CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ VÀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ.1 Tổng quan về phương thức thanh toán TDCT 1.1 Khái niệm phương thức thanh toán TDCT Phương thức thanh toán TDCT (Documentary credits - DC) là một phương thức thanh toán được sử dụng rộng rãi hiện nay. Đặc biệt trong quan hệ ngoại thương, TDCT được sử dụng để trả tiền hàng hóa và dịch vụ giữa các nhà XNK. Theo phương thức này, ngân hàng phục vụ người NK theo yêu cầu của người NK lập và chuyển đến ngân hàng phục vụ người XK một loại giấy tờ (bức thư) cam kết trả tiền cho người XK thông qua ngân hàng nước người XK nếu người XK thực hiện đúng các điều kiện đã quy định trong thư đó về việc xuất hàng cho người XK. Loại giấy tờ đó được gọi là Thư tín dụng (Letter of credit – L/C).
Như vậy, TDCT là phương thức thanh toán dựa trên L/C. Một cách khái quát, có thể định nghĩa: Phương thức thanh toán TDCT là một sự thỏa thuận mà trong đó, một ngân hàng (ngân hàng phát hành L/C) theo yêu cầu của khách hàng (người yêu cầu phát hành L/C) cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho một người thứ ba (người thụ hưởng L/C) hoặc chấp nhận hối phiếu do người thứ ba ký phát trong phạm vi số tiền đó khi người thứ ba này xuất trình tại ngân hàng một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những điều khoản trong L/C (Nguyễn Đăng Dờn, 2011). Theo điều 2, UCP 600: “Thư tín dụng là bất cứ một sự thỏa thuận nào, dù cho được mô tả hoặc đặt tên như thế nào, là không thể hủy bỏ và theo đó là một sự cam kết chắc chắc của ngân hàng phát hành để thanh toán khi xuất trình phù hợp. Thanh toán có nghĩa là: (a) trả ngay khi xuất trình, nếu tín dụng có giá trị thanh toán ngay; (b) cam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 kết thanh toán về sau và trả tiền khi đáo hạn, nếu tín dụng có giá trị thanh toán về sau ; (c) chấp nhận hối phiếu (draft) do người thụ hưởng ký phát và trả tiền khi đáo hạn, nếu tín dụng có giá trị thanh toán bằng chấp nhận”.
Về bản chất, L/C là một giao dịch riêng biệt với các hợp đồng mua bán hoặc các hợp đồng khác mà các hợp đồng này có thề làm cơ sở của L/C. Các ngân hàng không liên quan đến hoặc bị ràng buộc bởi các hợp đồng như thế, thậm chí ngay cả khi trong L/C có bất cứ sự dẫn chiếu nào đến các hợp đồng như thế. Các ngân hàng giao dịch bằng các chứng từ và không giao dịch bằng hàng hóa, dịch vụ hoặc các thực hiện khác mà các chứng từ có liên quan.2 Phân loại L/C Do đặc tính của thương mại quốc tế là rất đa dạng, có sự tham gia của các chủ thể ở các quốc gia khác nhau với nhiều quy định, tập quán giao thương khác nhau, nên từ đó cũng phát sinh rất nhiều hình thức của L/C, những hình thức cơ bản khi kết hợp với nhau hoặc thêm bớt một số điều kiện để phù hợp với các chủ thể trong giao dịch thì lại hình thành nên một hình thức L/C mới. Dưới đây là một số hình thức L/C thường gặp nhất: L/C không thể hủy ngang (Irrevocable L/C).
L/C có thể hủy ngang (Revocable L/C): hiện nay loại L/C này ít được sử dụng trong thương mại quốc tế và nó không thuộc phạm vi điều chỉnh của UCP 600. L/C có thể chuyển nhượng (Transferrable L/C). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 L/C giáp lưng (Back to back L/C). L/C dự phòng (Standby L/C).3 Quy trình nghiệp vụ phương thức thanh toán TDCT Trước khi đưa ra quy trình nghiệp vụ thanh toán TDCT cần phải xác định được các chủ thể tham gia giao dịch theo phương thức này.
Có bốn chủ thể chính tham gia trong phương thức thanh toán TDCT, bao gồm: − Người yêu cầu phát hành L/C (Applicant). − Người thụ hưởng L/C (Beneficiary). − Ngân hàng phát hành L/C (Issuing bank). − Ngân hàng thông báo L/C (Advising bank).
Ngoài ra, tùy vào từng hình thức L/C và từng trường hợp cụ thể còn có sự tham gia của các chủ thể sau: − Ngân hàng xác nhận (Confirming bank). − Ngân hàng được chỉ định (Nominated bank). − Ngân hàng hoàn trả (Reimbursing bank). − Ngân hàng chiết khấu (Negotiating bank).
− Ngân hàng chuyển nhượng (Transfering bank). Từ việc xác định rõ những chủ thể tham gia trong giao dịch, có thể đưa ra một quy trình nghiệp vụ cơ bản cho phương thức thanh toán TDCT theo sơ đồ 1. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Quy trình nghiệp vụ thanh toán TDCT Ký kết hợp đồng ngoại thương NGƯỜI YÊU CẦU NGƯỜI THỤ HƯỞNG (APPLICANT) (4) (BENEFECIARY) (1) (9) (3) (8) (5) NGÂN HÀNG PHÁT (7) NGÂN HÀNG THÔNG HÀNH BÁO (6) (ISSUING BANK) (ADVISING BANK) (2) Diễn giải quy trình: tham khảo Phụ lục 1.4 Các chuẩn mực quốc tế điều chỉnh phương thức thanh toán TDCT Các quy tắc và thực hành thống nhất về TDCT (UCP): Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa và dịch vụ xuyên biên giới, giữa những chủ thể với ngôn ngữ, văn hóa và luật pháp khác nhau. Vì TDCT là một phương thức thanh toán trong thương mại quốc tế nên rõ ràng việc sử dụng những quy tắc được tiêu chuẩn hóa trong điều chỉnh phương thức này trên phạm vi toàn cầu là cần thiết để đảm bảo cho những giao dịch theo phương thức TDCT được vận hành suôn sẻ.
Trên cơ sở đó, Phòng thương mại quốc tế (ICC) đã nghiên cứu và tổng hợp những quy tắc được tiêu chuẩn hóa đó và tập hợp thành Các quy tắc và thực hành thống nhất về TDCT (UCP). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Bản đầu tiên của UCP được ICC ban hành vào năm 1933, trải qua năm lần sửa đồi vào các năm 1951, 1962, 1974, 1983, 1993, đến nay UCP 600 có hiệu lực từ ngày 01/07/2007 là bản sửa đổi mới nhất. Các bản sửa đổi của UCP tồn tại song song và không loại trừ lẫn nhau, bản sau ra đời không phủ nhận bản trước. Do đó một L/C được phát hành không nhất thiết phải áp dụng UCP bản mới nhất mà có thể dẫn chiếu tới bất kỳ bản UCP nào miễn là có sự đồng ý của các bên liên quan.
Tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế để kiểm tra chứng từ theo Thư tín dụng (ISBP): Các quy tắc của UCP được viết theo cách tổng quát và không đủ chi tiết để có thể bao hàm được hết những thông lệ hàng ngày. Do đó ISBP được ICC ban hành nhằm chi tiết hóa các quy tắc của UCP, đồng thời đưa ra những tiêu chuẩn để kiểm tra chứng từ theo thư tín dụng. ISBP 681 có hiệu lực từ ngày 01/07/2007 là bản sửa đổi mới nhất hiện nay. Bản phụ trương UCP về việc xuất trình chứng từ điện tử (eUCP): Phần lớn chứng từ xuất trình theo L/C hiện nay vẫn được thể hiện dưới dạng chứng từ văn bản (chứng từ giấy).
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ viễn thông người ta dự đoán rằng trong tương lai gần cách thức truyền thống này này sẽ được thay thế bằng các giao dịch điện tử không dùng giấy. Do đó, ICC đã ban hành eUCP nhằm điều chỉnh việc xuất trình các chứng từ điện tử hoặc kết hợp với việc xuất trình các chứng từ bằng văn bản.1 có hiệu lực từ ngày 01/07/2007 là bản sửa đổi mới nhất hiện nay. Quy tắc thống nhất về hoàn trả tiền giữa các ngân hàng theo Thư tín dụng (URR): URR 525 được ICC xuất bản vào tháng 11/1995 và có hiệu lực áp dụng từ ngày 01/07/1996. Vào lúc đó, các uỷ quyền hoàn trả đã bắt đầu được phát hành bằng các TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 đồng tiền khác với đồng tiền đã được sử dụng phổ biến là USD, do vậy sự ra đời của một bộ các quy tắc quốc tế được xem là cần thiết.
Trước đó nhiều năm, ở Mỹ đã có quy tắc về hoàn trả giữa các ngân hàng và chính quy tắc này đã hình thành cơ sở cho việc thiết lập các nguyên tắc để xem xét trong quá trình dự thảo URR 525. URR 725 có hiệu lực từ ngày 01/10/2008 là bản mới nhất hiện nay thay cho URR 525. Điều 13 UCP 600 cũng điều chỉnh về thỏa thuận hoàn trả giữa các ngân hàng nhưng nó không bao hàm hết tất cả các khía cạnh của việc xử lý hoàn trả. Nội dung của điều 13 UCP 600 chỉ bao hàm những yếu tố cần thiết tối thiểu mà không giải quyết được những cái riêng.
Đây là một quan điểm có chủ ý của ICC nhằm khuyến khích việc sử dụng các quy tắc được thiết kế riêng cho sản phẩm. Do đó URR được xác định là sẽ vẫn tồn tại như là một bộ quy tắc riêng. Tập quán Thư tín dụng dự phòng (ISP98): Mặc dù L/C dự phòng có nhiều điểm tương đồng với L/C thương mại và các công cụ tài chính khác nhưng nó vẫn có những khác biệt quan trọng trong phạm vi và thực hành. Do đó năm 1998 ICC đã ban hành một bộ quy tắc dành riêng cho loại sản phẩm này và nó được gọi là ISP98.
ISP98 được hướng đến để trở thành một bộ tiêu chuẩn ngành cho việc sử dụng L/C dự phòng trong các giao dịch quốc tế. ISP98 thường được áp dụng ở Mỹ nơi sử dụng L/C dự phong như môt công cụ bao lanh thay cho Thư bao lanh vốn không đươc sử dụng cho thị trường này. Incoterms: Incoterms (International Commerce Terms – Các điều kiện thương mại quốc tế) là bộ quy tắc do ICC ban hành nhằm hệ thống hóa và giải thích thống nhất về các điều kiện thương mại, thông qua đó tạo điều kiện cho các giao dịch thương mại quốc tế diễn ra thuận lợi. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Incoterms 2010 là phiên bản mới nhất của Incoterms có hiệu lực kề từ ngày 01/01/2011, bao gồm 11 điều kiện chia làm 4 nhóm: C (CFR, CIF, CPT, CIP), D (DAP, DAT, DDP), E (EXW) và F (FCA, FSA, FOB).2 Rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT 1.1 Khái niệm rủi ro và hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT Theo quan điểm truyền thống: rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người.
Theo quan điểm trung hòa: rủi ro là một sự không chắc chắn, một tình trạng bất ổn hay sự biến động tiềm ẩn ở kết quả. Tuy nhiên, không phải sự không chắc chắn nào cũng là rủi ro.