1.1 Nguyên nhân từ môi trường kinh tế - Do thiên tai, hỏa hoạn - Tình hình an ninh chính trị trong nước, trong khu vực không ổn định - Do khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế, lạm phát, mất cân bằng cán cân thanh toán quốc tế dẫn đến tỷ giá hối đoái biến động bất thường - Sự biến động quá nhanh và không dự đoán được của nền kinh tế thế giới.2 Nguyên nhân từ môi trường pháp lý - Môi trường pháp lý không thuận lợi, có nhiều khe hở của luật pháp, quy định của luật pháp chưa đồng bộ,… - Sự lỏng lẻo trong quản lý vĩ mô của cơ quan NN, thiếu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát.2 Nguyên nhân chủ quan 1.1 Nguyên nhân thuộc về phía khách hàng - Do KH vay vốn thiếu năng lực pháp lý - Sử dụng vốn sai mục đích, kém hiệu quả, không có thiện chí trong trả nợ vay - Khả năng quản lý kinh doanh kém dẫn đến kinh doanh thua lỗ liên tục, hàng hóa tiêu thụ không được. - Quản lý nguồn vốn không hợp lý, dẫn đến mất khả năng thanh khoản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nguyên nhân thuộc về năng lực quản lý ngân hàng - Chính sách tín dụng không hợp lý - Cho vay quá liều lĩnh, cụ thể trong cho vay NH tập trung nguồn vốn quá nhiều vào một doanh nghiệp hoặc một ngành kinh tế nào đó. - Thiếu am hiểu thị trường, thiếu thông tin hoặc phân tích thông tin không đầy đủ dẫn đến việc cho vay không hợp lý.
- Bố trí cán bộ thiếu đạo đức nghề nghiệp và yếu kém về nghiệp vụ chuyên môn. - Thiếu sự kiểm tra, giám sát, quản lý sau khi cho vay - Lỏng lẻo trong công tác kiểm tra kiểm soát nội bộ NH.6 Ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng và nền kinh tế xã hội RRTD luôn tiềm ẩn trong hoạt động kinh doanh của NH và đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng nhiều mặt đến đời sống kinh tế xã hội của quốc gia, và lan rộng trên phạm vi toàn cầu.1 Ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng - Hoạt động cấp tín dụng của NH dựa trên cơ sở nguồn vốn huy động từ dân cư và các tổ chức. Và khi RRTD xảy ra, NH không thu được vốn tín dụng đã cấp và lãi cho vay, nhưng vẫn phải trả lãi cho người gửi tiền khi đến hạn làm mất cân đối thu chi, vòng quay vốn tín dụng giảm, gia tăng chi phí hoạt động, giảm sút lợi nhuận,… dẫn đến giảm sút hiệu quả hoạt động kinh doanh của NH. - Nếu RRTD xảy ra thường xuyên ở cấp độ ngày càng cao bắt buộc NH phải thu hẹp quy mô kinh doanh, năng lực tài chính giảm sút, sức cạnh tranh giảm.
Từ đó là giảm uy tín của NH, giảm sự tín nhiệm của KH, có thể đánh mất thương hiệu NH và phá sản là con đường tất yếu.
