Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình ở nước ngoài nghiên cứu về tư tưởng, tình hình tư tưởng, công tác tư tưởng và công tác quản lý tình hình tư tưởng Lưu Thiếu Kỳ (1959), “Sự tu dưỡng về ý thức tư tưởng của đảng viên cộng sản” [66]. Cuốn sách đã luận giải về lợi ích cá nhân của đảng viên phải phục tùng không điều kiện lợi ích của Đảng; một vài ý thức tư tưởng sai lầm trong Đảng; nguồn gốc các ý thức sai lầm trong Đảng và thái độ đối với các ý thức tư tưởng sai lầm trong Đảng và sự đấu tranh trong Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Trong phần “Thái độ đối với các ý thức tư tưởng sai lầm trong Đảng”, cuốn sách cho rằng: “Đối với những đồng chí phạm lỗi lầm về nguyên tắc hay có tư tưởng cơ hội chủ nghĩa, khi họ không nghe lời thuyết phục, không muốn Đảng phê bình mà cứ giữ thói nào tật ấy, không chịu sửa đổi, chống lại phương châm của Đảng hoặc tỏ thái độ lập lờ hai mặt, thì phải đập mạnh, phải phê bình công khai, hơn nữa phải đánh thẳng tay và xử lý về mặt tổ chức. Nhưng nếu các đồng chí ấy không ngoan cố, sau khi thảo luận thuyết phục đã vui lòng sửa chữa sai lầm, bỏ quan điểm cũ hoặc đương suy xét lại lỗi lầm và bình tĩnh ôn hòa thảo luận với các đồng chí khác thì tuyệt không nên đập mạnh và đưa ra xét xử. Tự phê bình và đấu tranh trong Đảng không phải là càng làm ra mặt hung dữ bao nhiêu, càng hay bấy nhiêu, cũng không phải là càng xét xử đồng chí nhiều bao nhiêu, càng hay bấy nhiêu, mà phải lấy sự thành thực giáo dục Đảng, giáo dục các đồng chí phạm lỗi, sửa chữa sai lầm và củng cố Đảng làm mục đích cao nhất” [66, tr. X - Kô - va - ép - xky (1973), “Người lãnh đạo và cấp dưới” [142].
Cuốn sách đi sâu nghiên cứu, luận giải về cách thức động viên tư tưởng cấp dưới của người lãnh đạo. Cuốn sách cho rằng, động viên tư tưởng là “việc tạo ra những điều kiện để biến nhiệm vụ được giao phó thành một nguồn kích thích chắc chắn hẳn là một trong những vấn đề quan trọng nhất của lý luận tổ chức quản lý” [142, tr. Cuốn sách đã đưa ra các thí dụ về các phương pháp động viên tư tưởng có tính chất phổ biến như: Thu nhận vào việc làm; thông báo đầy đủ quyền lợi được hưởng và công việc phải làm; giáo dục luan an 11 yếu tố tự hào nghề nghiệp; yêu cầu giữ vững lòng tin; thái độ đối với cán bộ, nhân viên đang ốm đau và có công lao. Khi đề cập về tác dụng động viên tư tưởng của các cuộc gặp gỡ trực tiếp giữa thủ trưởng và cấp dưới, tác giả nhận định: “Bất kỳ cuộc tiếp xúc nào của thủ trưởng với cấp dưới và các cuộc nói chuyện khi tiếp xúc đều có tác dụng động viên tư tưởng to lớn”; “Không phải mọi cán bộ lãnh đạo đều hiểu rằng bản thân việc kiên nhẫn lắng nghe cấp dưới nói có thể có một tác dụng lớn, ngay cả khi thực chất của những lời nói không mang lại căn cứ để đưa ra một quyết định nào” [142, tr.Gui - ra - lép (1976), “Những cơ sở khoa học của việc quản lý quá trình tư tưởng” [56], Cuốn sách đã đưa ra những luận cứ khoa học của việc quản lý quá trình tư tưởng và cho rằng: “Quá trình tư tưởng như là sự nảy sinh, phát triển của hệ tư tưởng, là việc tuyên truyền và đưa ra những tư tưởng vào ý thức của quần chúng, là việc giáo dục chính trị - tư tưởng cho nhân dân lao động” [56, tr.
Cuốn sách đã đưa ra quan niệm về quản lý khoa học quá trình tư tưởng: “Là sự tác động có ý thức, có kế hoạch của chủ thể đến khách thể (đối tượng) nhằm mục đích nâng cao ý thức giác ngộ cộng sản chủ nghĩa của nhân dân Liên xô” [56, tr. Cuốn sách cho rằng, quản lý khoa học quá trình tư tưởng phải dựa trên cơ sở nhận thức và vận dụng vào đời sống những quy luật xã hội khách quan, dựa vào những tiền đề lý luận và sự phân tích toàn diện những hiện tượng của đời sống xã hội, tức là dựa vào học thuyết Mác - Lê nin. Bun Đuong Cay Xỏn (2008), “Chất lượng công tác tư tưởng của các Đảng bộ tỉnh đồng bằng Miền Trung nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào” [13]. Luận án đã phân tích, luận giải những vấn đề cơ bản về chất lượng CTTT của các Đảng bộ tỉnh đồng bằng Miền Trung nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; thực trạng tư tưởng và thực trạng chất lượng CTTT của các Đảng bộ tỉnh đồng bằng Miền Trung nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; dự báo xu hướng phát triển, mục tiêu, phương hướng và các giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng CTTT của các Đảng bộ tỉnh đồng bằng Miền Trung nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào.
Khi luận bàn về các giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng CTTT, luận án đã đưa giải pháp “Thường xuyên nắm vững và đánh giá đúng thực chất THTT trong nội bộ Đảng và đổi mới nội dung, biện pháp CTTT phù hợp với đặc điểm tâm lý của từng luan an 12 đối tượng”, tác giả luận giải: “Việc thường xuyên nắm vững, đánh giá đúng thực chất THTT trong nội bộ Đảng là một giải pháp quan trọng của CTTT. Đây là việc khó, đòi hỏi người làm CTTT phải hết sức công phu, thận trọng và khoa học. Có nắm vững THTT mới giải quyết được đúng đắn những vấn đề tư tưởng bức xúc đang đặt ra trong CTTT của các Đảng bộ tỉnh đồng bằng Miền Trung nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào. Nắm vững THTT là thu thập được đầy đủ những thông tin toàn diện, đáng tin cậy có liên quan đến tư tưởng của cán bộ, đảng viên, các diễn biến tư tưởng và nguyên nhân sự biến động của thực chất THTT” [13, tr.Tơ - rôt - chen - cô (1984), “Giáo dục và quản lý - sự phối hợp công tác tư tưởng” [116].
Cuốn sách đã giới thiệu một cách đầy đủ và có hệ thống các vấn đề của sự phối hợp hoạt động CTTT; vị trí, vai trò của nó trong công tác quản lý và những hình thức thực hiện sự phối hợp. Cuốn sách cho rằng: Quản lý một cách khoa học đời sống tinh thần của xã hội XHCN đòi hỏi việc tác động tự giác có mục đích rõ rệt và có kế hoạch đến sự phát triển mọi mặt của quá trình tư tưởng; CTTT là một hệ thống quản lý độc lập, tác động vào một trong những lĩnh vực tế nhị, nhạy bén và phức tạp nhất của đời sống xã hội, vào lĩnh vực tinh thần. Những loại hình chủ yếu của hoạt động tư tưởng giữ vai trò như là những khách thể quản lý của hệ thống công tác giáo dục - tư tưởng, bởi vì nếu không sử dụng lý luận, tuyên truyền và cổ động trong thực tiễn, thì không thể thực hiện có hiệu quả sự lãnh đạo đời sống tinh thần của xã hội. Các công trình ở nước ngoài nghiên cứu về tình hình tư tưởng và công tác quản lý tình hình tư tưởng trong lực lượng vũ trang A.
Cuốn sách đề cập đến một số vấn đề về nền tảng sức mạnh của các lực lượng vũ trang Liên Xô; những đặc điểm và nhiệm vụ của CTTT của các CQCT; xây dựng những người bảo vệ đất nước Liên Xô vững vàng về tư tưởng; công tác giáo dục tinh thần và rèn luyện tâm lý; việc rèn luyện tư tưởng và bồi dưỡng lý luận cho các sĩ quan Xô viết. Cuốn sách cho rằng: “Việc xây dựng con người mới và việc giáo dục cho con người mới thế giới quan khoa học và niềm tin cộng sản chủ nghĩa là điểm trung tâm của CTTT của các CQCT và các tổ chức Đảng” [54, tr.287]; “Việc học tập trau dồi tư tưởng và lý luận chỉ là một mặt của việc luan an 13 xây dựng thế giới quan khoa học và những niềm tin cộng sản chủ nghĩa. Một con người trở thành người chính trực và có sức mạnh khi thế giới quan của họ biểu hiện sự thống nhất giữa quan điểm và hành động, giữa suy nghĩ và hành vi, giữa lời nói và việc làm” [54, tr. Cuốn sách cho rằng: “Vấn đề giáo dục chính trị và rèn luyện tinh thần và tâm lý hiện nay đóng một vai trò to lớn trong lý luận quân sự, trong công tác huấn luyện và giáo dục quân sự.
Vấn đề đó nổi lên nhất trong công tác giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê nin cho cán bộ, sĩ quan, trong học tập chính trị của chiến sĩ và trong hoạt động tuyên truyền” [54, tr.303]; “Mục đích chủ yếu trong hoạt động của các cán bộ, chỉ huy, các cơ quan chính trị, các tổ chức đảng và đoàn thanh niên trong việc rèn luyện bộ đội về tinh thần, chính trị và tâm lý để chuẩn bị cho chiến tranh hiện đại là xây dựng cho họ ý thức giác ngộ cộng sản chủ nghĩa cao, phát triển những tiêu chuẩn xã hội của hành vi. Hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lê nin chỉ đạo các chiến sĩ trong suy nghĩ và hành động, làm cho họ vững vàng về tinh thần, chính trị và tâm lý, và hướng kiến thức năng lực, tính tích cực quân sự và tính chủ động của họ vào việc hình thành các nghĩa vụ yêu nước và quốc tế một cách dũng cảm, quên mình. Niềm tin tưởng hăng say, giác ngộ về chính trị quan điểm giai cấp khi xem xét những hiện tượng xã hội, lòng trung thành với sự nghiệp của Đảng - đó là những phẩm chất tinh thần và phẩm chất chiến đấu cao quý mà người chiến sĩ phải có để sẵn sàng chiến đấu cao và đánh thắng kẻ thù” [54, tr. Cuốn sách tổng kết về CTTT trong các lực lượng vũ trang Liên Xô, rút ra những vấn đề vừa có tính chất nguyên tắc, vừa có tính chất hướng dẫn hành động, gắn liền với việc xây dựng lực lượng vũ trang trong thời kỳ hiện đại.
Cuốn sách đã luận bàn sâu sắc quan điểm tổng hợp trong tiến hành công tác tư tưởng, trong đó có những vấn đề liên quan đến các nội dung, hình thức, biện pháp QLTT, đó là: “Rèn luyện tư tưởng cho bộ đội là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng của các nhà giáo dục.