Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hải Vân

Luận văn thạc sỹ phân tích giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng đầu tư và phát triển Hải Vân, hướng đến sự phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Cho Ngân Hàng Đầu Tư Và Phát Triển Hải Vân
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH, NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. KHÁI NIỆM VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH
• 1.2. NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Tính đặc thù trong cạnh tranh của các ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN HẢI VÂN
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN HẢI VÂN TRONG GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP VÀ PHÁT TRIỂN

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hải Vân

Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hải Vân (BIDV Hải Vân) đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Để tồn tại và phát triển, ngân hàng cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc hiểu rõ về năng lực cạnh tranh và các yếu tố ảnh hưởng đến nó là rất quan trọng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại và các giải pháp khả thi.

1.1. Khái niệm năng lực cạnh tranh trong ngành ngân hàng

Năng lực cạnh tranh của ngân hàng được hiểu là khả năng duy trì và mở rộng thị phần trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Điều này bao gồm việc cung cấp dịch vụ chất lượng cao và quản lý rủi ro hiệu quả.

1.2. Tình hình hiện tại của Ngân hàng BIDV Hải Vân

BIDV Hải Vân hiện đang gặp nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài. Sự gia tăng của các ngân hàng thương mại nước ngoài đã tạo ra áp lực lớn lên thị phần của ngân hàng.

II. Những thách thức lớn đối với Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hải Vân

Ngân hàng BIDV Hải Vân đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ cả bên trong và bên ngoài. Các yếu tố như sự cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài, sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng và các quy định pháp lý mới đang tạo ra áp lực lớn. Để vượt qua những thách thức này, ngân hàng cần có những chiến lược rõ ràng.

2.1. Cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài

Sự gia tăng của các ngân hàng nước ngoài với kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến đã tạo ra sức ép lớn lên BIDV Hải Vân. Khách hàng có xu hướng chuyển sang sử dụng dịch vụ của các ngân hàng này.

2.2. Thay đổi trong nhu cầu của khách hàng

Khách hàng ngày càng đòi hỏi nhiều hơn về chất lượng dịch vụ và sự tiện lợi. Ngân hàng cần phải nắm bắt xu hướng này để cải thiện dịch vụ của mình.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho Ngân hàng BIDV Hải Vân

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, BIDV Hải Vân cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện dịch vụ mà còn tăng cường sự hài lòng của khách hàng. Việc đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình làm việc là rất cần thiết.

3.1. Đầu tư vào công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Đầu tư vào hệ thống công nghệ hiện đại sẽ giúp ngân hàng cải thiện dịch vụ và quản lý rủi ro tốt hơn.

3.2. Cải tiến dịch vụ khách hàng

Cải tiến dịch vụ khách hàng thông qua việc đào tạo nhân viên và nâng cao chất lượng phục vụ sẽ giúp ngân hàng giữ chân khách hàng và thu hút khách hàng mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Ngân hàng BIDV Hải Vân

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đã mang lại những kết quả tích cực cho BIDV Hải Vân. Nghiên cứu cho thấy rằng ngân hàng đã cải thiện được sự hài lòng của khách hàng và tăng trưởng thị phần. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh các chiến lược để duy trì sự phát triển bền vững.

4.1. Kết quả từ việc cải tiến dịch vụ

Sau khi áp dụng các giải pháp cải tiến dịch vụ, ngân hàng đã ghi nhận sự tăng trưởng trong số lượng khách hàng và doanh thu.

4.2. Phản hồi từ khách hàng

Khách hàng đã có những phản hồi tích cực về chất lượng dịch vụ, cho thấy rằng ngân hàng đang đi đúng hướng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho Ngân hàng BIDV Hải Vân

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh là một yêu cầu cấp thiết đối với BIDV Hải Vân. Ngân hàng cần tiếp tục đổi mới và cải tiến để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của ngân hàng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Ngân hàng cần xác định rõ định hướng phát triển và các mục tiêu cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời gian tới.

5.2. Tầm quan trọng của việc duy trì sự đổi mới

Duy trì sự đổi mới trong sản phẩm và dịch vụ sẽ giúp ngân hàng không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành xu hướng tất yếu đối với mọi quốc gia, trong đó Việt Nam không ngoại lệ. Sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), lĩnh vực tài chính - ngân hàng tại Việt Nam mở cửa mạnh mẽ, tạo ra môi trường cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng trong nước và ngân hàng nước ngoài. Theo một cuộc điều tra của Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP), có khoảng 45% khách hàng doanh nghiệp và cá nhân có xu hướng chuyển sang vay vốn tại ngân hàng nước ngoài; 50% lựa chọn dịch vụ ngân hàng nước ngoài thay thế và 50% còn lại gửi tiền tại ngân hàng nước ngoài. Tại Đà Nẵng, hệ thống ngân hàng phát triển nhanh chóng với 51 chi nhánh cấp I, 14 chi nhánh cấp II và 133 phòng giao dịch, tạo nên sự cạnh tranh khốc liệt trong cung ứng dịch vụ tài chính. Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển (BIDV) Hải Vân đối mặt với nhiều thách thức như thị trường nhỏ hẹp, mạng lưới phân phối hạn chế, tiềm lực vốn và công nghệ còn yếu. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của BIDV Hải Vân, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Đà Nẵng, với dữ liệu từ năm 2006 đến 2008 và khảo sát khách hàng năm 2009. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn tổng quan về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam nói chung và BIDV Hải Vân nói riêng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng thương mại. Khái niệm cạnh tranh được hiểu là quá trình giành giật thị phần và lợi nhuận giữa các chủ thể kinh tế, trong đó lợi thế cạnh tranh là sức mạnh nội sinh của doanh nghiệp để vượt trội hơn đối thủ. Michael Porter định nghĩa cạnh tranh là giành lấy thị phần và nhấn mạnh vai trò của lợi thế cạnh tranh và lợi thế so sánh trong kinh doanh quốc tế. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được đo bằng khả năng duy trì và mở rộng thị phần, đạt lợi nhuận cao hơn mức trung bình ngành. Trong lĩnh vực ngân hàng, năng lực cạnh tranh thể hiện qua các chỉ tiêu tài chính, hoạt động, công nghệ, nguồn nhân lực, quản trị điều hành, uy tín và hệ thống phân phối. Mô hình CAMEL(S) được áp dụng để đánh giá năng lực cạnh tranh ngân hàng qua các tiêu chí: Mức độ an toàn vốn (Capital Adequacy), Chất lượng tài sản có (Asset Quality), Quản lý (Management), Lợi nhuận (Earnings), Thanh khoản (Liquidity), Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (Sensitivity), cùng các yếu tố mở rộng như nguồn nhân lực, kiểm soát nội bộ và hệ thống công nghệ thông tin. Ngoài ra, mô hình năm lực lượng cạnh tranh của Porter cũng được sử dụng để phân tích môi trường vi mô gồm đối thủ cạnh tranh hiện tại, đối thủ tiềm tàng, sản phẩm thay thế, khả năng thương lượng của khách hàng và nhà cung cấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích định lượng và định tính. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo hoạt động của BIDV Hải Vân và các ngân hàng trên địa bàn Đà Nẵng giai đoạn 2006-2008, bao gồm các chỉ tiêu tài chính như tổng nguồn vốn huy động, dư nợ cho vay, tỷ lệ nợ xấu, lợi nhuận, và các chỉ số CAMEL(S). Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát khách hàng năm 2009 nhằm đánh giá mức độ hài lòng và nhận thức về năng lực cạnh tranh của ngân hàng. Cỡ mẫu khảo sát được lựa chọn phù hợp với quy mô khách hàng của BIDV Hải Vân để đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích SWOT và mô hình CAMEL(S) để đánh giá năng lực cạnh tranh. Quá trình nghiên cứu được thực hiện theo timeline từ năm 2006 đến 2009, trong đó giai đoạn thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được phân bổ hợp lý nhằm đảm bảo tính chính xác và kịp thời của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng nguồn vốn huy động và dư nợ cho vay ổn định: Tổng nguồn vốn huy động của các ngân hàng trên địa bàn Đà Nẵng tăng bình quân 30,12% giai đoạn 2006-2008, với mức 20.253 tỷ đồng năm 2008, tăng 12,68% so năm trước. Dư nợ cho vay cũng tăng 22,92% năm 2008, đạt 26.994 tỷ đồng, trong đó ngân hàng cổ phần chiếm 58,17% thị phần.
2. Chất lượng tín dụng có dấu hiệu suy giảm: Tỷ lệ nợ xấu tăng từ 1,85% năm 2007 lên 2,15% năm 2008, phản ánh tác động tiêu cực của suy thoái kinh tế toàn cầu đến hoạt động ngân hàng.
3. Năng lực tài chính và công nghệ còn hạn chế: Vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại Việt Nam còn thấp so với khu vực, tổng vốn chủ sở hữu toàn hệ thống khoảng hơn 2 tỷ USD, chưa đủ sức cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài có quy mô vốn lớn. Công nghệ ngân hàng tuy có phát triển nhưng chưa đạt trình độ trung bình khu vực, hạn chế đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ phi tín dụng.
4. Quản trị và nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu: Tính chuyên nghiệp trong quản trị ngân hàng còn thấp, đặc biệt ở các ngân hàng quốc doanh, với hạn chế về đào tạo bài bản và cơ chế quản lý chưa khuyến khích tính năng động. Tỷ lệ lưu chuyển nhân viên cao và trình độ nghiệp vụ chưa đồng đều ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng ổn định về nguồn vốn và dư nợ cho vay cho thấy BIDV Hải Vân và các ngân hàng trên địa bàn Đà Nẵng đã tận dụng được cơ hội từ môi trường kinh tế vĩ mô ổn định và sự phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ xấu tăng phản ánh rủi ro tín dụng gia tăng do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu, đòi hỏi ngân hàng phải nâng cao năng lực quản lý rủi ro. Hạn chế về vốn và công nghệ là những điểm yếu lớn, làm giảm khả năng cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài có tiềm lực mạnh và công nghệ hiện đại. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong ngành ngân hàng Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của việc tăng cường vốn và đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Về quản trị, sự thiếu chuyên nghiệp và cơ chế quản lý chưa linh hoạt làm giảm hiệu quả hoạt động, đồng thời ảnh hưởng đến sự gắn bó của nhân viên, điều này cũng được nhiều báo cáo ngành ngân hàng chỉ ra là thách thức lớn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng vốn huy động và dư nợ cho vay, bảng phân tích tỷ lệ nợ xấu theo năm, cùng biểu đồ so sánh vốn chủ sở hữu và đầu tư công nghệ giữa các ngân hàng trong nước và nước ngoài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực tài chính: Ngân hàng BIDV Hải Vân cần xây dựng kế hoạch tăng vốn điều lệ trong vòng 2-3 năm tới nhằm đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tối thiểu 8%, qua đó nâng cao khả năng chống đỡ rủi ro và mở rộng quy mô hoạt động. Chủ thể thực hiện là ban lãnh đạo ngân hàng phối hợp với cổ đông và các cơ quan quản lý.
2. Đổi mới và nâng cấp công nghệ: Đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, bao gồm ngân hàng điện tử, ATM, và hệ thống quản lý rủi ro trong 1-2 năm tới để đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Ngân hàng cần hợp tác với các nhà cung cấp công nghệ uy tín và đào tạo nhân viên sử dụng hiệu quả.
3. Nâng cao chất lượng quản trị và nguồn nhân lực: Xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về quản trị ngân hàng hiện đại, tăng cường tính chuyên nghiệp và năng động cho đội ngũ quản lý trong vòng 1 năm. Đồng thời, cải thiện chính sách đãi ngộ và giữ chân nhân viên có năng lực nhằm giảm tỷ lệ lưu chuyển nhân sự.
4. Phát triển sản phẩm dịch vụ đa dạng và phù hợp: Tập trung phát triển các sản phẩm tín dụng tiêu dùng, dịch vụ phi tín dụng và các giải pháp tài chính sáng tạo phù hợp với nhu cầu khách hàng địa phương trong 2 năm tới nhằm tăng thị phần và lợi nhuận.
5. Tăng cường hợp tác và liên kết: Xây dựng mạng lưới hợp tác với các ngân hàng khác và tổ chức tài chính để chia sẻ nguồn lực, kết nối hệ thống ATM và dịch vụ nhằm tạo thuận lợi cho khách hàng và nâng cao uy tín thương hiệu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng: Giúp hiểu rõ thực trạng năng lực cạnh tranh, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngân hàng thương mại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tài chính - ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn năng lực cạnh tranh ngân hàng, phương pháp đánh giá và phân tích thị trường tài chính.
4. Các nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Giúp đánh giá tiềm năng phát triển và rủi ro của ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực cạnh tranh của ngân hàng được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
   Năng lực cạnh tranh được đánh giá qua các tiêu chí tài chính (vốn, lợi nhuận, nợ xấu), công nghệ, quản trị, nguồn nhân lực, uy tín và hệ thống phân phối. Mô hình CAMEL(S) là công cụ phổ biến để đánh giá toàn diện các yếu tố này.

2. Tại sao công nghệ lại quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của ngân hàng?
   Công nghệ giúp ngân hàng cung cấp dịch vụ nhanh chóng, tiện lợi, đa dạng và an toàn, từ đó thu hút và giữ chân khách hàng. Ngân hàng có công nghệ hiện đại sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn trong kỷ nguyên số.

3. Làm thế nào để ngân hàng nâng cao chất lượng quản trị?
   Ngân hàng cần đào tạo đội ngũ quản lý chuyên nghiệp, áp dụng các quy trình quản lý hiện đại, tăng cường kiểm soát nội bộ và xây dựng văn hóa doanh nghiệp năng động, sáng tạo.

4. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến ngân hàng như thế nào?
   Hội nhập tạo cơ hội mở rộng thị trường, tiếp cận vốn và công nghệ mới, nhưng cũng làm tăng cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài, đòi hỏi ngân hàng trong nước phải nâng cao năng lực để tồn tại và phát triển.

5. Ngân hàng BIDV Hải Vân nên tập trung phát triển sản phẩm dịch vụ nào để tăng năng lực cạnh tranh?
   Nên đa dạng hóa sản phẩm tín dụng tiêu dùng, dịch vụ phi tín dụng như ngân hàng điện tử, thẻ tín dụng, dịch vụ thanh toán hiện đại, đồng thời phát triển các sản phẩm phù hợp với đặc thù thị trường địa phương để thu hút khách hàng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng BIDV Hải Vân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và môi trường cạnh tranh tại Đà Nẵng.
• Phát hiện chính gồm tăng trưởng nguồn vốn và dư nợ ổn định, nhưng còn tồn tại hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị và chất lượng tín dụng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực tài chính, đổi mới công nghệ, cải thiện quản trị và phát triển sản phẩm dịch vụ đa dạng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý ngân hàng, nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh ngân hàng thương mại.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các ngân hàng thương mại khác trong khu vực.

Hành động ngay hôm nay để BIDV Hải Vân không chỉ giữ vững vị thế mà còn phát triển mạnh mẽ trong thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH, NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 KHÁI NIỆM VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH 1.1 Các quan niệm về cạnh tranh Thuật ngữ “Cạnh tranh” được sử dụng rất phổ biến hiện nay trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, thương mại, luật, chính trị, quân sự, sinh thái, thể thao; thường xuyên được nhắc tới trong sách báo chuyên môn, diễn đàn kinh tế cũng như các phương tiện thông tin đại chúng và được sự quan tâm của nhiều đối tượng, từ nhiều góc độ khác nhau, dẫn đến có rất nhiều khái niệm khác nhau về “cạnh tranh”, cụ thể như sau: Tiếp cận ở góc độ đơn giản, mang tính tổng quát thì cạnh tranh là hành động ganh đua, đấu tranh chống lại các cá nhân hay các nhóm, các loài vì mục đích giành được sự tồn tại, sống còn, giành được lợi nhuận, địa vị, sự kiêu hãnh, các phần thưởng hay những thứ khác, cạnh tranh ngày càng được xem là một cuộc đấu tranh giữa các đối thủ với mục đích đánh bại đối thủ. Trong kinh tế chính trị học thì cạnh tranh là sự ganh đua về kinh tế giữa những chủ thể trong nền sản xuất hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ hoặc tiêu dùng hàng hóa để từ đó thu được nhiều lợi ích nhất cho mình. Cạnh tranh có thể xảy ra giữa những người sản xuất với người tiêu dùng (người sản xuất muốn bán đắt, người tiêu dùng muốn mua rẻ); giữa người tiêu dùng với nhau để mua được hàng rẻ hơn; giữa những người sản xuất để có những điều kiện tốt hơn trong sản xuất và tiêu thụ. Cạnh tranh có vai trò rất quan trọng và là một trong những động lực mạnh mẽ thúc đẩy sản xuất phát triển.

Nó buộc người sản xuất phải năng động, nhạy bén, tích cực nâng cao tay nghề, cải tiến kỹ thuật, áp dụng khoa học công nghệ, hoàn thiện tổ chức quản lý để nâng cao năng suất lao động, hiệu quả kinh tế. Ở đâu thiếu cạnh tranh hoặc có biểu hiện độc quyền thì thường trì trệ và kém phát triển. 5 Theo Micheal Porter trong tác phẩm “Chiến lược cạnh tranh”, ông đã định nghĩa cạnh tranh là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có.

Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi (1980). Ông cũng đã đề cập về “lợi thế cạnh tranh”, trong đó ông đã giải thích rằng khi doanh nghiệp tham gia cạnh tranh thương mại quốc tế cần phải có “lợi thế cạnh tranh” và “lợi thế so sánh”. Ông cho rằng lợi thế cạnh tranh tức là sức mạnh nội sinh của doanh nghiệp, của quốc gia, còn lợi thế so sánh là điều kiện tài nguyên thiên nhiên, sức lao động, môi trường tạo cho doanh nghiệp, quốc gia thuận lợi trong sản xuất cũng như trong thương mại. Và “lợi thế cạnh tranh” và “lợi thế so sánh” thì có quan hệ chặt chẽ với nhau, hỗ trợ nhau, lợi thế cạnh tranh phát triển dựa trên lợi thế so sánh, lợi thế so sánh phát huy nhờ lợi thế cạnh tranh.[27] Qua đó, ta nhận thấy cạnh tranh không phải là sự triệt tiêu lẫn nhau của các chủ thể tham gia, mà cạnh tranh là động lực cho sự phát triển của doanh nghiệp.

Cạnh tranh góp phần cho sự tiến bộ của khoa học, cạnh tranh giúp cho các chủ thể tham gia biết quý trọng hơn những cơ hội và lợi thế mà mình có được, cạnh tranh mang lại sự phồn thịnh cho đất nước. Thông qua cạnh tranh, chủ thể tham gia xác định cho mình những điểm mạnh, điểm yếu cùng với những cơ hội và thách thức hiện tại và trong tương lai, để từ đó vạch ra những chiến lược có lợi nhất cho mình khi tham gia vào quá trình cạnh tranh. Bên cạnh mặt tích cực, cạnh tranh cũng có những tác động tiêu cực thể hiện ở cạnh tranh không lành mạnh như những hành động vi phạm đạo đức hay vi phạm pháp luật (buôn lậu, trốn thuế, tung tin phá hoại,…) hoặc những hành vi cạnh tranh làm phân hóa giàu nghèo, tổn hại môi trường sinh thái. Sự khác biệt giữa cạnh tranh không lành mạnh và cạnh tranh lành mạnh trong kinh doanh là một bên có mục đích bằng mọi cách tiêu diệt đối thủ để tạo vị thế độc quyền cho mình, một bên là dùng cách phục vụ khách hàng tốt nhất để khách hàng lựa chọn mình chứ không lựa chọn đối thủ của mình.

6 Như vậy, cạnh tranh là một công cụ mạnh mẽ và là một yêu cầu tất yếu cho sự phát triển kinh tế của mỗi doanh nghiệp và mỗi quốc gia. Đặc biệt, trước xu thế hội nhập như hiện nay, cạnh tranh ngày càng trở nên khốc liệt và phức tạp hơn, trở thành một vấn đề sống còn của doanh nghiệp, doanh nghiệp nào không thể cạnh tranh được với đối thủ sẽ nhanh chóng bị đào thải ra thương trường.2 Năng lực cạnh tranh Thuật ngữ “năng lực cạnh tranh” là một khái niệm được sử dụng để đánh giá cho tất cả các doanh nghiệp, các ngành, các quốc gia và cả khu vực liên quốc gia. Nhưng những mục tiêu cơ bản lại được đặt ra khác nhau phụ thuộc vào những góc độ nghiên cứu khác nhau. Có khá nhiều những khái niệm về năng lực cạnh tranh và trong luận văn này xin trích dẫn một số khái niệm nhằm làm hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Theo báo cáo về đánh giá năng lực cạnh tranh toàn cầu, năng lực cạnh tranh đối với một quốc gia là “Khả năng của nước đó đạt được những thành quả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt được các tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao được xác định bằng thay đổi của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trên đầu người theo thời gian”. Báo cáo đầu tiên về Năng lực cạnh tranh Công nghiệp Châu Âu (CEC -1996) cũng chỉ ra rằng, “năng lực cạnh tranh của một quốc gia là khả năng quốc gia đó tạo ra mức tăng trưởng phúc lợi cao và gia tăng mức sống cho người dân của nước mình” Diễn đàn cấp cao về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) lại đưa ra một khái niệm về năng lực cạnh tranh. Đó là : “Khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia và vùng trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. Trong quản trị chiến lược, năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp là khả năng của một doanh nghiệp đạt được tỷ suất lợi nhuận cao hơn tỷ suất lợi nhuận bình quân của ngành[15].

Theo Micheal Porter thì “Những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh là những doanh nghiệp đạt được mức tiến bộ cao hơn mức trung bình về chất lượng hàng hoá và dịch vụ và/hoặc có khả năng cắt giảm các chi phí tương đối cho phép họ tăng được lợi nhuận (doanh thu – chi phí) và/hoặc thị phần. Khái niệm trên đã phần nào phản ánh tương đối toàn diện về năng lực cạnh tranh của một 7 doanh nghiệp. Nó chỉ rõ mục tiêu của cạnh tranh và những đặc điểm cơ bản của việc cạnh tranh thành công. Theo ông, để có thể cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp phải có được lợi thế cạnh tranh dưới hình thức hoặc là có chi phí sản xuất thấp hơn hoặc là có khả năng khác biệt hoá sản phẩm để đạt được những mức giá cao hơn trung bình.

Để duy trì lợi thế cạnh tranh, các doanh nghiệp cần ngày càng đạt được những lợi thế cạnh tranh tinh vi hơn, qua đó có thể cung cấp những hàng hoá hay dịch vụ có chất lượng cao hơn hoặc sản xuất có hiệu suất cao hơn.3 Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Theo WEF (1997) báo cáo về khả năng cạnh tranh toàn cầu thì năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng, năng lực mà doanh nghiệp có thể duy trì vị trí của nó một cách lâu dài và có ý chí trên thị trường cạnh tranh, đảm bảo thực hiện một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi hỏi tài trợ những mục tiêu của doanh nghiệp, đồng thời đạt được những mục tiêu của doanh nghiệp đặt ra; hay cũng có thể được đo bằng khả năng duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong và ngoài nước. Một doanh nghiệp có thể kinh doanh một hay nhiều sản phẩm dịch vụ, vì vậy, người ta còn phân biệt năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp với năng lực cạnh tranh của sản phẩm dịch vụ. Theo Fafchamps, “năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp đó có thể sản xuất sản phẩm với chi phí biến đổi trung bình thấp hơn giá của nó trên thị trường”, có nghĩa là doanh nghiệp nào có khả năng sản xuất ra những sản phẩm có chất lượng tương tự như sản phẩm của doanh nghiệp khác nhưng có chi phí thấp hơn thì được coi là có năng lực cạnh tranh. Nguyễn Thị Quy, “năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp đó tạo ra, duy trì và phát triển những lợi thế nhằm duy trì 8 và mở rộng thị phần; đạt được mức lợi nhuận cao hơn mức trung bình của ngành và liên tục tăng, đồng thời đảm bảo sẽ hoạt động an toàn và lành mạnh, có khả năng chống đỡ và vượt qua những biến động bất lợi của môi trường kinh doanh.”[33] Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện qua hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, được đo thông qua lợi nhuận, thị phần của doanh nghiệp, thể hiện qua chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.

Đồng thời năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng thể hiện qua năng lực cạnh tranh của các sản phẩm và dịch vụ mà doanh nghiệp kinh doanh.2 NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại là khả năng tự duy trì một cách lâu dài, có ý thức các lợi thế của mình trên thị trường để đạt được mức lợi nhuận và thị phần nhất định hoặc khả năng chống lại một cách thành công sức ép của các lực lượng cạnh tranh.1 Tính đặc thù trong cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Ngày nay với xu thế hội nhập và toàn cầu hoá, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thế giới đã đặt ra vấn đề về năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp nói chung và trong lĩnh vực ngân hàng nói riêng.