Hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng tmcp bưu điện liên việt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Trần Đình Tùng
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Thị Thùy Vinh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu
• 1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.1.1.2. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.3. Lý luận về thanh toán quốc tế
• 1.3.1. Khái niệm về thanh toán quốc tế
• 1.3.2. Vai trò của thanh toán quốc tế
• 1.3.3. Các phương thức thanh toán quốc tế
• 1.4. Rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.4.1. Khái niệm về rủi ro
• 1.4.2. Các rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.4.3. Đo lường rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.4.4. Nguyên nhân gây ra rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.4.5. Hậu quả khi phát sinh rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.5. Quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.5.1. Nhận dạng rủi ro
• 1.5.2. Đánh giá, đo lường rủi ro
• 1.5.3. Kiểm soát rủi ro
• 1.5.4. Tài trợ rủi ro
• 1.6. Quản trị rủi ro thanh toán quốc tế trên thế giới
• 1.6.1. Một số bài học về rủi ro thanh toán quốc tế trên thế giới
• 1.6.2. Kinh nghiệm chung trong quản trị rủi ro thanh toán quốc tế trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quy trình thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 2.4. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu thông qua tình huống
• 2.6. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia
• 3. CHƯƠNG 3: CÔNG TÁC HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BƯU ĐIỆN LIÊN VIỆT
• 3.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt (LPB)
• 3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 3.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 3.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh
• 3.1.4. Kết quả của hoạt động thanh toán quốc tế
• 3.2. Công tác hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt
• 3.2.1. Nhận diện và đánh giá rủi ro
• 3.2.2. Giảm thiểu và né tránh rủi ro
• 3.2.3. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.2.3.1. Chủ quan từ phía LPB
• 3.2.3.2. Khách quan
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ
• 4.1. Định hướng phát triển hoạt động thanh toán quốc tế của LPB trong thời gian tới
• 4.2. Giải pháp hạn chế rủi ro
• 4.2.1. Mục đích và căn cứ xây dựng giải pháp
• 4.2.2. Giải pháp tổng thể
• 4.2.3. Giải pháp cụ thể trong mỗi phương thức thanh toán quốc tế
• 4.2.4. Một số kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước và các Bộ, ngành liên quan
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt (LPB) ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, từ rủi ro quốc gia đến rủi ro pháp lý và rủi ro ngân hàng đại lý. Việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế là cần thiết để bảo vệ lợi ích của ngân hàng và khách hàng.

1.1. Khái niệm và vai trò của thanh toán quốc tế

Thanh toán quốc tế là quá trình chuyển giao tiền tệ giữa các quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại và đầu tư. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp các ngân hàng nhận diện được các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thực hiện.

1.2. Các loại rủi ro trong thanh toán quốc tế

Rủi ro trong thanh toán quốc tế có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau, bao gồm rủi ro quốc gia, rủi ro pháp lý, rủi ro tác nghiệp và rủi ro ngân hàng đại lý. Mỗi loại rủi ro đều có những đặc điểm và cách thức quản lý riêng.

II. Vấn đề và thách thức trong thanh toán quốc tế tại LPB

Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt đang đối mặt với nhiều thách thức trong hoạt động thanh toán quốc tế. Những thách thức này không chỉ đến từ môi trường kinh doanh mà còn từ các yếu tố nội tại của ngân hàng. Việc nhận diện và đánh giá đúng các vấn đề này là bước đầu tiên trong việc tìm kiếm giải pháp.

2.1. Thách thức từ rủi ro quốc gia

Rủi ro quốc gia có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và uy tín của ngân hàng. Các yếu tố như chính trị, kinh tế và xã hội đều có thể tác động đến hoạt động thanh toán quốc tế.

2.2. Rủi ro pháp lý và tác động đến hoạt động

Rủi ro pháp lý liên quan đến các quy định và luật pháp quốc tế có thể gây khó khăn cho ngân hàng trong việc thực hiện các giao dịch thanh toán. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

III. Phương pháp hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế

Để hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế, LPB cần áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro một cách chặt chẽ.

3.1. Nhận diện và đánh giá rủi ro

Quá trình nhận diện và đánh giá rủi ro là rất quan trọng. Ngân hàng cần xây dựng hệ thống để theo dõi và phân tích các yếu tố có thể gây ra rủi ro trong thanh toán quốc tế.

3.2. Kiểm soát và giảm thiểu rủi ro

Các biện pháp kiểm soát rủi ro cần được thực hiện đồng bộ, bao gồm việc thiết lập quy trình làm việc rõ ràng và đào tạo nhân viên về các rủi ro có thể xảy ra.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại LPB

Việc áp dụng các giải pháp hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế tại LPB đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Ngân hàng đã cải thiện được quy trình thanh toán và giảm thiểu được các rủi ro phát sinh.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng giải pháp

Các giải pháp đã giúp LPB nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế, giảm thiểu rủi ro và tăng cường uy tín của ngân hàng trên thị trường.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Qua quá trình thực hiện, LPB đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong việc quản lý rủi ro thanh toán quốc tế, từ đó có thể áp dụng cho các hoạt động trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của thanh toán quốc tế tại LPB

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hoạt động thanh toán quốc tế tại LPB sẽ tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, việc quản lý rủi ro vẫn là một thách thức lớn. Ngân hàng cần tiếp tục cải tiến và áp dụng các giải pháp mới để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động.

5.1. Tương lai của thanh toán quốc tế tại LPB

Dự báo rằng hoạt động thanh toán quốc tế sẽ ngày càng phát triển, LPB cần chuẩn bị sẵn sàng để đối mặt với các thách thức mới.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Ngân hàng cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới trong thanh toán quốc tế để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động thanh toán quốc tế (TTQT) đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Tại Việt Nam, từ năm 2011 đến 2015, Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt (LPB) đã phát triển mạnh mẽ dịch vụ TTQT với tốc độ tăng trưởng doanh số ấn tượng, góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và giao thương quốc tế. Tuy nhiên, TTQT là nghiệp vụ phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro đặc thù như rủi ro quốc gia, pháp lý, rủi ro tác nghiệp và rủi ro ngân hàng đại lý, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và uy tín của ngân hàng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng các rủi ro trong hoạt động TTQT tại LPB trong giai đoạn 2011-2015, từ đó đề xuất các giải pháp hạn chế rủi ro nhằm nâng cao hiệu quả và an toàn trong hoạt động này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các rủi ro đặc trưng trong TTQT tại LPB, bao gồm rủi ro quốc gia, pháp lý, tác nghiệp và ngân hàng đại lý. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho công tác quản trị rủi ro TTQT tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của LPB nói riêng và hệ thống ngân hàng nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro trong hoạt động TTQT, tập trung vào ba loại rủi ro chính: rủi ro quốc gia, rủi ro pháp lý và rủi ro tác nghiệp. Khung lý thuyết bao gồm:

• Lý thuyết quản trị rủi ro: Quá trình nhận dạng, đánh giá, kiểm soát và tài trợ rủi ro nhằm giảm thiểu tổn thất cho ngân hàng.
• Mô hình rủi ro quốc gia: Phân tích các yếu tố chính trị, kinh tế, chính sách ngoại hối và thương mại ảnh hưởng đến khả năng thanh toán quốc tế.
• Mô hình rủi ro tác nghiệp và ngân hàng đại lý: Đánh giá các sai sót kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ và mối quan hệ với ngân hàng đại lý ảnh hưởng đến hoạt động TTQT.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: thanh toán quốc tế, rủi ro quốc gia, rủi ro pháp lý, rủi ro tác nghiệp, rủi ro ngân hàng đại lý, phương thức thanh toán quốc tế (chuyển tiền, nhờ thu, tín dụng chứng từ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu thu thập từ các báo cáo nội bộ của LPB, số liệu thống kê giao dịch TTQT giai đoạn 2011-2015, cùng với phỏng vấn chuyên sâu các cán bộ phụ trách nghiệp vụ TTQT tại LPB. Cỡ mẫu phỏng vấn gồm 15 chuyên gia và nhân viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực TTQT.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá số lượng, tỷ lệ và trị giá các giao dịch phát sinh rủi ro. Phân tích tình huống thực tế giúp làm rõ nguyên nhân và hậu quả của các rủi ro. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2016 đến tháng 6/2016, đảm bảo thu thập và xử lý dữ liệu đầy đủ, chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng dịch vụ TTQT tại LPB: Doanh số TTQT tăng trung bình khoảng 20% mỗi năm trong giai đoạn 2011-2015, với thị phần thanh toán xuất nhập khẩu đạt khoảng 5% trên thị trường nội địa. Tỷ trọng các phương thức chuyển tiền, nhờ thu và tín dụng chứng từ lần lượt chiếm 40%, 30% và 30% tổng doanh số.

2. Tỷ lệ giao dịch phát sinh rủi ro: Trong giai đoạn nghiên cứu, khoảng 3% tổng số giao dịch TTQT tại LPB gặp phải các rủi ro quốc gia và pháp lý, 2% phát sinh rủi ro tác nghiệp, và 1,5% liên quan đến rủi ro ngân hàng đại lý. Trị giá các giao dịch có rủi ro chiếm khoảng 4% tổng doanh số TTQT.

3. Nguyên nhân rủi ro chủ yếu: Rủi ro quốc gia phát sinh do biến động chính trị, chính sách ngoại hối thắt chặt và cấm vận kinh tế tại một số quốc gia đối tác. Rủi ro tác nghiệp chủ yếu do sai sót trong quy trình nghiệp vụ và trình độ nhân viên chưa đồng đều. Rủi ro ngân hàng đại lý xuất phát từ sự không đồng bộ trong quy trình và công nghệ, cũng như thiếu minh bạch trong quan hệ đại lý.

4. Hiệu quả công tác quản trị rủi ro tại LPB: LPB đã áp dụng một số biện pháp nhận dạng và kiểm soát rủi ro như rà soát khách hàng, kiểm tra chứng từ, và đào tạo nhân viên. Tuy nhiên, việc đánh giá và tài trợ rủi ro còn chưa đồng bộ, dẫn đến một số rủi ro chưa được xử lý kịp thời.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy LPB đã đạt được những thành tựu nhất định trong phát triển dịch vụ TTQT, song vẫn còn tồn tại các rủi ro đặc thù cần được quản lý chặt chẽ hơn. So với các nghiên cứu tại các ngân hàng thương mại lớn khác, tỷ lệ rủi ro tại LPB tương đối thấp nhưng vẫn có xu hướng tăng do sự phức tạp của môi trường quốc tế và sự đa dạng hóa sản phẩm.

Nguyên nhân rủi ro quốc gia và pháp lý tại LPB phản ánh đúng xu hướng chung của thị trường tài chính toàn cầu, nơi các biến động chính trị và chính sách cấm vận ngày càng ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động TTQT. Rủi ro tác nghiệp và ngân hàng đại lý tại LPB cũng tương tự như các ngân hàng khác, nhưng mức độ kiểm soát còn hạn chế do quy trình nội bộ chưa hoàn thiện và công nghệ chưa đồng bộ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ giao dịch phát sinh rủi ro theo từng năm và bảng phân tích nguyên nhân rủi ro, giúp minh họa rõ nét xu hướng và điểm nghẽn trong quản trị rủi ro TTQT tại LPB.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy trình nghiệp vụ TTQT: Rà soát và chuẩn hóa các quy trình thanh toán quốc tế, đặc biệt là các bước kiểm tra chứng từ và phê duyệt giao dịch, nhằm giảm thiểu sai sót tác nghiệp. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban Quản lý Rủi ro và Phòng TTQT LPB.

2. Nâng cao năng lực nhân sự: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ TTQT, tập trung vào nhận diện và xử lý rủi ro quốc gia, pháp lý và tác nghiệp. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Phòng Đào tạo và Phòng TTQT.

3. Ứng dụng công nghệ hiện đại: Đầu tư hệ thống công nghệ thông tin tích hợp, đồng bộ với mạng lưới ngân hàng đại lý, sử dụng phần mềm quản lý rủi ro tự động để giám sát và cảnh báo sớm các giao dịch có rủi ro. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Ban Công nghệ Thông tin và Ban Quản lý Rủi ro.

4. Tăng cường quản lý quan hệ ngân hàng đại lý: Thiết lập tiêu chuẩn đánh giá và giám sát chặt chẽ đối với các ngân hàng đại lý, ký kết các thỏa thuận rõ ràng về trách nhiệm và xử lý rủi ro. Thời gian: 9 tháng; Chủ thể: Phòng Quan hệ Đại lý và Ban Quản lý Rủi ro.

5. Khuyến nghị với Ngân hàng Nhà nước và các Bộ, ngành: Xây dựng khung pháp lý rõ ràng hơn về TTQT, tăng cường phối hợp trong kiểm soát rủi ro quốc gia và pháp lý, hỗ trợ các ngân hàng thương mại trong việc cập nhật các chính sách mới và tập quán quốc tế. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Ban Lãnh đạo LPB phối hợp với các cơ quan quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại: Các phòng ban nghiệp vụ TTQT, quản lý rủi ro và công nghệ thông tin có thể áp dụng các giải pháp thực tiễn để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong hoạt động TTQT.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu rõ các rủi ro trong thanh toán quốc tế giúp doanh nghiệp lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp, giảm thiểu rủi ro tài chính và pháp lý.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Ngân hàng Nhà nước và các Bộ ngành liên quan có thể tham khảo để hoàn thiện chính sách, quy định về TTQT và quản lý rủi ro quốc gia, pháp lý.

4. Học giả và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về quản trị rủi ro TTQT, phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng tại một ngân hàng thương mại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. TTQT là gì và tại sao lại tiềm ẩn nhiều rủi ro?
   TTQT là hoạt động thanh toán các nghĩa vụ tiền tệ phát sinh từ giao dịch quốc tế. Do liên quan đến nhiều quốc gia với hệ thống pháp luật, tập quán và chính sách khác nhau, TTQT dễ phát sinh rủi ro quốc gia, pháp lý, tác nghiệp và ngân hàng đại lý.

2. Các loại rủi ro chính trong TTQT gồm những gì?
   Bao gồm rủi ro quốc gia (chính trị, kinh tế), rủi ro pháp lý (mâu thuẫn luật pháp), rủi ro tác nghiệp (sai sót kỹ thuật, quy trình), và rủi ro ngân hàng đại lý (không thực hiện đúng cam kết).

3. LPB đã áp dụng những biện pháp nào để hạn chế rủi ro TTQT?
   LPB thực hiện kiểm tra chứng từ chặt chẽ, đào tạo nhân viên, rà soát khách hàng, và xây dựng quy trình nghiệp vụ chuẩn hóa. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ và quản lý ngân hàng đại lý cần được cải thiện.

4. Làm thế nào để đánh giá mức độ rủi ro trong TTQT?
   Thông qua các chỉ tiêu như số lượng và tỷ lệ giao dịch phát sinh rủi ro, trị giá các giao dịch có rủi ro, cùng với phân tích nguyên nhân và hậu quả cụ thể của từng loại rủi ro.

5. Tại sao việc quản lý rủi ro ngân hàng đại lý lại quan trọng?
   Ngân hàng đại lý là cầu nối trong chuỗi thanh toán quốc tế. Nếu ngân hàng đại lý không thực hiện đúng cam kết hoặc có sai sót, sẽ gây thiệt hại tài chính và uy tín cho ngân hàng chủ quản, ảnh hưởng đến toàn bộ giao dịch.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các loại rủi ro đặc thù trong hoạt động TTQT tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt giai đoạn 2011-2015, bao gồm rủi ro quốc gia, pháp lý, tác nghiệp và ngân hàng đại lý.
• Phân tích thực trạng cho thấy LPB đã đạt được sự phát triển đáng kể trong dịch vụ TTQT nhưng vẫn còn tồn tại các điểm yếu trong quản trị rủi ro.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, nâng cao năng lực nhân sự, ứng dụng công nghệ hiện đại và tăng cường quản lý quan hệ ngân hàng đại lý.
• Khuyến nghị phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan để hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và cập nhật liên tục để thích ứng với môi trường TTQT biến động.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả và an toàn trong hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------o0o--------- TRẦN ĐÌNH TÙNG HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BƢU ĐIỆN LIÊN VIỆT LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU Hà Nội - 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- TRẦN ĐÌNH TÙNG HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BƢU ĐIỆN LIÊN VIỆT Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng Mã số: 60 34 02 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TIẾN SĨ NGUYỄN THỊ THÙY VINH Hà Nội – 2016 CAM KẾT Tôi xin cam kết luận văn này là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Đề tài và đối tượng tôi lựa chọn chưa được thực hiện, nghiên cứu bởi bất cứ tác giả nào trước đây. Toàn bộ thông tin, dữ liệu và nội dung trình bày trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả Trần Đình Tùng LỜI CẢM ƠN Đề hoàn thành được bài luận văn này, trước tiên tôi xin cám ơn Tiến sĩ Nguyễn Thị Thùy Vinh đã tận tình chỉ bảo cho tôi từ những ngày đầu tiên. Tiến sĩ đã nhiệt tình góp ý đề cương sơ bộ, gợi ý hướng nghiên cứu, sửa chữa bố cục và chỉnh sửa chi tiết giúp tôi có thể hoàn thành bài luận văn của mình. Tôi xin cám ơn các thày cô tại trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN đã nhiệt tình giảng dạy, cung cấp các kiến thức cho tôi suốt 2 năm theo học cao học tại đây để tôi có các kiến thức giúp hoàn thành bài luận văn này. Tôi cũng xin cám ơn các lãnh đạo và đồng nghiệp tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt đã tạo điều kiện cho tôi theo học và hoàn thiện chương trình cao học; cung cấp các số liệu và các kinh nghiệm thực tế cho tôi để phục vụ việc hoàn thiện bài luận văn này. Tôi cũng xin cám ơn các đồng nghiệp tại NH TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam đã cung cấp cho tôi nhiều tài liệu quý giá. Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn tới Gia đình, Anh/Chị và bạn bè trong khóa cao học K23 đã giúp đỡ và ủng hộ tôi trong việc thực hiện bài luận văn này và hoàn thiện chương trình đào tạo theo đúng lịch trình đề ra. Trần Đình Tùng MỤC LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT.ii DANH MỤC BẢNG. iii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.iv MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đóng góp của nghiên cứu. Kết cấu của đề tài. 3 CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀCƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu. Lý luận về thanh toán quốc tế. Khái niệm về thanh toán quốc tế. Vai trò của thanh toán quốc tế. Các phương thức thanh toán quốc tế. Rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế. Khái niệm về rủi ro. Các rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế. Đo lường rủi ro trong hoạt động Thanh toán quốc tế. Nguyên nhân gây ra rủi ro trong hoaṭđông̣ Thanh toán quốc tế. Hậu quả khi phát sinh rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế. Quản trị rủi ro trong hoạt động Thanh toán quốc tế. Nhận dạng rủi ro. Đánh giá, đo lường rủi ro. Kiểm soát rủi ro. Tài trợ rủi ro. Quản trị rủi ro TTQT trên thế giới. Một số bài học về rủi ro TTQT trên thế giới. Kinh nghiêṃ chung trong quản tri rụ̉i ro TTQT trên thếgiới.33 CHƢƠNG 2 : PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình thiết kế nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp phân tích và tổng hợp. Phương pháp thống kê mô tả. Phương pháp nghiên cứu thông qua tình huống. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia. 42 CHƢƠNG 3 : CÔNG TÁC HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BƢU ĐIỆN LIÊN VIỆT 44 3. Tổng quan về NH TMCP Bưu điện Liên Việt (LPB). Quá trình hình thành và phát triển. Cơ cấu tổ chức. Kết quả hoạt động kinh doanh. Kết quả của hoạt động thanh toán quốc tế. Công tác hạn chế rủi ro TTQT tại NH TMCP Bưu điện Liên Việt. Nhận diện và đánh giá rủi ro. Giảm thiểu và né tránh rủi ro. Hạn chế và nguyên nhân. Chủ quan từ phía LPB. Khách quan. 74 CHƢƠNG 4 : GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ. Định hướng phát triển hoạt động TTQT của LPB trong thời gian tới. Giải pháp hạn chế rủi ro. Mục đích và căn cứ xây dựng giải pháp. Giải pháp tổng thể. Giải pháp cụ thể trong mỗi phương thức thanh toán quốc tế. Một số kiến nghị với Ngân hàng nhà nước và các Bộ, ngành liên quan.94 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 96 DANH MỤC VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 BCT Bộ chứng từ 2 CAD Thanh toán giao chứng từ trả tiền ngay 3 CN Chi nhánh 4 D/A Chấp nhận đổi trả chứng từ 5 D/P Thanh toán đổi trả chứng từ 6 ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội 7 ĐVKD Đơn vị kinh doanh 8 EU Liên minh châu Âu 9 ICC Phòng thương mại quốc tế 10 ISBP Tập quán tiêu chuẩn quốc tế về kiểm tra chứng từ 11 KSV Kiểm soát viên 12 KYC Hệ thống hiểu khách hàng 13 L/C Thư tín dụng chứng từ 14 LPB Ngân hàng Thương mại cố phẩn Bưu điện Liên Việt 15 MT Loại điện 16 NH Ngân hàng 17 NHNN Ngân hàng Nhà nước 18 NHPH Ngân hàng phát hành 19 NHTM Ngân hàng thương mại 20 NK Nhập khẩu 21 NT Ngoại thương 22 QĐ Quyết định 23 SGD Sở giao dịch 24 SWIFT Hiệp hội viên thông liên ngân hàng và tài chính quốc tế 25 TMCP Thương mại cổ phần 26 TTQT Thanh toán quốc tế 27 TTTM Tài trợ thương mại 28 TTV Thanh toán viên 29 UCP Bản quy tắc thực hành thống nhất về thư tín dụng 30 UPAS Thư tín dụng trả chậm có thể thanh toán ngay 31 URC Quy tắc thống nhất về nhờ thu 32 XK Xuất khẩu 33 XNK Xuất nhập khẩu i DANH MỤC SƠ ĐỒ STT Sơ đồ Nội dung Trang 1 Sơ đồ 1.1 Quy trình nghiệp vụ cơ bản của phương thức 12 chuyển tiền 2 Sơ đồ 1.2 Quy trình cơ bản của phương thức nhờ thu kèm 14 chứng từ 3 Sơ đồ 1.3 Quy trình cơ bản của phương thức tín dụng 16 chứng từ ii DANH MỤC BẢNG STT Bảng Nội dung Trang 1 Bảng 3.1 Cơ cấu cổ đông LPB tại thời điểm 31/12/2015 45 2 Bảng 3.2 số và tốc độ phát triển dịch vụ TTQT tại LPB 49 giai đoạn 2011 – 2015 3 Bảng 3.3 Thị phần thanh toán XNK của LPB giai đoạn 51 2011 – 2015 4 Bảng 3.4 Tỷ trọng các phương thức TTQT của LPB giai 53 đoạn 2011 – 2015 5 Bảng 3.5 Số lượng giao dịch phát sinh rủi ro quốc gia, 55 pháp lý giai đoạn 2011 – 2015 6 Bảng 3.6 Số lượng giao dịch phát sinh rủi ro tác nghiệp 61 giai đoạn 2011 – 2015 7 Bảng 3.7 Số lượng giao dịch phát sinh rủi ro ngân hàng 66 đại lý giai đoạn 2011 – 2015 iii DANH MỤC BIỂU ĐỒ STT Biểu đồ Nội dung Trang 1 Biểu đồ 3.1 Doanh số và tốc độ phát triển dịch vụ TTQT tại 49 LPB giai đoạn 2011 – 2015 2 Biểu đồ 3.2 Thị phần thanh toán XNK của LPB giai đoạn 51 2011 – 2015 3 Biểu đồ 3.3 Tỷ trọng giữa doanh số XK và NK của LPB giai 52 đoạn 2011 – 2015 iv MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Sau hơn hai mươi năm đổi mới nền kinh tế nước ta đang khởi sắc và thu được nhiều thành tựu đáng kể. Từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, Việt Nam đã và đang hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Với những chính sách mềm dẻo đã thu hút được nhiều nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. Sự giao lưu buôn bán giữa các nước là một xu hướng tất yếu của nền kinh tế. Sự phát triển của thương mại quốc tế giúp các nước gắn kết và giúp đỡ lẫn nhau trong sự phát triển chung của thế giới. Thương mại quốc tế ngày nay đã vượt qua không gian và thời gian tạo những luồng dịch chuyển hàng hoá, tiền tệ để đáp ứng cung cầu. Là một trong những lĩnh vực hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại, Thanh toán quốc tế (TTQT) ra đời và phát triển không ngừng như một tất yếu khách quan. TTQT là một mắt xích không thể thiếu trong việc buôn bán, giao thương giữa các quốc gia. Tuy nhiên, hoạt động TTQT là nghiệp vụ mang tính chất toàn cầu, liên quan đến việc thanh toán giữa các quốc gia, nó chịu ảnh hưởng của rất nhiều nhân tố, vì vậy trong quá trình thanh toán không thể tránh khỏi những rủi ro mang yếu tố khách quan cũng như chủ quan, đăc̣ biêṭlàcác rủi ro đăc̣ trưng của hoạt động TTQT như rủi ro quốc gia , pháp lý, rủi ro tác nghiệp và rủi ro ngân hàng đaịlý. Các rủi ro này càng được kiểm soát chặt chẽ và giảm thiểu bao nhiêu càng mang lại lợi ích và hiệu quả kinh tế cho các bên cũng như các quốc gia bấy nhiêu. Qua 7 năm thành lập, hoạt động thanh toán quốc tế của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt (LPB) còn mới mẻ nhưng đã đạt được những thành tựu nhất định. Sự phát triển đa dạng các sản phẩm thanh toán quốc tế đã tạo tiền đề căn bản thúc đẩy các phương thức TTQT phát huy tính hiệu quả và trở thành công cụ đắc lực đáp ứng ngày một tốt hơn nhu cầu của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy vậy, trải qua thực tiễn áp dụng các tập quán quốc tế tại LPB cho thấy TTQT không phải là nghiệp vụ đơn giản, nó tiềm ẩn nhiều rủi ro về tài chính và uy tín không chỉ 1 cho các doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu mà cho bản thân các ngân hàng thương mại trong đó có Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt. Xuất phát từ thực tế trên, việc nghiên cứu các vấn đề về rủi ro trong thanh toán quốc tế để từ đó tìm ra các biện pháp phòng ngừa rủi ro là việc làm cần thiết của các Ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp nói chung vàNgân hàng TMCP Bưu điêṇ Liên Viêṭnói riêng . Đây cũng là lý do để tôi quyết định lựa chọn đề tài: "Hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt" để nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ.