Chương 1 : Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về thanh toán quốc tế và rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Công tác hạn chế rủi ro trong hoạt động TTQT tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt Chương 4 : Giải pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế 3 CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu trong nước Liên quan đến đề tài “Hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế”, đã có một số luận văn tốt nghiêp̣ đại học và thạc sĩ hay những công trình nghiên cứu khoa học, bài báo được công bố dưới dạng đề tài khoa học và việc nghiên cứu này được tiếp cận ở những góc độ, phạm vi và tại nhiều ngân hàng TMCP khác nhau.
Những kết quả nghiên cứu ở các công trình này cũng phần nào được các NH áp dụng trong việc hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động TQTT của NHTM. Nhóm các công trình nghiên cứu về rủi ro trong cụ thể một phương thức Thanh toán quốc tế Nhóm này bao gồm đa dạ ng các công trinh̀ˆ của nhiều tác giảkhác nhau taị nhiều ngân hàng khác nhau. Phương thức tiń dung̣ chứng từ chủyếu đươc̣ lưạ choṇ để nghiên cứu do đây là phương thức truyền thống trong thương mại quốc tế nhưng khá phức tạp, đòi hỏi nhiều công sức đầu tư nghiên cứu. Môṭsốcông trinh̀ˆ tiêu biểu của nhóm: Nguyễn Thị Hồng Hải, 2003.
Hạn chế rủi ro kỹ thuật đối với ngân hàng phát hành thư tín dụng. Thị trường tài chính tiền tệ, số 15. Trong bài báo, tác giả đã nêu ra được các rủi ro kỹ thuật gặp phải trong nghiệp vụ phát hành thư tín dụng tại các ngân hàng thương mại, qua đó đề ra một số biện pháp thực tiễn để hạn chế rủi ro đặc trưng này. Bế Quang Minh, 2008.
Rủi ro trong tín dụng chứng từ tại VPBank và các biện pháp phòng ngừa, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế TP. Luận văn đã đề cập đến các văn bản pháp lý liên quan là nền tảng cho việc phòng 4 chống rủi ro trong phương thức tín dụng chứng từ. Về phương pháp nghiên cứu, tác giả đã đưa ra được phương pháp điều tra khảo sát khá thực tế, chính vì vậy phần đo lường rủi ro qua các con số của bài luận văn khá chi tiết và cụ thể. Phần giải pháp tác giả trình bày khá chi tiết cho từng biện pháp thực tế, tuy nhiên chưa có phần các biện pháp tổng quan và việc trình bày khá dàn trải, khó theo dõi.
Nguyễn Quỳnh Giang, 2015. Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Tài chính ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN. Điểm sáng của bài luận văn là tác giả đã đưa ra được những tài liệu nghiên cứu của nước ngoài khiến phần giải pháp đa dạng hơn. Bài luận văn đã đưa ra được một nội dung khác biệt với các bài luận văn khác, đó là các chỉ tiêu đo lường đánh giá mức độ rủi ro trong phương thức tín dụng chứng từ.
Phần giải pháp khá đẩy đủ và sát với thực tế hoạt động tại các ngân hàng thương mại. Nhóm các công trình nghiên cứu về rủi ro trong các phương thức Thanh toán quốc tế Nhóm các công trình này có số lương̣ it hơn do viêc̣ nghiên cưu cac rui ro ́ ́ ́ ̉ trong toan bô ̣cac phương thưc thanh toan quốc tếla kha rông̣ va dan trai , đoi hoi ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̀ ̉ các tác giả phải đầu tư nhiều hơn. Môṭsốcông trinh̀ˆ cu ̣thể: Phạm Huy Hùng , 2011. Giải pháp phòng chống rửa tiền tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
Tạp chí Ngân hàng , số21/2011. Trong bài báo, tác giả đã trình bày kinh nghiệm thực tiễn trong công tác phòng chống rửa tiền tại các ngân hàng lớn trên thế giới, từ đó đưa ra các bài học và các biện pháp có thể áp dụng tại Việt Nam trong công tác phòng chống rửa tiền tại các phương thức TTQT. Nguyễn Thị Hồng Hải, 2007. Rủi ro pháp lý trong hoạt động thanh toán quốc tế của VN.
Tạp chí Khoa học và đào tạo ngân hàng, số 61. Tác giả đã trình bày được các vấn đề của pháp luật và chính sách liên quan tới hoạt động TTQT, các nguyên nhân gây rủi ro pháp lý trong TTQT của Việt Nam và đề ra một số biện pháp giảm thiểu loại rủi ro này trong các NHTM tại Việt Nam. 5 Nguyễn Thị Thanh Nga, 2007. Quản lý rủi ro t rong các phương thức thanh toán quốc tế tại SGDII – NHCTVN, Luâṇ văn thac̣ sỹ , Trường Đaịhoc̣ Kinh tế TP.
Tác giả đã trình bày một cách tổng quan về những dạng rủi ro mà các NHTM có thể gặp phải trong quá trình hoạt động của mình, từ đó tác giả đã đề xuất một số giải pháp đồng bô ̣vàcho từng phương thức TTQT nh ằm hạn chế bớt những rủi ro của ngân hàng trong điều kiện nền kinh tế thị trường. Điểm sáng của luâṇ văn là tác giả đã đưa ra được mô hình quản lý rủi ro mới trong T TQT kháthưc̣ tếvới viêc̣ chi ro phân công trach nhiêṃ va sư ̣kết hơp̣ giưa cac phong ban taịngân hang ̉ ̃ ́ ̀ ̃ ́ ̀ ̀ trong viêc̣ phong chống cac rui ro TTQT. ̀ ́ ̉ Lê Thị Ngọc Hân, 2010. Giải pháp hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân h àng thương mại cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam , Luâṇ văn thac̣ sỹ, Trương Đaịhoc̣ Kinh tếTP.
Tác giả đã trình bày một cách tổng quan về ̀ những rủi ro thanh toán quốc tế và thực trạng tại NH TMCP Xuất nhâp̣ khẩu Viêṭ Nam, từ đó đưa ra thêm được những giải pháp và khuyến nghị cho Chinh Phu va ́ ̉ ̀ Ngân hang Nha nươc trong vấn đềhaṇ chếrui ro hoaṭđông̣ TTQT. ̀ ̀ ́ ̉ Phạm Thị Thu Vân , 2013. Nâng cao chất lương̣ hoaṭ đông̣ Thanh toan quốc ́ tếtaị NH TMCP Đaị Dương , Luâṇ văn Thac̣ sĩ, Trương Đaịhoc̣ NgoaịThương. ̀ Luâṇ văn nay cung đềcâp̣ tơi môṭsốbiêṇ phap phong ngưa rui ro cơ ban đểphat ̀ ̃ ́ ́ ̀ ̀ ̉ ̉ ́ triển hoaṭđông̣ TTQT taịNH TMCP ĐaịDương.
Có thể tham khảo các biện pháp trên áp dụng cho việc phòng ngừa rủi ro TTQT. Phạm Thị Như Thủy, 2014. Quản trị rủi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam , Luâṇ văn Thac̣ sĩ kinh tế, Trường Đaịhoc̣ Kinh tếTP. Luâṇ văn đa ̃hê ̣thống đươc̣ các loaị rủi ro có thể phát sinh trong hoạt động TTQT và đưa ra được một s ố phương thức quản tri rụ̉i ro thưc̣ tiêñ áp dung̣ taịNH Đầu Tư vàPhát triển ViêṭNam.
Các công trình nghiên cứu nước ngoài Khả năng tiếp cận các tà i liêụ nước ngoài còn kháhaṇ chế, vì vậy tác giả chỉ có thể tiếp cận được hai nguồn tài liệu tiếng anh khá sát với đề tài nghiên cứu. 6 Institute of Financial Services, 2013. Guide to Documentary Credits, Ifs School of Finance. Cuốn sach đa đềcâp̣ tơi ba vấn đềrui ro ma cac ngân hang trên ́ ̃ ́ ̉ ̀ ́ ̀ thếgiơi phai đương đầu trong cac giao dicḥ tai trơ ̣thương maịhiêṇ nay , đo la rưa ́ ̉ ́ ̀ ́ ̀ ̉ tiền, tài trợ khủng bố và cấm vận (Money laundering, Terrorist financing and Sanctions).
Các vấn đề này gây ra khá nhiều các rủi ro quốc gia và rủi ro ngân hàng đaịlýcho các đối tương̣ tham gia vào các giao dicḥ tài trơ ̣thương maị , đăc̣ biêṭlà các ngân hàng. Cuốn sách đa ̃chỉra vàphân tich́‰ đươc̣ t ác động của các vấn đề này tới các ngân hàng, cùng với đó đề ra một số giải pháp có thể áp dụng trong quy trình tác nghiệp hằng ngày tại các ngân hàng đề giảm thiểu các rủi ro có thể gặp phải do các vấn đề trên gây ra. United Nations Conference on Trade and Development, Documentary risk in Commodity Trade. Ấn phẩm đề cập tới vai trò của các ngân hàng trong phương thức tín dụng chứng từ và các rủi ro ngân hàng có thể gặp phải.
Cùng với đó , ấn phẩm cũng đề cập tới các lỗi , gian lâṇ vàbiêṇ pháp xử lýkhi găp̣ phải các vấn đềnày. Đặc biệt, ấn phẩm đã chỉ ra được các r ủi ro vĩ mô (Macro risks) đến từ các yếu tố bên ngoài (Country risk) gây tác động tiêu cực tới giao dịch TTQT và rủi ro giao dịch (Transaction risks) đến từ các yếu tố nội bộ bên trong có thể ảnh hưởng đến tổng thể giao dịch TTQT. Cùng với việc chỉ rõ các rủi ro chính, các tác giả còn đưa ra gợi ý về cách các ngân hàng chống lại các rủi ro. Hai công trinh̀ trên đều lànguồn tài liêụ tham khảo giúp tác giảcóthểhoàn thiêṇ vàđềxuất các biêṇ pháp haṇ chếrủi ro TTQT trong đềtài này.
Khoảng trống nghiên cứu Những giá trị đạt được Các công trinh̀ trên đã chi tiết vàhê ̣th ống hóa được các khái niệm và định nghĩa về hoạt động thanh toán quốc tế cũng như các loại rủi ro có thể phát sinh trong hoaṭđông̣ này. Các công trình cũng chỉ ra được các nguyên nhân và tình huống thực tiễn gây ra rủi ro cho ngân hàng , trong đótác giảNguyêñ Thi Thanḥ Nga (2007) và Lê Thị 7 Ngọc Hân (2010) đa ̃trinh̀ˆ bày đươc̣ nhiều tinh̀ˆ huống phát sinh thưc̣ tếtrong các giao dicḥ TTQT phát sinh hằng ngày. Từ viêc̣ xác đinḥ nguyên nhân gây ra rủi ro, các công trình trên đã đưa ra các biêṇ pháp cơ bản cùng các khuyến nghi giụ́p phòng ngừa vàhaṇ chếcác loaịrủi ro này. Những hạn chế còn tồn tại Đa số các công trình có thời gian nghiên cứu còn khá cũ, chưa đươc̣ câp̣ nhâṭ trong khi đó hoạt động thanh toán quốc tếluôn cósư ̣thay đổi với sư ̣ra đời của các tâp̣ quán mới (ISBP 745 áp dụng từ tháng 7 năm 2013), các chính sách mới (chính sách cấm vận của Liên hợp Quốc , EU vàMỹluôn thay đổi qua các năm … ), các phương thức thanh toán mới (UPAS L/C – L/C trảchâṃ cóthểthanh toán ngay , USD Express – kênh thanh toán nhanh tiền USD , D/P with Bank’s consent – nhờ thu trảngay với sư ̣cam kết của ngân hàng… ) dâñ tới các rủi ro mới xuất hiện ngày càng nhiều và phức tạo hơn trong bối cảnh nền kinh tếthếgiới hiêṇ nay đang biến đổi không ngừng.