Giải pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư phát triển việt nam

Rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng mà Ngân… 70 trang · Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Tống Thị Mỹ Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hải Nam
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng của Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÁC NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG
• 1.1. Tổng quan về rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng
• 1.2. Khái niệm về rủi ro tác nghiệp
• 1.3. Các loại hình rủi ro tác nghiệp
• 1.4. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng
• 1.5. Phương pháp đo lường rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng
• 1.6. Hậu quả của rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng
• 1.7. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 1.8. Các nghiên cứu liên quan nước ngoài
• 1.9. Các nghiên cứu liên quan trong nước
• 1.10. Bài học kinh nghiệm về hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng của Ngân hàng Thương mại
• 1.11. Thực trạng rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 1.12. Bài học cho các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 1.13. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO TÁC NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ & PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.3. Cơ cấu tổ chức hoạt động của Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.4. Loại hình kinh doanh của Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.5. Kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam giai đoạn 2020 – 2022
• 2.6. Thực trạng rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.7. Mô hình tổ chức quản lý rủi ro tác nghiệp tại Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.8. Nhiệm vụ, chức năng của các bộ phận
• 2.9. Quy trình thực hiện công tác hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.10. Tình hình thực tế về công tác hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.11. Các công cụ giúp hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.11.1. Công cụ báo cáo dấu hiệu rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng
• 2.11.2. Công cụ quản lý rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng
• 2.12. Đánh giá về quá trình thực hiện công tác hạn chế rủi ro tác nghiệp tại Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 2.12.1. Kết quả đạt được
• 2.12.2. Một số hạn chế tồn tại
• 2.12.3. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế tồn tại
• 2.13. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TÁC NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ & PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam đến năm 2025
• 3.1.1. Định hướng chung về hoạt động và phát triển đến năm 2025
• 3.1.2. Định hướng phát triển công tác hạn chế rủi ro tác nghiệp của hệ thống Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam đến năm 2025
• 3.2. Một số giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam
• 3.2.1. Cải thiện chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.2. Hoàn thiện công tác kiểm tra, giám sát
• 3.2.3. Nâng cao nhận thức về văn hóa quản lý rủi ro tác nghiệp
• 3.2.4. Hoàn chỉnh bộ máy quản lý rủi ro tác nghiệp
• 3.2.5. Xây dựng hoàn chỉnh khung pháp lý, các văn bản, quy trình, quy định
• 3.2.6. Chủ động đầu tư, cải tiến đối với hệ thống công nghệ thông tin
• 3.2.7. Giải pháp phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro tác nghiệp
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp trong tín dụng

Rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng mà Ngân hàng TMCP Đầu tư & Phát triển Việt Nam (BIDV) phải đối mặt. Việc hiểu rõ về rủi ro này và các giải pháp hạn chế là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng. Các ngân hàng thương mại cần có những biện pháp cụ thể nhằm giảm thiểu rủi ro, từ đó bảo vệ lợi ích của khách hàng và ngân hàng.

1.1. Khái niệm về rủi ro tác nghiệp trong tín dụng

Rủi ro tác nghiệp là nguy cơ tổn thất phát sinh từ các quy trình, con người và hệ thống nội bộ không đạt yêu cầu. Theo Hiệp ước Basel II, rủi ro này bao gồm cả rủi ro pháp lý nhưng không bao gồm rủi ro chiến lược và rủi ro uy tín.

1.2. Tầm quan trọng của việc hạn chế rủi ro tác nghiệp

Hạn chế rủi ro tác nghiệp không chỉ bảo vệ ngân hàng khỏi tổn thất tài chính mà còn nâng cao uy tín và sự tin tưởng của khách hàng. Điều này giúp ngân hàng duy trì vị thế cạnh tranh trong thị trường.

II. Những thách thức trong quản lý rủi ro tác nghiệp tại BIDV

Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, BIDV phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro tác nghiệp. Các yếu tố như sự gia tăng khối lượng giao dịch, sự phức tạp của quy trình và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ thông tin đã tạo ra áp lực lớn cho ngân hàng.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tác nghiệp

Rủi ro tác nghiệp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như gian lận nội bộ, thiếu sót trong quy trình kiểm tra, và sự không tuân thủ các quy định của ngân hàng.

2.2. Hậu quả của rủi ro tác nghiệp

Hậu quả của rủi ro tác nghiệp có thể dẫn đến tổn thất tài chính lớn, ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng và gây ra sự mất lòng tin từ phía khách hàng.

III. Phương pháp cải thiện quản lý rủi ro tác nghiệp tại BIDV

Để hạn chế rủi ro tác nghiệp, BIDV cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc cải thiện quy trình làm việc, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đầu tư vào công nghệ thông tin là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải thiện quy trình làm việc

Cần thiết phải rà soát và hoàn thiện các quy trình làm việc để đảm bảo tính hiệu quả và an toàn trong hoạt động tín dụng.

3.2. Đầu tư vào công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin hiện đại sẽ giúp ngân hàng tự động hóa quy trình, giảm thiểu sai sót và nâng cao khả năng giám sát rủi ro.

IV. Ứng dụng thực tiễn các giải pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp

Việc áp dụng các giải pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp tại BIDV đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Ngân hàng đã cải thiện đáng kể hiệu quả hoạt động và giảm thiểu tổn thất do rủi ro tác nghiệp.

4.1. Kết quả đạt được từ các giải pháp

Các giải pháp đã giúp BIDV giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động, từ đó tăng cường sự tin tưởng của khách hàng.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

BIDV đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá trong việc quản lý rủi ro tác nghiệp, từ đó có thể áp dụng cho các hoạt động trong tương lai.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho BIDV

Trong bối cảnh ngày càng nhiều rủi ro tác nghiệp, BIDV cần tiếp tục cải thiện các giải pháp quản lý rủi ro. Định hướng phát triển bền vững và an toàn sẽ giúp ngân hàng duy trì vị thế cạnh tranh trong ngành.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

BIDV cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực quản lý rủi ro để đáp ứng tốt hơn với các thách thức trong tương lai.

5.2. Tầm nhìn dài hạn cho hoạt động tín dụng

Tầm nhìn dài hạn sẽ giúp BIDV xây dựng một hệ thống tín dụng an toàn và hiệu quả, từ đó tạo ra giá trị bền vững cho ngân hàng và khách hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống tài chính - ngân hàng Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc với sự đa dạng hóa của các sản phẩm, dịch vụ tài chính hiện đại. Đi kèm với sự gia tăng mạnh mẽ về quy mô và khối lượng giao dịch là môi trường hoạt động ngày càng phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao. Thực tế ngành tài chính - ngân hàng tại Việt Nam cho thấy nhiều ngân hàng thương mại (NHTM) trong thời gian dài chỉ tập trung nguồn lực vào việc quản trị rủi ro tín dụng (RRTD) và rủi ro thị trường (RRTT) mà chưa chú trọng đúng mức đến rủi ro tác nghiệp (RRTN), đặc biệt là rủi ro xuất phát từ yếu tố con người và đạo đức nghề nghiệp của nhân viên. Điều này đã dẫn đến hàng loạt vụ đại án kinh tế gây tổn thất nặng nề về tài chính và uy tín.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) là một trong những ngân hàng tiên phong áp dụng việc phân loại rủi ro theo Hiệp ước Basel II thành ba nhóm chính (rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro tác nghiệp). Mặc dù đã có nhiều nỗ lực xây dựng khung quản trị rủi ro, BIDV vẫn để phát sinh các sự cố sai phạm nghiêm trọng trên thực tế, tiêu biểu là vụ án xảy ra tại chi nhánh Tây Sài Gòn do nguyên Trưởng phòng Quan hệ khách hàng vi phạm quy định cho vay của tổ chức tín dụng. Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về giải pháp hạn chế RRTN trong hoạt động cấp tín dụng tại Việt Nam vẫn còn tương đối hạn chế về số lượng và tính toàn diện. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại BIDV là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Phân tích và đánh giá thực trạng rủi ro tác nghiệp cũng như công tác hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam giai đoạn 2020 – 2022.
2. Đề xuất hệ thống các giải pháp có tính khả thi nhằm hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại BIDV trong giai đoạn mới.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua hai câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Thực trạng về rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại BIDV như thế nào? Ngân hàng đã thực hiện những biện pháp gì để hạn chế rủi ro này? Công tác hạn chế rủi ro còn tồn đọng những hạn chế gì và nguyên nhân do đâu?
2. Những giải pháp và khuyến nghị nào cần được đề ra nhằm nâng cao hiệu quả hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại BIDV trong giai đoạn tiếp theo?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV).
• Phạm vi thời gian: Số liệu và thực tiễn hoạt động được khảo sát, phân tích trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng khung lý thuyết chuẩn mực của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS 2006). Theo Hiệp ước Basel II, rủi ro tác nghiệp được định nghĩa là nguy cơ tổn thất do các quy trình, con người và hệ thống nội bộ không đạt yêu cầu hoặc không hoạt động, hoặc do các sự kiện bên ngoài gây ra. Định nghĩa này bao gồm cả rủi ro pháp lý nhưng loại trừ rủi ro chiến lược và rủi ro uy tín. Theo chuẩn mực Basel II, các loại hình RRTN được phân chia thành 7 nhóm: gian lận nội bộ; gian lận từ bên ngoài; quy trình quản lý; hoạt động của hệ thống công nghệ thông tin; sản phẩm và chất lượng dịch vụ; an toàn và văn hóa lao động; các yếu tố tự nhiên.

Về phương pháp đo lường vốn cho RRTN, tác giả viện dẫn ba phương pháp chuẩn hóa theo Basel II:

• Phương pháp Chỉ số Cơ bản (Basic Indicator Approach - BIA): Vốn yêu cầu được tính bằng tỷ lệ cố định $\alpha = 15%$ nhân với lợi nhuận gộp bình quân dương hàng năm của ba năm trước liền kề.
• Phương pháp Tiêu chuẩn (Standardised Approach - TS/SA): Lợi nhuận gộp bình quân được phân chia theo từng lĩnh vực kinh doanh và nhân với hệ số $\beta$ tương ứng (dao động từ 12% đến 18%).
• Phương pháp Đo lường Nâng cao (Advanced Measurement Approach - AMA): Sử dụng hệ thống đo lường nội bộ dựa trên ba kỹ thuật gồm phương pháp phân bổ tổn thất (dữ liệu quá khứ), phương pháp phân tích tình huống (sự kiện tương lai) và phương pháp chấm điểm kiểm soát nội bộ.

Bên cạnh đó, văn bản tích hợp ma trận đánh giá rủi ro tác nghiệp của KPMG (2007) đo lường mức độ rủi ro thông qua công thức tích số giữa tần suất xảy ra lỗi sai (thang điểm 1 đến 5) và mức độ ảnh hưởng của tổn thất (thang điểm 1 đến 5), xác định 4 mức độ: thấp (1-4 điểm), trung bình (5-8 điểm), đáng kể (9-12 điểm) và nghiêm trọng (15-25 điểm).

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính làm phương pháp tiếp cận chủ đạo:

• Phương pháp thu thập và tổng hợp dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu được trích xuất từ các báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên, báo cáo tỷ lệ an toàn vốn của BIDV giai đoạn 2020 – 2022; các thông tin từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 13/2018/TT-NHNN, Thông tư 11/2021/TT-NHNN); dữ liệu từ Tổng cục Thống kê, Tạp chí Ngân hàng và các đề tài nghiên cứu đã công bố.
• Phương pháp phân tích và so sánh: Thống kê mô tả, đối chiếu số liệu tài chính, chỉ tiêu an toàn vốn và các sự kiện rủi ro qua các năm nhằm nhận diện biến động và mức độ ảnh hưởng của RRTN.
• Phương pháp diễn dịch và tổng hợp: Làm rõ cơ sở lý luận từ các văn bản quốc tế và trong nước, phân tích các nguyên nhân tồn tại trong quy trình cấp tín dụng để diễn dịch thành các giải pháp phù hợp với thực tiễn tại BIDV.
• Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study): Phân tích bài học kinh nghiệm từ các đại án ngân hàng tại Việt Nam (vụ Ngân hàng SCB và Vạn Thịnh Phát) và các vụ án an ninh thông tin quốc tế để đúc kết bài học kiểm soát rủi ro.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về RRTN trong hoạt động tín dụng ngân hàng, bao gồm khái niệm, nguyên nhân, phương pháp đo lường và hậu quả. Tác giả phân tích các nguyên nhân cốt lõi gây ra RRTN như sự yếu kém trong đạo đức nhân viên, sai sót trong khâu đào tạo và tuyển dụng, cơ sở bảo mật hồ sơ chưa bảo đảm, quan hệ thân thích trong hội đồng tín dụng, gian lận từ hồ sơ tài sản bảo đảm của khách hàng và lỗi kỹ thuật trong hệ thống công nghệ tính toán lãi suất. Hậu quả của RRTN được chỉ rõ trên các mặt: gây tổn thất vốn trực tiếp, làm phát sinh nợ xấu, kéo theo kiện tụng tranh chấp tài sản bảo đảm, gia tăng chi phí pháp lý và làm gián đoạn hệ thống Core banking.

Chương này tổng thuật 3 công trình nghiên cứu quốc tế (Hussain, 2000; Moosa, 2007; Xu, 2017) và 7 luận văn nghiên cứu trong nước (Trần Đỗ Nhật Uyên, 2021; Lê Quốc Nam, 2020; Nguyễn Đức Thường, 2020; Lưu Kim Ái, 2012; Trần Châu Ngân, 2014; Trương Quỳnh Anh, 2014; Trịnh Quốc Trung và Phạm Thu Thủy, 2016). Đồng thời, tác giả tổng hợp số liệu thực tiễn về 10 đại án liên quan đến RRTN và phân tích thống kê 50 vụ án RRTN giai đoạn 2020 – 2022 theo dữ liệu từ Tạp chí Ngân hàng.

STT	Tên vụ án điển hình	Ngành/Lĩnh vực
1	Vụ án tham nhũng tại Vinalines	Giao thông
2	Vụ tham nhũng tại Công ty Cho thuê tài chính 2 (thuộc Agribank)	Ngân hàng
3	Vụ án kinh tế tại Công ty Dệt kim Phương Đông và Agribank TP.HCM	Ngân hàng
4	Vụ án kinh tế tại Sở quản lý kinh doanh vốn và ngoại tệ (Agribank)	Ngân hàng
5	Vụ lừa đảo tại Công ty CP Chế biến thực phẩm Phương Nam và các ngân hàng	Ngân hàng
6	Vụ án tham nhũng tại BIDV chi nhánh Đắk Nông	Ngân hàng
7	Vụ lợi dụng chức vụ quyền hạn tại Vietinbank	Ngân hàng
8	Vụ án kinh tế tại ACB liên quan đến “bầu” Kiên	Ngân hàng
9	Vụ cố ý làm trái, thiếu trách nhiệm tại chi nhánh Nam Hà Nội (Agribank)	Ngân hàng
10	Vụ tham nhũng tại Tập đoàn Vinashin	Giao thông

Thống kê cho thấy có 8/10 đại án phát sinh trong lĩnh vực ngân hàng. Về cấu trúc thiệt hại theo thủ đoạn của các bị cáo trong 50 vụ án rủi ro tác nghiệp giai đoạn 2020 – 2022:

Thủ đoạn của các bị cáo	Số vụ án	Tỷ lệ số vụ (%)	Số tiền thiệt hại (Triệu đồng)	Tỷ lệ thiệt hại (%)
Lập hồ sơ giả, chữ ký, con dấu giả	16	32%	10.180	89,0%
Lợi dụng lòng tin của người khác	17	34%	Số liệu chi tiết theo vụ	Phần còn lại
Lợi dụng quản lý tài sản bảo đảm	5	10%	Số liệu chi tiết theo vụ	Phần còn lại
Thủ đoạn khác	12	24%	Số liệu chi tiết theo vụ	Phần còn lại
Tổng cộng	50	100%	10.284	100%

Số liệu phản ánh hành vi lập hồ sơ, làm giả chữ ký và con dấu chỉ chiếm 32% tổng số vụ nhưng gây thiệt hại tới 10.180 triệu đồng (tương đương 89% tổng giá trị tổn thất của 50 vụ việc). Chương 1 cũng phân tích bài học từ vụ án Vạn Thịnh Phát - SCB liên quan đến việc hối lộ 5,2 triệu USD để sửa đổi báo cáo thanh tra và che giấu sai phạm cấp tín dụng, cùng bài học an ninh mạng từ vụ trộm cước thẻ ATM quốc tế chiếm đoạt hơn 40 triệu USD tại 26 quốc gia do lỗ hổng công nghệ thẻ từ.

Chương 2: Thực trạng rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Chương 2 trình bày tổng quan về BIDV: thành lập ngày 26/4/1957 (tiền thân là Ngân hàng Kiến thiết Việt Nam), chuyển đổi sang mô hình TMCP ngày 27/04/2012, niêm yết trên HOSE ngày 24/01/2014. Mạng lưới tính đến thời điểm nghiên cứu gồm Trụ sở chính tại Tháp BIDV (194 Trần Quang Khải, Hà Nội), 190 chi nhánh trong nước, 1 chi nhánh nước ngoài, 871 phòng giao dịch và hơn 400 máy ATM. Cơ cấu quản trị gồm Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị (10 thành viên, có 01 ủy viên độc lập), Ban điều hành (01 Tổng Giám đốc, 08 Phó Tổng Giám đốc và 03 thành viên khác).

Tác giả phân tích kết quả kinh doanh và chất lượng tín dụng giai đoạn 2020 – 2022 thông qua các số liệu báo cáo tài chính:

Chỉ tiêu tài chính	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022	Tăng/Giảm 2022 so với 2021 (%)
Dư nợ cuối kỳ (không gồm TPDN - Tỷ đồng)	-	-	1.222	+12,4%
Lợi nhuận trước thuế (Tỷ đồng)	-	-	23.009	+69,83% (+9.461 tỷ đồng)
Lợi nhuận sau thuế (Tỷ đồng)	-	-	7.420	+69,9%
Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA)	0,48%	0,66%	0,95%	+0,29%
Tỷ suất sinh lời trên vốn CSH (ROE)	9,18%	13,10%	19,34%	+6,24%
Tỷ lệ nợ xấu (theo TT 11/2021/TT-NHNN)	1,54%	0,81%	0,96%	+0,15% (dưới trần NHNN 1,6%)

Về mô hình tổ chức quản trị RRTN, BIDV thiết lập cấu trúc 3 tuyến bảo vệ. Khối Quản lý rủi ro gồm 3 ban chuyên môn: Ban Quản lý rủi ro tín dụng, Ban Quản lý rủi ro tác nghiệp và thị trường, Ban Quản lý tín dụng; bên cạnh các Phòng Quản lý rủi ro tại chi nhánh.

Quy trình quản lý RRTN trong hoạt động tín dụng tại BIDV gồm 4 bước:

1. Nhận dạng rủi ro: Đơn vị tự rà soát, theo dõi sai sót của cán bộ; Khối quản lý rủi ro rà soát giao dịch bất thường trên hệ thống phần mềm đối với từng sản phẩm tín dụng và hạ tầng công nghệ; ghi nhận báo cáo từ kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập.
2. Đo lường, đánh giá rủi ro: Kết hợp phương pháp định tính và định lượng; sử dụng ma trận điểm số rủi ro tính toán dựa trên tần suất phát sinh và mức độ tổn thất thực tế.
3. Sử dụng các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu: Chuẩn hóa quy trình cấp tín dụng, luân chuyển và đào tạo cán bộ, mua bảo hiểm chuyển giao rủi ro, rút giảm quy mô các phân khúc nghiệp vụ tiềm ẩn rủi ro vượt mức chấp nhận.
4. Giám sát rủi ro: Thiết lập kênh báo cáo định kỳ và đột xuất, kiểm tra nội bộ, so sánh số liệu giữa các kỳ để xử lý kịp thời các dấu hiệu rủi ro nghiêm trọng.

Về vốn yêu cầu cho RRTN theo quy định tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, bảng số liệu của BIDV ghi nhận:

Chỉ tiêu (Đơn vị: Tỷ đồng)	Riêng lẻ 2020	Hợp nhất 2022
Chỉ số thu nhập lãi thuần (IC)	34.221	-
Vốn yêu cầu cho RRTN	-	10.533

BIDV đã triển khai các công cụ kiểm soát gồm: Tự đánh giá và kiểm soát rủi ro tác nghiệp (RCSA); Bộ chỉ số đo lường rủi ro trọng yếu (KRI); Cơ sở dữ liệu thu thập sự kiện tổn thất rủi ro tác nghiệp (LDC); Sơ đồ hóa quy trình nghiệp vụ; Kế hoạch duy trì hoạt động kinh doanh liên tục nhằm ứng phó các biến cố ngoại cảnh. Tác giả chỉ ra các hạn chế còn tồn đọng: một số văn bản quy trình còn chồng chéo, công tác kiểm tra giám sát có nơi chưa độc lập, hệ thống công nghệ thông tin đôi lúc còn phát sinh lỗi xử lý và nhận thức văn hóa rủi ro của cán bộ cơ sở chưa đồng đều.

Chương 3: Một số giải pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Chương 3 nêu rõ định hướng phát triển của BIDV đến năm 2025: nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo chuẩn mực Basel III và duy trì hệ thống an toàn, kiểm soát nợ xấu. Trên cơ sở thực trạng tại Chương 2, tác giả đề xuất 7 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Cải thiện chất lượng nguồn nhân lực: Chuẩn hóa khâu tuyển dụng, đánh giá năng lực cán bộ tín dụng theo vị trí công việc; tăng cường bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp; xử lý nghiêm các trường hợp bổ nhiệm có yếu tố quan hệ thân thích trong hội đồng tín dụng và phòng tín dụng.
2. Hoàn thiện công tác kiểm tra, giám sát: Tăng cường hoạt động kiểm toán nội bộ độc lập; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dấu hiệu sai phạm tín dụng; kiểm soát chặt chẽ quá trình thẩm định hồ sơ, định giá tài sản bảo đảm và giám sát vốn sau giải ngân.
3. Nâng cao nhận thức về văn hóa quản lý rủi ro tác nghiệp: Phổ biến văn hóa tuân thủ đến toàn thể nhân viên; đưa tiêu chí tuân thủ quy trình RRTN vào đánh giá hiệu quả công việc định kỳ.
4. Hoàn chỉnh bộ máy quản lý rủi ro tác nghiệp: Kiện toàn mô hình 3 tuyến bảo vệ; phân định rành mạch chức năng, nhiệm vụ giữa Ban Quản lý rủi ro tín dụng và Ban Quản lý rủi ro tác nghiệp và thị trường; tối ưu hóa phối hợp giữa Hội sở chính và các chi nhánh.
5. Xây dựng hoàn chỉnh khung pháp lý, các văn bản, quy trình, quy định: Rà soát, chuẩn hóa toàn bộ văn bản chế độ nội bộ; loại bỏ các quy định chồng chéo gây kẽ hở; cập nhật chặt chẽ quy trình công chứng, thế chấp và đăng ký giao dịch bảo đảm nhằm tránh tranh chấp pháp lý.
6. Chủ động đầu tư, cải tiến đối với hệ thống công nghệ thông tin: Nâng cấp hệ thống Core banking; tối ưu hóa phần mềm xử lý tác nghiệp để hạn chế lỗi tính sai lãi suất, kỳ hạn nợ; tăng cường bảo mật thông tin dữ liệu khách hàng; triển khai các công cụ giám sát giao dịch bất thường tự động.
7. Triển khai các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro: Sử dụng công cụ chuyển giao rủi ro thông qua mua bảo hiểm nghiệp vụ; xây dựng và thường xuyên diễn tập các phương án ứng phó duy trì hoạt động kinh doanh liên tục trước các sự cố bất khả kháng.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu, khóa luận đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh và hệ thống hóa thực trạng công tác kiểm soát RRTN trong hoạt động tín dụng tại BIDV giai đoạn 2020 – 2022:

• Chứng minh thực trạng quản trị rủi ro thông qua các chỉ số tài chính xác thực: Vốn yêu cầu cho RRTN hợp nhất của BIDV theo Thông tư 41 đạt mức 10.533 tỷ đồng vào năm 2022; tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức 0,96%, bảo đảm mục tiêu dưới 1,6% của Ngân hàng Nhà nước; các chỉ số hiệu quả kinh doanh có sự tăng trưởng với LNTT năm 2022 đạt 23.009 tỷ đồng (tăng 69,83%), ROA đạt 0,95% và ROE đạt 19,34%.
• Phân tích cơ cấu và mức độ nghiêm trọng của RRTN trong ngành ngân hàng thông qua dữ liệu thực nghiệm: 80% đại án kinh tế liên quan đến RRTN thuộc lĩnh vực ngân hàng; thủ đoạn lập hồ sơ, làm giả con dấu và chữ ký chiếm tới 89% tổng thiệt hại tài chính trong 50 vụ án được khảo sát.
• Phân tích chi tiết quy trình quản lý 4 bước và bộ công cụ nhận diện rủi ro hiện hành tại BIDV gồm RCSA, KRI, LDC và sơ đồ hóa quy trình.

Về mặt đóng góp so với các nghiên cứu trước, tác giả tự nêu: Khóa luận đã hệ thống hóa các nhân tố tác động đến RRTN trong hoạt động cấp tín dụng của BIDV, xác định cụ thể các tiêu chí đo lường cho từng biến số rủi ro tác nghiệp, đồng thời cập nhật dữ liệu vận hành thực tế giai đoạn 2020 – 2022 gắn với Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 13/2018/TT-NHNN và định hướng Basel III. Kết quả này giúp ngân hàng định hình rõ khung giải pháp từ nhân sự, bộ máy, công nghệ đến văn hóa rủi ro để hoàn thiện chiến lược kinh doanh an toàn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi tiếp cận dữ liệu:

• Nguồn dữ liệu sử dụng trong bài chủ yếu là dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thường niên, báo cáo tỷ lệ an toàn vốn công khai của BIDV và các tài liệu thống kê chuyên ngành; chưa có điều kiện thu thập dữ liệu sơ cấp qua khảo sát bảng hỏi diện rộng đối với toàn bộ cán bộ tín dụng trong hệ thống.
• Nghiên cứu tập trung đánh giá ở quy mô toàn hệ thống BIDV nói chung, chưa đi sâu phân tích đối chiếu sự khác biệt về mức độ tổn thất RRTN giữa các khối khách hàng (khách hàng bán lẻ so với khách hàng doanh nghiệp) hoặc giữa các vùng địa bàn chi nhánh khác nhau.
• Về mặt định lượng, việc đo lường vốn cho RRTN mới dừng ở phương pháp chỉ số theo Thông tư 41 và dữ liệu công bố của ngân hàng, chưa xây dựng mô hình định lượng chuyên sâu theo phương pháp AMA do hạn chế trong việc tiếp cận cơ sở dữ liệu tổn thất nội bộ chi tiết.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng chuỗi thời gian nghiên cứu sau năm 2022; thực hiện khảo sát thực nghiệm đối với đội ngũ cán bộ tác nghiệp tín dụng để lượng hóa các yếu tố tâm lý, đạo đức nghề nghiệp; hoặc nghiên cứu ứng dụng phương pháp đo lường vốn rủi ro tác nghiệp chuẩn hóa mới theo khung hiệp ước Basel III.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Quản trị rủi ro tài chính: Có thể tham khảo cơ sở lý luận về Basel II, phương pháp tính vốn RRTN (BIA, TS, AMA), khung ma trận rủi ro KPMG và cách thức tiếp cận, phân tích số liệu tài chính thực tế của một ngân hàng thương mại quy mô lớn.
• Người nghiên cứu thực hiện các đề tài tương tự: Khóa luận cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về tổng quan nghiên cứu trước đây (trong và ngoài nước), phương pháp luận phân tích thực trạng quản trị rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng, cấu trúc mô hình 3 tuyến bảo vệ và hệ thống công cụ nhận diện rủi ro (RCSA, KRI, LDC).
• Cán bộ quản lý rủi ro và cán bộ tín dụng tại các NHTM: Có thể tham khảo quy trình 4 bước nhận dạng - đo lường - giảm thiểu - giám sát, bảng chỉ số KRI thực tế và các bài học kinh nghiệm rút ra từ các sai phạm điển hình trong quản lý tài sản bảo đảm và hồ sơ tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo số liệu thống kê trong khóa luận, thủ đoạn phạm tội nào gây thiệt hại tài chính nghiêm trọng nhất trong các vụ án rủi ro tác nghiệp giai đoạn 2020 – 2022? Theo Bảng 1.5 trích xuất từ Tạp chí Ngân hàng (2022), thủ đoạn "Lập hồ sơ giả, chữ ký, con dấu giả" chiếm 16 vụ trên tổng số 50 vụ án được nghiên cứu (tỷ lệ 32%), nhưng gây thiệt hại lên tới 10.180 triệu đồng trên tổng số 10.284 triệu đồng thiệt hại, chiếm 89,0% tổng số tiền thất thoát do rủi ro tác nghiệp gây ra.

2. Quy trình thực hiện công tác hạn chế rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại BIDV gồm những bước nào? Quy trình tại BIDV gồm 4 bước chuẩn hóa: Bước 1 là Nhận dạng rủi ro (rà soát quy chế, ghi nhận sai sót cán bộ, theo dõi giao dịch bất thường qua phần mềm và đánh giá sản phẩm mới); Bước 2 là Đo lường, đánh giá rủi ro (kết hợp định tính và định lượng qua ma trận điểm rủi ro dựa trên tần suất và mức độ tổn thất); Bước 3 là Sử dụng các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro (tuân thủ quy trình cấp tín dụng, luân chuyển bố trí cán bộ, mua bảo hiểm, chuyển hướng hoạt động rủi ro cao); Bước 4 là Giám sát rủi ro (theo dõi qua báo cáo, kiểm tra nội bộ và dữ liệu biến động giữa các kỳ).

3. Chỉ số Vốn yêu cầu cho rủi ro tác nghiệp hợp nhất của BIDV vào năm 2022 đạt mức bao nhiêu theo quy định của Ngân hàng Nhà nước? Theo Bảng 2.2 trích từ Báo cáo công bố thông tin về tỷ lệ an toàn vốn ngày 31/12/2022 của BIDV căn cứ theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Vốn yêu cầu cho rủi ro tác nghiệp hợp nhất của BIDV đạt mức 10.533 tỷ đồng.

4. Khối Quản lý rủi ro tại BIDV có cơ cấu tổ chức gồm những ban chuyên môn nào? Khối Quản lý rủi ro tại BIDV gồm 3 ban chức năng chính: Ban Quản lý rủi ro tín dụng, Ban Quản lý rủi ro tác nghiệp và thị trường, và Ban Quản lý tín dụng. Khối này chịu trách nhiệm xây dựng chính sách, quy trình và đưa ra cảnh báo sớm về các nhóm rủi ro tín dụng, rủi ro tác nghiệp và rủi ro thị trường.

5. Khóa luận phân tích bài học kinh nghiệm gì từ đại án Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) và Vạn Thịnh Phát? Bài học được rút ra là ngân hàng cần thiết lập cơ chế kiểm soát, thanh tra độc lập ngay từ các khâu thẩm định ban đầu. Hệ thống cảnh báo rủi ro phải được xây dựng khoa học, chuẩn mực, đồng thời mô hình thanh tra - kiểm toán nội bộ phải đủ độc lập và có thẩm quyền mạnh nhằm ngăn chặn hành vi thao túng quy trình tín dụng, hối lộ thanh tra để làm sai lệch các chỉ tiêu nợ xấu và an toàn vốn.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Tống Thị Mỹ Duyên đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về rủi ro tác nghiệp theo chuẩn mực Basel II và quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Nghiên cứu phân tích sâu sắc thực trạng kiểm soát rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng tại BIDV giai đoạn 2020 – 2022 thông qua số liệu tài chính xác thực, quy trình vận hành 4 bước và bộ công cụ đo lường RCSA, KRI, LDC. Trên cơ sở chỉ rõ những kẽ hở về nhân lực, quy trình và công nghệ thông tin, tác giả đã đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp có tính ứng dụng thực tiễn cao, hỗ trợ BIDV củng cố hệ thống kiểm soát nội bộ và chuẩn bị lộ trình áp dụng chuẩn mực Basel III.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, tác giả đã giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu, trong đó trình bày về tính cấp thiết của đề tài, tình hình nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu. Những định hướng nêu trên là cơ sở để tác giả trình bày khóa luận này ở những chương tiếp theo. 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÁC NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG 1. Tổng quan về rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng 1.

Khái niệm về rủi ro tác nghiệp Rủi ro tác nghiệp là loại rủi ro phát sinh do yếu tố con người, đạo đức nghề nghiệp, sự yếu kém, chậm phát triển trong hệ thống công nghệ thông tin của đơn vị, sự sơ hở, yếu kém trong các quy định nghiệp vụ, hoặc từ những yếu tố bên ngoài. Theo Hiệp ước Basel II (BCBS 2006) thì “Rủi ro tác nghiệp được định nghĩa là nguy cơ tổn thất do các quy trình, con người và hệ thống nội bộ không đạt yêu cầu hoặc không hoạt động hay do các sự kiện bên ngoài. Khái niệm rủi ro tác nghiệp bao gồm rủi ro pháp lý nhưng không bao gồm rủi ro chiến lược và rủi ro uy tín doanh nghiệp”. Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả chỉ đề cập đến rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng.

Các loại hình rủi ro tác nghiệp Một số loại hình rủi ro tác nghiệp theo Uỷ ban Basel II cảnh báo bao gồm những loại như sau:  Rủi ro liên quan đến hành vi gian lận xuất phát từ nội bộ Ngân hàng  Rủi ro liên quan đến hành vi gian lận xuất phát từ bên ngoài  Rủi ro liên quan đến quy trình quản lý  Rủi ro liên quan đến quá trình hoạt động của hệ thống công nghệ thông tin  Rủi lo liên quan đến sản phẩm, chất lượng dịch vụ  Rủi ro liên quan đến an toàn, văn hóa lao động  Rủi ro liên quan đến yếu tố tự nhiên 7 1. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tác nghiệp trong hoạt động tín dụng Cũng theo Basel II thì RRTN gồm các nhóm nguyên nhân như sau: Gian lận bên trong nội bộ: Rủi ro này xảy ra khi xuất hiện các hành động cố ý gian lận, biển thủ tài sản hoặc không chấp hành các quy định của pháp luật, của ngân hàng. Thiếu hoạt động rà soát, kiểm tra đánh giá định kỳ về mô hình tổ chức hoạt động, bộ máy làm việc, cơ cấu tổ chức bộ phận nghiệp vụ tín dụng của ngân hàng. Quá trình đào tạo, đánh giá năng lực các cán bộ chưa chuyên nghiệp; trình độ học vấn, chuyên ngành chưa đáp ứng tiêu chuẩn; kinh nghiệm làm việc thực tế, kết quả hoàn thành công việc không đạt yêu cầu; không tuân thủ, chấp hành các quy định về quy trình cấp tín dụng; một số cán bộ có bằng cấp và năng lực chưa phù hợp với vị trí công việc được bố trí.

Chính sách tuyển dụng, bổ nhiệm, bố trí vị trí làm việc dành cho các bộ nhân viên chưa hợp lý dẫn đến tình trạng cán bộ nhân viên làm việc quá năng lực, khả năng thực có. Điều kiện nơi làm việc không đảm bảo tính bảo mật: nơi lưu trữ hồ sơ chưa an toàn có thể dẫn đến việc thất lạc hồ sơ, giấy tờ hồ sơ tín dụng, bị đánh cắp thông tin khách hàng hoặc mất tài sản. Cơ sở vất chất chưa đảm bảo yêu cầu về môi trường, không gian, công cụ, hệ thống cảnh báo an toàn như: thiết bị phòng cháy chữa cháy, thiết bị liên lạc với cơ quan bảo đảm an toàn,… sẽ gây ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc của cán bộ tín dụng.