PHẦN MỞ ĐẦU: GIỚI THIỆU VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, hoạt động tài chính nói chung và hoạt động ngân hàng ở Việt Nam nói riêng ngày càng phát triển. Các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam đã khẳng định vai trò của mình trong sự phát triển của nền kinh tế đất nƣớc.
Sự ra tăng về số lƣợng các ngân hàng trong những năm 2016 so với những năm 1990, vấn đề nợ xấu trong hệ thống ngân hàng thƣơng mại và Đề án 254/QĐ-TTg của Chính phủ này 01/03/2012 về “Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng năm 2011- 2015” đã chứng tỏ những thay đổi không ngừng trong hoạt động ngân hàng ở Việt Nam trong bối cảnh mới. Hiện nay, các NHTM Việt Nam sẽ bƣớc sang giai đoạn tái cơ cấu giai đoạn hai và còn phải tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn thách thức. Những yếu kém về cấu trúc, năng lực hoạt động và quản trị điều hành của nhiều ngân hàng thƣơng mại Việt Nam trong thời gian qua đã chứng tỏ rằng tái cấu trúc là xu hƣớng tất yếu, trong đó hoạt động mua bán- sáp nhập sẽ là khách quan. Chỉ tính riêng 2 năm 2012 và 2013, Việt Nam đã có 9 NHTM đã phải thực hiện tái cơ cấu bắt buộc thông qua các biện pháp khác nhau chẳng hạn nhƣ hợp nhất (trong trƣờng hợp của: Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Sài Gòn (SCB), Ngân hàng Đệ nhất (Ficombank) và Ngân hàng Việt Nam Tín Nghĩa (Tinnghiabank); Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Nhà Hà Nội (Habubank) sáp nhập vào Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội (SHB), và các ngân hàng tự tái cơ cấu là Ngân hàng TMCP Tiền Phong (Tienphongbank), Ngân hàng TMCP Xây Dựng Việt Nam (Trustbank) , Ngân hàng TMCP Nam Việt (Navibank) , Ngân hàng TMCP Phƣơng Tây (Westernbank) và Ngân hàng TMCP Xăng Dầu Petrolimex ( PG bank).
Trong hoạt động M&A của các doanh nghiệp nói chung và ngân hàng thƣơng mại nói riêng, việc ứng dụng một số phƣơng pháp định giá tiên tiến của thế giới luôn đƣợc coi trọng, bởi vì kết quả đánh giá có bám sát thực tiễn thị trƣờng hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc xử lý thông tin và quy trình định giá. Trên khía cạnh lý thuyết, có một số phƣơng pháp định giá mà thế giới hiện 1 nay đang áp dụng với ƣu điểm bám sát diễn biến giá của thị trƣờng hơn (giá trị hợp lý) so với các phƣơng pháp kế toán (giá trị sổ sách), bao gồm phƣơng pháp so sánh doanh nghiệp tƣơng đƣơng, so sánh các giao dịch mua bán tƣơng đƣơng. Bên cạnh đó, phƣơng pháp dòng tiền chiết khấu vẫn đƣợc sử dụng rất có hiệu quả. Tuy nhiên, các phƣơng pháp này đã đƣợc một số các ngân hàng thƣơng mại quốc tế áp dụng ở nƣớc ngoài và chƣa thực sự phổ biến ở Việt Nam.
Qua quá trình tổng quan tài liệu, tác giả nhận thấy việc ứng dụng các phƣơng pháp đánh giá doanh nghiệp tiên tiến chƣa có nhiều sinh viên cao học quan tâm, trên cơ sở đó, tác giả thực hiện đề tài: “Định giá ngân hàng phục vụ hoạt động mua bán và sáp nhập một số ngân hàng thƣơng mại Việt Nam”. Với mong muốn trình bày một số phƣơng pháp định giá doanh nghiệp phổ biến trên thế giới và khả năng áp dụng, ứng dụng các phƣơng pháp này vào một số hợp cụ thể của các NHTM ở Việt Nam. Đặc biệt, trong bài nghiên cứu, tác gải đã lựa chọn ngân hàng ACB và các ngân hàng thƣơng mại làm mục tiêu nghiên cứu của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.
Mục đích nghiên cứu của đề tài Trên cơ sở xem xét tài liệu, các phƣơng pháp tiếp cận lý thuyết về định giá ngân hàng thƣơng mại và việc áp dụng phƣơng pháp so sánh các ngân hàng tƣơng đƣơng, phƣơng pháp so sánh các giao dịch mua bán tƣơng đƣơng trong hoạt động M & A, tác giả nhằm mục đích nhƣ sau: Thứ nhất: Làm rõ cơ sở lý thuyết liên quan đến khái niệm M & A Thứ hai: Nghiên cứu thực tiễn áp dụng hai phƣơng pháp để đánh giá hai ngân hàng thƣơng mại Việt Nam và rút ra lợi thế, hạn chế sử dụng hai phƣơng pháp là phƣơng pháp so sánh doanh nghiệp tƣơng đƣơng, phƣơng pháp so sánh các giao dịch mua bán tƣơng đƣơng và đƣa ra gợi ý sử dụng cũng nhƣ khuyến nghị việc sử dụng 2 phƣơng pháp nói định giá các ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Thứ nhất: Hệ thống hóa các vấn đề lý thuyết cơ bản về hoạt động mua 2 bán sáp nhập doanh nghiệp M&A và các phƣơng pháp định giá tiên tiến hiện nay bao gồm: Phƣơng pháp so sánh doanh nghiệp tƣơng đƣơng và phƣơng pháp so sánh các giao dịch mua bán tƣơng đƣơng. Thứ hai: Nhận diện ngân hàng có quy mô tƣơng đƣơng và mô phỏng bài toán sáp nhập hai ngân hàng thƣơng mại thông qua ứng dụng 2 phƣơng pháp định giá (so sánh doanh nghiệp tƣơng đƣơng, so sánh các giao dịch mua bán tƣơng đƣơng). Thứ ba: Dựa trên cơ sở lý thuyết và hai phƣơng pháp định giá doanh nghiệp vận dụng vào trƣờng hợp cụ thể của NHTM Cổ Phần Á Châu ( ACB).
Câu hỏi nghiên cứu. Hoạt động định giá nhằm phục vụ việc mua bán và sáp nhập doanh nghiệp nói chung và ngân hàng thƣơng mại nói riêng là yêu cầu khách quan, vì vậy tác giả đề xuất các câu hỏi nghiên cứu sau: Ở một số nƣớc phát triển, phƣơng pháp định giá doanh nghiệp thƣờng đƣợc áp dụng là gì và có nội dung nhƣ thế nào? Trong kho tàng lý thuyết ở Việt Nam hiện nay, các phƣơng pháp định giá thƣờng gặp có thể áp dụng vào định giá ngân hàng thƣơng mại Việt Nam nhƣ thế nào? Những lợi ích và tính khả thi của việc ứng dụng các phƣơng pháp định giá của thế giới nhằm bổ sung thêm những phƣơng pháp định giá mới phục vụ quá trình M&A của các NHTM Việt Nam là gì? 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là: Phƣơng pháp so sánh doanh nghiệp tƣơng đƣơng, phƣơng pháp so sánh các giao dịch mua bán tƣơng đƣơng.
Ứng dụng các phƣơng pháp vào hoạt động phục vụ quá trình M&A ngân hàng ở Việt Nam. Khách thể của nghiên cứu là : Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Á Châu ( ACB) Phạm vi nghiên cứu : Về nội dung: - Lý thuyết các phƣơng pháp định giá. 3 Về không gian: - Trong phạm vi Ngân hàng Á Châu (ACB) đƣợc lấy làm đối tƣợng định giá và các Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng (VPB), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội ( SHB), Ngân hàng TMCP Quân Đội (MB), Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu (EIB), Ngân Hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam (VIB). Kết cấu luận văn Chƣơng I: Tổng quan tài liệu nghiên cứu, cơ sở lý luận về định giá doanh nghiệp và mua bán sáp nhập trong lĩnh vực ngân hàng.
Chƣơng II: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn. Chƣơng III: Ứng dụng phƣơng pháp định giá vào trƣờng hợp ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Chƣơng IV: Một số đề xuất giải pháp nhằm nâng cao khả năng ứng dụng các phƣơng pháp định giá vào hoạt động M&A tại Việt Nam KẾT LUẬN 4 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH GIÁ DOANH NGHIỆP VÀ MUA BÁN SÁP NHẬP TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG 1.TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.Các tài liệu nghiên cứu ở nƣớc ngoài Trên thế giới, có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến phƣơng pháp định giá doanh nghiệp. Năm 1994 tác giả Robert,Bergeth đã đề cập đến phƣơng pháp so sánh giá trị thị trƣờng qua cuốn sách Làm thế nào để bán được công ty với lợi nhuận nhiều nhất (How to sell your company for the most profit)- NXB Prentice Hall.
Năm 1997, các tác giả Palepu, Bernard và Healy thuộc đại học Ohio – Hoa Kỳ đã giới thiệu các nghiên cứu của mình vềPhân tích kinh doanh và giá trị doanh nghiệp ( Introduction to Business Analysis & Valuation). Năm 1998, hai tác giả Baker and Smith thuộc đại học Cambridge giới thiệu nghiên cứu của mình qua bài đăng “Tạo dựng giá trị doanh nghiệp thông qua việc định giá các tài sản vô hình (TSVH)”. Năm 2000, Nhà xuất bản Mc Kinesy & Company Inc đã cho ra đời các cuốn sách nói về định giá doanh nghiệp nhƣ: Quản lý, đo lường và định giá (Valuation, Measuring and Managing) của các tác giả Tom Copeland, Tim Koller, Jack Murring; cuốn Định giá đầu tư (Investment Valuation) của tác giả Aswath Darmoleran và cuốn Định giá đầu tư: cách tiếp cận cân bằng (Value Investing: A Balance Approach) của tác giả Martin J. Ngoài ra, còn một số các công trình nghiên cứu nhƣ: Sherman, Andrew J.
“Hợp nhất và mua lại từ A đến Z”. New York: Amacom, năm 2006; Rhodes-Kropf, Matthew, và S. "Định giá thị trường và Sáp nhập". Tạp chí Tài chính 59 (2004): 2685-2718; Reed, Stanley Foster, Alexandra Lajoux và H.
“Nghệ thuật về M & A: Hướng dẫn mua bán sáp nhập”. New York: McGraw-Hill, 2007; Pratt, Shannon P. “Chi phí vốn: Định giá và Ứng dụng”. 3rd ed, Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2008; Gaughan, Patrick A.
“Sáp nhập, mua lại, và cơ cấu lại doanh nghiệp”. 4th ed; Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2007; Marren, Joseph H. “Sáp 5 nhập và Mua lại: Sổ tay Định giá”.New York: McGraw-Hill, 1992; Pereiro, Luis E. “Định giá của các công ty ở các thị trường mới nổi”.
New York: John Wiley & Sons, 2002. Hầu hết, các công trình nghiên cứu trên chủ yếu đề cập đến phƣơng pháp định giá doanh nghiệp nhằm mục đích mua bán và sáp nhập (M&A). Các tài liệu nghiên cứu ở trong nƣớc Mua bán và sáp nhập (M&A) là một là một hoạt động phổ biến của nền kinh tế thị trƣờng và là một công cụ hiệu quả để tái cơ cấu doanh nghiệp. Những năm gần đây, việc M&A của ngành ngân hàng Việt Nam đƣợc coi là xu thế tất yếu của tái cơ cấu, hƣớng tới một hệ thống ngân hàng hoạt động hiệu quả, lành mạnh.
Theo tìm hiểu của tác giả thì từ trƣớc đến nay, có rất ít nghiên cứu toàn diện liên quan đến định giá các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) nhằm phục vụ hoạt động M&A và tái cơ cấu. Hiện tại, có một số bài tham luận, bài báo của một số nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý ngân hàng đề cập đến các khía cạnh khác nhau trong M&A ngân hàng. Thứ nhất, nghiên cứu của Phạm Trí Hƣng và Đặng Thế Đức (2011) với cuốn sách nhan đề "Sáp nhập và mua lại doanh nghiệp Việt Nam" - Nhà xuất bản Lao động và Xã hội.