Luận văn về sự hài hòa các quy định tài sản cố định vô hình giữa kế toán Việt Nam và quốc tế

Luận văn so sánh, đo lường mức độ hài hòa quy định về TSCĐ vô hình giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế. Phân tích điểm tương đồng, khác biệt, đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Khoa Diệu Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Đo lường mức độ hài hoà các quy định về tài sản cố định vô hình giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và chuẩn mực kế toán quốc tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Mục lục
• Danh mục từ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Câu hỏi nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Đóng góp của luận văn
• 7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ GIỮA CÁC CHUẨN MỰC KẾ TOÁN
• 1.1. Tóm tắt các bài nghiên cứu về hài hoà kế toán của quốc tế
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét các nguyên cứu trước và xác định khe hỏng nghiên cứu
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ CÁC QUY ĐỊNH VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH GIỮA CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN QUỐC TẾ
• 2.1. Khái niệm về hài hoà
• 2.1.1. Hài hoà chuẩn mực kế toán và hài hoà thực tế kế toán
• 2.1.2. Tiến trình hài hoà kế toán quốc tế
• 2.2. Tổng quan về chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về tài sản vô hình
• 2.2.1. Tổng quan về sự hài hoà giữa CMKT Việt Nam và CMKT quốc tế
• 2.2.2. Tổng quan chuẩn mực kế toán quốc tế về tài sản cố định vô hình
• 2.2.3. Tổng quan chuẩn mực kế toán Việt Nam về tài sản cố định vô hình
• 2.3. Lý thuyết về đo lường trong kế toán
• 2.3.1. Các mô hình đo lường trong kế toán
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Phân tích dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả kiểm định
• 4.2. Kết luận về giả thuyết
• 4.3. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.1.1. Kiến nghị chung
• 5.1.2. Kiến nghị đối với chuẩn mực TSCĐ vô hình
• 5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. Kết luận chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan các nghiên cứu về hài hòa chuẩn mực kế toán

Hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi sự hài hòa trong chuẩn mực kế toán. Luận văn này tập trung vào việc đo lường mức độ hài hòa các quy định về tài sản cố định vô hình giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS). Nhiều nghiên cứu quốc tế đã được thực hiện về hài hòa kế toán, tập trung vào cả hài hòa thực hành và hài hòa chuẩn mực. Các nghiên cứu về hài hòa chuẩn mực thường khám phá sự khác biệt giữa chuẩn mực quốc gia và IAS/IFRS, đánh giá thuận lợi và khó khăn khi hội tụ chuẩn mực, phân tích ảnh hưởng của sự khác biệt đến chất lượng thông tin kế toán, và lượng hóa mức độ hài hòa. Các phương pháp đo lường mức độ hài hòa đã được phát triển, bao gồm khoảng cách Mahalanobis, khoảng cách Euclide, hệ số Jaccard, hệ số Spearman và phân tích cụm mờ. Tuy nhiên, mỗi phương pháp đều có những hạn chế nhất định. Ví dụ, khoảng cách Mahalanobis và Euclide là tuyệt đối, chỉ thể hiện sự khác biệt mà không cho thấy sự tương đồng.

1.1 Nghiên cứu quốc tế đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá mức độ hài hòa, từ việc phân loại các nguyên tắc kế toán thành các mục như "Bắt buộc", "Cho phép", "Không quy định" và "Không cấm" (Rahman et al., 1996) đến việc sử dụng hệ số Jaccard và Spearman (Fontes et al., 2005). Qu và Zhang (2010) đã phân tích các chuẩn mực thành các mục như định nghĩa, phạm vi, ghi nhận, đo lường, và đánh giá mức độ hài hòa theo thang điểm từ 0 đến 1.

1.2 Tại Việt Nam, các nghiên cứu về hài hòa kế toán cũng đã được tiến hành. Tăng Thị Thanh Thủy (2009) đã phân tích sự khác biệt giữa VAS và chuẩn mực quốc tế, đề xuất kiến nghị để thúc đẩy hội tụ. Phạm Hoài Hương (2012) đã sử dụng chỉ số DJCS để đo lường mức độ hài hòa giữa VAS và IAS/IFRS về đo lường, khai báo thông tin, và tổng hợp. Những nghiên cứu này đã đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về tình hình hài hòa kế toán tại Việt Nam.

II. Cơ sở lý thuyết và thực trạng hài hòa chuẩn mực về TSCĐ vô hình

2.1 Hài hòa chuẩn mực kế toán được hiểu là sự thống nhất về các nguyên tắc, quy định và thực hành kế toán giữa các quốc gia hoặc giữa một quốc gia với chuẩn mực quốc tế. Hài hòa có thể ở mức độ de jure (hài hòa về mặt pháp lý, văn bản) hoặc de facto (hài hòa trong thực tiễn áp dụng). Tiến trình hài hòa kế toán quốc tế đã diễn ra trong nhiều năm, với sự đóng góp quan trọng của IASC và sau đó là IASB.

2.2 Chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) được phát triển bởi IASB, nhằm cung cấp một bộ chuẩn mực chung cho việc lập báo cáo tài chính, tăng cường tính so sánh và minh bạch thông tin. Việt Nam đã và đang từng bước hội tụ chuẩn mực kế toán của mình với IAS/IFRS, thể hiện qua việc ban hành các VAS. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những khác biệt giữa hai hệ thống chuẩn mực này.

2.3 Về tài sản cố định vô hình (TSCĐ vô hình), cả IAS 38 và VAS 04 đều đưa ra các quy định về định nghĩa, ghi nhận, đo lường và trình bày TSCĐ vô hình. Tuy nhiên, có những khác biệt đáng kể giữa hai chuẩn mực này. Ví dụ, về ghi nhận ban đầu, IAS 38 yêu cầu ghi nhận TSCĐ vô hình khi đáp ứng các điều kiện về xác định giá trị và khả năng mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai, trong khi VAS 04 có những quy định cụ thể hơn về các loại TSCĐ vô hình được ghi nhận. Về đo lường sau ghi nhận, IAS 38 cho phép lựa chọn giữa mô hình giá gốc và mô hình đánh giá lại, trong khi VAS 04 chủ yếu sử dụng mô hình giá gốc. Sự khác biệt này có thể ảnh hưởng đến tính so sánh của báo cáo tài chính giữa các doanh nghiệp áp dụng VAS và các doanh nghiệp áp dụng IAS/IFRS. Việc đo lường mức độ hài hòa sẽ giúp xác định rõ hơn những điểm khác biệt này và đề xuất các giải pháp để cải thiện.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

3.1 Luận văn sử dụng phương pháp định tính, phân tích nội dung các quy định về TSCĐ vô hình trong VAS 04 và IAS 38. Dựa trên nghiên cứu của Qu và Zhang (2010), luận văn xây dựng thang đo "xếp hạng gần gũi" với các mức 1 (hoàn toàn giống nhau), 0.7 (hầu hết giống nhau), 0.3 (có một vài điểm hài hòa nhưng tồn tại khác biệt lớn), và 0 (hoàn toàn khác nhau). Mỗi khoản mục trong hai chuẩn mực được so sánh và xếp hạng theo thang đo này.

3.2 Giả thuyết nghiên cứu được đặt ra là mức độ hài hòa giữa VAS 04 và IAS 38 về TSCĐ vô hình chưa cao. Dữ liệu được thu thập từ các văn bản chuẩn mực kế toán VAS và IAS/IFRS, các tài liệu hướng dẫn, các bài nghiên cứu liên quan. Việc phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách so sánh từng khoản mục trong hai chuẩn mực, xác định điểm giống và khác nhau, và xếp hạng mức độ gần gũi. Kết quả phân tích được trình bày dưới dạng bảng biểu, thể hiện mức độ hài hòa của từng khoản mục và mức độ hài hòa tổng thể. Luận văn cũng phân tích các nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt giữa hai chuẩn mực và đề xuất các kiến nghị để nâng cao mức độ hài hòa.

IV. Kết luận và kiến nghị

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ hài hòa giữa VAS 04 và IAS 38 về TSCĐ vô hình còn ở mức thấp, chứng minh giả thuyết nghiên cứu. Nguyên nhân chủ yếu là do sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế, hệ thống pháp luật và thực tiễn kế toán giữa Việt Nam và các nước phát triển. Để nâng cao mức độ hài hòa, cần có những nỗ lực từ phía cơ quan quản lý, các doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu.

4.1 Kiến nghị chung bao gồm việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật kế toán, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kế toán.

4.2 Đối với chuẩn mực về TSCĐ vô hình, cần rà soát và sửa đổi VAS 04 theo hướng tiệm cận hơn với IAS 38, đặc biệt là về các vấn đề như ghi nhận, đo lường và trình bày thông tin. Cần hướng dẫn cụ thể hơn về việc áp dụng các nguyên tắc trong IAS 38 vào thực tiễn Việt Nam.

4.3 Luận văn cũng chỉ ra một số hạn chế của nghiên cứu, chẳng hạn như phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào TSCĐ vô hình, chưa xem xét đến các khía cạnh khác của báo cáo tài chính. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các chuẩn mực kế toán khác, phân tích sâu hơn về tác động của sự khác biệt chuẩn mực đến chất lượng thông tin kế toán và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán (CMKT) để đồng bộ với các chuẩn mực quốc tế là yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam. Tài sản cố định vô hình (TSCĐVH) là một trong những khoản mục quan trọng trong báo cáo tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thông tin kế toán và quyết định đầu tư. Theo một nghiên cứu gần đây, mức độ hài hòa giữa CMKT Việt Nam (VAS) và CMKT quốc tế (IAS/IFRS) về TSCĐVH chỉ đạt khoảng 57,4%, thấp hơn mức trung bình 68% của các chuẩn mực khác. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 đến tháng 8 năm 2016, so sánh các quy định về TSCĐVH giữa VAS 04 và IAS 38. Mục tiêu chính là đo lường mức độ hài hòa các quy định về TSCĐVH giữa hai hệ thống chuẩn mực, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao sự hội tụ, góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý kế toán Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập kinh tế quốc tế. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá thực trạng và định hướng phát triển chuẩn mực kế toán Việt Nam phù hợp với xu thế toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về hài hòa và hội tụ chuẩn mực kế toán quốc tế. Khái niệm hài hòa được hiểu là quá trình gia tăng sự thống nhất trong các quy định kế toán giữa các quốc gia nhằm giảm thiểu khác biệt và tăng tính so sánh của báo cáo tài chính. Hai khía cạnh chính của hài hòa là hài hòa về mặt đo lường (measurement harmonization) và hài hòa về mặt công bố thông tin (disclosure harmonization). Lý thuyết đo lường trong kế toán được áp dụng để phân tích các cơ sở đo lường giá trị tài sản, bao gồm giá gốc, giá hiện hành, giá trị thuần có thể thực hiện được và giá trị hợp lý. Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 38 và chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS 04 về TSCĐVH được đối chiếu chi tiết về các khái niệm, tiêu chuẩn ghi nhận, xác định nguyên giá, chi phí phát sinh, khấu hao, nhượng bán và trình bày báo cáo tài chính. Mô hình phân tích cụm mờ (fuzzy clustering) được sử dụng để đánh giá mức độ hài hòa dựa trên thang điểm xếp hạng từ 0 đến 1, phản ánh mức độ tương đồng giữa các quy định của hai hệ thống.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính phân tích nội dung (content analysis) trên dữ liệu văn bản gồm VAS 04 và IAS 38 trong giai đoạn 2005-2016. Tổng cộng 82 khoản mục đo lường được phân loại thành 7 nhóm chính: định nghĩa và tiêu chuẩn ghi nhận, xác định nguyên giá, ghi nhận chi phí, xác định giá trị sau ghi nhận, khấu hao, nhượng bán và trình bày báo cáo tài chính. Mỗi khoản mục được đánh giá mức độ hài hòa theo thang điểm 1 (hoàn toàn giống nhau), 0.7 (căn bản giống nhau), 0.3 (có một vài điểm hài hòa nhưng khác biệt lớn) và 0 (hoàn toàn khác biệt). Phương pháp phân tích cụm mờ được áp dụng để tổng hợp các điểm xếp hạng thành chỉ số hài hòa chung (H). Cỡ mẫu là toàn bộ các quy định liên quan đến TSCĐVH trong hai chuẩn mực, được lựa chọn nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác trong đánh giá. Quá trình phân tích được thực hiện qua nhiều vòng đọc kỹ lưỡng để đảm bảo độ tin cậy và khách quan của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ hài hòa chung về TSCĐVH giữa VAS và IAS đạt khoảng 57,4%, thấp hơn mức trung bình 68% của các chuẩn mực kế toán khác tại Việt Nam. Điều này cho thấy sự khác biệt đáng kể trong các quy định về tài sản vô hình giữa hai hệ thống.

2. Mức độ hài hòa về đo lường cao hơn so với công bố thông tin, tương tự kết quả nghiên cứu trước đó, với tỷ lệ đo lường đạt khoảng 81,2%, trong khi công bố thông tin chỉ đạt 57%. Điều này phản ánh VAS và IAS có sự tương đồng hơn trong các quy định về phương pháp đo lường giá trị tài sản vô hình.

3. Khoảng cách thời gian cập nhật chuẩn mực giữa Việt Nam và quốc tế là khoảng 44 tháng, với VAS không được cập nhật các sửa đổi sau năm 2003, trong khi IAS/IFRS liên tục được điều chỉnh. Khoảng cách này làm giảm mức độ hội tụ và ảnh hưởng đến tính kịp thời của các quy định kế toán tại Việt Nam.

4. Các điểm khác biệt trọng yếu tập trung vào việc áp dụng mô hình đo lường giá trị hợp lý và các quy định về chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu, trong khi VAS chủ yếu sử dụng mô hình giá gốc. Ngoài ra, các quy định về khấu hao, thời gian sử dụng hữu ích và trình bày báo cáo tài chính cũng có sự khác biệt đáng kể.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của mức độ hài hòa thấp là do sự chậm trễ trong việc cập nhật và điều chỉnh VAS theo các chuẩn mực quốc tế mới nhất, cũng như đặc thù kinh tế - xã hội của Việt Nam chưa hoàn toàn phù hợp với việc áp dụng toàn bộ các quy định của IAS/IFRS. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, mức độ hội tụ của Việt Nam thấp hơn nhiều so với các quốc gia đã áp dụng IFRS hoặc có chính sách hội tụ rõ ràng. Kết quả này được minh họa qua biểu đồ so sánh mức độ hài hòa theo từng nhóm khoản mục, cho thấy sự phân bố không đồng đều giữa các nhóm. Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia kế toán Việt Nam có thể tập trung cải thiện các quy định về TSCĐVH, đặc biệt là trong việc áp dụng giá trị hợp lý và cập nhật chuẩn mực kịp thời nhằm nâng cao tính minh bạch và so sánh của báo cáo tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cập nhật và hoàn thiện VAS 04 theo hướng hội tụ với IAS 38, đặc biệt là bổ sung các quy định về đo lường giá trị hợp lý và chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu. Thời gian thực hiện đề xuất này nên trong vòng 1-2 năm, do Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các chuyên gia kế toán.

2. Xây dựng khung pháp lý và thị trường hỗ trợ áp dụng giá trị hợp lý trong kế toán tài sản vô hình, bao gồm việc phát triển thị trường định giá và hướng dẫn kỹ thuật cho doanh nghiệp. Mục tiêu đạt được trong 3 năm tới, với sự phối hợp của các cơ quan quản lý và hiệp hội kế toán.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức và năng lực áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế cho các doanh nghiệp và kế toán viên, nhằm đảm bảo việc thực thi các quy định mới được hiệu quả. Chương trình đào tạo nên được triển khai liên tục hàng năm.

4. Thực hiện đánh giá định kỳ mức độ hài hòa giữa VAS và IAS/IFRS, sử dụng phương pháp phân tích cụm mờ và các chỉ số đo lường để theo dõi tiến trình hội tụ, từ đó điều chỉnh chính sách phù hợp. Việc này nên được thực hiện mỗi 3 năm một lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về kế toán và tài chính: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia, nâng cao tính hội tụ với chuẩn mực quốc tế, phục vụ công tác quản lý và giám sát.

2. Các doanh nghiệp và kế toán viên: Áp dụng các quy định mới về TSCĐVH một cách chính xác, nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, đáp ứng yêu cầu minh bạch và so sánh trong môi trường kinh doanh hội nhập.

3. Các tổ chức đào tạo và nghiên cứu kế toán: Là tài liệu tham khảo để xây dựng chương trình đào tạo, nghiên cứu sâu hơn về hài hòa chuẩn mực kế toán và các phương pháp đo lường giá trị tài sản.

4. Các nhà đầu tư và chuyên gia phân tích tài chính: Hiểu rõ hơn về sự khác biệt và mức độ hội tụ của chuẩn mực kế toán Việt Nam với quốc tế, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ hài hòa giữa VAS và IAS về tài sản cố định vô hình hiện nay là bao nhiêu?
   Mức độ hài hòa chung khoảng 57,4%, thấp hơn mức trung bình của các chuẩn mực khác, cho thấy còn nhiều điểm khác biệt cần cải thiện.

2. Tại sao VAS chưa áp dụng rộng rãi mô hình giá trị hợp lý như IAS?
   Do đặc thù kinh tế và khung pháp lý tại Việt Nam chưa hoàn thiện, thiếu thị trường định giá và hướng dẫn kỹ thuật cụ thể, nên việc áp dụng giá trị hợp lý còn hạn chế.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá mức độ hài hòa?
   Phương pháp phân tích nội dung kết hợp phân tích cụm mờ được sử dụng để xếp hạng và đo lường mức độ tương đồng giữa các quy định của VAS và IAS.

4. Các doanh nghiệp cần lưu ý gì khi áp dụng chuẩn mực về TSCĐ vô hình?
   Doanh nghiệp cần tuân thủ các tiêu chuẩn ghi nhận, đo lường và khấu hao theo quy định mới, đồng thời cập nhật các thay đổi trong chuẩn mực để đảm bảo tính chính xác và minh bạch của báo cáo tài chính.

5. Làm thế nào để nâng cao mức độ hội tụ giữa VAS và IAS trong tương lai?
   Cần cập nhật chuẩn mực kịp thời, xây dựng khung pháp lý hỗ trợ, tăng cường đào tạo và đánh giá định kỳ mức độ hài hòa để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Kết luận

• Mức độ hài hòa các quy định về TSCĐ vô hình giữa VAS và IAS hiện đạt khoảng 57,4%, thấp hơn mức trung bình của các chuẩn mực kế toán khác tại Việt Nam.
• Sự chậm trễ trong cập nhật chuẩn mực và khác biệt trong phương pháp đo lường giá trị tài sản là nguyên nhân chính gây ra khoảng cách này.
• Nghiên cứu đã áp dụng phương pháp phân tích nội dung và phân tích cụm mờ để đánh giá chi tiết 82 khoản mục đo lường, cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chuẩn mực kế toán Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao mức độ hội tụ, bao gồm cập nhật chuẩn mực, xây dựng khung pháp lý, đào tạo và đánh giá định kỳ.
• Các bước tiếp theo là triển khai các đề xuất trong vòng 1-3 năm và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi hài hòa chuẩn mực kế toán tại Việt Nam.

Quý độc giả và các nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để đóng góp vào quá trình hoàn thiện hệ thống kế toán Việt Nam, hướng tới sự hội nhập toàn diện với chuẩn mực kế toán quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1: Chương này trình bày các nghiên cứu về mức độ hài hoà giữa CMKT Việt Nam và quốc tế bằng nhiều phương pháp nhau, từ đó các tác giả đã đưa ra những đánh giá về sự hài hoà giữa các CMKT Việt Nam và quốc tế ở mức độ tổng thể hoặc một khía cạnh của vấn đề nghiên cứu. Đồng thời qua chương này tác giả đã đưa ra những nhận xét về các nguyên cứu trước và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. 13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ CÁC QUY ĐỊNH VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH GIỮA CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN QUỐC TẾ 2.1 Khái niệm về hài hoà Sự phát triển theo hướng quốc tế hoá các chuẩn mực kế toán là hết sức cần thiết nhằm tạo ra ngôn ngữ chung và sân chơi đạt tiêu chuẩn sẽ làm tăng hiệu quả thị trường thế giới và tăng khả năng hợp tác tìm kiếm vốn góp, tăng phần cạnh tranh có hiệu quả. Chính vì thế hài hoà chuẩn mực kế toán có mục đích hướng tới một chuẩn mực chung, một nguyên tắc chung trên toán thế giới.

Hài hoà chuẩn mực kế toán quốc tế là quá trình gia tăng mức độ thống nhất trong CMKT và thực tế giữa các quốc gia, cho phép giảm sự khác biệt về kế toán giữa các quốc gia và gia tăng sự linh hoạt trong thực tế (NCS Trần Quốc Thịnh - Hoà hợp kế toán từ chuẩn mực đến thực tiễn). Van der Tas (1988, tr 157) cho rằng hài hoà là sự kết hợp, điều chỉnh của hai hay nhiều đối tượng. Tay and Parker (1990) đưa ra một mô hình giải thích khái niệm “hài hòa” và phân biệt với “tiêu chuẩn hóa”. Theo đó, quá trình “hài hòa” là sự chuyển hóa từ trạng thái đa dạng hoàn toàn các phương pháp kế toán sang trạng thái hài hòa, có nghĩa là sự hình thành các nhóm doanh nghiệp tập trung vào một số ít các phương pháp kế toán.

Trong khi đó, quá trình “tiêu chuẩn hóa” là sự chuyển hóa sang trạng thái thống nhất. Như vậy, “tiêu chuẩn hóa” bao hàm cả sự “hài hòa” và sau đó sự giảm thiểu các lựa chọn về phương pháp kế toán. Theo FASB, sự hài hoà nhằm mục đích giảm thiểu sự khác biệt của các nguyên tắc kế toán ở các thị trường vốn lớn trên thế giới. Đến năm 1990 thì khái niệm hài hoà được thay thế bằng khái niệm hội tụ (Convergence) Hội tụ là sự phát triển của hệ thống CMKT quốc tế chất lượng cao được áp dụng ít nhất ở tất cả các thị trường vốn lớn trên thế giới (Theo FASB) 2.1 Hài hoà chuẩn mực kế toán và hài hoà thực tế kế toán Hài hoà chuẩn mực về kế toán được chia thành hai loại: 14 - Sự hài hoà trong CMKT (formal hay de jure) liên quan đến tính thống nhất và nhất quán của các quy định và luật lệ kế toán.

- Sự hài hoà trong thực hành kế toán (material hay de facto) là sự hài hoà trong nguyên tắc lập và trình bày BCTC được tiến hành tại các DN. Theo Van der Tas (1992), hài hòa CMKT và hài hòa thực tế kế toán cần được nghiên cứu dưới hai góc độ: hài hòa về mặt công bố thông tin (disclosure harmonization) và hài hòa về mặt đo lường (mearsurement harmonization), trong đó:  Hài hòa về mặt đo lường: là hài hòa về phương pháp kế toán được lựa chọn. Mục tiêu của hài hòa CMKT về đo lường là tránh hoặc loại bỏ các chuẩn mực mâu thuẫn hoặc khác biệt cơ bản. Mục tiêu của hài hòa thực tế kế toán về đo lường là tăng tính có thể so sánh được của BCTC.

Để BCTC có thể so sánh được, các công ty phải chọn cùng một phương pháp kế toán cho các nội dung kinh tế có cùng bản chất. Việc lựa chọn cùng một phương pháp kế toán như vậy sẽ giới hạn được một trong các yếu tố làm các chỉ số của BCTC khác biệt mà không xuất phát từ khác biệt về kết quả hoạt động.  Hài hòa về mặt công bố thông tin: là hài hòa về mức độ khai báo thông tin (số lượng và chi tiết của các thông tin được trình bày trên BCTC). Mục tiêu của hài hòa thực tế về công bố thông tin là các BCTC của các công ty cùng công bố một số các thông tin xác định ở cùng một mức độ chi tiết xác định, mức độ khai báo thông tin này được xem như mức độ khai báo thông tin tối thiểu mà tất cả các BCTC phải đáp ứng được.

Mục tiêu của hài hòa CMKT về công bố thông tin là đạt được chuẩn chung về mức độ khai báo thông tin tối thiểu. Hài hoà chuẩn mực là cơ sở để đạt được sự hài hoà trong thực tế. Hài hoà trong thực tế không thể đạt được nếu thiếu sự hài hoà trong chuẩn mực (Qu and Zhang, 2010) điều đó cho thấy tầm quan trọng của hài hòa trong chuẩn mực nên 15 tác giả tập trung vào hài hòa chuẩn mực và đo lường cả hai khía cạnh thời điểm và quá trình trong bài nghiên cứu của mình.2 Tiến trình hài hoà kế toán quốc tế Tổ chức IASC (International Accounting Standards Committee) thành lập năm 1973 là tổ chức đầu tiên ban hành chuẩn mực kế toán quốc tế. Năm 2001, IASC được tái cấu trúc thành IASB (International Accounting Standards Board).

Kể từ đó, các chuẩn mực kế toán quốc tế được bắt đầu áp dụng. Một số sự kiện quan trọng trong quá trình hội tụ quốc tế về CMKT ssược tổng hợp theo trang web của FASB: - Những năm 1960: Xuất hiện nhu cầu và những bước đi đầu tiên của chuâmr mực toàn cầu. Sự quan tâm đến kế toán quốc tế bắt đầu phát triển vào cuối thập niên 1950 và đầu những năm 1960 do hội nhập kinh tế thời hậu Thế chiến thứ II và sự gia tăng trong các dòng vốn xuyên biên giới. - Giai đoạn 1970 – 1980: Xuất hiện tổ chức chuẩn mực quốc tế IASC.

Những bước hợp tác đầu tiên đã xuất hiện và gia tăng dần giữa IASC với FASB và các tổ chức thiết lập chuẩn mực quốc gia khác. - Những năm 1990: IASB được hình thành và ngày càng mở rộng hoạt động quốc tế của mình. Trong những năm 1990, FASB phát triển kế hoạch chiến lược đầu tiên của mình cho các hoạt động quốc tế và mở rộng phạm vi hợp tác với các tổ chức thiết lập chuẩn mực khác một cách mạnh mẽ. Quốc hội Mỹ và SEC cũng bắt đầu tham gia vào các vấn đề liên quan đến quốc tế.

Vào cuối thập kỉ này, FASB đã trực tiếp tham gia vào những nổ lực để tái cơ cấu IASC thành IASB. - Những năm 2000: Quá trình hội tụ phát triển với tốc độ nhanh chóng. Việc sử dụng chuẩn mực quốc tế lan nhanh cùng với sự hợp tác của FASB và IASB. Năm 2001, IASC được tái cấu trúc thành IASB.

Năm 2009 Liên minh châu Âu và hơn 100 quốc gia khác đã áp dụng tiêu chuẩn quốc tế hoặc một chuẩn mực riêng dựa trên chuẩn mực quốc tế. Một số quốc gia khác bao gồm 16 Canada, Hàn Quốc, Ấn Độ và Brazil, đã cam kết sẽ áp dụng chuẩn quốc tế vào năm 2011. Năm 2002, FASB và IASB bắt tay vào cải thiện và hội tụ U.S GAAP và chuẩn mực quốc tế. IASB và FASB đã có cuộc họp năm 2002, thống nhất giảm đi những sự khác nhau giữa IFRS và U.

Hiệp định Norwalk chia sẻ mục tiêu phát triển một CMKT chất lượng cao và phù hợp mà có thể được sử dụng cho các báo cáo tài chính trong nước và xuyên biên giới. Nó cũng thiết lập một chiến thuật rộng để đạt được mục tiêu cùng phát triển các chuẩn mực loại bỏ sự khác biệt, và hội tụ lâu dài. Nhật Bản và Trung Quốc cũng đã bắt đầu các kế hoạch hội tụ với IASB. - Cho đến nay, cùng với sự phát triển kinh tế trên phạm vi toàn cầu, nhu cầu sử dụng một hệ thống CMKT chung ngày càng tăng.

IFRS đã chấp nhận trên và ngày càng được nhiều các quốc gia sử dụng. Từ năm 2005, IFRS đã được áp dụng tại 65 quốc gia, các DN nhà nước tại EU cũng đã được yêu cầu phải sử dụng IFRS. IOSCO (Tổ chức quốc tế các Ủy ban Chứng khoán) cũng đã áp dụng IFRS cho các công ty niêm yết ra nước ngoài. Năm 2011, có thêm nhiều quốc gia áp dụng IFRS: Nhật Bản, Canada, Ấn Độ, Brazil, Hàn Quốc.

Theo FASB, tính đến năm 2013, liên minh châu Âu và hơn 100 quốc gia khác đã áp dụng chuẩn mực BCTC quốc tế (IFRSs) được ban hành bởi IASB hoặc chuẩn mực riêng được soạn thảo dựa trên chuẩn mực BCTC quốc tế. - Như vậy, quá trình hòa hợp kế toán đã lan tỏa và có sự ảnh hưởng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Điều này đã cho thấy hòa hợp kế toán là một nhu cầu và là xu thế tất yếu trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay. Ở Việt Nam, việc Bộ Tài Chính dựa trên CMKT quốc tế để soạn thảo CMKT Việt Nam là một quyết định đúng đắn.

Tuy nhiên, hệ thống CMKT Việt Nam cần có những cập nhật, bổ sung thì mức độ hoà hợp với CMKT quốc tế mới được nâng cao hơn nữa.2 Tổng quan về chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về tài sản vô hình 17 2.1 Tổng quan về sự hài hoà giữa CMKT Việt Nam và CMKT quốc tế Việt Nam đã ban hành 26 CMKT (VAS) qua 5 đợt, từ tháng 12 năm 2001 đến tháng 12 năm 2005. Tuy nhiên, sau đó VAS đã không được cập nhật những sửa đổi, bổ sung của IAS liên quan và IFRS mới được ban hành sau năm 2003. Vì vậy cho thấy, sự hội tụ giữa VAS và IAS/IFRS giảm theo thời gian.1 cột IV cho thấy độ trễ thời gian trung bình khi ban hành VAS với ngày ban hành IAS/IFRS cũ cụ thể là 55 tháng. IAS/IFRS được cập nhật liên tục theo thời gian trong khi VAS không thay đổi trong mười năm qua (2006-2016).

Do đó, khoảng cách thời gian trung bình giữa ngày ban hành của các quy tắc CMKT Việt Nam và ngày của CMKT quốc tế mới nhất tương đương là 44 tháng xem Bảng 2. Hơn nữa, khoảng cách thời gian trung bình giữa ngày ban hành của các CMKT Việt Nam và các ngày cuối cùng của nghiên cứu này (tháng 08/2016) là 151 tháng xem Bảng 2.1, cột VI và cho thấy khoảng cách ngày càng tăng nghiêm trọng giữa quy tắc VAS và IAS/IFRS trong khi môi trường kinh doanh toàn cầu đang thay đổi.