MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Kinh tế thế giới bƣớc vào giai đoạn suy thoái từ năm 2008 tác động không nhỏ đến nền kinh tế Việt Nam, nhất là lĩnh vực tài chính. Chúng ta đã từng tranh luận, tìm hiểu nguyên nhân của khủng hoảng nhƣ rủi ro vỡ nợ, khả năng thanh toán, rủi ro lãi suất, rủi ro hoạt động…mà ít quan tâm đến rủi ro thanh khoản. Đặc biệt trong ngành ngân hàng, rủi ro thanh khoản cần phải đƣợc chú trọng nhiều hơn nhằm đảm bảo cho hệ thống ngân hàng đƣợc vận hành một cách tốt nhất.
Thực tiễn hoạt động thanh khoản của các ngân hàng tại Việt Nam trong thời gian qua cũng cho thấy rủi ro thanh khoản chƣa đƣợc kiểm soát một cách có hiệu quả và đang có xu hƣớng ngày một gia tăng. Chính vì vậy, yêu cầu cấp bách đặt ra là rủi ro thanh khoản phải đƣợc quản lý, kiểm soát một cách có bài bản và có hiệu quả, giảm thiểu các thiệt hại phát sinh từ rủi ro thanh khoản, góp phần nâng cao uy tín và tạo lợi thế của ngân hàng trong cạnh tranh. Một ngân hàng hoạt động kinh doanh có hiệu quả, có năng lực tài chính mạnh và quản lý đƣợc rủi ro trong giới hạn cho phép với tỷ lệ rủi ro thấp sẽ tạo đƣợc niềm tin của khách hàng và nâng cao đƣợc vị thế, uy tín của các tổ chức kinh tế, tổ chức tín dụng trong và ngoài nƣớc. Đây là điều vô cùng quan trọng giúp ngân hàng đạt đƣợc mục tiêu tăng trƣởng và phát triển bền vững cũng nhƣ thực hiện thành công các hoạt động hợp tác, liên doanh liên kết trong xu thế hội nhập.
Trong điều kiện nên kinh tế thế giới và Việt Nam có nhiều biến động, các NHTM nói chung cũng gặp nhiều rủi ro trong hoạt động, trong đó, rủi ro thanh khoản là một trong những rủi ro nhận đƣợc nhiều sự quan tâm của các nhà quản trị và nhà hoạch định chính sách của ngân hàng. Agribank là một trong những NHTM có quy mô vốn và tổng tài sản lớn nhất trong hệ thống NHTM Việt Nam hiện nay nên cũng không tránh khỏi những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động. Do vậy, nghiên TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 cứu về rủi ro thanh khoản tại Agribank là một đề tài ngiên cứu có ý nghĩa cho hoạt động của ngân hàng. Là một NHTM lớn tại Việt Nam, Agribank cần phải tập trung nghiên cứu và tìm ra giải pháp nhằm đƣa Agribank trở thành ngân hàng hiện đại và khả năng quản trị rủi ro ngày càng đƣợc nâng cao.
Chính vì vậy, tôi chọn đề tài “Giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ kinh tế của mình với mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào quá trình phát triển ngân hàng đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của Agribank trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu các thƣớc đo về tính thanh khoản trên thế giới, từ đó tìm hiểu và kiểm định tính thanh khoản của NHNo&PTNT Việt Nam trong thời gian qua. Qua đó, có cái nhìn tổng quan về tính thanh khoản hiện nay của NHNo&PTNT Việt Nam và đƣa ra những giải pháp và kiến nghị nhằm hạn chế rủi ro thanh khoản cho NHNo&PTNT Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu • Đối tƣợng nghiên cứu: thực trạng thanh khoản và rủi ro thanh khoản của Agribank thông qua các chỉ tiêu đo lƣờng khả năng thanh khoản, tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn (LLSS – Long Loan Short Saving)… • Phạm vi nghiên cứu: hoạt động kinh doanh của Agribank Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2008-2012.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Sử dụng các phƣơng pháp: thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp, phƣơng pháp hồi quy bằng mô hình OLS… nhằm làm rõ vấn đề nghiên cứu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 - Phƣơng pháp thu thập, xử lý số liệu: Số liệu thứ cấp đƣợc thu thập từ các báo cáo thƣờng niên, các báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh, từ các cơ quan thống kê, báo, đài… 5. Đóng góp của luận văn Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thanh khoản và rủi ro thanh khoản trong hoạt động kinh doanh của NHTM; phân tích, đánh giá thực trạng thanh khoản và rủi ro thanh khoản của Agribank Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2008 – 2012, xác định những kết quả đạt đƣợc, những tồn tại yếu kém và những nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản. Từ đó đề xuất một số giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản góp phần nâng cao vị thế và tính cạnh tranh của ngân hàng trong giai đoạn hội nhập và toàn cầu hóa nhƣ hiện nay.
Kết cấu của luận văn: gồm 3 chƣơng Chƣơng 1: Lý luận chung về rủi ro thanh khoản tại NHTM Chƣơng 2: Thực trạng rủi ro thanh khoản tại NHNo&PTNT Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản tại NHNo&PTNT Việt Nam. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO THANH KHOẢN TẠI NHTM 1. Rủi ro thanh khoản 1. Khái niệm về thanh khoản và rủi ro thanh khoản Thanh khoản là khả năng tiếp cận các khoản tài sản hoặc nguồn vốn có thể dùng để chi trả với chi phí hợp lý ngay khi nhu cầu vốn phát sinh.
Về phía nguồn vốn: có tính thanh khoản cao khi chi phí và thời gian huy động, tiếp cận nhanh. Về phía tài sản: có tính thanh khoản cao khi chi phí chuyển đổi thành tiền thấp và khả năng bán hay chuyển hóa thành tiền nhanh. Rủi ro thanh khoản là loại rủi ro khi ngân hàng không có khả năng cung ứng đầy đủ lƣợng tiền cho nhu cầu thanh toán tức thời; hoặc cung ứng đủ nhƣng với chi phí cao. Nói cách khác, đây là loại rủi ro xuất hiện trong trƣờng hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả do không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền mặt hoặc không thể vay mƣợn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán.
Hoặc nói đơn giản, rủi ro thanh khoản xảy ra khi ngân hàng không dự trữ đủ tiền hoặc tài sản khả nhƣợng cao để đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Chúng ta có thể chia rủi ro thanh khoản làm bốn nhóm theo cấu trúc nhƣ sau: Rủi ro thanh khoản rút tiền trước hạn: do khách hàng rút tiền trƣớc khi đến hạn hợp đồng theo thỏa thuận. Rủi ro thanh khoản có kỳ hạn: xảy ra ngay cả khi khách hàng rút tiền đúng hạn. Rủi ro thanh khoản tài trợ: nếu một tài sản không đƣợc tài trợ hợp lý, có thể sẽ phải mất chi phí cao hơn dẫn đến thâm hụt nhiều quỹ tiền mặt trong hiện tại và tƣơng lai có thể sẽ gặp khó khăn trong việc chuyển hóa tài sản TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Rủi ro thanh khoản thị trường: các điều kiện thị trƣờng bất lợi có thể làm giảm khả năng chuyển các tài sản khả nhƣợng thành tiền mặt. Hoặc theo nguồn gốc dẫn tới rủi ro thanh khoản ngân hàng, các nhà nghiên cứu thống nhất có thể chia rủi ro thanh khoản thành 3 nhóm: Rủi ro thanh khoản đến từ bên tài sản nợ: có thể phát sinh bất cứ lúc nào khi ngƣời gửi tiền rút tiền trƣớc hạn và cả khi đến hạn, nhƣng NHTM không sẵn có nguồn vốn để thanh toán, để chi trả. Với một lƣợng tiền gửi đƣợc yêu cầu rút ra lớn và đột ngột buộc NHTM phải đi vay bổ sung trên thị trƣờng tiền tệ, phải huy động vốn đột xuất với chi phí vƣợt trội, hoặc bán bớt tài sản để chuyển hoá thành vốn khả dụng đáp ứng nhu cầu chi trả. Để đáp ứng nhu cầu ngay lập tức, NHTM có thể phải bán tài sản với giá thấp hơn giá thị trƣờng hoặc vay trên thị trƣờng với lãi suất cao để có lƣợng vốn khả dụng cần thiết.
Rủi ro thanh khoản từ bên tài sản có: chủ yếu phát sinh liên quan đến việc thực hiện các cam kết tín dụng, cho vay. Có cam kết tín dụng cho phép ngƣời vay vốn tiến hành rút tiền bất cứ lúc nào trong thời hạn theo thoả thuận trong hợp đồng tín dụng. Khi một ngƣời vay yêu cầu NHTM thực hiện cam kết tín dụng thì ngân hàng phải đảm bảo đủ tiền ngay lập tức để đáp ứng nhu cầu của khách hàng nếu không ngân hàng sẽ phải đối mặt với khả năng mất uy tín trên thị trƣờng, thậm chí đối mặt với mất khả năng thanh toán. Tƣơng tự, nguyên nhân rủi ro đến từ bên tài sản Nợ, khi đó NHTM sẽ phải huy động thêm nguồn vốn mới với chi phí cao hoặc bán tài sản với giá thấp.
Rủi ro thanh khoản từ hoạt động ngoại bảng: Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các công cụ tài chính phái sinh, rủi ro thanh khoản đến từ hoạt động ngoại bảng cũng ngày càng tăng. Khi mà các nghĩa vụ thanh toán bất thƣờng xảy ra nhƣ cam kết bảo lãnh (cam kết trong nƣớc, cam kết nƣớc ngoài – thƣ tín dụng), nghĩa vụ thanh toán các hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi hay hợp đồng quyền chọn. Các hợp đồng đó đến hạn thì sẽ phát sinh nhu cầu TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 thanh khoản. Khi đó, NHTM có thể phải đối mặt với rủi ro thanh khoản nếu không có kế hoạch chuẩn bị nguồn thanh khoản kịp thời, không có những tài sản nhanh chóng hay dễ dàng chuyển thành tiền, những công cụ có thể giao dịch trên thị trƣờng tiền tệ.
Tác động của rủi ro thanh khoản đối với NHTM Làm giảm lợi nhuận và khả năng cạnh tranh cũng nhƣ uy tín của ngân hàng (do phải mất nhiều chi phí huy động vốn hơn và phải hạn chế nguồn cung tín dụng). Trong một số trƣờng hợp nghiêm trọng, ngân hàng có thể bị dẫn đến tình trạng phá sản và sụp đổ. Từ đó, làm mất lòng tin của ngƣời gửi tiền đối với các ngân hàng khác, dẫn đến rút tiền hàng loạt, kéo theo sự sụp đổ của toàn bộ hệ thống ngân hàng. Tăng trƣởng của nền kinh tế bị giảm sút: Khi lãi suất tiền gửi tăng, dòng tiền của ngƣời dân sẽ tập trung vào ngân hàng làm cho nền kinh tế giảm kênh huy động vốn.
Khi lãi suất cấp tín dụng cao, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn, dẫn đến sản xuất kinh doanh kém hiệu quả. Cung và cầu về thanh khoản Yêu cầu thanh khoản của một ngân hàng có thể đƣợc xem xét bằng mô hình cung - cầu về thanh khoản.