CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH, NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm về cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh và năng lực cạnh tranh: 1.Cạnh tranh: Cạnh tranh là một thuật ngữ phổ biến trong nhiều lĩnh vực như: kinh tế, chính trị, văn hoá, thể thao…Hiểu theo một cách đơn giản thì cạnh tranh là hành động thể hiện sự ganh đua, tranh chấp và đấu tranh giữa các cá nhân, tổ chức với nhau nhằm đạt mục đích giành được lợi thế, lợi nhuận, địa vị, phần thưởng. Trong Thế kỷ XX, nhiều lý thuyết cạnh tranh hiện đại ra đời như lý thuyết của Micheal Porter, J. Trong Kinh tế học - xuất bản lần 12, tác giả P.D Nordhuas cho rằng : “Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng, thị trường”.
Theo Từ điển bách khoa VN (tập I) định nghĩa : “Cạnh tranh trong kinh doanh là một hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ thị trường có lợi nhất”. Trong cuốn sách “Thị trường, chiến lược , cơ cấu” NXB TP Hồ chí Minh năm 2003, Giáo sư Tôn Thất Nguyễn Thiêm cho rằng: “Cạnh tranh trên thương trường phải là cạnh tranh lành mạnh, cạnh tranh không phải để diệt trừ đối thủ của mình mà là để đem lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn hoặc/và mới lạ hơn để khách hàng lựa chọn mình chứ không phải đối thủ của mình”. Theo Michael Porter: “Cạnh tranh là việc giành lấy thị phần. Bản chất của việc cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận và khoản lợi nhuận phải cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có.” Nếu hiểu theo cấp độ kinh doanh thì cạnh tranh là việc các doanh nghiệp đấu tranh với các đối thủ của mình để nhằm mục đích chiếm được nhiều thị phần, khách hàng, lợi nhuận kinh doanh hoặc các vấn đề về nguồn lực của doanh nghiệp như LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 vốn, nhân lực, tài sản… Ngày nay, hoạt động cạnh tranh không còn chỉ có ý nghĩa là tiêu diệt đối thủ mà còn đòi hỏi các doanh nghiệp phải tự mình tạo ra được nhiều giá trị gia tăng để đem lại cho khách hàng và thu hút được khách hàng lựa chọn sản phẩm dịch vụ của doanh nghiệp mình mà không lựa chọn sản phẩm dịch vụ của đối thủ cạnh tranh.
Thông qua cạnh tranh, các chủ thể tham gia xác định cho mình những điểm mạnh, điểm yếu cùng với những cơ hội và thách thức trước mắt và trong tương lai, để từ đó có những hướng đi có lợi nhất cho mình khi tham gia vào quá trình cạnh tranh. Lợi thế cạnh tranh: Lợi thế cạnh tranh là giá trị mà doanh nghiệp mang đến cho khách hàng, giá trị đó vượt quá chi phí dùng để tạo ra nó. Giá trị mà khách hàng sẵn sàng để trả và ngăn trở việc đề nghị những giá thấp hơn của đối thủ cho những lợi ích tương đương hay cung cấp những lợi ích độc nhất hơn là phát sinh một giá cao hơn Khi một doanh nghiệp tạo ra được lợi thế cạnh tranh cho mình tức là doanh nghiệp đó đã làm được những việc mà đối thủ cạnh tranh chưa làm được. Các doanh nghiệp cần phải có gắng để tạo ra được lợi thế cạnh tranh cho mình từ đó mới tạo ra được sự thành công và sự tồn tại lâu dài của doanh nghiệp.
Theo Michael Porter lợi thế cạnh tranh chỉ có thể đạt được thông qua chi phí thấp hay do sự khác biệt trong thị trường Bảng 1.1: Các lợi thế cạnh tranh của Michael Porter Lợi thế cạnh tranh chi phí thấp khác biệt hóa Phạm vi cạnh tranh mục tiêu rộng 1. dẫn đầu chi phí 2. tập trung vào sự mục tiêu hẹp 3a. tập trung vào chi phí khác biệt hóa (Nguồn: Michael Porter) Các doanh nghiệp có thể tạo ra được lợi thế cạnh tranh bằng cách: nâng cao chất lượng, nâng cao sự hài lòng của khách hàng, nâng cao hiệu quả hoạt động.
- Nâng cao chất lượng là doanh nghiệp tạo ra được những dịch vụ an toàn, tin cậy nhằm đem lại những giá trị cao cho khách hàng. - Nâng cao hiệu quả hoạt động là tạo ra được những hiệu quả cao với chi phí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 bỏ ra thấp. - Nâng cao sự hài lòng của khách hàng là doanh nghiệp đáp ứng tốt những nhu cầu của khách hàng hơn so với các đối thủ cạnh tranh. Để thắng được đối thủ cạnh tranh doanh nghiệp cần sử dụng lợi thế cạnh tranh và lợi thế cạnh tranh phải đáp ứng được những yêu cầu sau: doanh nghiệp cần xác định được chính xác đối thủ cạnh tranh hoặc doanh nghiệp sử dụng các vũ khí cạnh tranh phù hợp.
Xác định đúng đối thủ cạnh tranh là việc doanh nghiệp nắm vững các thông tin của đối thủ về tiềm lực hoặc khả năng của họ. Đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp có thể là các doanh nghiệp trong nước và ngoài nước nhưng cho dù là đối thủ nào thì doanh nghiệp cũng không được xem thường và cần có những vũ khí cạnh tranh (khu vực kinh doanh, nguồn lực của doanh nghiệp, sản phẩm, giá cả, dịch vụ…) phù hợp để có thể thắng được các đối thủ cạnh tranh trong ngành. Các yếu tố tác động đến lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp: *Văn hóa trong doanh nghiệp: bầu không khí trong nội doanh nghiệp tốt sẽ có tác động tốt tới hiệu quả làm việc và lợi nhuận của doanh nghiệp; *Mức sinh lời của vốn đầu tư: đây là yếu tố thể hiện trình độ quản lý và tổ chức sản xuất của doanh nghiệp từ đó phát huy tối đa hiệu quả sử dụng các cơ sở vật chất của doanh nghiệp, khi doanh nghiệp sử dụng vốn hiệu quả sẽ mang lại lợi nhuận cao và doanh nghiệp sẽ tạo ra được lợi thế vượt trội hơn so với đối thủ cạnh tranh; *Năng suất lao động gồm 3 yếu tố: máy móc trang thiết bị, trình độ lao động và trình độ tổ chức quản lý, có được 3 yếu tố này doanh nghiệp sẽ tạo ra được lợi thế cạnh tranh hơn so với đối thủ và khẳng định được khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thương trường; *Chất lượng sản phẩm: yếu tố này có tác động trực tiếp đến việc lựa chọn sản phẩn dịch vụ của người tiêu dùng và sẽ có tác động đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp; *Lợi thế và khả năng hạ giá thành: giá cả là một trong những công cụ cạnh tranh của doanh nghiệp, doanh nghiệp có càng nhiều khả năng hạ giá thành sẽ càng có nhiều lợi thế cạnh tranh hơn so với các đối thủ ; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 *Kinh nghiệm kinh doanh trên thương trường: doanh nghiệp có kinh nghiệm kinh doanh mới có thể duy trì và phát huy các khả năng hiện có của mình; *Vị trí cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường: yếu tố này được thể hiện qua thị phần mà doanh nghiệp có được, vị trí của doanh nghiệp trên thị trường có ưu thế hơn các đối thủ sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng được thị phần và nâng cao doanh số tiêu thụ từ đó lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ tăng cao hơn; *Sự linh hoạt: yếu tố này được thể hiện qua khả năng nhạy bén của cấp lãnh đạo doanh nghiệp, doanh nghiệp có khả năng đoán trước được xu hướng và nhu cầu thị trường sẽ giúp doanh nghiệp có thể đứng vững trên thị trường.Năng lực cạnh tranh: “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là việc doanh nghiệp thể hiện năng lực và lợi thế của mình so với các đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tốt nhất được những nhu cầu của khách hàng”. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đầu tiên là phải xuất phát từ chính năng lực của doanh nghiệp.
Các yếu tố để so sánh, đánh giá doanh nghiệp với các đối thủ cạnh tranh như: tài chính, nhân lực, tổ chức điều hành doanh nghiệp…từ đó sẽ đưa ra được những điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. Dựa vào những chỉ tiêu so sánh đó doanh nghiệp sẽ tạo ra các lợi thế cạnh tranh để có được năng lực cạnh tranh. Thông qua các lợi thế đó doanh nghiệp sẽ đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng và lôi kéo khách hàng của đối thủ cạnh tranh về với doanh nghiệp mình. Vậy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là việc doanh nghiệp khai thác sử dụng thực lực, lợi thế bên trong và bên ngoài của mình nhằm tạo ra được những sản phẩm, dịch vụ hấp dẫn lôi kéo được khách hàng.
Từ đó doanh nghiệp sẽ thu hút được lợi nhuận ngày càng cao đồng thời nâng cao được vị thế so với đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Dựa vào thực tế ta thấy, không một doanh nghiệp nào có thể đáp ứng được tất cả các nhu cầu của khách hàng, doanh nghiệp có điểm mạnh về mặt này lại có điểm yếu về mặt kia. Do đó, các doanh nghiệp phải phát huy được những điểm mạnh của mình để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Điểm mạnh và điểm yếu của doanh nghiệp được phản ánh qua các chỉ tiêu của doanh nghiệp như: năng lực LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 marketing, nhân sự, tài chính, cách thức điều hành, công nghệ sản xuất, công nghệ thông tin…Vậy, năng lực cạnh tranh được tạo thành bởi nhiều yếu tố và chịu sự tác động của hai môi trường vi mô và vĩ mô.Năng lực cốt lõi: Năng lực cốt lõi là khái niệm do Michael Porter đưa ra đầu tiên khi nói về quản trị chiến lược.
Theo ông, một doanh nghiệp muốn thành công khi hoạch định chiến lược kinh doanh phải dựa trên những năng lực cốt lõi của mình để tận dụng những cơ hội và vượt qua những thách thức của môi trường kinh doanh. “Năng lực cốt lõi là những năng lực mà doanh nghiệp có thể thực hiện tốt hơn những năng lực khác trong nội bộ doanh nghiệp giúp doanh nghiệp đạt được sự vượt trội về chất lượng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng từ đó doanh nghiệp sẽ tạo ra được ưu thế cạnh tranh.” Doanh nghiệp có năng lực cốt lõi sẽ tạo ra được sự khách biệt cho sản phẩm, dịch vụ của mình hay sẽ có chi phí thấp hơn so với các đối thủ cạnh tranh mà các đối thủ cạnh tranh khó bắt chước được. Qua đó, doanh nghiệp tạo ra được nhiều giá trị và đạt được mức lợi nhuận cao hơn các đối thủ cạnh tranh toàn ngành.