LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài Sáp nhập và mua lại (M&A) là xu thế tất yếu của một nền kinh tế phát triển. Đặc biệt, với xu hƣớng toàn cầu hóa nền kinh tế nhƣ hiện nay, hoạt động M&A ngày càng đƣợc quan tâm, ƣu tiên sử dụng nhƣ một chiến lƣợc kinh doanh trên nhiều lĩnh vực. Trên thế giới, hoạt động sáp nhập và mua lại đã đƣợc hình thành rất sớm và phổ biến ở các nƣớc có nền kinh tế thị trƣờng.
Hoạt động M&A diễn ra mạnh mẽ ở Mỹ, Châu Âu và đến Châu Á. Và Việt Nam – một nền kinh tế mới nổi của Châu Á cũng không thể đứng ngoài xu thế này. Sau 5 năm gia nhập WTO, kinh tế Việt Nam đang đƣợc kỳ vọng hoà nhập cùng kinh tế thế giới, tận dụng những thời cơ để phát triển. Việt Nam phải mở cửa hoàn toàn thị trƣờng tài chính từ ngày 01/01/2012 theo cam kết khi gia nhập WTO.
Khi cánh cửa hội nhập mở ra, cùng với những lợi ích mà toàn cầu hóa đem lại, ngành ngân hàng cũng chịu rất nhiều áp lực trong một môi trƣờng cạnh tranh khốc liệt. Thêm vào đó là những ảnh hƣởng của các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đến hệ thống tài chính ngày càng rõ nét và cùng với lộ trình “Cơ cấu lại hệ thống tổ chức tín dụng giai đoạn 2011-2015” theo Quyết định 254/QĐ-TTg nhằm xây dựng hệ thống ngân hàng ổn định, vững mạnh và an toàn, NHNN đã nhận thấy hoạt động M&A nhƣ một chiến lƣợc kinh doanh hiệu quả. M&A giúp các NHTM nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng quy mô về vốn, tài sản, hoạt động hiệu quả hơn góp phần xây dựng hệ thống tài chính quốc gia phát triển. Hoạt động M&A mới thực sự phổ biến ở Việt Nam trong 10 năm gần đây và ngày càng tăng báo hiệu một tín hiệu tốt cho nền kinh tế, làm tăng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam.
Mặc dù còn mới mẻ nhƣng ở nƣớc ta đã có nhiều thƣơng vụ đình đám bởi sự kết hợp của những thƣơng hiệu đã có tên tuổi, vị trí trên thị trƣờng, chủ yếu thuộc lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, tài chính, ngân hàng. Tuy nhiên, vì còn khá mới mẻ nên những thƣơng vụ M&A của các ngân hàng ngoài các cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh phát triển thì hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, thách thức. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 Cũng chính vì hoạt động M&A diễn ra rất sôi động và phát triển, tuy còn mới mẻ, sơ khai, tồn tại nhiều điểm bất cập, yếu kém mà đó là lý do em chọn đề tài “Giải pháp nâng cao hoạt động sáp nhập và mua lại tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam”. Mục tiêu nghiên cứu đề tài Mục đích của luận văn là nghiên cứu cơ sở lý thuyết nói chung, đánh giá về thực trạng hoạt động sáp nhập, mua lại ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam nói riêng.
Từ đó đề xuất một số giải pháp đối với các Cơ quan quản lý Nhà nƣớc, Ngân hàng nhà nƣớc, các ngân hàng thƣơng mại nhằm góp phần nâng cao hơn nữa hoạt động M&A tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề tài Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là hoạt động sáp nhập, mua lại của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam và các vấn đề có liên quan. Phạm vi nghiên cứu: - Thời gian: phân tích thực trạng M&A tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam từ năm 1999 đến 2013 và các kiến nghị đến năm 2020. - Không gian: trên phạm vi cả nƣớc.
Phƣơng pháp nghiên cứu của đề tài Luận văn đƣợc nghiên cứu dựa trên phƣơng pháp hệ thống, tổng hợp, phân tích, so sánh, dự báo, thống kê, kết hợp với nền tảng kiến thức kinh tế học, tài chính – ngân hàng. để hệ thống hóa lý luận, nêu lên những nội dung cơ bản về sáp nhập, và mua lại ngân hàng, cùng với thực trạng và các giải pháp cho vấn đề này. Tình hình nghiên cứu Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng không nhiều, phần lớn là các nghiên cứu nhỏ, chỉ đánh giá các khía cạnh riêng lẻ của hoạt động này. Về các sách chuyên khảo và bài báo có liên quan đến hoạt động M&A, hiện tại có một số công trình tiêu biểu nhƣ: «Xu hƣớng sáp nhập, hợp nhất của các NHTM Việt Nam» TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 của tác giả Trần Thanh Long đăng trên tạp chí khoa học và đào tạo Ngân hàng tháng 04/2007 ; «Luận cứ khoa học và thực tiễn xây dựng các tập đoàn tài chính – ngân hàng tại Việt Nam» của PGS.TS Lê Hoàng Nga đăng trên tạp chí Thị trƣờng Tài chính tiền tệ số 5 ngày 01/03/2008; «Giải pháp đốivới các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam góp phần thúc đẩy hoạt động sáp nhập, mua lại ngân hàng» của TS.
Nguyễn Thị Loan đăng trên tạp chí ngân hàng số ra ngày 24/12/2010; «M&A ngân hàng: mua lại các năng lực cần thiết» của tác giả Nguyễn Tùng Giang đăng trên tạp chí Kinh tế Việt Nam số ra ngày 04/04/2012. Ngoài ra còn có các buổi hội thảo bàn về vấn đề M&A ngân hàng và từ năm 2009 Diễn đàn M&A đƣợc tổ chức hàng năm do báo Đầu tƣ và Công ty AVM Vietnam phối hợp tổ chức, với sự bảo trợ của Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ. Điểm mới của luận văn Luận văn nghiên cứu thực trạng hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng tại Việt Nam cùng với phƣơng thức thực hiện và phƣơng pháp định giá M&A phổ biến. Từ đó đƣa ra nhận định đánh giá về tình hình, đặc điểm hoạt động M&A ngân hàng hiện nay.
Trên cơ sở đó, định hƣớng phát triển hoạt động M&A đến năm 2020 và gợi ý một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho hoạt động M&A tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam trong thời gian tới. Bố cục của luận văn Luận văn gồm ba phần chính: - Chƣơng 1: Tổng quan về hiệu quả hoạt động sáp nhập và mua lại ngân hàng thƣơng mại. - Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động sáp nhập và mua lại tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. - Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hoạt động sáp nhập và mua lại tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ M&A NGÀNH NGÂN HÀNG 1.1 Khái niệm M&A trong ngành ngân hàng Theo điều 4 – Thông tƣ 04/2010/TT-NHNN quy định M&A đối với tổ chức tín dụng đƣợc định nghĩa nhƣ sau: - Sáp nhập tổ chức tín dụng là hình thức một hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị sáp nhập) sáp nhập vào một tổ chức tín dụng khác (sau đây gọi là tổ chức tín dụng nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của tổ chức tín dụng bị sáp nhập. - Hợp nhất tổ chức tín dụng là hình thức hai hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị hợp nhất) hợp nhất thành một tổ chức tín dụng mới (sau đây gọi là tổ chức tín dụng hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các tổ chức tín dụng bị hợp nhất. - Mua lại tổ chức tín dụng là hình thức một tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của tổ chức tín dụng khác (tổ chức tín dụng bị mua lại). Sau khi mua lại, tổ chức tín dụng bị mua lại trở thành công ty trực thuộc của tổ chức tín dụng mua lại.2 Phân loại hoạt động M&A 1.1 Phân loại dựa trên hình thức liên kết - M&A theo chiều ngang (Horizontal Merger) là giao dịch M&A giữa hai ngân hàng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 cạnh tranh trực tiếp về một dòng sản phẩm và dịch vụ trong cùng một thị trƣờng.
Kết quả của giao dịch này có thể sẽ mang lại cho bên sáp nhập nhiều lợi ích: mở rộng thị trƣờng, giảm bớt đối thủ cạnh tranh, tận dụng nguồn lực về con ngƣời, hệ thống công nghệ kỹ thuật… - M&A theo chiều dọc (Vertical Merger) là giao dịch M&A giữa một ngân hàng với một doanh nghiệp là khách hàng của chính ngân hàng đó (M&A tiến – forward) hoặc giữa một ngân hàng với một doanh nghiệp là nhà cung ứng cho họ (M&A lùi – backward). M&A theo chiều dọc mang lại cho ngân hàng bên mua các lợi ích nhƣ: kiểm soát đƣợc rủi ro khi cấp tín dụng cho khách hàng, giảm các chi phí trung gian. - M&A kết hợp (Conglomeration) là giao dịch M&A diễn ra giữa ngân hàng và doanh nghiệp khác hoạt động ở các lĩnh vực kinh doanh, ngành nghề không liên quan với nhau. Một tên gọi khác của giao dịch này là “M&A hình thành tập đoàn”.
Lợi ích của hoạt động M&A này là giảm thiểu rủi ro nhờ đa dạng hóa, tiết kiệm chi phí gia nhập thị trƣờng và lợi nhuận gia tăng nhờ có nhiều sản phẩm dịch vụ.2 Phân loại dựa trên phạm vi lãnh thổ - M&A trong nước là hoạt động M&A diễn ra giữa các ngân hàng trong cùng một lãnh thổ quốc gia. - M&A xuyên biên giới là hoạt động M&A diễn ra giữa các ngân hàng thuộc các quốc gia khác nhau. Tuy nhiên, các thƣơng vụ M&A này diễn ra phức tạp hơn so với M&A trong nƣớc. Nguyên nhân là do có sự khác biệt về môi trƣờng chính trị, kinh tế, văn hóa, phong tục truyền thống, nguyên tắc kế toán.giữa các quốc gia.3 Phân loại dựa trên chiến lược mua lại - M&A thân thiện (friendly takeover) là một giao dịch M&A mà cả hai bên ngân hàng đều muốn thực hiện vì họ đều cảm thấy mình sẽ có lợi từ thƣơng vụ này.
- M&A có ý đồ thôn tính (hostile takeover) là một giao dịch M&A mà một bên bằng mọi cách phải mua lại bên kia bất kể bên bán có đồng ý hay không. Trong trƣờng hợp này bên mua sẽ dùng tiềm lực tài chính của mình để mua lại ngân hàng mục tiêu nhằm triệt tiêu sự cạnh tranh của đối thủ đó. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.