CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG BÁN LẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Rủi ro tín dụng bán lẻ. Tổng quan về tín dụng bán lẻ. Khái niệm tín dụng bán lẻ.
Khách hàng bán lẻ: Là phân khúc khách hàng bán lẻ bao gồm các nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp siêu vi mô có doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ năm trước liền kế dưới 20 tỷ đồng. (Nguồn: VieitnBank) Trong nền kinh tế thị trường, NHTM có thể coi là một doanh nghiệp hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận. Để đạt được mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận, NHTM cần phải bán các sản phẩm của mình một cách hiệu quả nhất. Trong các sản phẩm đó, tín dụng chính là hoạt động cơ bản để đem lại nguồn lợi nhuận cho ngân hàng.
Theo Bùi Diệu Anh (2013, trang 102): “Tín dụng ngân hàng là một giao dịch giữa hai chủ thể, trong đó bên cấp tín dụng (ngân hàng/tổ chức tín dụng khác) chuyển giao tài sản cho bên nhận tín dụng (doanh nghiệp, cá nhân hoặc các chủ thể khác) sử dụng theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. → Khái niệm tín dụng bán lẻ: Là hình thức cung cấp trực tiếp các sản phẩm tín dụng cho khách hàng thuộc phân khúc khách hàng bán lẻ. Đặc trưng của tín dụng bán lẻ Ngoài có đây đủ các đặc trung của tín dụng Ngân hàng, tín dụng bán lẻ còn có một số đặc trưng khác như sau: - Đối tượng khách hàng đa dạng: Tín dụng bán lẻ hướng tới đối tượng khách hàng là các cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp siêu vi mô. Tín dụng bán lẻ nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các đối tượng khách hàng vay vốn như phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, phục vụ đời sống… - Số lượng khách hàng lớn: Mạng lưới khách hàng lớn bao gồm tất cả các khách hàng là pháp nhân thuộc phan khúc khách hàng bán lẻ theo quy định của Ngân hàng, tất cả các cá nhân có nhu cầu phục vay vốn để phục vụ đời sống, phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, chủ hộ kinh doanh vay vốn phục vụ nhu cầu của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 hộ kinh doanh… đáp ứng đầy đủ điều kiện để được cấp tín dụng tại Ngân hàng thương mại.
- Giá trị các khoản giao dịch thường nhỏ: Điều dễ nhận thấy là giá trị các khoản tín dụng bán lẻ thường nhỏ hơn rất nhiều so với với các khoản tín dụng của các doanh nghiệp lớn, các định chế tài chính do nhu cầu, tính chất của các đối tượng tham gia giao dịch. – Sản phẩm phong phú và đa dạng: Do nhu cầu của mỗi KH là khác nhau theo giới tính, độ tuổi, thu nhập, đặc tính vùng miền… nên các sản phẩm của tín dụng bán lẻ của các ngân hàng cần phong phú và đa dạng nhằm đáp ứng tốt nhất các nhu cầu của phân khúc khách hàng bán lẻ và cũng đem đến nhiều hơn những lựa chọn cho khách hàng. Rủi ro tín dụng bán lẻ. Khái niệm rủi ro tín dụng.
Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel committee on Banking supervision-BCBS) được thành lập vào năm 1974 bởi một nhóm các Ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát của 10 nước phát triển (G10) tại thành phố Basel, Thụy Sỹ nhằm tìm cách ngăn chặn sự sụp đổ của hàng loạt các ngân hàng vào thập kỷ 80. Basel đã đưa ra khái niệm về rủi ro tín dụng như sau: “rủi ro tín dụng là khả năng mà khách hàng vay hoặc là bên đối tác của ngân hàng không thực hiện đúng cam kết đã thỏa thuận”. Theo khái niệm này rủi ro tín dụng có phạm vi khá rộng, không chỉ trong quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với khách hàng mà trong cả các hoạt động khác như đầu tư, phái sinh. Tuy nhiên luận văn chỉ nghiên cứu rủi ro tín dụng bán lẻ, vì vậy rủi ro tín dụng bán lẻ có thể hiểu là việc khách hàng bán lẻ không trả nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng.
Khái niện rủi ro tín dụng bán lẻ. Kết hợp giữa khái niệm tín dụng bán lẻ với khái niệm rủi ro tín dụng trên đây, có thể hiểu rủi ro tín dụng bán lẻ là loại rủi ro phát sinh do khách hàng bán lẻ không có khả năng hoặc không muốn hoàn trả cho ngân hàng một phần hoặc toàn bộ khoản tiền nợ bao gồm cả tiền gốc và lãi khi đến kỳ hạn thanh toán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Do xuất phát từ bản chất của quan hệ tín dụng là dựa trên lòng tin/sự tín nhiệm (credit) nên rủi ro tín dụng bán lẻ là yếu tố tất yếu, không thể triệt tiêu được. Mặt khác, cũng do những đặc thù riêng trong tín dụng bán lẻ nên việc nghiên cứu về rủi ro tín dụng bán lẻ là công việc thường xuyên không thể thiếu được của các ngân hàng thương mại trong hoạt động tín dụng nói chung và trong hoạt động tín dụng bán lẻ nói riêng.
Quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ. Hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ.1 Khái niệm hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ. Hoạt động kinh doanh ngân hàng luôn có những rủi ro đi kèm. Khi rủi ro xảy ra ngân hàng khó khắc phục được ngay trong thời gian ngắn.
Vì thế quản trị rủi ro được coi là hoạt động trọng tâm của các ngân hàng vì có kiểm soát và quản lý được rủi ro thì ngân hàng mới sử dụng vốn một cách có hiệu quả. Rủi ro tín dụng gắn với hoạt động quan trọng nhất, có quy mô lớn nhất của ngân hàng thương mại đó chính là hoạt động tín dụng. Theo Phan Thị Thu Hà (2009, trang 156): “Rủi ro tín dụng là không thể tránh khỏi, là khách quan”, chính vì thế trong quản trị rủi ro thì quản trị rủi ro tín dụng là trung tâm hoạt động điều hành của mỗi ngân hàng thương mại. Hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ là quá trình xây dựng để nhận diện, đo lường, đánh giá, kiểm soát, giám sát và thực thi chiến lược chính sách quản lý, kinh doanh tín dụng, tăng cường các biện pháp phòng ngừa nhằm tối đa hóa lợi nhuận trong phạm vi mức độ rủi ro tín dụng chấp nhận được.2 Nội dung của hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ.
+ Hoạch định phương hướng và các kế hoạch để phòng chống rủi ro: Dựa vào việc dự đoán, xác định rủi ro có thể xẩy ra từ đâu? Trong những điều kiện nào? Khi nào xảy ra? Diến biến như thế nào? Nguyên nhân và hậu quả như thế nào? Kế hoạch chỉ ra các mục tiêu cụ thể cần đạt được: Ngưỡng an toàn, lĩnh vực không xảy ra rủi ro và mức độ sai sót có thể chấp nhận được. + Xây dựng và xác định công việc cụ thể cần làm để phòng chống rủi ro: Tham gia xây dựng các quy trình nghiệp vụ, cơ cấu kiểm soát phòng chống rủi ro, phân quyền hạn và trách nhiệm nhân viên cụ thể. Lựa chọn sử dụng những công cụ, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 kỹ thuật phòng chống rủi ro sử dụng, tổ chức biện pháp phối hợp các các nhân và các công cụ, kỹ thuật nói trên và khắc phục hậu quả rủi ro gây ra. + Lãnh đạo các nhân viên thực hiện các quy trình nghiệp vụ, áp dụng các công cụ, kỹ thuật phòng chống rủi ro, xử lý rủi ro và giải quyết rủi ro gây ra một cách nghiêm túc.
+ Kiểm tra, kiểm soát để đảm bảo việc thực hiện theo đúng kế hoạch phòng chống rủi ro đã hoạch định, phát hiện các rủi ro tiềm tàng, các sai sót khi thực hiện giao dịch, các vụ lừa đảo, đánh giá hiệu quả của công tác phòng chống rủi ro. Trên cơ sở đó đề nghị các biện pháp điều chỉnh và bổ sung nhằm hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro tín dụng. Sự cần thiết của hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ.1 Giảm thiểu rủi ro góp phần gia tăng lợi nhuận cho ngân hàng. Điều này xuất phát từ hậu quả của rủi ro tín dụng đối với ngân hàng.
Khi rủi ro tín dụng xảy ra, ngân hàng không thu hồi được vốn tín dụng đã cấp và lãi cho vay, trong khi vẫn phải trả gốc lãi của các khoản tiền huy động khi đến hạn, điều này dẫn đến việc mất cân đối thu chi của ngân hàng, vòng quay vốn của ngân hàng giảm, lợi nhuận giảm, khả năng mở rộng tín dụng giảm. Nếu các khoản vay mất khả năng thu hồi, trong khi tiền gửi khách hàng vẫn phải trả gốc và lãi khi đến hạn, nếu vượt quá chừng mực cho phép, ngân hàng có thể rơi vào trạng thái mất khả năng thanh toán dẫn đến nguy cơ gặp rủi ro thanh khoản. Một loạt hệ quả có thể kéo theo sau như quy mô kinh doanh của ngân hàng bị thu hẹp, năng lực tài chính giảm sút, uy tín, năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế của ngân hàng bị ảnh hưởng, nghiêm trọng hơn ngân hàng có thể kinh doanh thua lỗ, phá sản nếu không có biện pháp khắc phục kịp thời.2 Từng bước ứng dụng các phương pháp quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ hiện đại, tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế. Mục tiêu của quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ là để tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở giữ mức rủi ro tín dụng hoặc tổn thất tín dụng ở mức có thể chấp nhận được đối với mỗi ngân hàng hay còn gọi là khẩu vị rủi ro.
Mức rủi ro được kiểm soát và trong phạm vi nguồn lực tài chính của ngân hàng. Trong tình hình kinh tế đầy biến động, rủi ro tín dụng xảy ra ngày càng nhiều và biến hóa khôn lường thì vấn đề bức LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 thiết đặt ra với các ngân hàng là bắt kịp yêu cầu thời đại mới bằng việc ứng dụng các phương pháp quản trị rủi ro tín dụng hiện đại vào hoạt động quản trị rủi ro của ngân hàng. Các ngân hàng thương mại hiện nay đã và đang ứng dụng phương pháp quản trị rủi ro của ủy ban Basel vào hoạt động quản trị của mình. Việc áp dụng Basel vào quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ sẽ giúp các ngân hàng tăng cường khả năng quản trị nhân sự cụ thể là đội ngũ cán bộ tín dụng; xác định được mức tổn thất ước tính đối với khách hàng bán lẻ qua đó giúp ngân hàng xây dựng hiệu quả hơn các mức dự phòng rủi ro tín dụng.3 Tăng khả năng cạnh tranh của ngân hàng trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
