CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE DE, KE BẢO VE BO SONG 1.1 Tổng quan về dé, kè bảo vệ bờ sông LLI_ Khái niệm về công trình bảo vệ bờ sông, suất Céng trình bảo vệ bờ là các công trình (lâu dai hay tạm thời) được bổ trí để bào vệ bờ xông chẳng xéi lờ và hưởng dòng chay theo tuyển chính tị đã vạch, Cae công trình bảo vệ bờ Li một hợp phần quan trong trong hệ thông công trình thủy lợi, các công trình bảo vệ bờ được xây dựng dé bảo vệ bở sông, bờ biển khỏi những, tác động phá hoại của dòng chảy trong sông hoặc dòng chảy ven bién va tác động của sóng gió. Ngoài hệ thống đê được xây dựng dé bảo vệ các vùng đất khỏi bị ngập bởi nước lũ và thủy triểu thì các công trình bảo vệ bờ cũng có một vai trò quan trọng trong việc bảo. v6 các khu din cư và khu kinh tế. Đặc biệt trong những năm trở lại đây, do tác động của biển đổi khí hậu toàn cầu, do sự hoạt động phát triển kinh tế mạnh mẽ thì các quy luật về sóng gió, đồng chảy.
cũng đã có nhiều dấu hiệu thay đổi và có những dấu hiệu thay đổi bat lợi, đe dọa đến an toàn các khu vực dan cư và kinh tế. Từ thực tế cho. thấy cỏ những đoạn bờ sông, bờ biển dù đã ôn định nhiễu năm nhưng nay lại có những diễn biển phức tạp do sự thay đổi của dòng sông, biển vio đất liễn, sy lin đất của. con người.
Chính vì vậy ma hiện nay các công trình bảo vệ bở ngày được chú trong «quan tim va đầu tư xây đụng 1.12 Giãipháp công trình báo vệ bờ sông Diễn biển lòng sông, bờ sông là một quá trình diễn ra không ngừng, nhưng con người luôn muốn chế ngự đồng sông dé én dinh phát iển. Vi lẽ đ các nhà khoa học trên thé sii về lĩnh vục này đã cổng hiển cho nhân loại nhiễu giải pháp công trình và ph công trình bảo vệ bờ sông. Dac biệt rong những thập niên gin diy do dp lực phát tiễn kinh 1É biển đổi khí hậu diễn biển lòng sông, bở sông cảng diễn ra nghiêm tong, Để xử lý tỉnh hình sat lở bằng cúc giải pháp phòng chống sat lỡ đều phải da trên sự kt hop giữa các giải pháp công tình và phi công tình. Ha giải pháp này luôn gắn bó với nhau không coi trọng giải pháp nào hơn giải pháp nào.
Đối với tình hình cụ t tinh Khánh Hỏa nhận thức trên lại cảng đúng din và cần thiết. Đây cũng là tỉnh thần của Quy chế xử lý sat lở bờ sông bờ biển số 01/2011 QD-TTg ngày 4-1-2011 của Thủ tướng chính phủ, 1.1 Các giải pháp phi công trình Giải pháp đầu tiên lã vige ning cao nhận thức, có thưởng phạt, xử lý những hành vi sai phạm và cuối cùng là xây đựng chính sách cũng là làm cơ sở pháp lý cho việc điều chỉnh hành vi con người vé công tác bảo vệ bở sống, sub Giải pháp thứ bai, theo đối quan trắc thông báo diễn bign sat lớ cảnh báo vùng có nguy sơ xảy ra ạt lỡ cao để người dân có các biện pháp thích hợp phòng tránh giảm thiểu các thiệt hại Giải pháp thứ ba là di đời din ra khỏi khu vực đang xây ra sat lớ nguy hiểm hoặc có nguy cơ sat lở nguy hiểm. Giải pháp thứ tư là kiểm tra ngăn chặn khai thác cát sỏi, khoáng sản xây đựng công. tình nhà cửa sản xuất kinh doanh trái phép, sai phép lâm ảnh hướng hoặc gây ạt lỡ "bờ sông, suối “Giải pháp thứ năm là thiết lập quy rình vận hành mùa lũ các hỗ chứa nướcthuộc lưu ‘vue sông phục vụ thủy lợi hay các mục đích khác.
Giải pháp thứ sáu là trồng tre, trồng sé vet tên các bờ sông khu vực có dân cư sinh sống dé han chế sat lờ ‘Cuéi cùng là phải có định hướng khai thác bền vững lòng va bãi sông Kết quả chính của các giải pháp phi công trinh là phòng nh, ngũn ngửa, hạn chế gây ra sat lở và giảm nhẹ thiệt hại khi sat lở bờ sông, st i gây ra 1.2 Cúc loại giải pháp công trình a)Gi tháp công trình chủ động. “Giải pháp công trình bảo vệ bờ gián tiếp hay còn gọi là giải pháp chủ động, là những giả pháp tác động trực tip vào nhân ổ là nguyên nhân chính gây 1 sat lở bở tại khu cin bảo về, lim giảm độ lớn cấu tríc hay bướng tác dng, đấy hay ái ding chiy không tác động trực tiếp vào bờ như: Tác động trực tiếp vào dòng chảy có vận tốc lớn, sông có ste công phá lớn (ác nhân gây ra xạ lở bử sông) nhằm thay đổi độ lớn hay "hướng di chuyển. Ở nước ta nhóm các giải pháp công trình bảo vệ bờ gián tiếp hay chủ động rất đa dạng, có thể là: Tác loại mé han (Groin): là dạng công trình chặn một phần của dòng chay theo phương ngang, gốc nối với bi, thân vươn ra lòng sông. Công trình dạng mỏ han có tác dung đây trục động lực déng cháy ra xa ba, không dé dong chảy công phá xói lở ba.
`Mö han thường gây x6i sâu lòng sông ở đầu mỗi mỏ han và gây bai lắng giữa các mỏ hin, Trong một số trường hợp các khu bồi giữa các mỏ hàn tạo nên một đường bis mới Dang công trình mo hin được áp dung trên nhiễu sông ở Việt Nam trong đồ áp dụng nhiều ở miễn Bắc và một sé rất ít ở miễn Trung.1 Kè mo han ở bờ biển Cần Giờ, Tp. Hỗ Chi Minh ~ Các loại đập ngdm: ning cao trình hỗ xôi sâu, đập lái dòng, đập khóa .phân bổ lại đồng chảy, giảm bớt lưu lượng, lim chệch hướng ding chày hay ngăn dng chảy tác động vào đoạn bờ dang bị tổn thương ~ Đào kênh mới. mổ rộng lòng dẫn wv. b) Giải pháp công trình bị động Nhóm giải pháp bảo vệ bở trực liếp hay còn gọi là giả pháp công tỉnh bị động, li các loại giải pháp "mặc cho bở sông một lớp áo mới bằng một lại vật liệu có khả năng ching chịu ác động của sóng, của đồng chi.
ốt hơn vật iệu cẫu tạo lòng sông, bờ sông” như kẻ lát mai, tưởng chắn. ~ Kè lát mái (Revetment): là dang công trình gia cố bảo vệ bờ, dùng vat liệu, cấu kiện phủ lên mặt bờ sông và phần đáy sông sắt bờ để ting cường sức chẳng đỡ của đắt bờ đối với sự công phá của dong chảy và các tác nhân gây ra xói sat lở bờ. Dạng kẻ lát mái đượcáp dung trên hầu hết các triển sông có sat lở ở khắp ba miễn Bắc Trung Nam của nước tà ~ Tường đứng bảo vệ: là công trình bảo vệ bờ dạng tường chin đất, Phù hợp với các subi hẹp, suối thoát lĩ trong thành phố không còn đất dé làm mái nghiêng, giống như cdạng kênh mặt cắt hình chữ nhật hay cổng hộp, Hình 1.4 Tường đứng gia cổ bờ sông Đồng Nai, Tam Hiệp, Biên Hòa, Đồng Nai 1. Các kết quả nghiên cứu về nguyên nhân gây sat 1é và biện pháp phòng, chống sat lữ bờ sông ở ViệtNam 21.
Các két quả ng ên cứu về nguyên nhân gây sat lở và biện pháp phòng chống sat lở bi sông trên thổ gi, 6 điều kiện tương đồng Sông ngi là nguồn tải nguyên vô giả đối với nhân lại. đồng sông luôn là cải ni sinh ra, nuôi đường và phát triển các nền văn minh khác nhau. Sông tạo ra nguồn điện năng, tạo điều kiện giao thông thủy, cung cắp nước sinh hoạt vi sản xuất, tao ra cảnh quan môi trường, cung cấp lương thực và (hủy sản. nhưng chính dòng sông cũng diem lại nhiều hiểm họa cho con người như lũ lục 6 nhiễm, xạ lở.
vì vậy để làm "hưng lợi” và “tir hại”, cần thet phải có ác giải pháp công nghệ chỉnh tr sông. quản lý các hoạt động ảnh hưởng không tốt tới ding sông và dai đất ven sông. chỉnh tri sông, nghiên cứu đề xuất các giải pháp công nghệ phòng chống sat lở bir sông, quản lý dai dat ven sông là những môn khoa học chuyên ngành, được sớm phát trên và duy tỉ từ cỗ đến kim, 10 Trên thé giới chỉnh tị sông, xây dựng các công trinh én định dồng sông, bờ sông được quan tâm từ rất sớm, đặc bit là các nỀn văn mình ở các sông lớn như sông Hoàng Hà, sông Dương Tử, sông Rhirte, sông Mississippi, sông Volga Qua thời gian, quan diém về chỉnh trị sông được phân làm 2 dang cơ ban: chỉnh tị, xây dựng công trình bảo vệ bờ sông truyền thống và chỉnh trị, xây dựng công tình bảo ‘vg bở thời hiện đại ~ Theo quan điểm chỉnh ông truyén thống được tiến hành tiên cơ sở đấp ứng các mục iêu thoát lồ, bảo dim giao thông thủy, chống x6i lờ, bồi lắng. với ding sông sau khi dược chỉnh t tương đối thing, ngắn, đồng chảy thông thuận, lưu lượng thoát lũ tăng cao, đê sông được xây đựng ngay mép bir sông dé tận dụng dai đất ven sông.
màu mở nhiều phi sa cho sản xuất. Theo quan diém chỉnh tr sông truyỄn thống nêu trên, ở những đoạn sông cong uốn khúc thường sử dụng biện pháp cắt sông, bịt lạch, ở những đoạn sông ngưỡng cạn hoặc lòng dẫn phúc tạp thường tiễn hành nạo vết, khơi thông, phá ngưỡng cạn dé điều kích thước lòng dẫn phù hợp. đề hiện giải pháp cắt đồng, bit loch đoạn sông cong uốn khúc thường được ứng dụng niu trên th giới vào thể ky 21 Ị Hình 1.5 Sơ đỗ giải pháp chỉnh trị đoạn sông cong uốn khúc. "Để bảo vệ đoạn bờ sông bị sat lở, thường ứng dụng giải pháp bảo vệ trực tiếp như: kẻ gia cổ bis (tạo cho bờ sông một lớp ngoài có khả năng chống xói cao hơn vật liệu cầu ạo lông sông, bờ sông) và bảo vệ gián tiếp (đẩy hay lái dòng chảy không tác động trực tiếp vào bờ) như: kè mỏ han, đập khóa, đập đọc .6 là những dạng kẻ bảo vệ bờ trực ếp (kẻ gia cổ bờ) dang mái nghiêng, dạng tường đứng, bằng các loại vật liệu có khả năng chẳng xối cao hơn nhiễu so với vật liệu Hình L6 Kẻ bảo vệ bở trực tiếp dạng mái nghiêng và dạng tường đứng Hình 1.7 là hình ảnh những công trình bảo vệ bờ gián tiếp bằng các mỏ hàn tách dong chay ra xa bờ, tại một số sông ở Nhật Ban và Hà Lan.
Tình L7 Công trình bảo vệ bờ gián tiếp bằng mỏ hàn ~ Theo quan điểm chỉnh trị sông hiện đại, lấy không gian sống và môi trường văn hóa thích ứng với nước làm trọng tâm, do 46 các công trình chỉnh trị sông thường thân thiện môi trường hơn.