MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Mỗi một tổ chức khi hình thành và phát triển đều cố gắng xây dựng những đặc trưng riêng có của mình từ triết lý tới các chuẩn mực, hoạt động, thê hiện qua các quy phạm và hệ thống giá trị chung nhằm kiểm soát sự tương tác giữa các thành viên trong tổ chức và giữa các thành viên trong tổ chức với những người bên ngoài tổ chức đó. Văn hóa tô chức chính là hệ thống những niềm tin và giá trị chung được xây dựng trong tô chức và hướng dẫn hành vi của các thành viên trong tô chức. Văn hóa tô chức góp phần định hình phong cách của té chức, có tác động tới cách thức tổ chức đạt được mục tiêu đề ra.
Các giá trị được cho là thành phần quan trọng nhất của văn hóa, giúp nhân viên hiéu tô chức đại diện cho điều gì vả điều gì được mong đợi ở họ. Các giá trị được xác định rõ ràng, phù hợp với các hành động và hành vi của lãnh đạo và được dệt thành cấu trúc của tô chức sẽ tạo nền tảng cho văn hóa. Khi nhân viên hiểu, chia sẻ và chấp nhận các giá tri của tổ chức, họ có nhiều kha năng hành động theo cách có lợi nhất cho tô chức và thé hiện hành vi làm việc tùy ý. Chính vì vậy, giá trị trong văn hóa tô chức có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển tô chức.
Trường đại học là một loại hình tổ chức đặc biệt, triển khai các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và chuyên giao tri thức cho xã hội. Trong suốt hai thập kỷ qua, các trường đại học trên toàn thế giới đã phải chịu áp lực ngay càng tăng đối với việc thích ứng các những thay đổi lớn trong thực tiễn xã hội như quá trình hội nhập toàn cầu sâu rộng và nhanh chóng, sự bùng nỗ của cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư, cạnh tranh quốc tế và phân hóa giàu nghèo, biến đổi khí hậu. Các trường đại học hay các cơ sở giáo dục nói chung đều cần có những ứng phó với sự thay đôi của môi trường và đáp ứng được các nhu cầu xã hội cả vê học thuật cũng như mang tới các kiên tạo xã hội tích cực, đôi mới và khởi nghiệp sáng tạo. Điều này chỉ thực hiện được khi nhà trường xác định được chiến lược phát triển và các kế hoạch cụ thê với hệ thong gia tri bền vững trong tô chức.
Hệ thống giá trị hay văn hóa tô chức sẽ giúp định hình vị thé, bản sắc của trường đại học. Văn hóa tổ chức là nguồn lực nội sinh có thể tạo nên sự phát triển bền vững và đột phá cho tổ chức. Khi một tổ chức biết khai thác, vận dụng các yếu tố văn hóa vao quá trình hoạt động của mình sẽ làm gia tăng động lực làm việc cho mọi thành viên trong tô chức. Văn hóa tô chức trong nhà trường liên quan đến toàn bộ đời sống vật chat, tinh than của nhà trường.
Văn hóa biểu hiện trong tầm nhìn, sứ mạng, triết lý, mục tiêu, các giá trị cốt lõi, phong cách lãnh đạo, quản lý, bầu không khí làm việc.được mỗi thành viên trong nhà trường chấp nhận va tuân theo. Xây dựng văn hóa tổ chức mang đặc trưng riêng, phù hop với bối cảnh và mục tiêu phát triển của từng cơ sở giáo dục và là điều tiên quyết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng động, tạo bản sắc riêng va nâng cao năng lực cạnh tranh của các cơ sở giáo duc đại học trong bối cảnh hội nhâp quốc tế. Văn hóa tổ chức tốt sẽ tạo ra môi trường làm việc thoải mái, lành mạnh cho mọi thành viên trong nhà trường. Trường ĐHTN&MT HN có bề dày hơn 66 năm đào tạo nguồn nhân lực ngành tài nguyên và môi trường.
Trong quá trình hình thành và phát triển của mình, Nhà trường cũng đã xây dựng được một nền tảng văn hóa tô chức giúp gan kết các thành viên trong tô chức và tạo thương hiệu của Nhà trường. Không năm ngoài công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế, ngành tài nguyên và môi trường đang đứng trước nhiều khó khăn thách thức. Xuất phát từ thực tiễn phát triển kinh tế, xã hội, phù hợp với yêu cầu của phát triển bền vững và hội nhập quốc tế, Nhà trường đã xã định mục tiêu co bản đến năm 2035: Trường ĐHTN&MT HN trở thành trường đại học trọng điểm trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường “ngang tam với các dai học tiên tiền trong khu vực và tiệm cận với các cơ sở dao tạo đại hoc uy tín quốc tế” [15, tr. Việc nhận diện va đánh giá lại hệ thống giá trị trong văn hóa tổ chức của Nha trường có ý nghĩa quan trọng giúp Nhà trường đạt được các mục tiêu đề ra.
Chính vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình “Nhận diện các giá trị trong văn hóa tổ chức của trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nov’. Tổng quan tình hình nghiên cứu Cho đến nay, các công trình khoa học nghiên cứu về văn hóa nói chung và văn hóa tô chức nói riêng đã và đang thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách về văn hóa. Các đề tài tập trung chủ yếu nghiên cứu hoạt động về văn hóa, giá trị văn hóa của các tổ chức, con người, văn hóa công vụ; đề cập tới lí thuyết gan với hoạt động văn hóa theo nhiều chiều hướng, khía cach khác nhau cũng như đưa ra những van dé lý luận chung nhất gắn với khái niệm công cụ liên quan đến văn hóa, giá trị văn hóa, các hình thức, cách thức xây dựng văn hóa trong công sở dé áp dụng cho hoạt động xây dựng các giá trị văn hóa ở các cơ quan trung ương và địa phương. Tại Việt Nam đã có nhiều công trình khoa học, sách nghiên cứu chuyên sâu về văn hóa cũng như giá trị văn hóa trong tổ chức cụ thể (doanh nghiệp, cơ quan, trường học.), cũng như việc nghiên cứu, tìm hiểu về vấn đề văn hóa, giá trị văn hóa trong các cơ quan, tổ chức.
Quá trình khảo sát có một sỐ công trình nghiên cứu khoa học như sách, giáo trình, luận văn.về văn hóa tổ chức liên quan đến dé tài. Có thé ké đến các cuốn sách, giáo trình, luận văn, công trình khoa học trong vả ngoài nước như: 2. Cac công trình nghiên cứu nước ngoài Văn hóa tô chức là một chủ dé thú vị thu hút được nhiều sự quan tâm của các học giả và các nhà lãnh đạo. Ngay từ những năm 1980 đã có nhiều nghiên cứu bàn thảo vê chu đê này và việc lam thé nào đê các nhân viên, bao gôm ca những nhà đổi mới trong giảng dạy và học tập, nhận thức được thực té của một “van hóa'"” trong tổ chức của ho? cũng bắt đầu được đặt ra.
Các nhà nghiên cứu quốc tế sớm quan tâm tới văn hóa của trường đại học và nhận định đây là loại hình tổ chức xã hội phức tạp với những nền văn hóa đặc trưng khi tự do học thuật và quyền tự chủ là những giá trỊ bat kha xâm phạm va sự thay đổi của môi trường van tác động mạnh mẽ tới các chức năng chính của trường đại học. Chính vì vậy, các trường đại học sẽ cần sự tích hợp trong quản lý văn hóa tổ chức của mình. Sự tích hợp này hướng sự lãnh đạo của trường đại học theo một hướng mới kết hợp các hành động quản lý mang tính chiến lược và biểu tượng (Sporn, B. Barbara Fralinger and Valerie Olson (2007) trong nghiên cứu của mình đã chỉ ra rang văn hóa tô chức là một thành phan chính của quá trình ra quyết định theo chức năng trong các trường đại học.
Đề các nhà quản lý, giảng viên và nhân viên phối hợp hiệu quả, một môi trường học thuật hiệu quả cho giáo dục, việc đánh giá và thay đổi văn hóa thường xuyên là điều rất cần cần thiết. Mục đích của nghiên cứu này là khám phá khái niệm văn hóa ở cấp đại học. Nghiên cứu của Marvin Bartell (2003) đã sử dụng mô hình văn hóa tô chức của Sporn (1996) trong việc phát triển một khuôn mẫu dé hỗ trợ hiểu biết về quá trình quốc tế hóa các trường đại học. Quốc tế hóa được xem như là sự thích ứng của tô chức, đòi hỏi sự tham gia của lãnh đạo đồng thời với việc thé chế hóa quá trình hoạch định mang tính chiến lược, trong đó thừa nhận và sử dụng sức mạnh của văn hóa.
Văn hóa tô chức có tính định hướng và có sức mạnh, có thé kìm hãm hoặc tạo điều kiện cho chiến lược được sử dụng dé thúc đây quá trình quốc tế hóa. Khi bàn sâu về hệ giá trị trong văn hóa tô chức của trường đại học, các nghiên cứu đã phân tích sự khác biệt trong định hướng giá tri của các trường dai học và những yếu tố tác động tới hệ thống giá trị này. Nghiên cứu của De Zilwa, D. (2007) đã khám phá các mối liên hệ giữa văn hóa tô chức và các giá tri của các đơn vi học thuật trong các trường đại hoc Úc và nỗ lực của họ để thích ứng với áp lực môi trường bên ngoài.
Nghiên cứu này đã xác định các khía cạnh của văn hóa tô chức và các giá trị đã ảnh hưởng tới cách các đơn vi học thuật liên quan đến môi trường hoạt động của họ như thế nào và cách các trường thích ứng với những thay đổi trong môi trường đó. Simplicio, Joseph (2012) nhấn mạnh vai trò của văn hóa đại hoc trong khuôn viên trường và cách nó có thể tác động đến chính sách và thực tiễn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các chiến lược để khai thác các giá trị cốt lõi của văn hóa trường đại học nhằm phát triển nền tảng sức mạnh cá nhân trong khuôn viên trường. Đáng lưu ý, trong số các nghiên cứu về giá trị của văn hóa tô chức trường đại học xuất hiện nhiều nghiên cứu của học giả Trung Quốc.
Nghiên cứu của He XIAO, Hong-yu XIE (2017) đã chỉ ra rằng văn hóa của trường đại học không chỉ phản ánh mục tiêu phát triển đại học, triết lý giáo dục, chính sách giáo dục, đặc điểm nghề nghiệp và tinh thần nhân loại mà còn phan ánh ý thức nhóm dai học, các giá tri và chuẩn mực hành vi. Chính vi vậy nó trở thành một thước đo điều kiện quan trọng về khả năng cạnh tranh của trường.