CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ cho vay khách hàng cá nhân (KHCN) của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Cho vay KHCN Cho vay là một trong những hoạt động chính và quan trọng nhất của NHTM. Cho vay chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng tài sản, tạo ra lợi nhuận lớn nhất và cũng là hoạt động mang lại cho ngân hàng nhiều rủi ro nhất.
Cho vay là một hình thức cấp tín dụng của ngân hàng, theo đó NHTM chuyển cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào những mục đích rõ ràng được ngân hàng chấp nhận và thời gian theo thoả thuận giữa khách hàng và ngân hàng với nguyên tắc khách hàng phải thanh toán lại cả gốc và lãi theo quy định giữa các bên. Khách hàng vay vốn của NHTM bao gồm các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các cá nhân và hộ gia đình. Trong đó khách hàng là cá nhân và hộ gia đình là bộ phận ngày càng đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực hoạt động cho vay của NHTM. Các cá nhân và hộ gia đình vay tiền từ NHTM để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ cho hoạt động đầu tư ( bất động sản, chứng khoán, cổ phiếu,trái phiếu…), sản xuất kinh doanh của mình.
Như vậy, cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM bao gồm nhiều hình thức cho vay mà ngân hàng cung cấp cho các cá nhân hay hộ gia đình nhằm mục đích tiêu dùng, đầu tư ( bất động sản, chứng khoán,cổ phiếu,trái phiếu…) hay sản xuất kinh doanh. Đặc điểm của cho vay KHCN tại NHTM -Đối tượng vay vốn: Là các cá nhân, hộ gia đình có nhu cầu vay vốn sử dụng cho những mục đích: sinh hoạt tiêu dùng, đầu tư ( bất động sản, chứng khoán,cổ phiếu,trái phiếu…) hay phục vụ các hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân hay hộ gia đình đó. Khác với các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế, KHCN thường có số lượng rất lớn, nhu cầu vay vốn rất đa dạng nhưng thông thường nhu cầu về vốn vay của KHCN là không thường xuyên và chịu sự ảnh hưởng lớn bởi môi trường kinh tế, văn hoá – xã hội và tình hình tài chính. -Quy mô thường là nhỏ và số lượng các khoản vay lớn: Thông thường quy mô của mỗi khoản vay của KHCN thường nhỏ hơn các khoản vay của doanh nghiệp.
Tuy 12 vậy, ở các NHTM số lượng các khoản vay KHCN khá lớn. Do ở các NHTM có các hoạt động theo định hướng là ngân hàng bán lẻ, số lượng các khoản vay khách hàng cá nhân tập trung rất lớn do đó tổng quy mô các khoản vay khách hàng cá nhân thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ của ngân hàng. -Chi phí cho vay lớn: Do các khoản vay KHCN thường có quy mô nhỏ, số lượng các khoản vay này thường rất lớn và ít quay vòng nên các ngân hàng thường phải bỏ ra nhiều chi phí (cả về nhân lực, công cụ và dịch vụ ) trong việc phát triển khách hàng, thẩm định khách hàng, xét duyệt và quản lý các khoản vay…. Do đó, chi phí tính trên các dịch vụ cho vay KHCN thường lớn hơn các khoản vay doanh nghiệp do doanh nghiệp có nhu cầu vay thường xuyên, liên tục,… -Lãi suất cho vay cao: Lãi suất của các khoản vay KHCN thường cao hơn các khoản vay khác của NHTM.
Nguyên nhân là do các chi phí của dịch vụ cho vay KHCN lớn, các khoản vay không thường xuyên và các khoản vay có mức độ rủi ro cao. -Rủi ro tín dụng cao: Các khoản cho vay KHCN thường có nhiều rủi ro nhất đối với ngân hàng. Sở dĩ như vậy là do tình hình tài chính của KHCN thường thay đổi nhanh chóng tuỳ theo tình trạng công việc, tình hình kinh tế, sức khoẻ của khách hàng, kế hoạch trong tương lai của khách hàng,. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các cá nhân và hộ gia đình thường có trình độ quản lý yếu, thiếu kinh nghiệm, trình độ kỹ thuật và khoa học công nghệ lạc hậu, khả năng cạnh tranh trên thị trường bị hạn chế, việc kinh doanh thất thường do ảnh hưởng của kinh tế bởi kinh doanh theo hộ gia đình hoặc cá nhân thường là kinh doanh nhỏ lẻ, quy mô bé.
Do đó, ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro khi người vay bị thất nghiệp, gặp tai nạn, phá sản,. Phân loại cho vay Các ngân hàng cung cấp nhiều loại hình cho vay khác nhau tương ứng với sự đa dạng trong mục đích vay vốn của khách hàng: từ việc mua ô tô và sắm sửa các phương tiện sinh hoạt, chuẩn bị cho các kỳ nghỉ, sản xuất kinh doanh, tài trợ cho quá trình học tập, đi du học đến việc xây, sửa chữa nhà ở và các toà nhà văn phòng, trang bị thiết kế nội thất,…. Các danh mục cho vay có thể được sắp xếp rất đa dạng tuỳ theo các tiêu thức quản lý khác nhau của các NHTM. Căn cứ vào mục đích cho vay Các khoản vay KHCN bao gồm vay tiêu dùng và vay sản xuất kinh doanh: -Vay tiêu dùng: Là các khoản vay đáp ứng nhu cầu chi tiêu của các cá nhân, hộ gia đình như: xây dựng sửa chữa nhà, mua sắm vật dụng gia đình,trang bị nội thất, mua xe cơ giới, xe ô tô phục vụ nhu cầu đi lại, du học, chữa bệnh, cuới hỏi,.
-Vay sản xuất kinh doanh: là các khoản vay phục vụ mục đích bổ sung vốn sản xuất kinh doanh, đầu tư của cá nhân , hộ gia đình: bổ sung vốn lưu động, mua sắm máy móc thiết bị, đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư nhà máy, công xưởng, văn phòng mới, đầu tư kinh doanh chứng khoán, vàng…Với loại cho vay này, điều quan trọng nhất mà ngân hàng sẽ quan tâm là tính hiệu quả của phương án kinh doanh phải rõ ràng, cụ thể, có căn cứ vì đây chính là yếu tố tạo nguồn thu để trả nợ cho ngân hàng. Căn cứ vào thời gian cho vay -Cho vay ngắn hạn: Là các khoản vay có thời hạn dưới 12 tháng, được sử dụng để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu, sử dụng vốn ngắn hạn để sản xuất kinh doanh, đầu tư ngắn hạn của cá nhân,… và thường chiếm tỉ trọng lớn trong dư nợ tín dụng của các ngân hàng. -Cho vay trung hạn: Là các khoản vay có thời hạn từ 12 tháng đến 60 tháng. Loại hình tín dụng này thường được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, bất động sản, cải tiến công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh.
Vay trung hạn cũng dành cho các cá nhân, hộ gia đình có nhu cầu vay phục vụ nhu cầu tiêu dùng, mua sắm vật dụng sinh hoạt, mua đất, mua nhà, xây sửa nhà, du học. -Cho vay dài hạn: Là các khoản vay có thời hạn trên 60 tháng. Các khoản vay này thường được sử dụng để đầu tư vào các lĩnh vực xây dựng cơ bản, bất động sản và cho vay tiêu dùng cá nhân vào các nhu cầu nhà ở, phương tiện vận tải,… 1. Căn cứ vào phương thức cho vay -Cho vay thấu chi: Thấu chi là nghiệp vụ cho vay của ngân hàng, qua đó ngân hàng cho phép người vay được chi tiêu vượt trên số dư tiền gửi thanh toán của mình hoặc số dư trong tài khoản của khách hàng đến một mức giới hạn nhất định trong khoảng thời gian theo quy định.
Giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi. Cho vay thấu chi chủ yếu là đáp ứng nhu cầu vay đột ngột, cần gấp của khách 14 hàng, thông thường thì lãi suất cho vay thấu chi thường rất cao và tùy từng loại khách hàng ngân hàng mới phê duyệt cho vay. -Cho vay từng lần: Cho vay từng lần là phương thức cho vay mà ngân hàng xem xét cho vay căn cứ vào phương án, kế hoạch kinh doanh, từng khâu cụ thể. Đây là hình thức tương đối phổ biến của ngân hàng đối với các khách hàng nhu cầu bổ sung vốn lưu động bị thiếu hụt trong sản xuất, không có nhu cầu vay thường xuyên, kinh doanh không ổn định, không có điều kiện cấp hạn mức thấu chi.
Một số khách hàng sử dụng vốn chủ sở hữu và tín dụng thương mại là chủ yếu, chỉ khi có nhu cầu thời vụ, hay mở rộng sản xuất đặc biệt mới vay ngân hàng, tức là vốn từ ngân hàng chỉ tham gia vào một số giai đoạn nhất định của chu kỳ sản xuất kinh doanh. Cho vay từng lần nhằm mục đích để ngân hàng có thể kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo an toàn khoản vay. -Cho vay theo hạn mức: Đây là nghiệp vụ tín dụng của ngân hàng theo đó ngân hàng thoả thuận cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng. Hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ.Đó là số dư tối đa tại thời điểm tính.
Đây là hình thức cho vay thuận tiện cho những khách hàng vay mượn thường xuyên, vốn vay tham gia thường xuyên vào quá trình sản xuất kinh doanh. Cho vay theo hạn mức để tránh việc phải trình hồ sơ nhiều lần, tối đa hóa phương án. -Cho vay trả góp: Cho vay trả góp là hình thức cấp tín dụng mà ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc, lãi làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng đã thoả thuận. Ngân hàng thường cho vay trả góp đối với người tiêu dùng thông qua hạn mức nhất định.
Đây là loại hình cho vay có rủi ro cao do khách hàng thường thế chấp bằng hàng hóa mua trả góp, vì vậy nên lãi suất cho vay trả góp thường là lãi suất cao nhất trong khung lãi suất cho vay của ngân hàng. Các ngân hàng cho vay trả góp tùy vào từng trường hợp khách hàng cụ thể theo quy định. Phân loại theo hình thức đảm bảo Các biện pháp đảm bảo khoản vay là yếu tố rất quan trọng trong việc xét duyệt cho vay của ngân hàng với khách hàng, nhằm đảm bảo an toàn khoản vay cũng như nâng cao nghĩa vụ thực hiện trả nợ của khách hàng tại ngân hang. Hiện tại các ngân hàng xem xét cho vay với khách hàng dựa trên hai hình thức: -Cho vay có tài sản đảm bảo ( thế chấp ): là các khoản vay được đảm bảo bằng tài sản thuộc sở hữu của chính khách hàng vay vốn hoặc của người thứ ba.
Tài sản 15 đảm bảo cho khoản vay có thể là số dư tài khoản tiền gửi,hợp đồng tiền gửi, sổ tiết kiệm, trái phiếu, cổ phiếu, hàng hoá, khoản phải thu, máy móc thiết bị, bất động sản, ô tô, .