Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu giải pháp cải thiện kết quả hoạt động mua bán và sáp nhập ma các ngân hàng thương mại ở việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Lê Sỹ Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Đức
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Mua Bán Và Sáp Nhập Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Tp.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Mua bán và sáp nhập (M&A)
• 1.2. Khái niệm về mua bán và sáp nhập (M&A)
• 1.3. Phân loại mua bán và sáp nhập (M&A)
• 1.4. Hình thức mua bán và sáp nhập (M&A) NHTM
• 1.5. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A)
• 1.6. Xu hướng tất yếu của hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các NHTM tại Việt Nam
• 1.6.1. Đáp ứng các quy định về vốn pháp định
• 1.6.2. Xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế
• 1.6.3. Do yêu cầu tái cấu trúc hệ thống ngân hàng trong nền kinh tế
• 1.7. Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) NHTM
• 1.7.1. Đối với các NHTM
• 1.7.2. Đối với nền kinh tế
• 1.7.3. Đối với khách hàng
• 1.8. Kinh nghiệm của Hàn Quốc về hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các NHTM và bài học cho Việt Nam
• 1.8.1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc về hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các NHTM
• 1.8.2. Bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP (M&A) CÁC NHTM Ở VIỆT NAM
• 2.1. Một số đặc điểm của hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay
• 2.2. Những điểm mạnh và điểm yếu của hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Những điểm mạnh
• 2.2.2. Những điểm yếu
• 2.3. Thực trạng hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các NHTM tại Việt Nam
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những tồn tại
• 2.4. Những nhân tố thúc đẩy và cản trở hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.4.1. Những nhân tố thúc đẩy
• 2.4.2. Những nhân tố cản trở
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP (M&A) CÁC NHTM Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. Định hướng phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2015
• 3.2. Định hướng phát triển của hệ thống NH Việt Nam 2011-2015
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các NHTM Việt Nam đến 2015
• 3.3.1. Nhóm giải pháp ở cấp vi mô
• 3.3.1.1. Đối với các NHTM phải mua bán và sáp nhập
• 3.3.1.2. Đối với các cơ quan, đơn vị có liên quan
• 3.3.2. Nhóm giải pháp ở cấp vĩ mô mang tính chất kiến nghị
• 3.3.2.1. Đối với Quốc hội và Chính phủ
• 3.3.2.2. Đối với Ngân Hàng Nhà Nước
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về M A ngân hàng

Hoạt động mua bán ngân hàng và sáp nhập ngân hàng (M&A) đã trở thành một xu hướng quan trọng trong bối cảnh phát triển của hệ thống tài chính Việt Nam. M&A không chỉ giúp các ngân hàng tăng cường quy mô và hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn. Theo các chuyên gia, việc thực hiện M&A có thể nâng cao hiệu quả tài chính của các ngân hàng, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu hóa, M&A trở thành một công cụ chiến lược để các ngân hàng Việt Nam có thể hội nhập và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và phân loại M A

M&A được hiểu là quá trình mà một hoặc nhiều ngân hàng hợp nhất hoặc mua lại nhau nhằm tạo ra một tổ chức tài chính mạnh mẽ hơn. Có ba loại hình M&A chính: M&A theo chiều ngang, theo chiều dọc và tổ hợp. M&A theo chiều ngang giúp các ngân hàng mở rộng thị trường và giảm thiểu cạnh tranh. M&A theo chiều dọc cho phép ngân hàng kiểm soát chuỗi cung ứng, trong khi M&A tổ hợp giúp đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ. Việc phân loại này giúp các ngân hàng xác định chiến lược phù hợp để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.

II. Thực trạng hoạt động M A ngân hàng tại Việt Nam

Trong những năm qua, hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay chủ yếu là các ngân hàng nhỏ, với quy mô và năng lực tài chính hạn chế. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc thu hút vốn đầu tư và thực hiện các thương vụ M&A lớn. Hơn nữa, việc quản lý rủi ro ngân hàng vẫn còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng. Để cải thiện tình hình, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước.

2.1. Những điểm mạnh và điểm yếu

Hệ thống ngân hàng Việt Nam có nhiều điểm mạnh như sự phát triển nhanh chóng và sự gia tăng số lượng ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất là sự thiếu hụt về năng lực quản lý và công nghệ. Nhiều ngân hàng vẫn còn hoạt động theo cách truyền thống, chưa áp dụng công nghệ hiện đại vào quản lý và điều hành. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra rủi ro lớn trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả M A ngân hàng

Để nâng cao hiệu quả hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, các ngân hàng cần cải thiện năng lực quản lý và áp dụng công nghệ thông tin vào hoạt động kinh doanh. Thứ hai, cần có sự hỗ trợ từ phía chính phủ trong việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động M&A. Cuối cùng, việc tăng cường hợp tác giữa các ngân hàng và các tổ chức tài chính quốc tế sẽ giúp các ngân hàng Việt Nam có thêm kinh nghiệm và nguồn lực để thực hiện các thương vụ M&A thành công.

3.1. Nhóm giải pháp ở cấp vi mô

Các ngân hàng cần chủ động tìm kiếm cơ hội M&A để mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả tài chính. Việc này không chỉ giúp các ngân hàng tăng cường vị thế cạnh tranh mà còn tạo ra cơ hội để cải thiện quản lý rủi ro. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ các ngân hàng trong quá trình thực hiện M&A, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam đã trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đang đối mặt với nhiều thách thức về quy mô vốn, quản trị rủi ro và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tính đến cuối năm 2010, Việt Nam có 52 NHTM, trong đó 47 ngân hàng nội địa và 5 ngân hàng 100% vốn nước ngoài, cùng với 48 chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Quy mô vốn và tổng tài sản của các ngân hàng Việt Nam vẫn còn nhỏ so với các nước trong khu vực, với tổng tài sản của 8 ngân hàng niêm yết đạt khoảng 166.844 tỷ đồng và vốn chủ sở hữu 12.574 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với các quốc gia như Thái Lan, Ấn Độ hay Trung Quốc.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ các khái niệm, phân loại và hình thức M&A trong lĩnh vực ngân hàng, đánh giá thực trạng hoạt động M&A tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động này đến năm 2015. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các NHTM tại Việt Nam, tập trung vào hoạt động M&A dưới các hình thức sáp nhập, hợp nhất và mua lại cổ phần, không đi sâu vào các khía cạnh như định giá hay đàm phán.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, nâng cao năng lực tài chính, giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng cạnh tranh của các ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Các chỉ số như tỷ lệ nợ quá hạn khoảng 3% (theo NHNN) và 13% (theo Fitch Ratings), tỷ lệ cho vay/huy động năm 2010 đạt 130,7%, cùng tốc độ tăng trưởng tín dụng trung bình hơn 32% giai đoạn 2000-2010, phản ánh rõ những thách thức và cơ hội đặt ra cho hoạt động M&A ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng, bao gồm:

• Khái niệm M&A: Merger (sáp nhập) là sự hợp nhất hai hoặc nhiều công ty thành một công ty mới, trong khi Acquisition (mua lại) là việc một công ty mua lại công ty khác mà không thay đổi cấu trúc pháp lý của công ty bị mua. Trong lĩnh vực ngân hàng, M&A còn được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật về cạnh tranh, doanh nghiệp, đầu tư và chứng khoán.

• Phân loại M&A: Hoạt động M&A được phân loại theo chiều ngang (giữa các ngân hàng cùng ngành), chiều dọc (giữa các ngân hàng và đối tác trong chuỗi cung ứng) và tổ hợp (giữa các ngân hàng không liên quan trực tiếp).

• Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả M&A: Bao gồm các nhóm chỉ tiêu sinh lời (ROE, ROA, NPM, NIM), hiệu quả (tổng tài sản trên lao động, lợi nhuận trên lao động), hoạt động (tỷ lệ chi phí trên doanh thu), thanh khoản (tỷ lệ cho vay trên tiền gửi) và thanh toán (vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản).

• Kinh nghiệm quốc tế: Nghiên cứu kinh nghiệm tái cấu trúc hệ thống ngân hàng Hàn Quốc qua M&A, xử lý nợ xấu, tăng vốn FDI và cải cách quản trị, làm cơ sở rút ra bài học cho Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp với các phương pháp thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo thường niên của ngân hàng, các văn bản pháp luật, báo chí, internet và các tạp chí chuyên ngành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các NHTM tại Việt Nam tính đến năm 2010, với trọng tâm phân tích các thương vụ M&A tiêu biểu trong giai đoạn 1999-2011. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua so sánh các chỉ tiêu tài chính trước và sau M&A, đánh giá tác động của các yếu tố thúc đẩy và cản trở hoạt động M&A, đồng thời đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế để đề xuất giải pháp phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và chất lượng hệ thống ngân hàng còn hạn chế: Tổng tài sản của 8 ngân hàng niêm yết đạt khoảng 166.844 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 12.574 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Tỷ lệ nợ quá hạn theo NHNN khoảng 3%, nhưng theo Fitch Ratings lên tới 13%, cho thấy rủi ro tín dụng vẫn còn cao.

2. Hoạt động M&A chưa theo chuẩn quốc tế nhưng có bước tiến: Trước năm 2005, M&A chủ yếu là sáp nhập các ngân hàng nhỏ yếu kém vào các ngân hàng lớn dưới áp lực của Nhà nước. Từ năm 2005 trở đi, hình thức mua cổ phần của nhà đầu tư trong và ngoài nước trở nên phổ biến, với các nhà đầu tư chiến lược như HSBC, ANZ, Sumitomo Mitsui Banking góp vốn vào các NHTM Việt Nam.

3. Tác động tích cực của M&A: Hoạt động M&A giúp tăng vốn điều lệ, nâng cao hệ số an toàn vốn (CAR), cải thiện quản trị rủi ro và công nghệ, đồng thời mở rộng thị phần và đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ. Ví dụ, thương vụ sáp nhập Ngân hàng Liên Việt với Công ty Tiết kiệm Bưu điện tạo ra mô hình ngân hàng bưu điện đầu tiên tại Việt Nam.

4. Những tồn tại và thách thức: Pháp luật về M&A còn thiếu rõ ràng, đặc biệt về định giá ngân hàng; hoạt động M&A chủ yếu dừng lại ở mua cổ phần, chưa thực sự sáp nhập theo chuẩn quốc tế; thiếu minh bạch thông tin và nhận thức của các bên tham gia còn hạn chế; nguồn nhân lực cho M&A còn yếu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ đặc thù của hệ thống ngân hàng Việt Nam với quy mô nhỏ, quản trị yếu và áp lực tăng vốn theo quy định pháp luật. So với kinh nghiệm Hàn Quốc, Việt Nam cần chủ động hơn trong việc sử dụng các ngân hàng có tình hình tài chính lành mạnh để M&A các ngân hàng yếu kém, đồng thời tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài và trao quyền quản lý cho nhà đầu tư nước ngoài nhằm nâng cao hiệu quả quản trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ nợ quá hạn theo NHNN và Fitch Ratings, bảng thống kê các thương vụ M&A tiêu biểu và biểu đồ tăng trưởng vốn điều lệ trước và sau M&A để minh họa tác động tích cực của hoạt động này.

Hoạt động M&A không chỉ giúp củng cố hệ thống ngân hàng mà còn góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, giảm thiểu rủi ro cho Nhà nước và thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hoàn thiện khung pháp lý về M&A ngân hàng: Cần xây dựng các quy định rõ ràng, minh bạch về thủ tục, định giá và quyền lợi các bên liên quan trong hoạt động M&A. Thời gian thực hiện: 2012-2013. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

2. Chủ động sử dụng các ngân hàng có tình hình tài chính lành mạnh để M&A các ngân hàng yếu kém: Áp dụng bài học từ Hàn Quốc, NHNN nên định hướng và hỗ trợ các ngân hàng mạnh tham gia M&A nhằm nâng cao hiệu quả và quy mô hệ thống. Thời gian: 2012-2015. Chủ thể: NHNN, các NHTM lớn.

3. Khuyến khích tăng tỷ lệ sở hữu và vai trò quản lý của nhà đầu tư nước ngoài: Tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ và tham gia quản trị nhằm nâng cao năng lực quản lý và công nghệ. Thời gian: 2012-2015. Chủ thể: Chính phủ, NHNN.

4. Nâng cao năng lực nguồn nhân lực và nhận thức về M&A: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về M&A cho cán bộ ngân hàng và các bên liên quan, đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức về lợi ích và rủi ro của M&A. Thời gian: 2012-2014. Chủ thể: NHNN, các trường đại học, tổ chức tư vấn.

5. Tăng cường minh bạch thông tin và công bố báo cáo tài chính: Yêu cầu các ngân hàng công bố đầy đủ, kịp thời các thông tin tài chính và hoạt động M&A để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và khách hàng. Thời gian: 2012-2013. Chủ thể: NHNN, các NHTM.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng và lãnh đạo NHTM: Giúp hiểu rõ về các hình thức, xu hướng và hiệu quả của hoạt động M&A, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

2. Cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt NHNN và Bộ Tài chính: Hỗ trợ trong việc hoàn thiện chính sách, pháp luật và giám sát hoạt động M&A nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

3. Nhà đầu tư trong và ngoài nước: Cung cấp thông tin về môi trường đầu tư, các cơ hội và rủi ro khi tham gia vào các thương vụ M&A ngân hàng tại Việt Nam.

4. Các học giả, sinh viên và chuyên gia nghiên cứu về kinh tế tài chính - ngân hàng: Là tài liệu tham khảo khoa học, giúp nâng cao hiểu biết về hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam và khu vực.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam có đặc điểm gì nổi bật?
   Hoạt động M&A tại Việt Nam chủ yếu diễn ra dưới hình thức mua cổ phần của nhà đầu tư trong và ngoài nước, chưa thực sự theo chuẩn quốc tế về sáp nhập và hợp nhất. Tuy nhiên, các thương vụ đã góp phần nâng cao vốn điều lệ và năng lực quản trị của các ngân hàng.

2. Những lợi ích chính của M&A đối với ngân hàng là gì?
   M&A giúp tăng quy mô vốn, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, nâng cao hiệu quả hoạt động, mở rộng thị phần và giảm bớt đối thủ cạnh tranh, từ đó tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

3. Những thách thức lớn nhất trong hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam?
   Bao gồm thiếu minh bạch thông tin, pháp luật chưa hoàn chỉnh, khó khăn trong định giá ngân hàng, nhận thức và năng lực nguồn nhân lực còn hạn chế.

4. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong M&A ngân hàng?
   Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy việc sử dụng các ngân hàng có tình hình tài chính lành mạnh để M&A các ngân hàng yếu kém, tăng vốn FDI và trao quyền quản lý cho nhà đầu tư nước ngoài là những bài học quan trọng.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động M&A trong tương lai?
   Cần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản trị, tăng cường minh bạch thông tin, đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu và khuyến khích sự tham gia của nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước.

Kết luận

• Hoạt động M&A các ngân hàng thương mại tại Việt Nam là xu hướng tất yếu nhằm tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, nâng cao năng lực tài chính và khả năng cạnh tranh.
• Mặc dù chưa theo chuẩn quốc tế, các thương vụ M&A đã góp phần tích cực vào việc tăng vốn điều lệ, cải thiện quản trị và đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ.
• Các tồn tại như pháp luật chưa hoàn chỉnh, thiếu minh bạch thông tin và năng lực nguồn nhân lực còn hạn chế cần được khắc phục kịp thời.
• Bài học kinh nghiệm từ Hàn Quốc nhấn mạnh vai trò của việc sử dụng ngân hàng mạnh để M&A ngân hàng yếu, tăng vốn FDI và trao quyền quản lý cho nhà đầu tư nước ngoài.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản trị, minh bạch thông tin và đào tạo nguồn nhân lực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động M&A đến năm 2015 và những năm tiếp theo.

Luận văn kêu gọi các cơ quan quản lý, ngân hàng và nhà đầu tư cùng phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất để xây dựng hệ thống ngân hàng Việt Nam phát triển bền vững, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Mua bán và sáp nhập (M&A) 1.1 Khái niệm về mua bán và sáp nhập ( M&A). Theo thuật ngữ tài chính thì Merger (sáp nhập) xảy ra khi hai công ty (thường là các công ty có cùng quy mô) đồng ý tiến tới thành lập một công ty mới mà không duy trì sở hữu và hoạt động của các công ty thành phần. Còn Acquisition (Mua lại hay thâu tóm) là hoạt động thông qua đó các công ty tìm kiếm lợi nhuận kinh tế nhờ quy mô, hiệu quả và khả năng chiếm lĩnh thị trường. Khác với sáp nhập, các công ty thâu tóm sẽ mua công ty mục tiêu, không có sự thay đổi về chứng khoán hoặc sự hợp nhất thành công ty mới.

Từ góc độ kinh tế: hoạt động M&A được hiểu như hoạt động tập trung kinh tế gắn với quá trình mà số lượng các doanh nghiệp độc lập cạnh tranh trên thị trường bị giảm đi thông qua các hành vi sáp nhập, mua lại. Bản chất của M&A như hoạt động tập trung kinh tế là tăng thêm tư bản do hợp nhất nhiều tư bản lại hoặc một tư bản này thu hút một tư bản khác. Từ góc độ pháp lý: hoạt động M&A ở nghĩa kinh tế được xem xét dưới nhiều góc độ: như một trong các hành vi tập trung kinh tế được điều chỉnh bởi pháp luật cạnh tranh, như một trong những hình thức tổ chức lại doanh nghiệp được điều chỉnh theo pháp luật về doanh nghiệp và như một trong những hình thức đầu tư trực tiếp được điều chỉnh theo pháp luật về đầu tư. Liên quan đến việc sáp nhập, mua lại cổ phần của công ty đại chúng, công ty đã niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán, hoạt động M&A còn được điều chỉnh bởi pháp luật về chứng khoán, cụ thể như:  Điều 16, 17 luật cạnh tranh thì các hình thức tập trung kinh tế bao gồm: sáp nhập doanh nghiệp, hợp nhất doanh nghiệp, mua lại doanh nghiệp, liên doanh và các hình thức khác, cụ thể: 123doc 13 + Sáp nhập doanh nghiệp: là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập.

+ Hợp nhất doanh nghiệp là việc hai hoặc nhiều doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình để hình thành một doanh nghiệp mới, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các doanh nghiệp bị hợp nhất. + Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại.  Khoản 5; 6 điều 21 luật đầu tư thừa nhận một số hoạt động M&A như là hoạt động đầu tư trực tiếp, điều 25 quy định quyền đối với nhà đầu tư thực hiện M&A, điều 26 tạo hành lang pháp lý cho việc thực hiện M&A thông qua các giao dịch trên sàn chứng khoán.  Điều 152, 153, 145 luật doanh nghiệp: quy định về hợp nhất doanh nghiệp, sáp nhập doanh nghiệp và bán doanh nghiệp, cụ thể: + Hợp nhất doanh nghiệp: Hai hoặc một số công ty cùng loại (sau đây gọi là công ty bị hợp nhất) có thể hợp nhất thành một công ty mới (sau đây gọi là công ty hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty hợp nhất, đồng thời chấm dứt tồn tại của các công ty bị hợp nhất.

+ Sáp nhập doanh nghiệp: Một hoặc một số công ty cùng loại (sau đây gọi là công ty bị sáp nhập) có thể sáp nhập vào một công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị sáp nhập. 123doc 14 + Bán doanh nghiệp: Chủ doanh nghiệp tư nhân có quyền bán doanh nghiệp của mình cho người khác. Chậm nhất mười lăm ngày trước ngày chuyển giao doanh nghiệp cho người mua, chủ doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký kinh doanh. Thông báo phải nêu rõ tên, trụ sở của doanh nghiệp; tên, địa chỉ của người mua; tổng số nợ chưa thanh toán của doanh nghiệp; tên, địa chỉ, số nợ và thời hạn thanh toán cho từng chủ nợ; hợp đồng lao động và các hợp đồng khác đã ký mà chưa thực hiện xong và cách thức giải quyết các hợp đồng đó.

Như vậy, có thể thấy, thuật ngữ “sáp nhập” mergers theo nghĩa kinh tế bao hàm chung cả “sáp nhập” và “hợp nhất” nhưng tiếp cận từ gốc độ pháp lý thì được phân biệt rất rõ ràng.  Khái niệm về M&A ngân hàng được quy định trong thông tư số 04/2010/TT-NHNN ngày 11 tháng 02 năm 2010 Quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng, cụ thể như sau: + Sáp nhập tổ chức tín dụng là hình thức một hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị sáp nhập) sáp nhập vào một tổ chức tín dụng khác (sau đây gọi là tổ chức tín dụng nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của tổ chức tín dụng bị sáp nhập + Hợp nhất tổ chức tín dụng là hình thức hai hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị hợp nhất) hợp nhất thành một tổ chức tín dụng mới (sau đây gọi là tổ chức tín dụng hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các tổ chức tín dụng bị hợp nhất. 123doc 15 + Mua lại tổ chức tín dụng là hình thức một tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của tổ chức tín dụng khác (tổ chức tín dụng bị mua lại). Sau khi mua lại, tổ chức tín dụng bị mua lại trở thành công ty trực thuộc của tổ chức tín dụng mua lại.2 Phân loại mua bán và sáp nhập (M&A).

Dự vào mối liên hệ giữa các bên liên quan, hoạt động M&A có thể được phân loại theo 3 nhóm. M&A theo chiều ngang: Hoạt động M&A theo chiều ngang là sự kết hợp giữa hai doanh nghiệp cùng kinh doanh và cùng cạnh tranh trực tiếp, chia sẻ cùng dòng sản phẩm, cùng thị trường. Kết quả từ việc M&A theo hình thức này sẽ mang lại cho bên sáp nhập cơ hội mở rộng thị trường, tăng hiệu quả trong việc kết hợp thương hiệu, giảm chi phí cố định, tăng cường hiệu quả hệ thống phân phối….Rõ ràng, khi hai đối thủ cạnh tranh trên thương trường kết hợp với nhau, dù sáp nhập hay thâu tóm, họ không những giảm bớt cho nhau một đối thủ, mà còn tạo nên một sức mạnh lớn hơn để đương đầu với các đối thủ còn lại. M&A theo chiều dọc: Hoạt động M&A theo chiều dọc là sự kết hợp giữa hai doanh nghiệp nằm trên cùng một chuỗi cung ứng, dẫn tới sự mở rộng về phía trước hoặc phía sau của doanh nghiệp trên chuỗi giá trị đó.

Hình thức M&A này được chia làm hai nhóm nhỏ, gồm M&A tiến và lùi. Trong đó M&A tiến là trường hợp doanh nghiệp mua lại doanh nghiệp là khách hàng của mình, ví dụ doanh nghiệp giày dép mua lại cửa hàng bán lẻ giày dép. M&A lùi là trường hợp doanh nghiệp mua lại nhà cung cấp của mình, ví dụ: doanh nghiệp sản phẩm đông lạnh mua lại doanh nghiệp bao bì, đóng gói. M&A theo chiều dọc đem lại cho doanh nghiệp tiến hành M&A lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra của sản phẩm, giảm chi phí trung gian, khống chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh.

123doc 16 M&A tổ hợp: được chia thành 3 nhóm, gồm: M&A tổ hợp thuần túy là khi hai doanh nghiệp không có mối quan hệ nào với nhau, như một công ty gỗ mua một công ty thời trang. M&A tổ hợp bành trướng về địa lý là khi hai doanh nghiệp cùng sản xuất một loại sản phẩm nhưng tiêu thụ trên hai thị trường hoàn toàn cách biệt về mặt địa lý, như công ty bia ở Hà Nội mua công ty bia tại Tp. M&A đa dạng hóa sản phẩm khi hai doanh nghiệp sản xuất hai loại hàng hóa khác nhau nhưng cùng ứng dụng một công nghệ sản xuất hoặc tiếp thị gần giống nhau, như doanh nghiệp bột giặt mua doanh nghiệp sản xuất thuốc tẩy vệ sinh.3 Hình thức mua bán và sáp nhập ( M&A) NHTM. Các hình thức M&A của các NHTM gồm: Góp vốn trực tiếp vào ngân hàng thông qua việc góp vốn để tăng vốn điều lệ hoặc mua cổ phần phát hành để tăng vốn điều lệ của ngân hàng.

Mua lại phần vốn góp hoặc cổ phần đã phát hành của thành viên hoặc cổ đông của ngân hàng. Không giống như hình thức góp vốn trực tiếp vào vào ngân hàng, đây là hình thức đầu tư không làm tăng vốn điều lệ của ngân hàng nhưng có thể làm thay đổi cơ cấu sở hữu vốn góp/cổ phần của ngân hàng. Ngân hàng, công ty tài chính, tổ chức tín dụng hợp tác sáp nhập vào một ngân hàng. Ngân hàng được hợp nhất với ngân hàng, công ty tài chính, tổ chức tín dụng hợp tác để thành một ngân hàng.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A).

Để đánh giá hiệu quả hoạt động M&A cần sử dụng các báo cáo tài chính, các báo cáo hàng năm của các ngân hàng những năm trước và sau khi thực hiện M&A. Thông qua tính toán các nhóm chỉ tiêu như: chỉ tiêu lợi nhuận, chỉ tiêu hiệu quả, chỉ tiêu hoạt động, chỉ tiêu thanh khoản, chi tiêu khả năng 123doc 17 thanh toán của những năm trước và sau hoạt động M&A. Trên cơ sở đó so sánh các nhóm chỉ tiêu đã được tính toán để đánh giá hiệu quả hoạt động M&A. Dưới đây là các nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động hoạt động M&A.

 Thứ nhất: Nhóm chỉ tiêu sinh lời - Tỷ lệ sinh lời vốn chủ (ROE), công thức tính: ROE = lợi nhuận sau thuế/vốn chủ sở hữu bình quân - Tỷ lệ sinh lời tài sản(ROA), công thức tính: ROA= lợi nhuận sau thuế/tổng tài sản bình quân.