CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG THẨM ĐỊNH KHÁCH HÀNG TRONG CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động cho vay tại các NHTM 1. Khái niệm và nguyên tắc cho vay tại các NHTM Cho vay là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ ngưười sở hữu (NHTM) sang người sử dụng (người vay – khách hàng) sau một thời gian nhất định lại quay về với lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu hay theo Luật các tổ chức tín dụng, cho vay được định nghĩa : Cho vay là một hình thức cấp tín dụng theo đó bên cho vay hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Trong hoạt động cho vay tại các NHTM, các NHTM với tư cách là người cho vay (chủ nợ) bắt buộc người đi vay (con nợ) phải có nghĩa vụ hoàn trả một số tiền theo cam kết trong hợp đồng.
Với tư cách là người cho vay, các ngân hàng thương mại có quyền yêu cầu khách hàng của mình - người đi vay muốn vay được vốn phải tuân thủ các điều kiện nhất định , những điều kiện này là cơ sở ràng buộc về mặt pháp lý đảm bảo cho người cho vay có thể thu hồi được vốn(gốc và lãi) sau một thời gian nhất định. Để thu hồi được vốn, các ngân hàng có quyền yêu cầu người đi vay đáp ứng các điều kiện vay vốn cụ thể trên cơ sở mức độ tín nhiệm, tin tưởng lẫn nhau giữa ngân hàng và khách hàng. Ngân hàng cho vay dựa trên các nguyên tắc nhất định. Đó là : - Sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thỏa thuận trong Hợp đồng tín dụng.
Đây là nguyên tắc cơ bản vì có sử dụng vốn đúng mục đích thì khách hàng mới có thể thực hiện được dự án,phương án sản xuất kinh doanh theo lợi ích dự kiến và do vậy mới có thể thu hồi được vốn để hooàn trả nợ cho ngân hàng. Nguyên tắc này được đưa ra nhằm hạn chế rủi ro đạo đức và hạn chế khả năng khách hàng dùng vốn vay để thực hiện các hành vi mà pháp luật cấm. SV: Nguyễn Duy Phúc Lớp: CQ50/15.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện Tài chính - Phải hoàn trả gốc và lãi đúng thời hạn. Nguyên tắc này đảm bảo phương châm hoạt động của ngân hàng là “đi vay để cho vay” và thực hiện các nguyên tắc trong hạch toán kinh doanh lấy thu bù chi và có lãi.
Nguyên tắc cho vay có hiệu quả là điều kiện và biện pháp hàng đầu đảm bảo cho ngân hàng duy trì sự tồn tại và phát triển ổn định. Muốn vậy hoạt động cho vay của ngân hàng phải lành mạnh và có hiệu quả, thể hiện ở việc các tổ chức tín dụng phải thực hiện tốt việc kiểm tra khả năng hoàn trả của người xin vay trước khi cho vay, đảm bảo tính độc lập trong quá trình kiểm , tuân thủ theo quy trình cho vay, đảm bảo việc cho vay chỉ tiến hành trên cơ sở có bảo đảm theo đúng quy định. Phân loại cho vay của NHTM Cho vay có thể phân chia thành nhiều loại khác nhau tùy theo những tiêu thức phân loại khác nhau: 1. Phân loại theo thời gian - Cho vay ngắn hạn: các khoản vay có thời hạn từ 12 tháng(1 năm) trở xuống.
Đối với các cá nhân các khoản vay nay được thực hiện thông qua các phương thức như cho vay từng lần, cho vay hạn mức hoặc thông qua việc phát hành thẻ tín dụng. Đối với doanh nghiệp cũng có thể với các hình thức cho vay từng lần hoặc cho vay theo hạn mức tín dụng cho khách hàng. Các khoản vay ngắn hạn có rủi ro thấp hơn cho vay trung và dài hạn do có thời hạn vay ngắn và lãi suất thấp hơn. Đây cũng là hình thức cho vay chủ yếu của các NHTM bởi vì nguồn huy động của NHTM cũng chủ yếu là ngắn hạn.
- Cho vay trung và dài hạn: Là các khoản vay có thời hạn trên 1 năm đến 5 năm., còn các khoản vay dài hạn có thời hạn trên 5 năm. Đối với các cá nhân: vay tiêu dùng thường là các khoản vay mua xe hơi, nhà cửa, sửa chữa nhà. Đối với cá nhân kinh doanh là các khoản vay đầu tư máy móc thiết bị, mở rộng nhà xưởng. Đối với doanh nghiệp là các khoản vay có giá trị lớn để mua sắm đất đai, nhà cửa, máy móc thiết bị hoặc đầu tư xây dựng.
Các khoản vay này thường trả dần trong nhiều kì trả nợ bao gồm cả gốc và lãi ngoại trừ thời gian ân hạn chi trả lãi. Do thời gian cho vay dài hơn nên rủi ro cho các khoản vay trung và dài hạn thường dài hơn cho vay SV: Nguyễn Duy Phúc Lớp: CQ50/15.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính ngắn hạn, vì vậy lãi suất cho vay trung và dài hạn sẽ lớn hơn, đồng thời để cho vay với các khoản vay này cần nhiều thông tin chi tiết của khách hàng để đảm bảo an toàn tín dụng. Phân loại theo mục đích cho vay - Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh : giúp khách hàng trang trải các khoản chi phí hoạt động như chi phí mua hàng, trả lương… - Cho vay tiêu dùng cá nhân: Việc cho vay của ngâ hàng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của các gia đình, cá nhân như chi tiêu thường xuyên, chi sửa chữa nhà cửa, mua sắm tài sản … - Cho vay xây dựng ngắn hạn: Tạm ứng vốn cho bên thi công trong giai đoạn thi công các công trình xây dựng. - Cho vay mua bán bất động sản - Cho vay sản xuất nông nghiệp: Nhằm hỗ trợ nông dân trong giai đoạn gieo trồng, bảo quản sản phẩm.
- Cho vay kinh doanh xuất nhập khẩu … - Cho vay các tổ chức tín dụng - Cho vay khác : bao gồm các hình thức như kinh doanh chứng khoán… 1. Phân loại theo mức độ tín nhiệm của khách hàng - Cho vay không có bảo đảm: là khoản cho vay không có bảo đảm bằng tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của người khác mà chỉ dựa trên niềm tin có đầy đủ căn cứ( tư cách khách hàng, quy mô hoạt động kinh doanh, uy tín trong lĩnh vực kinh doanh và có lịch sử giao dịch tốt với các TCTD,…) và đáp ứng tất cả các tiêu chí cho vay không có TSBĐ của từng ngân hàng. - Cho vay có bảo đảm: là loại cho vay dựa trên cơ sở là các tài sản bảo đảm cho tiền vay như thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của một bên thứ ba. TSBĐ là biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro mất vốn khi cho vay.
Các hình thức của TSBĐ gồm có thế chấp, cầm cố, bảo lãnh bằng tài sản của người thứ ba, đảm bảo bằng tài sản được hình thành từ vốn vay,… SV: Nguyễn Duy Phúc Lớp: CQ50/15.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính 1. Phân loại theo phương thức cho vay - Cho vay theo hạn mức tín dụng : Cho vay theo hạn mức tín dụng (HMTD) là hình thức cấp tín dụng của NHTM mà theo đó khách hàng có thể giải ngân và trả nợ nhiều lần trong phạm vi số tiền được cấp và trong 1 khoảng thời gian nhất định.Hình thức vay này phù hợp với các đơn vị, cá nhân có nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh thường xuyên, bên vay vốn chủ động sử dụng nguồn vốn tài trợ từ bên ngoài. Mặt khác thủ tục vay đơn gian, khách hàng chủ động được nguồn vốn vay, lãi vay trả cho ngân hàng thấp. - Cho vay từng lần là hình thức cấp tín dụng của NHTM mà theo đó khách hàng thực hiện các thủ tục vay vốn 1 lần, giải ngân 1 hay nhiều lần khi thu hết nợ thì thanh lý khoản vay.
Ưu điểm của hình thức này là thủ tục rõ ràng, ngân hàng chủ động trong việc cho vay. - Cho vay thấu chi là việc tổ chức tín dụng chấp nhận bằng văn bản cho khách hàng, chỉ số vượt số tiền có trên tài khoản thanh toán của khách hàng. Với hình thức vay này khách hàng có thể rút vượt số tiền hiện đang có trên tài khoản khi có nhu cầu tiêu dùng nảy sinh bất chợt, đáp ứng mọi yêu cầu hợp pháp của các chú thể trong nền kinh tế, nhưng vay phải có phương án và kế hoạch trả nợ cụ thể. Phân loại theo phương thức hoàn trả nợ vay - Cho vay chỉ có một kỳ hạn trả nợ hay còn gọi là cho vay trả nợ một lần khi đáo hạn.
- Cho vay có nhiều kì hạn trả nợ hay còn gọi là cho vay trả góp. - Cho vay trả nợ nhiều lần nhưng không có kì hạn trả nợ cụ thể mà tùy khả năng tài chính của mình, người đi vay có thể trả nợ bất cứ lúc nào. Quy trình cho vay tổng quát Quy trình cho vay là bảng mô tả công việc của ngân hàng từ khi tiếp nhận hồ sơ vay vốn của khách hàng đến khi quyết định cho vay, giải ngân, thu nợ và thanh lý hợp đồng tín dụng. - Việc xác lập một quy trình cho vay và không ngừng hoàn thiện nó đặc biệt quan trọng với một NHTM.
SV: Nguyễn Duy Phúc Lớp: CQ50/15.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính - Về mặt hiệu quả, một quy trình cho vay tốt sẽ giúp cho ngân hàng nâng cao chất lượng cho vay và giảm thiểu các rủi ro. - Về mặt quản lý quy trình cho vay có tác dụng: o Làm cơ sở cho việc phân định quyền, trách nhiệm cho các bộ phận hoạt động tín dụng. o Làm cơ sở để thiết lập các hồ sơ, thủ tục vay vốn. Quy trình cho vay tổng quát Thông thường trong sổ tay tín dụng của các ngân hàng thì quy trình cho vay cơ bản gồm các bước như sau: a) Lập hồ sơ vay vốn o Sau khi cán bộ tín dụng thực hiện ngay sau khi tiếp xúc khách hàng, cán bộ tín dụng sẽ thực hiện bước này để thu thập chi tiết tất cả các loại giấy tờ, văn bản, bằng chứng và thẩm định thực tế tại đơn vị sử dụng vốn để hạn chế rủi ro tín dụng đến mức thấp nhất.
Một bộ hồ sơ vay vốn cần phải có các thông tin như: o Tài liệu chứng minh năng lực pháp lý, năng lực hành vi dân sự của khách hàng.