CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHO VAY ĐẦU TƯ CỦA NHÀ NƯỚC VÀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐẦU TƯ CỦA NHÀ NƯỚC 1. Tín dụng đầu tư của nhà nước 1. Khái niệm - TDĐT của Nhà nước là một hình thức tín dụng nhằm thực hiện chính sách đầu tư phát triển của Nhà nước, thể hiện mối quan hệ vay - trả giữa nhà nước với các pháp nhân và thể nhân hoạt động trong nền kinh tế, được nhà nước cho vay với LS ưu đãi cho từng đối tượng cụ thể nhằm thực hiện mục tiêu phát triển KT-XH trong từng thời kỳ nhất định theo định hướng của nhà nước. - Nguồn vốn TDĐT của Nhà nước được huy động từ nhiều nguồn khác nhau thông qua nhiều hình thức khác nhau như: Vốn do Ngân sách nhà nước cấp, phát hành trái phiếu, Chính phủ bảo lãnh vay vốn, … Việc huy động vốn chủ yếu tập trung vào các nguồn vốn lớn và dài hạn trên nguyên tắc tận dụng tối đa các nguồn vốn rẻ - LS thấp để giảm LS cho vay nhằm hỗ trợ hiệu quả hơn đối với các dự án phát triển, chương trình mục tiêu của Nhà nước.
- Chính sách TDĐT của Nhà nước bao gồm các hình thức: CVĐT, bảo lãnh TDĐT và hỗ trợ sau đầu tư. Đặc điểm của tín dụng đầu tư - TDĐT chỉ tập trung CVĐT vào các dự án phát triển được nhà nước khuyến khích đầu tư trong từng thời kỳ. - Được Chính phủ hỗ trợ mạnh mẽ về nguồn vốn, đặc biệt là được Chính phủ bảo đảm khả năng thanh toán các nguồn vốn huy động. - Tính chất ưu đãi của TDĐT thể hiện ở một số điểm cụ thể như: LS thấp hơn LS thị trường, quy mô cho vay lớn, thời gian cho vay dài, điều kiện đảm bảo nợ vay ưu đãi hơn… - TDĐT gắn với việc điều tiết kinh tế vĩ mô của nhà nước.
Do đó, tổ chức làm nhiệm vụ quản lý, cho vay là cơ quan chuyên môn của nhà nước, nay là NHPT Việt Nam, được Nhà nước cấp vốn pháp định, cấp bù LS, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận nhưng phải đảm bảo thu hồi vốn đầu tư và phải tuân thủ theo những quy định của nhà nước. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cho vay đầu tư của nhà nước 1. Khái niệm CVĐT là một trong các hình thức TDĐT của Nhà nước đối với các dự án đầu tư thuộc một số ngành, lĩnh vực quan trọng, chương trình kinh tế lớn và các vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn cần khuyến khích đầu tư theo quy định của Chính phủ1.
NHPT Việt Nam là đơn vị được Chính phủ giao thực hiện CVĐT theo quy định của Chính phủ căn cứ kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao hàng năm. Bản chất của cho vay đầu tư của Nhà nước CVĐT của Nhà nước tập trung vào các ngành, lĩnh vực có tác động trực tiếp đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững; và các vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn cần khuyến khích đầu tư theo quy định của Chính phủ mà NSNN không đủ khả năng hỗ trợ, các tổ chức tín dụng và các nhà đầu tư không muốn tài trợ vì vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài và có tính rủi ro cao. CVĐT của Nhà nước không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn nhằm các mục tiêu xã hội, thực hiện vai trò điều tiết vĩ mô của Nhà nước trong từng thời kỳ. Với đặc điểm vừa mang tính kinh tế vừa mang tính xã hội, bản chất của CVĐT của Nhà nước thể hiện ở những điểm sau: - Thứ nhất, CVĐT của nhà nước không vì mục tiêu lợi nhuận mà nhằm phục vụ yêu cầu quản lý, điều tiết kinh tế vĩ mô của Nhà nước trong từng thời kỳ.
- Thứ hai, đối tượng cho vay bị giới hạn bởi các chương trình, mục tiêu, định hướng và chủ trương đầu tư phát triển của Nhà nước trong từng thời kỳ. - Thứ ba, nguồn vốn chủ yếu để thực hiện CVĐT là vốn NSNN. - Thứ tư, LS cho vay là LS ưu đãi, thấp hơn LS cho vay của NHTM, do Nhà nước quy định và điều tiết phù hợp với yêu cầu, chủ trương khuyến khích đầu tư, phát triển KT-XH của đất nước trong từng thời kỳ và phù hợp với thông lệ quốc tế. - Thứ năm, thời gian cho vay dài và trước khi vay vốn không có thế chấp hoặc tỷ lệ tài sản thế chấp thấp, mà dùng tài sản hình thành trong tương lai của dự án cho vay để thế chấp.
- Thứ sáu, cơ quan làm nhiệm vụ CVĐT của Nhà nước, hiện nay là NHPT Việt Nam, hoạt động như một ngân hàng nhưng theo cơ chế quản lý riêng, không 1 NHPT Việt Nam 2007, Quyết định số 41/QĐ-HĐQL, Điều 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Như vậy, CVĐT của nhà nước là công cụ tài chính của nhà nước, nhằm hỗ trợ về tài chính cho các DN, tổ chức kinh tế tham gia đầu tư, qua đó nhằm thực hiện các mục tiêu KT-XH của đất nước. Sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích kinh tế, chính trị, xã hội là bản chất của TDĐT của nhà nước. Chính sách cho vay đầu tư của nhà nước 1.
Nguồn vốn cho vay - Vốn NSNN, gồm: Vốn điều lệ của NHPT và vốn NSNN cấp cho các chương trình, mục tiêu của Chính phủ. - Vốn huy động, gồm: Phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu NHPT và kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi theo quy định của pháp luật; Vay của công ty dịch vụ tiết kiệm bưu điện, Bảo hiểm xã hội và các tổ chức tài chính, tín dụng trong và ngoài nước; Các nguồn vốn khác theo quy định của pháp luật. Nguyên tắc cho vay Dự án vay vốn TDĐT của Nhà nước phải đảm bảo các nguyên tắc cơ bản là có hiệu quả KT-XH, sử dụng vốn vay đúng mục đích và hoàn trả nợ vay (gốc và lãi) đầy đủ, đúng hạn. Điều kiện vay vốn - Đối với dự án: Phải thuộc danh mục các dự án vay vốn TDĐT theo quy định hiện hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Dự án phải được lập và trình duyệt theo quy định hiện hành về quản lý đầu tư và xây dựng. - Đối với chủ đầu tư: CĐT dự án được thành lập và hoạt động theo đúng quy định của pháp luật, có khả năng tài chính để thực hiện đầu tư và vận hành dự án. Ngoài mức vốn TDĐT của Nhà nước được NHPT cho vay theo quy định, CĐT phải sử dụng các nguồn vốn hợp pháp khác để đầu tư dự án; trong đó, mức vốn chủ sở hữu tham gia vào dự án tối thiểu bằng 20% tổng số vốn đầu tư tài sản cố định của dự án. CĐT dự án phải mở tài khoản và thanh toán trực tiếp qua NHPT; phải có bộ máy quản lý đủ năng lực và trình độ chuyên môn để điều hành hoạt động của dự án; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 người đại diện theo pháp luật của CĐT có năng lực chuyên môn, kinh nghiệm trong lĩnh vực của dự án hoặc lĩnh vực liên quan đến dự án.
Đồng thời, CĐT phải thực hiện các quy định về bảo đảm tiền vay và bảo hiểm tài sản theo quy định hiện hành của Nhà nước và của NHPT. Các điều kiện tín dụng - Thời hạn cho vay: Là khoảng thời gian từ khi rút vốn lần đầu đến khi trả hết nợ vay gốc và lãi theo hợp đồng tín dụng đã ký. Thời hạn cho vay xác định trên cơ sở khả năng thu hồi vốn phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh của dự án, khả năng trả nợ của CĐT. - Thời hạn ân hạn: Là khoảng thời gian từ khi rút vốn lần đầu đến khi bắt đầu trả nợ gốc, được xác định phù hợp với thời gian xây dựng dự án.
Thời hạn ân hạn CĐT chưa phải trả nợ gốc vay nhưng phải trả nợ lãi, trừ các trường hợp riêng theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, thời hạn ân hạn không quá 2 năm đối với dự án nhóm C, không quá 4 năm đối với dự án nhóm B. Riêng dự án trồng rừng, cây công nghiệp dài ngày, cây ăn quả, thời hạn ân hạn không vượt quá thời gian từ khi trồng mới đến khi khai thác của từng loại cây trồng. - Thời hạn trả nợ, kỳ hạn trả nợ, thời điểm bắt đầu trả nợ và mức trả nợ từng kỳ hạn: Được xác định phù hợp với chu kỳ SXKD của dự án và khả năng trả nợ của CĐT. Thời điểm bắt đầu trả nợ gốc là thời điểm kết thúc thời hạn ân hạn.
- Mức vốn vay: Mức vốn cho vay đối với mỗi dự án tối đa bằng 70% tổng mức vốn đầu tư của dự án, không bao gồm vốn lưu động, đồng thời phải đảm bảo mức vốn cho vay tối đa đối với mỗi chủ đầu tư không được vượt quá 15% vốn điều lệ thực có của NHPT Việt Nam. - Đồng tiền cho vay: Là đồng Việt Nam. - LS cho vay: LS cho vay được ghi trong hợp đồng tín dụng. Mức LS cho vay được điều chỉnh theo từng lần giải ngân theo LS cho vay được công bố.
Bộ Tài chính công bố LS cho vay tín dụng đầu tư. LS NQH đối với mỗi khoản giải ngân bằng 150% lãi suất cho vay trong hạn đối với từng khoản giải ngân và được tính trên số nợ gốc và lãi chậm trả. - Tài sản bảo đảm tiền vay: CĐT khi vay vốn TDĐT của nhà nước thực hiện các biện pháp bảo đảm tiền vay tại NHPT Việt Nam theo quy định của pháp luật về LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 giao dịch bảo đảm. Các biện pháp bảo đảm tiền vay bao gồm: cầm cố tài sản, thế chấp tài sản, sử dụng tài sản hình thành trong tương lai và các biện pháp bảo đảm khác (nếu có) theo quy định của pháp luật về giao dịch bảo đảm.
CĐT không được chuyển nhượng, bán, cho thuê, cho mượn hoặc thế chấp, cầm cố TSBĐ khi chưa trả hết nợ. Trường hợp CĐT không trả được nợ hoặc giải thể, phá sản, NHPT được áp dụng biện pháp xử lý TSBĐ theo quy định của pháp luật đối với các tổ chức tín dụng để thu hồi nợ 1. Rủi ro tín dụng 1. Khái niệm RRTD (credit risk) là khả năng xảy ra những tổn thất mà ngân hàng phải chịu do khách hàng vay không trả đúng hạn, không trả hoặc trả không đầy đủ vốn và lãi2.
Khi thực hiện một hoạt động cho vay cụ thể, ngân hàng không dự kiến là khoản cho vay đó sẽ bị tổn thất.
