Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu Chương 2: Lý luận chung về đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn tại ngân hàng thương mại. Chương 3: Thực trạng công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2012. Chương 4: Giải pháp hoàn thiện công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam. 6 CHƢƠNG 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO TRONG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2.Đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn tại ngân hàng thƣơng mại (NHTM) 2.Khái niệm rủi ro và phân loại rủi ro của dự án vay vốn tại NHTM 2.Khái niệm rủi ro Có rất nhiều cách tiếp cận về rủi ro dưới rất nhiều góc độ khác nhau và thống nhất ở quan điểm “Rủi ro là khả năng có thể xảy ra các biến cố không lường trước và thường gây ra các hậu quả xấu”.
Rủi ro luôn xuất hiện bất ngờ và đe dọa sự tồn tại của doanh nghiệp. Thường thì những hoạt động kinh doanh mang lại lợi nhuận càng cao thì ẩn chứa rủi ro càng lớn, mâu thuẫn này luôn tồn tại. Do vậy muốn có lợi nhuận càng cao thì cần phải chấp nhận rủi ro có thể xảy ra để tìm biện pháp hạn chế, phòng ngừa nhằm giảm thiểu thiệt hại do rủi ro gây ra. Trong điều kiện hiện nay tín dụng vẫn là hoạt động cơ bản nhất của ngân hàng và rủi ro của các dự án vay vốn là rủi ro gây ra hậu quả nặng nề đối với hoạt động tín dụng của ngân hàng.
Do rủi ro của các dự án vay vốn dẫn tới khả năng mất vốn cho ngân hàng, thất thoát một tỷ lệ lớn giá trị tổng tài sản và một phần không nhỏ nguồn thu của ngân hàng. Rủi ro của các dự án đầu tư xin vay vốn trong hoạt động tín dụng tại NHTM được hiểu một cách đơn giản là một khả năng trong tương lai người đi vay ngân hàng hoặc người cho vay thất bại trong việc thực hiện đúng các điều khoản trong hợp đồng tín dụng, đó là khả năng khách hàng vay vốn không thanh toán được tiền lãi hoặc vốn gốc hoặc cả hai. Phân loại rủi ro của dự án đầu tư vay vốn tại NHTM Rủi ro của các dự án đầu tư xin vay vốn bao gồm rủi ro về chủ đầu tư (khách hàng vay vốn) và rủi ro về dự án đầu tư (dự án vay vốn) như sau: Rủi ro về khách hàng vay vốn: là những rủi ro xuất hiện khi doanh nghiệp đó không có đủ năng lực về pháp lý, hay sự yếu kém trong năng lực điều hành quản lý của lãnh đạo doanh nghiệp với mô hình tổ chức, bố trí lao động không hợp lý, không khoa học hay hoạt động doanh nghiệp kém hiệu quả… Cụ thể như: Rủi ro năng lực pháp lý của chủ đầu tư: xảy ra khi khách hàng không có đầy đủ tư cách pháp nhân, khách hàng không có đủ giấy tờ chứng minh năng lực 7 pháp lý hoặc giấy tờ chứng minh năng lực pháp lý không phù hợp. Rủi ro về ngành nghề lĩnh vực kinh doanh, năng lực sản xuất kinh doanh hiện tại của chủ đầu tư: xảy ra khi lĩnh vực kinh doanh của chủ đầu tư không phù hợp với xu hướng phát triển ngành của địa phương và của cả nước hay lĩnh vực kinh doanh đó quá mới, chủ đầu tư không có kinh nghiệm trong quá trình triển khai, kết quả kinh doanh hiện tại của chủ đầu tư không ổn định… Rủi ro về quản lý điều hành: rủi ro xảy ra do trình độ, năng lực chuyên môn của người lãnh đạo trong doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu hiện tại.
Rủi ro liên quan tới nhân sự: là rủi ro về trình độ tay nghề của người lao động không đáp ứng được yêu cầu về công nghệ hiện đại, rủi ro về cách bố trí, tổ chức bộ máy hoạt động sản xuất kinh doanh… Rủi ro liên quan tới năng lực tài chính của chủ đầu tư: là những rủi ro khi tình hình tài chính của chủ đầu tư không đảm bảo hoạt động ổn định. Rủi ro về dự án đầu tư là các rủi ro khiến cho dự án không thể triển khai theo kế hoạch ban đầu. Rủi ro về dự án đầu tư bao gồm: Rủi ro trong cơ chế chính sách: là tất cả những bất ổn về tài chính và chính sách tác động đến dự án. Có thể kể đến như: Rủi ro liên quan đến thuế.
Rủi ro về chính sách tuyển dụng lao động. Rủi ro về kiểm soát ngoại hối. Rủi ro về xây dựng, hoàn tất: là rủi ro mà dự án không được hoàn tất đúng thời hạn, không đảm bảo được các yêu cầu về thông số và tiêu chuẩn như thiết kế ban đầu. Cụ thể như: Rủi ro về thị trường: bao gồm những rủi ro về nguồn cung cấp và giá cả các nguyên vật liệu đầu vào có nhiều thay đổi theo chiếu hướng bất lợi, rủi ro sản phẩm của dự án không phù hợp với nhu cầu thị trường, sản phẩm thiếu sức cạnh tranh về giá cả, chất lượng, mẫu mã, công nghệ… Rủi ro về nguồn cung cấp: là rủi ro dự án không có được nguồn nguyên vật liệu và các yếu tố đầu vào đủ số lượng, giá cả và chất lượng như dự kiến để vận hành, ảnh hưởng đến sự ổn định dòng tiền của dự án và khả năng trả nợ của chủ đầu tư.
Rủi ro về kỹ thật và vận hành: là những rủi ro khi dây chuyền công nghệ, máy móc thiết bị, hệ thống điều hành… của dự án không hoạt động, vận hành hoặc bảo dưỡng ở mức độ phù hợp như thiết kế ban đầu. Rủi ro về môi trường xã hội: là rủi ro dự án có thể gây tác động tiêu cực đối 8 với môi trường, đời sống của dân cư xung quanh khu vực dự án thực hiện và triển khai. Rủi ro về kinh tế vĩ mô: là những rủi ro phát sinh từ môi trường kinh tế vĩ mô bao gồm rủi ro về lãi suất, về tỷ giá hối đoái, lạm phát… Rủi ro về vốn đầu tư là rủi ro phát sinh từ tổng vốn đầu tư và nhu cầu vốn đầu tư theo tiến độ thực hiện dự án. Đánh giá rủi ro và sự cần thiết phải đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn tại NHTM 2.Khái niệm đánh giá rủi ro Đánh giá rủi ro dự án là quá trình nhận dạng, phân tích lĩnh vực rủi ro, các loại rủi ro tiềm tàng ảnh hưởng đến dự án và đề xuất giải pháp phòng ngừa phù hợp.
Đánh giá rủi ro không phải là công việc chỉ diễn ra một lần mà đây là một quá trình thực hiện thường xuyên trong suốt vòng đời dự án. Mỗi giai đoạn của vòng đời dự án có rủi ro khác nhau. Các rủi ro có ảnh hưởng lẫn nhau cả trong và ngoài dự án. Trong giai đoạn chuẩn bị dự án cần đánh giá đầy đủ các rủi ro có thể xảy ra trong cả vòng đời dự án.
Trong giai đoạn thực hiện đầu tư xây dựng công trình cần xem xét các rủi ro ảnh hưởng tới chi phí đầu tư xây dựng công trình. Trong giai đoạn vận hành, khai thác dự án cần nhận dạng các rủi ro ảnh hưởng tới chi phí quản lý, vận hành, chi phí sản xuất, thu nhập hàng năm… 2.Sự cần thiết phải đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn tại NHTM Công tác đánh giá rủi ro là một sự cần thiết khách quan vì sự tồn tại và phát triển lâu dài, đảm bảo chất lượng hoạt động của các NHTM nói riêng mà nó còn cần thiết cho cả chủ đầu tư và nền kinh tế nói chung. Cụ thể: Đối với ngân hàng thương mại Khi ngân hàng tiến hành cho vay, số tiền cho vay ra là vốn của ngân hàng, đối tượng cho vay có nhiều đặc thù khác nhau, thời gian thu hồi vốn kéo dài. Do đó việc nâng cao hiệu quả của từng món vay sẽ quyết định sự tồn tại phát triển của các ngân hàng.
Công tác đánh giá rủi ro tốt sẽ giúp ngân hàng giảm được các chi phí về nghiệp vụ, chi phí về quản lý và đặc biệt giảm được chi phí, thiệt hại mất vốn do không thu hồi được khoản cấp tín dụng, vô hình chung nó sẽ là tăng khả năng sinh lời trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn góp phần củng cố thêm cho công tác đánh giá sự an toàn số vốn vay mà dự án có thể cần. Các ngân hàng coi dự án đầu tư như một hoạt động có khả năng tạo ra những lợi ích và thu được những nguồn tài 9 chính rõ ràng. Từ sự phân tích của những dòng tài chính đó, các ngân hàng sẽ xác định được tính khả thi tài chính của dự án, nhu cầu cần vay vốn của dự án cũng như khả năng trả nợ của dự án.
Công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án cho vay được các NHTM đặc biệt chú trọng. Nó giúp Ngân hàng sàng lọc, lựa chọn được dự án đầu tư có hiệu quả, giúp ngân hàng khai thông được nguồn vốn, mở rộng hoạt động tín dụng. Tất cả những yếu tố trên cho thấy sự cần thiết và tính thực tiễn phải tiến hành đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn của NHTM. Nó gúp NHTM hoạt động kinh doanh có lời và bền vững, tạo sự an toàn cho ngành tài chính trong hoạt động tài trợ dự án hiện nay.
Đối với nền kinh tế Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại đạt hiệu quả cao sẽ giúp lưu thông các lượng tiền dư thừa trong nền kinh tế, tăng hiệu quả sử dụng vốn của nền kinh tế, giúp ổn định thị trường tiền tệ và ổn định nền kinh tế vĩ mô. Thông qua việc tài trợ vốn cho các dự án tốt, các NHTM cũng góp phần giải quyết công ăn việc làm, tăng thu nhập cho một số lượng lớn người lao động, tăng hiệu quả sản xuất xã hội, đảm bảo sự cân đối giữa các vùng, các ngành trong cả nước giúp ổn định và phát triển nền kinh tế. Thông qua công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án của các NHTM, các cơ quan Nhà nước có thể kiểm soát các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế để đưa ra các biện pháp chính sách quản lý kinh tế phù hợp.