Luận văn đánh giá thực trạng môi trường và tình hình sức khỏe của người lao động tái chế nhôm tại xã văn môn yên phong bắc ninh năm 2009

Chuyên khảo môi trường phân tích Luận văn đánh giá thực trạng môi trường và tình hình sức khỏe của người lao động tái chế nhôm tại, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Huy Nga
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Môi Trường Và Tình Hình Sức Khỏe Của Người Lao Động Tái Chế Nhôm Tại Xã Văn Môn, Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỐNG QUAN
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 6. CHƯƠNG 6: KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1: KHUNG LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU ĐO MÔI TRƯỜNG
• PHỤ LỤC 3: PHIẾU PHỎNG VẤN CHỦ CƠ SỞ SẢN XUẤT
• PHỤ LỤC 4: PHIẾU PHỎNG VẤN TÌNH HÌNH SỨC KHỎE
• PHỤ LỤC 5: BẢNG QUAN SÁT MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG TẠI CƠ SỞ SẢN XUẤT
• PHỤ LỤC 6: GIẤY ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 7: MỘT SỐ HÌNH ẢNH ĐIỀU TRA THỬ NGHIỆM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Môi Trường Tái Chế Nhôm Tại Xã Văn Môn

Đánh giá môi trường là một quá trình quan trọng nhằm xác định tác động của hoạt động sản xuất đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Tại xã Văn Môn, Bắc Ninh, nghề tái chế nhôm đã phát triển mạnh mẽ, nhưng cũng gây ra nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường và sức khỏe người lao động. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng môi trường và sức khỏe của người lao động trong ngành tái chế nhôm.

1.1. Đặc Điểm Nghề Tái Chế Nhôm Tại Xã Văn Môn

Nghề tái chế nhôm tại xã Văn Môn chủ yếu sử dụng nguyên liệu phế thải để sản xuất nhôm thỏi. Hoạt động này không chỉ tạo ra việc làm mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ ô nhiễm môi trường.

1.2. Tác Động Của Nghề Tái Chế Đến Môi Trường

Hoạt động tái chế nhôm đã dẫn đến ô nhiễm không khí, nước và đất. Các chất thải từ quá trình sản xuất có thể gây hại cho sức khỏe người lao động và cộng đồng.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Tại Xã Văn Môn

Ô nhiễm môi trường tại xã Văn Môn đang ở mức báo động. Các chỉ số ô nhiễm không khí, nước và đất đều vượt tiêu chuẩn cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường sống mà còn đến sức khỏe của người lao động.

2.1. Ô Nhiễm Không Khí Từ Hoạt Động Tái Chế

Nồng độ bụi và khí thải độc hại như CO, SO2, NO2 tại các cơ sở tái chế nhôm thường xuyên vượt mức cho phép, gây ra nhiều bệnh lý cho người lao động.

2.2. Ô Nhiễm Nước Thải Từ Quy Trình Sản Xuất

Nước thải từ các cơ sở tái chế nhôm chứa nhiều kim loại nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của người dân.

III. Nguy Cơ Sức Khỏe Của Người Lao Động Tái Chế Nhôm

Người lao động trong ngành tái chế nhôm phải đối mặt với nhiều nguy cơ sức khỏe do tiếp xúc với các chất độc hại. Các triệu chứng bệnh lý thường gặp như mệt mỏi, đau đầu, và các bệnh hô hấp đang gia tăng.

3.1. Triệu Chứng Bệnh Thường Gặp Ở Người Lao Động

Các triệu chứng như mệt mỏi, đau đầu, và chóng mặt là phổ biến. Tỷ lệ mắc bệnh hô hấp và các bệnh liên quan đến da cũng cao hơn so với cộng đồng.

3.2. Tình Trạng Sức Khỏe Của Người Lao Động

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người lao động tự đánh giá sức khỏe kém chiếm tỷ lệ cao, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện điều kiện làm việc.

IV. Phương Pháp Đánh Giá Môi Trường Tại Xã Văn Môn

Để đánh giá môi trường và sức khỏe người lao động, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm khảo sát, phân tích mẫu không khí và nước, và phỏng vấn người lao động.

4.1. Phương Pháp Khảo Sát Môi Trường

Khảo sát được thực hiện tại các cơ sở tái chế nhôm để thu thập dữ liệu về điều kiện làm việc và mức độ ô nhiễm.

4.2. Phân Tích Mẫu Không Khí Và Nước

Mẫu không khí và nước được phân tích để xác định nồng độ các chất ô nhiễm, từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Môi Trường Và Sức Khỏe

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình trạng ô nhiễm môi trường tại xã Văn Môn nghiêm trọng, với nhiều chỉ số vượt tiêu chuẩn cho phép. Sức khỏe người lao động cũng bị ảnh hưởng nặng nề.

5.1. Tình Hình Ô Nhiễm Môi Trường

Các chỉ số ô nhiễm không khí và nước đều vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động và cộng đồng.

5.2. Tình Hình Sức Khỏe Người Lao Động

Tỷ lệ mắc bệnh trong nhóm người lao động tái chế nhôm cao hơn so với nhóm đối chứng, cho thấy mối liên hệ giữa ô nhiễm môi trường và sức khỏe.

VI. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Tương Lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có các biện pháp cải thiện môi trường và sức khỏe cho người lao động tại xã Văn Môn. Việc áp dụng các quy định về an toàn lao động và bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

6.1. Kết Luận Về Tình Hình Môi Trường

Tình hình ô nhiễm môi trường tại xã Văn Môn cần được cải thiện để bảo vệ sức khỏe người lao động và cộng đồng.

6.2. Kiến Nghị Cải Thiện Điều Kiện Lao Động

Cần có các biện pháp cụ thể để cải thiện điều kiện lao động, bao gồm việc trang bị bảo hộ lao động và nâng cao nhận thức về an toàn sức khỏe.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề tái chế nhôm tại xã Văn Môn, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là một trong những làng nghề truyền thống có quy mô lớn với khoảng 20 doanh nghiệp và hơn 1.000 người lao động trực tiếp tham gia. Hoạt động tái chế nhôm mang lại lợi ích kinh tế đáng kể nhưng đồng thời cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe người lao động. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 7 năm 2009 nhằm đánh giá thực trạng môi trường lao động và tình hình sức khỏe của người lao động tái chế nhôm tại địa phương này.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát các yếu tố ô nhiễm môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, tiếng ồn, bụi, khí độc và kim loại nặng trong không khí, đồng thời đánh giá các triệu chứng bệnh nghề nghiệp và mức độ thâm nhiễm các kim loại độc hại vào cơ thể người lao động thông qua xét nghiệm nước tiểu. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 258 người lao động tái chế nhôm và 224 người làm nông nghiệp tại xã Yên Trung làm nhóm đối chứng, nhằm so sánh và phân tích các ảnh hưởng môi trường và sức khỏe.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp số liệu cụ thể về mức độ ô nhiễm và tác động sức khỏe tại làng nghề tái chế nhôm, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện điều kiện lao động và bảo vệ sức khỏe người lao động. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức về an toàn vệ sinh lao động trong các làng nghề truyền thống, đồng thời hỗ trợ các cơ quan quản lý trong việc xây dựng chính sách bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về môi trường lao động và sức khỏe nghề nghiệp, trong đó có:

• Lý thuyết về yếu tố nguy cơ nghề nghiệp: Xác định các yếu tố vật lý, hóa học và sinh học trong môi trường lao động có thể gây hại cho sức khỏe người lao động, bao gồm bụi, khí độc, tiếng ồn, nhiệt độ cao và kim loại nặng.
• Mô hình bệnh nghề nghiệp và liên quan đến nghề nghiệp: Phân loại các bệnh phát sinh do tiếp xúc lâu dài với các yếu tố độc hại trong môi trường lao động, như bệnh hô hấp, bệnh da liễu, bệnh thần kinh và các rối loạn cơ xương.
• Khái niệm về ô nhiễm môi trường lao động: Đánh giá mức độ vượt tiêu chuẩn cho phép của các chỉ số môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, tiếng ồn, nồng độ bụi và khí độc theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 3733/2002) và các quy định của Bộ Y tế.

Các khái niệm chính bao gồm: bụi toàn phần và bụi hô hấp, các khí CO, SO2, NO2, kim loại nặng (nhôm, chì, đồng, mangan), triệu chứng bệnh nghề nghiệp (đau lưng, mệt mỏi, đau đầu, các bệnh hô hấp, da liễu), và các biện pháp bảo hộ lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang có phân tích, với cỡ mẫu gồm 482 người, trong đó 258 người lao động tái chế nhôm và 224 người làm nông nghiệp làm nhóm đối chứng. Mẫu được chọn ngẫu nhiên từ 20 doanh nghiệp tái chế nhôm tại xã Văn Môn và một làng nông nghiệp tại xã Yên Trung, đảm bảo các tiêu chí về khoảng cách và không bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm từ làng nghề.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Khảo sát môi trường lao động: đo đạc các chỉ số vi khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió), tiếng ồn, nồng độ bụi toàn phần và bụi hô hấp, các khí độc CO, SO2, NO2, và kim loại nặng trong không khí.
• Khảo sát sức khỏe người lao động: phỏng vấn, điều tra triệu chứng bệnh nghề nghiệp, rối loạn cơ xương, tai nạn lao động, tự đánh giá sức khỏe.
• Xét nghiệm nước tiểu 10 người lao động có nguy cơ cao để xác định mức độ thâm nhiễm kim loại nặng.

Phương pháp phân tích sử dụng phần mềm EpiData 3.1 và SPSS 12.0, với các thống kê mô tả, kiểm định khi bình phương và tỷ số lệch (OR). Các chỉ số môi trường được so sánh với tiêu chuẩn vệ sinh lao động của Bộ Y tế ban hành năm 2003 và TCVN 3733/2002.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng môi trường lao động:

   • 87,5% mẫu đo nhiệt độ tại khu vực nấu, luyện nhôm vượt tiêu chuẩn cho phép, với nhiệt độ trung bình lên tới 42°C, cao hơn tiêu chuẩn 10°C.
   • 30% mẫu đo tiếng ồn tại khu vực thu gom, phân loại phế liệu vượt tiêu chuẩn 85 dBA, với mức tiếng ồn đo được lên tới 95-100 dBA.
   • 75% mẫu bụi toàn phần và 65% mẫu bụi hô hấp vượt tiêu chuẩn cho phép, gây ảnh hưởng đến 87,6% người lao động.
   • Nồng độ khí CO vượt tiêu chuẩn ở 23,3% mẫu, NO2 vượt 50%, SO2 vượt 3,3%.
   • Không khí và nước thải bị ô nhiễm kim loại nặng như nhôm, đồng, sắt, chì, mangan, được phát hiện trong nước tiểu người lao động.

2. Tình hình sức khỏe người lao động:

   • Các triệu chứng thường gặp gồm mệt mỏi (62%), nặng đầu (51,6%), căng mắt (52,7%), đau lưng (50,4%), buồn ngủ (30,6%), chóng mặt (33,7%), mỏi vai (31,4%).
   • Tỷ lệ mắc các bệnh hô hấp là 36%, bệnh thần kinh 15,9%, bệnh tai mũi họng 49,2%, bệnh da liễu 17,8%, tai nạn lao động 9,69%.
   • So với nhóm đối chứng, người lao động tái chế nhôm có tỷ lệ mắc bệnh nghề nghiệp cao hơn rõ rệt.

3. Mức độ thâm nhiễm kim loại nặng:

   • Xét nghiệm nước tiểu cho thấy hàm lượng nhôm và các kim loại độc hại vượt mức bình thường, liên quan đến các triệu chứng bệnh hô hấp và da liễu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng ô nhiễm môi trường lao động là do quy mô sản xuất nhỏ, công nghệ lạc hậu, thiếu hệ thống xử lý khí thải và chất thải, cùng với việc sử dụng nguyên liệu phế thải chứa nhiều kim loại nặng. Điều kiện làm việc nóng bức, ồn ào và bụi bẩn kéo dài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người lao động, gây ra các bệnh nghề nghiệp phổ biến như bệnh hô hấp, bệnh da và rối loạn cơ xương.

So sánh với các nghiên cứu tại các làng nghề khác như tái chế chì Đông Mai, tái chế sắt thép Đa Hội, và làng nghề gốm Bát Tràng, kết quả tương đồng về mức độ ô nhiễm và tỷ lệ mắc bệnh nghề nghiệp, cho thấy đây là vấn đề phổ biến và nghiêm trọng trong các làng nghề truyền thống tại Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ mẫu vượt tiêu chuẩn các yếu tố môi trường và biểu đồ tròn phân bố các triệu chứng bệnh nghề nghiệp. Bảng so sánh nồng độ kim loại trong nước tiểu giữa nhóm lao động và nhóm đối chứng cũng minh họa rõ ràng mức độ thâm nhiễm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải thiện điều kiện môi trường lao động:

   • Lắp đặt hệ thống xử lý khí thải và bụi tại các cơ sở tái chế nhôm nhằm giảm nồng độ bụi và khí độc xuống dưới tiêu chuẩn cho phép.
   • Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: các doanh nghiệp tái chế phối hợp với cơ quan quản lý môi trường.

2. Tăng cường trang bị và hướng dẫn sử dụng bảo hộ lao động:

   • Cung cấp đầy đủ khẩu trang, kính bảo hộ, găng tay và mũ bảo hộ cho người lao động.
   • Tổ chức các lớp tập huấn về an toàn vệ sinh lao động định kỳ hàng quý. Chủ thể thực hiện: doanh nghiệp và Trung tâm Y tế Dự phòng huyện Yên Phong.

3. Giám sát sức khỏe định kỳ và xét nghiệm kim loại nặng:

   • Thực hiện khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần, đặc biệt xét nghiệm nước tiểu để phát hiện sớm các dấu hiệu thâm nhiễm kim loại nặng.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế Dự phòng và các cơ sở y tế địa phương.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức cộng đồng:

   • Tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm môi trường và bệnh nghề nghiệp trong làng nghề.
   • Hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các hộ gia đình nâng cấp công nghệ sản xuất sạch hơn.
   • Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, Sở Y tế và Sở Công Thương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách bảo vệ môi trường và sức khỏe người lao động trong làng nghề truyền thống.

2. Doanh nghiệp và chủ cơ sở sản xuất làng nghề:

   • Áp dụng các giải pháp cải thiện môi trường lao động, nâng cao an toàn vệ sinh lao động và bảo vệ sức khỏe công nhân.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y tế công cộng, môi trường lao động:

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tế và các phân tích chuyên sâu về tác động môi trường và sức khỏe nghề nghiệp.

4. Cơ quan y tế và tổ chức bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp:

   • Dùng làm tài liệu tham khảo để tổ chức các chương trình giám sát sức khỏe, đào tạo và can thiệp y tế cho người lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Người lao động tái chế nhôm thường gặp những bệnh nghề nghiệp nào?
   Người lao động thường mắc các bệnh hô hấp (36%), bệnh tai mũi họng (49,2%), bệnh da liễu (17,8%) và các rối loạn cơ xương như đau lưng, mỏi vai. Các triệu chứng phổ biến gồm mệt mỏi, đau đầu và căng mắt.

2. Mức độ ô nhiễm môi trường tại các cơ sở tái chế nhôm như thế nào?
   Nhiệt độ, tiếng ồn, bụi và khí độc như CO, SO2, NO2 đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 23% đến 87,5% mẫu đo, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người lao động.

3. Các kim loại nặng nào được phát hiện trong cơ thể người lao động?
   Các kim loại như nhôm, chì, đồng, mangan được phát hiện trong nước tiểu người lao động với hàm lượng vượt mức bình thường, liên quan đến các triệu chứng bệnh nghề nghiệp.

4. Biện pháp bảo hộ lao động hiện nay được áp dụng ra sao?
   Chỉ có 17,4% người lao động được hướng dẫn an toàn vệ sinh lao động, trang bị bảo hộ lao động còn thiếu và chưa được sử dụng thường xuyên, dẫn đến nguy cơ bệnh nghề nghiệp cao.

5. Làm thế nào để giảm thiểu tác động tiêu cực của làng nghề tái chế nhôm?
   Cần lắp đặt hệ thống xử lý khí thải, trang bị bảo hộ lao động đầy đủ, tổ chức giám sát sức khỏe định kỳ và nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn vệ sinh lao động.

Kết luận

• Làng nghề tái chế nhôm tại xã Văn Môn đang đối mặt với ô nhiễm môi trường lao động nghiêm trọng, đặc biệt là nhiệt độ, tiếng ồn, bụi và khí độc vượt tiêu chuẩn cho phép.
• Người lao động chịu ảnh hưởng sức khỏe rõ rệt với tỷ lệ mắc các bệnh hô hấp, da liễu, thần kinh và tai nạn lao động cao.
• Mức độ thâm nhiễm kim loại nặng trong cơ thể người lao động vượt mức bình thường, gây nguy cơ bệnh nghề nghiệp nghiêm trọng.
• Cần triển khai các giải pháp cải thiện môi trường lao động, tăng cường bảo hộ và giám sát sức khỏe người lao động trong vòng 12 tháng tới.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và cơ quan y tế trong việc bảo vệ sức khỏe người lao động và phát triển bền vững làng nghề tái chế nhôm.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe người lao động và môi trường làng nghề là nhiệm vụ cấp thiết và cần sự phối hợp đồng bộ từ nhiều bên liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TÔNG QUAN I. LÀNG NGHÊ - ĐẶC ĐIẺM MÔI TRƯỜNG VÀ ĐIÈU KỆN LAO ĐỘNG Làng nghề là một khu vực tương đối riêng biệt, tập trung những người chuyên làm một nghề, một công việc thủ công đặc trưng. Sản phẩm và phương thức sản xuất của các làng nghề khả phong phú, đa dạng với hàng trăm loại ngành nghề khác nhau [37]. Loại hình và quy mô doanh nghiệp làng nghề * Căn cứ vào đối tượng, nguyên liệu và công nghệ sản xuất: có thể chia thành 3 nhóm ngành nghề: - Chế biến nông lâm thủy sản: chiếm 1,99% tổng số hộ phi nông nghiệp.

- Tiểu thủ công nghiệp và xây dựng: 3,66%. - Dịch vụ sản xuất và đời sống: 5,64%. * Dựa vào sản phẩm và phương thức sản xuất chính đểphân loại: có 6 loại làng nghề: - Làng nghề thủ công, làm ra các mặt hàng sử dụng thường nhật như dao kéo, mây tre đan gia dụng, chiếu. Đặc điểm của các làng nghề loại này là sản xuất thủ công bằng tay và các công cụ đơn giản.

Do chi phí ban đầu thấp nên loại hình này rất phổ biến. - Làng nghề thủ công mỹ nghệ-, làm ra các mặt hàng có giá trị về văn hóa và trang trí như đồ mỹ nghệ chạm khảm, chạm khắc tượng gỗ, đá, đồ thêu ren và các đồ mỹ nghệ vàng bạc, dệt thảm. - Làng nghề công nghiệp, sản xuất các hàng hóa thành phẩm và bán thành phẩm như sản xuất giấy, dệt, may mặc, gốm sứ, tái chể nhựa, kim loại, thuộc da. - Làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm: che biến các loại nông sản như xay xát, sản xuất miến dong, bún, bánh, sản xuất bia, giết mố vật nuôi, nấu rượu, che biến hoa quả.

5 - Làng nghề sản xuất và cung ứng nguyên vật liệu: sản xuất vật liệu xây dựng như gạch, ngói, vôi, cát. - Làng nghề buôn bán và dịch vụ: Thực hiện bán buôn, bán lẻ và cung cấp dịch vụ có tính chất truyền thống. Doanh nghiệp (DN) làng nghề khá đa dạng, bao gồm đủ loại hình thức tổ chức, đó là doanh nghiệp nhà nước, hợp tác xã, DN tư nhân, công ty TNHH, công ty cổ phần, các hộ sản xuất và hộ gia đình. Gần đây, cơ cấu loại hình DN làng nghề đã chuyển đổi mạnh theo cơ chế thị trường.

Hộ cá thể chuyên nghiệp, xí nghiệp và công ty tư nhân tăng lên, còn các loại hình DN nhà nước giảm đi. Đa số DN làng nghề là các hộ thủ công tiểu chủ, hộ cá thể và gia đình. Chính các hộ này là nòng cốt, là thành phần chính của làng nghề [37], [40]. Với hình thức "hộ gia đình", gần như tất cả các thành viên trong hộ đều được huy động vào những công việc khác nhau của quá trình sản xuất.

Tuỳ nhu cầu công việc, hộ gia đình có thể thuê mướn lao động thường xuyên hoặc lao động thời vụ. Sản xuất kinh doanh theo hộ gia đình đảm bảo được sự gắn bó giữa quyền lợi và trách nhiệm, huy động được mọi lực lượng có khả năng lao động tham gia quá trình sản xuất, tận dụng thời gian và nhu cầu đầu tư thấp. Thông thường các hộ có xưởng sản xuất nằm ngay ưong khuôn viên gia đình, nhà ở cũng có khi là nơi sản xuất. Nói chung hình thức này phù hợp với quy mô nhỏ, sản xuất nhỏ của nông dân và thợ thủ công.

Quy mô ấy cũng rất hạn chế trong việc đầu tư trang thiết bị và đổi mới công nghệ. Hình thức "hộ tiểu chủ" được phát triển ở các làng nghề có trình độ tập trung sản xuất tương đối cao. Như làng giấy Phong Khê, làng rèn Đa Hội (Hà Bắc) có hàng chục hộ tiểu chủ với tiềm lực kinh te khá, đầu tư hàng tỉ đồng mua sắm thiết bị, xây dựng xưởng. Ngoài việc sử dụng lao động gia đình, các hộ này còn thuê mướn lao động trong và ngoài làng.

Các hộ tiểu chủ này còn đảm nhận việc bao tiêu sản phẩm cho một số hộ gia đình trong làng nghề. Đặc điểm các làng nghề ở Việt Nam : [37]: - Lực lượng lao động đa sổ là dân cư trong làng, hoặc thuê mướn vụ việc. - Công nghệ sản xuất đơn giản, đôi khi thô sơ, cần nhiều sức lao động. 6 - Đơn vị sản xuất cơ bản là hộ gia đình, hoặc nhóm hộ gia đình.

- Do có nhiều hộ gia đình cùng làm một nghề nên tính chuyên môn hóa và phụ thuộc lẫn nhau trong các làng nghề rất rõ rệt, tạo nên tính chất riêng biệt của làng nghề dẫn tới sự độc quyền trong sản phẩm. Tính chất phát thải của các loại làng nghề Đi đôi với việc tăng sản lượng hàng hóa, sự phát triển làng nghề nông thôn đã tạo ra một khối lượng lớn các chất thải. Do có sự đa dạng của các nguồn nguyên liệu sản xuất đầu vào nên cũng có nhiều loại chất thải đầu ra. Nhiều loại chất thải với sổ lượng lớn đã gây nguy hại lớn tới môi trường, ảnh hưởng tới sức khỏe của NLĐ và cộng đồng.

Tùy theo loại hình và quy mô sản xuất, mức độ và tính chất ô nhiễm cũng khác nhau. * Làng nghề thủ công mỹ nghệ: - Chất thải thường là chất rắn, khí. - Ví dụ làng nghề mây tre đan, trong công đoạn sấy thường dùng diêm sinh đã tạo ra khí thải độc hại. Để sản xuất 1 tấn mây tre, qua 5 lần sấy cần 10 kg diêm sinh.

Riêng làng nghề chể biến mây tre đan xã Bình Minh (Hưng Yên) hàng năm sử dụng khoảng 3,5 tấn diêm sinh để hun sấy, xông nguyên liệu đã làm cho không khí bị ô nhiễm, tạo nên một mùi rất khó chịu trong làng. * Làng nghề công nghiệp: - Chất thải của các làng nghề này rất đa dạng, như chất thải khí (bụi, khí độc) tạo ra trong quá trình phơi, sấy khô, đốt ở làng nghề gốm sứ; do quá trình nấu chảy nguyên liệu ở làng nghề tái chế chì, tái chế nhôm; chất thải lỏng và rắn do quá trình xử lý, rửa nguyên liệu tái che ở làng nghề tái che kim loại, thuộc da. - Ví dụ, trong làng nghề tái chế nhựa, nguyên liệu chính là các vỏ bình ắc quy hỏng, các loại vỏ chai, lọ bằng nhựa, các túi, mảnh nilon, vỏ dây điện hỏng. được thu thập từ rất nhiều nguồn, trong đó rất nhiều loại chứa các hóa chất độc hại, các dung môi hữu cơ, thuốc trừ sâu diệt cỏ.

và việc súc rửa, làm sạch chúng đã thải ra một lượng lớn chất thải làm ô nhiễm môi trường nước, nhiều ao hồ bị ô nhiễm rất nặng không thể tiếp tục sử dụng. 7 - Làng nghề thuộc da đã thải ra một lượng lớn thịt, mỡ, lông thối rữa; thêm vào đó là một lượng muối, vôi, hóa chất khác (có Cr) đi vào nguồn nước thải gây mùi hôi thối, nước có màu đen, đặc sánh, phát sinh nhiều ruồi, muỗi. Ước tính cứ thuộc 1 tấn da tươi sẽ thải ra khoảng 80- 100 m3 nước thải. - Các tác nhân gây ô nhiễm không khí chính trong các làng nghề tái chế kim loại chủ yếu là các khí độc như co, co2, NO2, so2.

phát thải trực tiếp từ các lò đúc nhôm, chì do nguyên liệu hỏa thạch bị đốt cháy không qua quá trình xử lý được thải trực tiếp vào bầu khí quyển. * Làng nghề chế biến lương thực thực phẩm: - Chất phế thải trong nghề chế biến lương thực, thực phẩm rất đa dạng. - Ví dụ: Sản xuất 1 triệu tấn đường sẽ tạo ra 30 triệu tấn ngọn, lá, gốc mía; 1 triệu tấn bã mía; 0,5 triệu tấn rì đường; 0,1 triệu tấn bã lọc. Sản xuất 100 nghìn tấn nhân điều tạo ra 1 triệu tấn thịt quả điều và vỏ hạt điều có hàm lượng dinh dưỡng rất cao, là môi trường rất thuận lợi cho vi sinh vật phát triển, gây ô nhiễm môi trường.

Xay xát 100 tấn thóc cần giải quyết 10 nghìn tấn trấu, 1 nghìn tấn cám. Nuôi 1 nghìn tấn lợn thịt tạo ra 10- 20 nghìn tấn phân, 20- 30 nghìn mét khối nước tiểu, 50- 200 nghìn mét khối nước rửa chuồng trại. Sản xuất 1 nghìn tấn tinh bột tạo ra 3-4 nghìn tấn bã tươi. Nhìn chung, phụ phế thải trong nghề chế biến lương thực, thực phẩm là những chất hữu cơ dễ bị phân hủy, gây ô nhiễm môi trường, tạo mùi khó chịu, nếu không được xử lý tốt [5], * Làng nghề sản xuất và cung ứng nguyên vật liệu: - Thường tạo ra các chất thải rắn (xỉ than, gạch vỡ, gạch phồng.) và chất thải khí (bụi, HF, so2, co, NOx, F2.

- Ví dụ: làng nghề sản xuất vôi Duyệt Lễ (Hung Yên) hàng năm sử dụng hết khoảng 6000 tấn than, 100 tấn củi nhóm lò, 250 tấn bùn, 10 nghìn mét khối đá và như vậy đã thải vào môi trường một lượng lớn chất thải gây ô nhiễm. Tình hình ô nhiễm môi trường tại các làng nghề Trước kia, sản xuất làng nghề có quy mô nhỏ với công nghệ đơn giản và sản lượng thấp, môi trường xung quanh có thể đồng hóa được các chất thải. Ngày nay 8 sự gia tăng của sản xuất và tiêu thụ kèm theo những hạn chế của sản xuất quy mô nhỏ, vốn đầu tư ít nên việc áp dụng công nghệ khoa học còn hạn chế, nguyên liệu sản xuất rẻ tiền. đang bắt đầu vượt quá các khả năng đồng hóa của môi trường tự nhiên.

Các chất thải đang từng ngày, từng giờ gây ô nhiễm môi trường không khí, nước và đất gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sức khỏe cộng đồng. Ô nhiễm môi trường không khí Ô nhiễm môi trường không khí là khi ưong không khí có chất lạ hoặc có sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí gây tác động có hại hoặc gây ra sự khó chịu (sự tỏa mùi khó chịu, sự giảm tầm nhìn xa do bụi). Các chất gây ô nhiễm không khí bao gồm: - Các chất khí như so2, H2S, co, các oxit của nitơ (N2O, NO, NO2), các loại khí halogen (Clo, Brom.), các hợp chất Flo, các chất tổng hợp ét xăng, axit acetic. - Các phân tử nhỏ gây ô nhiễm không khí gồm các chất lơ lửng như: bụi lơ lửng, các phân tử cácbon, muội, khói, sương mù, phấn hoa.

- Các loại bụi nặng như: bụi đất đá, bụi kim loại (đồng, chì, sắt.) Trong các chất ô nhiễm trên, các tác giả trong và ngoài nước thường chọn khí so2, CO, NO2, bụi lơ lửng là chỉ điểm cho mức độ ô nhiễm không khí. Tại các làng nghề, con người gây ô nhiễm môi trường không khí do hoạt động công nghiệp, giao thông vận tải và do sinh hoạt hàng ngày, trong đó nguồn gây ô nhiễm do sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp là chủ yếu.