CHƯƠNG 1: MÔ HÌNH CAMELS VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÁNH GIÁ XẾP HẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA NHTMCP 1.1 Tổng quan về mô hình CAMELS: 1.1 Khái niệm về mô hình CAMELS: - Hệ thống phân tích CAMELS được áp dụng nhằm đánh giá độ an toàn, khả năng sinh lời và thanh khoản của ngân hàng. - CAMELS là tên viết tắt của sáu thước đo để đánh giá đối với một định chế tài chính nói chung và ngân hàng nói riêng, bao gồm: + C – Capital (Vốn của bản thân ngân hàng) + A – Asset quality (Chất lượng tài sản có) + M – Management ability (Năng lực quản lý) + E – Earning (Thu nhập) + L – Liquidity (Khả năng thanh khoản) + S – Sensitivity to market risk (Độ nhạy với rủi ro thị trường). - Vào năm 1979, thời điểm này mô hình CAMELS chỉ gồm năm yếu tố viết tắt là CAMEL được thông qua bởi Hội đồng đánh giá các định chế tài chính liên bang – FFIEC (một cơ quan của Mỹ), là một công cụ nội bộ để đo lường rủi ro và phân bổ các nguồn lực cho mục đích giám sát. Đến năm 1996, mô hình CAMEL được sửa đổi (thêm chữ “S”: độ nhạy với rủi ro thị trường), trở thành mô hình CAMELS.2 Đối tượng của mô hình CAMELS: - Trên thế giới có nhiều mô hình được sử dụng trong hệ thống thanh tra, giám sát.
Tuy nhiên, mô hình CAMELS là mô hình được nhiều Ngân hàng Trung ương các nước trên thế giới áp dụng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 - Được áp dụng từ năm 1979 đến nay, mô hình CAMELS là hệ thống xếp hạng, giám sát tình hình ngân hàng của Mỹ và được xem là chuẩn mực đối với hầu hết các tổ chức trên toàn thế giới khi đánh giá hiệu quả, rủi ro của các ngân hàng nói riêng và các tổ chức tín dụng nói chung. - Mô hình này chủ yếu dựa trên các yếu tố tài chính, thông qua thang điểm để đưa ra kết quả xếp hạng các ngân hàng, từ đó cho nhà quản lý biết “tình hình sức khỏe của các ngân hàng”.2 Tổng quan về hoạt động của NHTMCP: 1.1 Khái niệm Ngân hàng thương mại cổ phần: - Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: a) Nhận tiền gửi: là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận. b) Cấp tín dụng: là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.
c) Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản: là việc cung ứng phương tiện thanh toán; thực hiện dịch vụ thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản của khách hàng.2 Các lĩnh vực hoạt động của Ngân hàng thương mại cổ phần: - Các hoạt động cơ bản của Ngân hàng thương mại cổ phần: + Huy động vốn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 + Sử dụng vốn + Kinh doanh dịch vụ Ngân hàng 1.1 Hoạt động huy động vốn: - Đây là nghiệp vụ cơ bản và trước tiên của NHTMCP, là nguồn đầu vào của các hoạt động khác: tín dụng, đầu tư… - Hoạt động huy động vốn của Ngân hàng bao gồm: + Vốn điều lệ thực có và các quỹ + Vốn huy động từ khách hàng: tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng (tiền gửi thanh toán); tiền gửi có kỳ hạn của các tổ chức, đoàn thể; tiền gửi tiết kiệm của dân cư; nguồn vốn huy động qua phát hành các giấy tờ có giá: kỳ phiếu, trái phiếu Ngân hàng, chứng chỉ tiền gửi… Đây là nguồn vốn sử dụng chủ yếu trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng, chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng nguồn vốn kinh doanh của NHTMCP. + Vốn đi vay: trường hợp vốn tự có và vốn huy động vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu kinh doanh, NHTMCP có thể vay vốn từ: NHNN dưới hình thức được tái cấp vốn (chiết khấu, tái chiết khấu giấy tờ có giá, cầm cố, vay lại theo hồ sơ tín dụng…); từ các NHTM khác qua thị trường liên Ngân hàng; vay của các TCTD quốc tế… + Nguồn vốn khác: vốn tiếp nhận từ Ngân sách Nhà nước thực hiện các chương trình, dự án theo kế hoạch tập trung của Nhà nước; vốn tiếp nhận từ các tổ chức tài chính quốc tế cho vay ủy thác; vốn chiếm dụng của khách hàng trong quá trình thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt… 1.2 Hoạt động sử dụng vốn: - Nguồn thu từ hoạt động này luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng thu nhập của Ngân hàng. Với nguồn vốn có được, Ngân hàng phải lựa chọn sử dụng vốn đem lại hiệu quả cao nhất. + Thiết lập dự trữ: các NHTMCP không sử dụng toàn bộ nguồn vốn cho hoạt động kinh doanh mà phải dành một phần nguồn vốn thích hợp cho TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 dự trữ nhằm đáp ứng yêu cầu dự trữ bắt buộc của NHNN; thực hiện các lệnh rút tiền và thanh toán chuyển khoản của khách hàng; chi trả các khoản tiền gửi đến hạn, rút lãi; đáp ứng nhu cầu vay vốn hàng ngày của khách hàng; thực hiện các khoản chi tiêu hàng ngày của Ngân hàng… + Cấp tín dụng: bao gồm các nghiệp vụ cho vay theo thời hạn ngắn hạn, trung hạn, dài hạn; chiết khấu hối phiếu, chứng từ có giá; cho thuê tài chính; bảo lãnh; bao thanh toán… + Đầu tư tài chính: NHTMCP sử dụng các nguồn vốn ổn định để thực hiện các hình thức đầu tư nhằm kiếm lời và chia sẻ rủi ro với nghiệp vụ tín dụng: góp vốn; liên doanh; mua cổ phần các công ty, tổ chức, các TCTD khác; mua chứng khoán… + Sử dụng vốn cho các mục đích khác: mua sắm thiết bị, dụng cụ phục vụ hoạt động kinh doanh; xây dựng trụ sở Ngân hàng; hệ thống kho bãi… 1.3 Hoạt động kinh doanh dịch vụ Ngân hàng: - Dịch vụ thanh toán và tiền mặt: dịch vụ liên quan đến thu chi tiền mặt (kiểm đếm tiền, phân loại tiền, bảo quản, vận chuyển tiền…); phát triển các hình thức thanh toán hiện đại qua thẻ, Internet Banking… - Dịch vụ bảo lãnh tín dụng: Ngân hàng cam kết thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi họ không thực hiện hay thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trong các hợp đồng kinh tế đã ký kết, khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho Ngân hàng theo thỏa thuận.
- Dịch vụ kinh doanh ngoại tệ: Ngân hàng được phép mua bán ngoại tệ với khách hàng, thu phí dịch vụ và chênh lệch tỷ giá. - Dịch vụ khác: ủy thác quản lý ngân quỹ, ủy thác giám hộ, dịch vụ bảo hiểm (Bancassurance), dịch vụ thông tin tư vấn, dịch vụ giữ hộ (cho thuê két sắt), dịch vụ địa ốc… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của NHTMCP: - Ngân hàng thương mại cổ phần cũng là một tổ chức kinh doanh, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, nhưng là tổ chức đặc biệt vì đối tượng kinh doanh là tiền tệ, được thực hiện bằng cách thu hút vốn tiền tệ trong xã hội để cho vay. Ngân hàng là trung gian tài chính nên có thể nhận rủi ro từ hai phía: từ rủi ro trong hoạt động huy động cho đến rủi ro trong hoạt động cho vay. - Rủi ro trong kinh doanh Ngân hàng được hiểu là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của Ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành được một nghiệp vụ tài chính nhất định.
- Bản chất hoạt động của NHTMCP có đặc điểm như sau: + Phần lớn tiền vốn mà Ngân hàng sử dụng để tài trợ cho khách hàng không phải là vốn tự có của Ngân hàng mà được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó chủ yếu là tiền gửi các chủ thể trong nền kinh tế. Do đó, rủi ro có thể phát sinh từ sự hình thành các nguồn vốn mà Ngân hàng sử dụng: việc Ngân hàng huy động được nhiều hay ít tiền gửi đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của Ngân hàng. + Khi huy động được vốn, NHTMCP sẽ sử dụng vốn nhằm sinh lợi: chủ yếu là hoạt động cho vay; một phần nhỏ là hoạt động đầu tư, kinh doanh tài chính. Khi NHTMCP cho khách hàng vay tiền nghĩa là nguồn vốn mà Ngân hàng huy động được đã vượt qua khỏi tầm quản lý trực tiếp của Ngân hàng.
Ngân hàng buộc phải kiểm soát và quản lý gián tiếp nguồn vốn này bằng cách theo dõi chặt chẽ các khách hàng vay vốn. Tuy nhiên, khả năng thu hồi vốn của Ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào chính bản thân Ngân hàng và khách hàng mà còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khách quan khác. Điều này dẫn đến rủi ro tín dụng cho Ngân hàng.1 Các yếu tố nội tại: - Rủi ro có nguồn gốc nội tại, tiêu biểu như: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 + Rủi ro tín dụng: xảy ra khi khách hàng vay vốn không trả được nợ đúng thời hạn hoặc khách hàng không trả nợ cho Ngân hàng. Rủi ro này có thể do khách hàng sử dụng vốn không hiệu quả dẫn đến không có khả năng trả nợ cho Ngân hàng hoặc do việc thẩm định phương án kinh doanh hay đầu tư của khách hàng không chuẩn xác, chính sách tín dụng không hợp lý, không kiểm soát chặt chẽ khách hàng trong quá trình cho vay… + Rủi ro thanh khoản: xảy ra khi thị trường thứ cấp có những thay đổi gây khó khăn cho Ngân hàng trong việc chuyển đổi các tài sản thành tiền để đáp ứng các nhu cầu chi trả.
Rủi ro này có thể là chi phí giao dịch tăng hay thời gian giao dịch kéo dài làm phát sinh chi phí tăng thêm hay Ngân hàng phải đi tìm kiếm những nguồn chi trả khác. + Rủi ro lãi suất: xảy ra khi biến động lãi suất thị trường gây tổn thất cho Ngân hàng.