Đặt vấn đề Ngày nay, khi công nghệ trí tuệ nhân tạo cho phép chúng ta thu thập dễ dàng dữ liệu cảm biến, đồng thời cho phép chúng ta phân tích dữ liệu đó, đưa ra dữ liệu hữu ích. Trong hệ thống điện, do tính an toàn của hệ thống chúng ta cần chia nhỏ bộ dữ liệu ra nhiều nhóm dữ liệu lớn: nhà máy điện, máy phát điện, trạm biến áp, đường dây, các thiết bị đóng cắt điều khiển từ xa,… các dữ liệu được cập nhật hàng giờ. Thách thức của công nghệ thu thập dữ liệu là về cơ sở hạ tầng. Hệ thống điện đã có sẵn cơ sở hạ tầng, tuy nhiên chưa có lĩnh vực nào ứng dụng phân tích dữ liệu vào hệ thống điện.
Để đảm bảo yêu cầu cung cấp điện liên tục, việc bảo trì đường dây trung thế 22kV là yêu cầu quyết định. Các nghiên cứu trước đây đề xuất việc bảo vệ các thiết bị dựa vào phép so sánh đại lượng vật lý của dòng điện, điện áp, nhiệt độ môi trường với một ngưỡng định trước. Bên cạnh đó việc bảo trì các đường dây thường được được bảo trì định kỳ. Theo đó, các lỗi nhỏ sẽ không được phát hiện cho tới lần bảo trị tiếp theo.
Ví dụ: trạm Gỗ Thành Phố 3×25kVA thuộc phát tuyến 471 Mỹ Tho bị suy giảm điện áp của 01 máy biến áp 25kVA nhưng Điện lực không phát hiện và phải có sự thông báo của người dân về việc mất điện một vài hộ trong khu vực thuộc lưới hạ áp trạm Gỗ Thành Phố thì nhân viên trực ca sửa chữa điện đến kiểm tra và phát hiện sự cố 01 máy biến áp. Để giải quyết thách thức này, trong nghiên cứu này, chúng tôi đề xuất sử dụng dữ liệu phát tuyến 22kV từ chương trình Apmatter trong trạm có được khi mới lắp đặt để làm dữ liệu chuẩn. Các dữ liệu sẽ được phân nhóm để đánh giá trạng thái bất thường và đưa ra những cảnh báo để người vận hành. Luan van 1 Với những lý do trên, đề tài “Phân nhóm dữ liệu đường dây 22kV tuyến 471 Mỹ Tho để đánh giá trạng thái bất thường” được chọn làm luận văn Thạc sỹ.
Nghiên cứu tổng quan Việc tìm ra giải pháp tốt nhất để đảm bảo cung cấp điện liên tục là tiêu chí cực kỳ quan trọng, đặc biệt là trong môi trường điện cạnh tranh, bất kỳ khâu nào từ nguồn phát – truyền tải – phân phối đều có sự cạnh tranh. Các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước: Tình hình nghiên cứu trong nước: Nhiều nghiên cứu trong nước [1]-[2]-[3]-[4] thảo luận về các tiêu chí đánh giá chất lượng của hệ thống điện năng, và trạng thái của hệ thống dựa trên các đặc tính riêng lẻ như điện áp, độ lệch pha, dòng điện, tổng trở, hay các thông số của thiết bị như nhiệt độ dầu. Việc đánh giá các yếu tố này thường dựa vào giá trị đo được tại thời điểm bất kỳ chứ chưa xét đến yếu tố sự thay đổi của các đại lượng theo thời gian. Bên cạnh đó các luật thiết kế được thiết kế chung dựa trên các đặc tính vật lý chứ chưa xem xét đến các sự thay đổi của tường đối tượng cụ thể.
Nhờ sự phát triển của công nghệ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, gần đây vài nghiên cứu [5] đã được áp dụng trong hệ thống điện để phân tích dữ liệu của hệ thống có tính đến sự thay đổi của thời gian cho từng đối tượng cụ thể. Tình hình nghiên cứu ngoài nước: Các nghiên cứu nước ngoài [7]-[8]-[9] về đánh giá sự kiện bất thường được tiến hành dựa trên dữ liệu về các máy trạm viễn thông. Việc áp dụng vào hệ thống điện vẫn còn hạn chế, chủ yếu bàn về ổn định chất lượng hệ thống điện. Mặc dù vậy việc áp dụng các kỹ thuật phân tích dữ liệu vào hệ thống điện vẫn còn hạn chế, đa số ứng dụng kỹ thuật học giám sát để dự đoán phụ tải [10]-[11] hoặc nhận diện lỗi trên hệ thống Luan van 2 [12]-[13].
Việc áp dụng các kỹ thuật học không giám sát để đánh giá cho một đối tượng cụ thể vẫn chưa được đề cập chi tiết. Mục đích, nhiệm vụ và giới hạn của đề tài Mục đích nghiên cứu: phân nhóm dữ liệu phục vụ bài toán phân tích dữ liệu bất thường để phân tích, đánh giá tình trạng vận hành của đường dây 22kV tuyến 471 Mỹ Tho. Từ đó, tìm ra phương án vận hành thích hợp. Nhiệm vụ nghiên cứu: Nghiên cứu các lý thuyết xác suất dùng để phân nhóm dữ liệu đánh giá tình trạng vận hành, độ tin cậy của hệ thống điện.
Thu thập dữ liệu của đường dây 22kV phát tuyến 471 Mỹ Tho và dữ liệu phụ tải cần thiết cho việc nghiên cứu. Vận dụng lý thuyết xác suất, đánh giá tình trạng vận hành của trạm biến áp 110kV Mỹ Tho. Xây dựng chương trình phân nhóm dữ liệu để phân tích các dữ liệu bất thường dựa trên các thuật toán phân nhóm clustering. Giới hạn của đề tài: Do giới hạn về thời gian và điều kiện nghiên cứu nên đề tài này chỉ dừng lại phân tích dữ liệu nội bộ đã được thu thập sẵn mà không có kết nối thu thập liên tục đến các thiết bị đo, qua đó đề xuất phương án vận hành thích hợp cho phát tuyến 22kV của trạm 110kV Mỹ Tho và xây dựng chương trình đánh giá tình trạng vận hành để hỗ trợ cho công tác vận hành 1.
Phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là đường dây 22kV phát tuyến 471 Mỹ Tho của trạm biến áp 110kV Mỹ Tho. Đề tài chỉ tập trung vào một bộ dữ liệu của phát tuyến 471 Mỹ Tho, chưa xét tới yếu tố khác của đường dây. Luan van 3 Đề tài chưa xét tới sự thay đổi của các đại lượng vật lý theo từng thời điểm trong ngày. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong nghiên cứu này: Thu thập các tài liệu, số liệu và sơ đồ có liên quan để phục vụ cho nghiên cứu trong chương trình Appmeter.
Giải thuật PCA: PRINCIPAL COMPONENT ANALYSIS. Giải thuật chuẩn hóa dữ liệu Phân nhóm dữ liệu với các thuật toán K-mean, Mean-shift và Spectrial clustering 1. Điểm mới của luận văn Các nghiên cứu trước về phân tích trạng thái của hệ thống cung cấp điện thường dựa vào một hoặc một vài đặc trưng để đưa ra dự đoán hoặc tác động đến hệ thống điện. Điều này không giúp phát hiện các lỗi bảo trì nhỏ, ví dụ: Sự cố mất điện ngày 23/05/2018 vào lúc 12 giờ 01 phút đến 12 giờ 20 phút do rắn bò lên FCO nhánh rẽ tại trụ 49 tuyến 473 Mỹ Tho 2 làm bật máy cắt tại trạm 110kV Mỹ Tho 2.
Tuy nhiên sự cố trên không làm bật Recloser D40 (trụ 20 tuyến 473 Mỹ Tho 2) mà vượt cấp, làm bật máy cắt tại trạm 110kV. Ngoài ra với một hệ thống điện có thể có nhiều thông số cần được giám sát, tuy nhiên nếu mỗi thiết bị chỉ giám sát một hoặc một vài thông số thì số lượng thiết bị sẽ nhiều và khó quản lý. Với các thiết bị và khí cụ điện đều được xét ngưỡng tác động hoặc bảo vệ cố định mà chúng không thể thay đổi theo sự thay đổi các quá trình điều khiển và vận hành của hệ thống. Một số đề tài trước đây cũng đã sử dụng những thuật toán phân loại để dự đoán tình trạng hoạt động của hệ thống ví dụ như rút kết đặc trưng từ các thông số của hệ thống và sử dụng thuật toán One class SVM [8] cho bài toán phân loại và dự đoán.
Tuy nhiên, quá trình phân loại đó chỉ đưa ra kết luận là mẫu đó có bất thường hay không mà Luan van 4 không thể hiện rõ được sự bất thường của mẫu đó. Điều đó làm khó khăn cho kĩ sư trong quá trình vận hành vì họ chưa đánh giá được mức độ cấp bách của hệ thống. Trong đề tài này sử dụng thuật toán phân loại với clustering, để từ đó đã giải quyết được vấn đề về giám sát và dự đoán hệ thống. Với cách giám sát và bảo vệ truyền thống sẽ không thể rút kết được đặc trưng từ toàn bộ các thông số của hệ thống mà chỉ dựa vào vài thông số nhất định như: dòng điện, điện áp, hệ số công suất và tổng trở.
Với một hệ thống truyền tải điện có nhiều thông số quyết định, đề tài đã sử dụng các thuật toán để rút kết đặc trưng của các thông số đó và đặc trưng đó chứa đọng toàn bộ thông tin hữu ích của tất cả các giá trị. Ngoài ra, kết quả quá trình chuẩn đoán có thể đánh giá được mức độ cấp bách của vấn đề để từ đó có hướng khắc phục hợp lý. Đề tài này là một phương pháp học không giám sát, tức là không cần dùng nhãn để đánh giá hệ thống. Nhờ vậy giải pháp này có thể thích nghi được cho nhiều loại đối tượng khác nhau và sự cập nhật dữ liệu liên tục sẽ giúp thuật toán học theo quá trình vận hành của hệ thống.
Để từ đó việc phân nhóm dữ liệu để phát hiện trạng thái bất thường nhẹ, có thể giúp hỗ trợ trong công tác lên kế hoạch bảo trì sớm hơn dự kiến mà không phụ thuộc vào lịch trình cố định. Giá trị thực tiễn của luận văn Đề tài thu thập bộ dữ liệu cho đường dây 22kV tuyến 471 Mỹ Tho để phục vụ học tập và nghiên cứu, gồm: - Bộ dữ liệu đường dây 22kV từ chương trình Appmeter gồm 29 cột số liệu được thực hiện thu thập theo từng giờ, từng ngày, từng tháng, từng năm. Các số liệu có thể được trích lục từ nhiều tháng trước, dữ liệu xuất ra từ chương trình là số liệu chính xác để Điện lực Mỹ Tho báo cáo Công ty Điện lực Tiền Giang và Tổng công ty Điện lực miền Nam. Đề tài sử dụng thuật toán rút kết đặc trưng của các giá trị nhằm giúp các thuật toán phân nhóm có thể phân tích hệ thống tốt, giúp cho bộ phận quản lý vận hành có thể phát hiện, định hướng và biện pháp điều chỉnh phù hợp tránh gây sự cố cho lưới điện.
Sự phát hiện và kết luận là mềm dẻo cho thấy mức độ ổn định của hệ thống và có Luan van 5 khả năng tự lọc theo thời gian sao cho phù hợp với điều kiện vận hành. Để từ đó tránh được các tình trạng xấu do lỗi hệ thống là mất điện hoặc nguy hiểm đến các thiết bị điện và đảm bảo an toàn cho hệ thống truyền tải và cung cấp điện.