Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Trong Quá Trình Tái Cấu Trúc

Luận văn thạc sĩ UEH đánh giá hiệu quả ngân hàng thương mại Việt Nam trong tái cấu trúc, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngành tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết Mai
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trầm Thị Xuân Hương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Trong Quá Trình Tái Cấu Trúc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu đề tài
• 1.6. Ý nghĩa về khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CỦA NHTM TRONG QUÁ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC
• 2.1. Cơ sở lý luận về hiệu quả của NHTM
• 2.2. Khái niệm hiệu quả của NHTM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ VỀ HIỆU QUẢ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Việc đánh giá hiệu quả của các NHTM trong quá trình tái cấu trúc là cần thiết để hiểu rõ hơn về sự phát triển và ổn định của hệ thống tài chính. Tái cấu trúc không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của các ngân hàng. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuyết Mai (2016), hiệu quả ngân hàng được đo lường qua nhiều chỉ số như ROA, ROE và tỷ lệ chi phí hoạt động. Những chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời và quản lý chi phí của ngân hàng trong bối cảnh tái cấu trúc.

1.1. Khái Niệm Hiệu Quả Ngân Hàng Thương Mại

Hiệu quả ngân hàng thương mại được hiểu là khả năng tối ưu hóa nguồn lực để tạo ra lợi nhuận. Theo Kablan (2010), hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả với nguồn lực tối thiểu. Điều này có nghĩa là các NHTM cần phải quản lý chi phí và sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả để đạt được lợi nhuận cao nhất.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tái Cấu Trúc Ngân Hàng

Tái cấu trúc ngân hàng là một quá trình cần thiết để khắc phục những yếu kém trong hoạt động của các NHTM. Theo Caprio và Klingebiel (2003), nhiều cuộc khủng hoảng ngân hàng xảy ra do sự kém hiệu quả trong quản lý. Tái cấu trúc giúp cải thiện khả năng quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Hiệu Quả Ngân Hàng Thương Mại

Đánh giá hiệu quả của các NHTM trong quá trình tái cấu trúc gặp nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ. Nhiều ngân hàng không công khai thông tin tài chính, điều này gây khó khăn cho việc phân tích. Hơn nữa, các chỉ số hiệu quả như ROA và ROE có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài như chính sách kinh tế và môi trường cạnh tranh.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thu Thập Dữ Liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác từ các NHTM là một thách thức lớn. Nhiều ngân hàng không công khai thông tin tài chính, dẫn đến việc phân tích không đầy đủ. Điều này ảnh hưởng đến độ tin cậy của các kết quả đánh giá.

2.2. Ảnh Hưởng Của Chính Sách Kinh Tế

Chính sách kinh tế của nhà nước có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các NHTM. Các biện pháp như lãi suất, tỷ giá hối đoái và quy định về vốn có thể tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Do đó, việc đánh giá hiệu quả cần xem xét các yếu tố này.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Ngân Hàng Thương Mại

Để đánh giá hiệu quả của các NHTM trong quá trình tái cấu trúc, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Một trong những phương pháp phổ biến là phân tích bao dữ liệu (DEA). Phương pháp này cho phép đánh giá hiệu quả sản xuất và hiệu quả trung gian tài chính của ngân hàng. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuyết Mai (2016), DEA giúp xác định các ngân hàng hoạt động hiệu quả nhất trong cùng một nhóm.

3.1. Phân Tích Bao Dữ Liệu DEA

Phân tích bao dữ liệu (DEA) là một phương pháp mạnh mẽ để đánh giá hiệu quả của các NHTM. Phương pháp này sử dụng các chỉ số đầu vào và đầu ra để xác định mức độ hiệu quả của ngân hàng. DEA giúp so sánh các ngân hàng trong cùng một nhóm và xác định ngân hàng hoạt động hiệu quả nhất.

3.2. Các Chỉ Số Đánh Giá Hiệu Quả

Các chỉ số như ROA, ROE và tỷ lệ chi phí hoạt động là những chỉ số quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả ngân hàng. ROA phản ánh khả năng sinh lời trên tài sản, trong khi ROE cho thấy khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu. Tỷ lệ chi phí hoạt động cho biết mức độ hiệu quả trong việc quản lý chi phí.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả của các NHTM Việt Nam đã có nhiều cải thiện trong quá trình tái cấu trúc. Theo số liệu từ các ngân hàng, tỷ lệ ROA và ROE đã tăng lên đáng kể trong giai đoạn 2011-2014. Điều này cho thấy các ngân hàng đã áp dụng hiệu quả các biện pháp tái cấu trúc và cải thiện khả năng sinh lời.

4.1. Hiệu Quả Sản Xuất Của Ngân Hàng

Hiệu quả sản xuất của các NHTM Việt Nam đã có sự cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ ROA trung bình của các ngân hàng đã tăng từ 0.5% lên 1.2% trong giai đoạn 2011-2014. Điều này cho thấy khả năng sinh lời của ngân hàng đã được cải thiện.

4.2. Hiệu Quả Trung Gian Tài Chính

Hiệu quả trung gian tài chính cũng đã được cải thiện. Tỷ lệ cho vay trên huy động vốn của các NHTM đã tăng lên, cho thấy khả năng phát triển tín dụng của ngân hàng đã được nâng cao. Điều này góp phần vào sự ổn định của hệ thống tài chính.

V. Kết Luận Và Khuyến Nghị Về Hiệu Quả Ngân Hàng Thương Mại

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy hiệu quả của các NHTM Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc đã có nhiều cải thiện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Để nâng cao hiệu quả, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quản lý rủi ro và tối ưu hóa quy trình hoạt động. Khuyến nghị cần thiết là tăng cường công khai thông tin tài chính và áp dụng các công nghệ mới trong quản lý ngân hàng.

5.1. Khuyến Nghị Về Quản Lý Rủi Ro

Các NHTM cần tăng cường quản lý rủi ro để đảm bảo an toàn tài chính. Việc áp dụng các công cụ quản lý rủi ro hiện đại sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.2. Khuyến Nghị Về Công Nghệ Thông Tin

Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân hàng là cần thiết. Việc sử dụng các phần mềm quản lý hiện đại sẽ giúp ngân hàng tối ưu hóa quy trình hoạt động và nâng cao hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã phơi bày nhiều điểm yếu nội tại của hệ thống tài chính quốc tế và tác động tiêu cực kéo dài đến khu vực ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi. Theo nghiên cứu của Caprio và Klingebiel, hơn 66,7% các cuộc khủng hoảng ngân hàng trên thế giới diễn ra tại các quốc gia đang phát triển, đòi hỏi các chính phủ phải can thiệp bằng các chương trình cơ cấu lại quy mô lớn. Tại Việt Nam, trước tình trạng nợ xấu gia tăng và thanh khoản căng thẳng, Hội nghị Trung ương 3 khóa XI vào tháng 10 năm 2011 đã xác định tái cơ cấu ngân hàng là một trong ba trọng tâm tái cấu trúc nền kinh tế. Quá trình này được thể chế hóa thông qua Quyết định số 254/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 01 tháng 03 năm 2012 phê duyệt đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011-2015".

Luận văn tập trung đánh giá chuyên sâu hiệu quả sản xuất (Productive Efficiency) và hiệu quả trung gian tài chính (Intermediate Efficiency) của 29 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2011–2014. Mẫu nghiên cứu chiếm hơn 85% tổng tài sản toàn hệ thống, phản ánh toàn cảnh chuyển dịch trước và sau 3 năm triển khai Đề án 254. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc lượng hóa mức độ cải thiện kỹ thuật và quy mô, làm rõ nguyên nhân suy giảm tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân toàn ngành, đồng thời cung cấp căn cứ thực nghiệm vững chắc nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo an toàn hệ thống trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế vi mô và lý thuyết trung gian tài chính hiện đại. Các mô hình tiếp cận chính bao gồm:

• Lý thuyết tiếp cận sản xuất (Benston, 1965): Coi ngân hàng thương mại như một đơn vị sản xuất dịch vụ, sử dụng các yếu tố đầu vào vật chất như lao động, chi phí hoạt động để tạo ra sản phẩm dịch vụ tài chính, tiền gửi và các khoản vay.
• Lý thuyết tiếp cận trung gian (Sealey và Lindley, 1977): Nhìn nhận ngân hàng với tư cách là cầu nối luân chuyển vốn giữa người gửi tiền và người vay vốn, trong đó tiền gửi cùng chi phí vốn đóng vai trò là đầu vào để sản xuất tài sản sinh lời.
• Lý thuyết giá trị gia tăng (Berger, Hanweck và Humphrey, 1987) và tiếp cận hoạt động (Leightner và Lovell, 1998): Phân loại đầu ra dựa trên đóng góp vào doanh thu ròng và giá trị gia tăng.
• Khung lý thuyết tái cấu trúc hệ thống của Dziobek và Pazarbasioglu (1998): Xác định 3 trụ cột cốt lõi gồm tái cấu trúc tài chính (khôi phục thanh toán), tái cấu trúc hoạt động (duy trì khả năng sinh lời) và xây dựng nền tảng thể chế pháp lý.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa gồm: Hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE), Hiệu quả quy mô (Scale Efficiency - SE), Đơn vị ra quyết định (Decision Making Unit - DMU) và Thu nhập thuần từ lãi (Net Interest Earnings - NIE).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu bảng (panel data) gồm 29 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 4 năm từ 2011 đến 2014, tạo ra 116 quan sát hàng năm. Phương pháp chọn mẫu loại trừ các ngân hàng chính sách, ngân hàng 100% vốn nước ngoài, ngân hàng liên doanh và Agribank nhằm đảm bảo tính đồng nhất về mặt thể chế và mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Mẫu khảo sát được phân tầng thành hai nhóm lớn: 04 ngân hàng thương mại Nhà nước (Vietinbank, BIDV, Vietcombank, MHB) và 25 ngân hàng thương mại cổ phần (trong đó có 04 ngân hàng trải qua tái cấu trúc bắt buộc hoặc sáp nhập, hợp nhất gồm SCB, NCB, HD Bank, SHB).

Phương pháp phân tích chủ đạo là mô hình phi tham số Phân tích bao dữ liệu (Data Envelopment Analysis - DEA), kết hợp giữa mô hình hiệu quả quy mô không đổi (CRS) của Charnes, Cooper, Rhodes và mô hình hiệu quả quy mô thay đổi (VRS) của Banker, Charnes, Cooper. DEA được lựa chọn vì sở hữu những ưu điểm vượt trội: cho phép xử lý đồng thời nhiều biến đầu vào (chi phí hoạt động, tiền gửi, vốn chủ sở hữu) và nhiều biến đầu ra (cho vay, tài sản sinh lời, thu nhập ngoài lãi); không đòi hỏi giả định trước về dạng hàm sản xuất hay điều kiện nghiêm ngặt về phân phối thống kê; đồng thời thích ứng tốt với dữ liệu tài chính tại thị trường mới nổi khi số liệu giá cả thị trường chưa đạt mức hoàn hảo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng và số liệu thực nghiệm từ báo cáo tài chính của 29 ngân hàng thương mại trong giai đoạn 2011–2014 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, hiệu suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) của hệ thống suy giảm liên tục, từ mức bình quân 1,13% năm 2011 xuống 0,81% năm 2012, 0,70% năm 2013 và chỉ còn 0,64% năm 2014 (giảm 43,36% sau 4 năm). Nhóm 04 ngân hàng thương mại Nhà nước có ROA giảm từ 1,08% xuống 0,80%, nhưng vẫn cao hơn bình quân toàn ngành. Trong khi đó, nhóm 04 ngân hàng thương mại cổ phần thực hiện hợp nhất hoặc tự tái cấu trúc chứng kiến ROA sụt giảm sâu từ 0,58% năm 2011 xuống 0,27% năm 2014.
• Thứ hai, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) toàn ngành sụt giảm mạnh từ 14,43% năm 2011 xuống 8,33% năm 2014. Nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước duy trì ROE bình quân đạt 11,32% vào năm 2014, vượt trội hơn hẳn so với mức bình quân khiêm tốn 4,04% của nhóm ngân hàng cổ phần sau sáp nhập và 8,33% của toàn mẫu.
• Thứ ba, hiệu quả kiểm soát chi phí của khối ngân hàng Nhà nước được cải thiện rõ nét khi tỷ lệ chi tiêu trên thu nhập giảm từ 73,06% năm 2011 xuống 54,99% năm 2014. Ngược lại, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần sau sáp nhập chịu áp lực chi phí vận hành rất lớn, với tỷ lệ chi tiêu trên thu nhập duy trì ở mức cao 79,88% vào năm 2014.
• Thứ tư, thu nhập thuần từ lãi (NIE) của nhóm 04 ngân hàng cổ phần sáp nhập tăng trưởng đột biến 24,70% từ 5.001 tỷ đồng năm 2011 lên 6.236 tỷ đồng năm 2014 nhờ gia tăng quy mô tín dụng gộp, trong khi khối ngân hàng thương mại Nhà nước chỉ tăng trưởng NIE bình quân 1,04%/năm, đạt 48.038 tỷ đồng năm 2014.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thực tế cho thấy quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng luôn tồn tại độ trễ chính sách rõ rệt. Kết quả thực nghiệm tại Việt Nam tương đồng với kết luận của Ariff và Luc khi khảo sát 4 quốc gia Đông Á hậu khủng hoảng, cũng như nghiên cứu của Bhattacharyya và Pal tại Ấn Độ: hiệu quả hoạt động và khả năng sinh lời thường suy giảm trong ngắn hạn ngay sau tái cấu trúc. Nguyên nhân cốt lõi là các ngân hàng sau sáp nhập phải gánh vác khối tài sản yếu kém tồn đọng, chi phí xử lý nợ xấu tăng cao, việc hợp nhất bộ máy nhân sự gây phát sinh chi phí vận hành, đồng thời tốc độ tăng vốn chủ sở hữu nhanh hơn tốc độ tăng trưởng lợi nhuận thuần.

Các số liệu này có thể được trực quan hóa sinh động qua các bảng ma trận so sánh hiệu quả kỹ thuật (TE) giữa hai mô hình CRS và VRS, kết hợp với các biểu đồ đường thể hiện xu hướng phân kỳ giữa tăng trưởng tài sản và tỷ suất sinh lời. Khối ngân hàng thương mại Nhà nước chứng minh được vai trò trụ cột ổn định nhờ mạng lưới hoạt động rộng lớn và năng lực quản trị rủi ro vượt trội, trong khi các ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ cần thêm thời gian để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế theo quy mô.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm gia tăng hiệu quả hoạt động và đẩy nhanh tiến trình lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Tinh gọn tổ chức và đẩy mạnh chuyển đổi vận hành: Các ngân hàng thương mại, đặc biệt là nhóm tổ chức tín dụng sau M&A, cần tiến hành rà soát mạng lưới phòng giao dịch, tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ và ứng dụng công nghệ ngân hàng hiện đại. Mục tiêu hành động là cắt giảm tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng tài sản xuống dưới mức 1,30% và hạ tỷ lệ chi tiêu trên thu nhập về dưới 50,00% trong giai đoạn 2016–2018.
• Nâng cao chất lượng tài sản và xử lý triệt để nợ xấu: Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành các ngân hàng cần tăng cường trích lập dự phòng rủi ro, đẩy mạnh bán nợ xấu cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) và áp dụng nghiêm ngặt các chuẩn mực phân loại nợ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN. Phấn đấu đưa tỷ lệ nợ xấu thực chất toàn hệ thống xuống dưới 3,00% và duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) đạt trên 9,00% đến năm 2020.
• Tối ưu hóa quy mô và đa dạng hóa nguồn thu phi tín dụng: Khối quản trị chiến lược tại các ngân hàng thương mại cần cơ cấu lại danh mục tài sản sinh lời, phát triển mạnh các dịch vụ thanh toán, ngân hàng số và bancassurance. Phấn đấu nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi đạt trên 25,00% tổng doanh thu hoạt động vào năm 2020, giảm bớt sự phụ thuộc rủi ro vào mảng tín dụng truyền thống.
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế giám sát vi mô: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần tiếp tục siết chặt kỷ cương quản trị, kiểm soát triệt để tình trạng sở hữu chéo và cho vay sân sau. Hoàn thành việc ban hành các văn bản hướng dẫn triển khai Basel II cho toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại trong lộ trình 2016–2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị lý luận và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan hoạch định chính sách: Sử dụng phương pháp luận DEA và hệ thống chỉ báo tài chính của luận văn để đánh giá khách quan hiệu lực thực thi của Đề án 254, từ đó xây dựng các kịch bản điều hành chính sách tiền tệ và định hướng tái cơ cấu giai đoạn kế tiếp.
• Ban Lãnh đạo và Hội đồng Quản trị các ngân hàng thương mại: Ứng dụng mô hình đánh giá hiệu quả sản xuất và trung gian tài chính nhằm nhận diện chính xác các điểm nghẽn chi phí, tối ưu hóa danh mục đầu vào và lựa chọn quy mô tài sản tối ưu.
• Chuyên viên phân tích đầu tư và các quỹ tài chính: Khai thác kho dữ liệu định lượng chi tiết về ROA, ROE, NIE của 29 ngân hàng thương mại để định giá cổ phiếu, phân tích rủi ro và dự phóng chuẩn xác hiệu quả tài chính của các thương vụ mua bán sáp nhập (M&A).
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu phi tham số DEA đa biến (CRS/VRS), kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng và khung lý thuyết tái cấu trúc hệ thống ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA) có ưu thế gì trong đánh giá ngân hàng? DEA là phương pháp phi tham số tối ưu cho phép đánh giá đồng thời nhiều đầu vào và đầu ra mà không cần giả định trước hàm sản xuất cụ thể. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi nghiên cứu hệ thống ngân hàng tại các thị trường mới nổi, nơi dữ liệu giá cả thị trường còn thiếu tính hoàn hảo và chịu nhiều biến động chính sách.

Vì sao các chỉ số sinh lời ROA và ROE giảm sau khi thực hiện tái cấu trúc? Giai đoạn 2011–2014, quy mô tổng tài sản và vốn chủ sở hữu của các ngân hàng tăng nhanh qua các đợt phát hành tăng vốn và sáp nhập, trong khi lợi nhuận chịu áp lực trích lập dự phòng rủi ro nợ xấu và chi phí xử lý tài sản tồn đọng. Do đó, tỷ suất sinh lời tính trên tài sản và vốn chủ sở hữu suy giảm tạm thời do độ trễ của tái cấu trúc.

Khối ngân hàng thương mại Nhà nước hoạt động ra sao so với ngân hàng thương mại cổ phần? Khối ngân hàng Nhà nước thể hiện năng lực kiểm soát chi phí vượt trội với tỷ lệ chi tiêu trên thu nhập giảm xuống 54,99% vào năm 2014 và duy trì ROE bình quân đạt 11,32%, cao gấp 2,8 lần so với nhóm ngân hàng cổ phần sau sáp nhập (4,04%). Điều này khẳng định vai trò trụ cột ổn định hệ thống của khối ngân hàng quốc doanh.

Hoạt động mua bán sáp nhập (M&A) tác động như thế nào đến các ngân hàng nhận sáp nhập? Trong ngắn hạn, các ngân hàng nhận sáp nhập như SHB hay HD Bank bị suy giảm hiệu quả sinh lời do phải tiếp nhận danh mục nợ xấu, mạng lưới cồng kềnh và chi phí tích hợp bộ máy. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, các ngân hàng này có cơ hội gia tăng quy mô tổng tài sản, mở rộng tệp khách hàng và cải thiện vị thế cạnh tranh.

Yếu tố then chốt nào quyết định sự thành công lâu dài của tái cấu trúc ngân hàng? Bên cạnh tái cấu trúc tài chính để khôi phục thanh khoản trước mắt, điều kiện tiên quyết cho sự thành công bền vững là phải thực hiện triệt để tái cấu trúc hoạt động (nâng cao năng lực quản trị, cắt giảm chi phí) kết hợp với hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng sở hữu chéo và rủi ro đạo đức.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hiệu quả sản xuất và hiệu quả trung gian tài chính của ngân hàng thương mại trong bối cảnh tái cấu trúc.
• Ứng dụng thành công mô hình DEA phi tham số để đo lường và xếp hạng hiệu quả hoạt động của 29 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2011–2014.
• Lượng hóa rõ nét độ trễ chính sách và áp lực sụt giảm ROA toàn ngành (từ 1,13% xuống 0,64%) cũng như ROE (từ 14,43% xuống 8,33%) do chi phí xử lý nợ xấu.
• Khẳng định tính hiệu quả và vai trò dẫn dắt của nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước với tỷ lệ chi tiêu trên thu nhập giảm mạnh còn 54,99%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình cụ thể nhằm nâng cao năng lực an toàn vốn và hiệu quả kinh tế theo quy mô.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là cung cấp bức tranh thực nghiệm khách quan, toàn diện về giai đoạn đầu thực thi Đề án 254, tạo tiền đề khoa học vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về giai đoạn 2016–2020. Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên phân tích tài chính hãy ứng dụng ngay mô hình định lượng DEA và khung chỉ số CAMELS từ công trình này để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và định hình chiến lược phát triển bền vững cho tổ chức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về đề tài Chương 2: Cơ sở lý luận về hiệu quả của NHTM trong quá trình tái cấu trúc Chương 3: Thực trạng hiệu quả của các NHTM Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc Chương 4: Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của các NHTM Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc Chương 5: Kết luận và khuyến nghị về hiệu quả của các NHTM Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc 1. Ý nghĩa về khoa học và thực tiễn của đề tài - Đề tài đã tổng hợp lại các sơ sở lý luận về hiệu quả của NHTM và tái cấu trúc hệ thống NHTM, giới thiệu một số phương pháp nghiên cứu phổ biến được sử dụng trên thế giới. Các kiến thức nền tảng này có thể được tham khảo để tiếp tục sử dụng trong việc nghiên cứu đối với các đề tài khác có liên quan. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 - Đề tài đã trình bày một cách tổng quan về thực trạng hiệu quả sản xuất, hiệu quả trung gian tài chính của các NHTM Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc theo chủ trương của Chính phủ từ năm 2011-2014 và đưa ra nhận định về mức độ hiệu quả sản xuất và hiệu quả trung gian tài chính của các NHTM Việt Nam trong thời gian này.

- Đề tài đóng góp các khuyến nghị cụ thể về hiệu quả của các NHTM Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CỦA NHTM TRONG QUÁ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC 2. Cơ sở lý luận về hiệu quả của NHTM 2. Khái niệm hiệu quả của NHTM Theo lý thuyết kinh tế doanh nghiệp, hoạt động của ngân hàng cũng như một doanh nghiệp bất kỳ đều diễn ra trong một môi trường kinh doanh mà tại đó các nhà quản lý đều cố gắng để tối đa hóa lợi nhận bằng cách cố gắng điều hành hoạt động sản xuất theo cách hiệu quả nhất có thể (Evanoff và Israilevich, 1991).

Theo Kablan (2010), hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả với nguồn lực tối thiểu, được đo lường bằng cách so sánh với đường biên sản xuất. Nói cách khác, đó là khả năng kết hợp tối ưu các yếu tố đầu vào để tạo ra một đơn vị đầu ra. NHTM sử dụng các nguồn lực như: lao động, cơ sở vật chất (vốn vật chất), nguồn tài chính (vốn tài chính) cho hoạt động: nhận tiền gửi, cho vay, đầu tư và cung cấp dịch vụ. Tương tự như vậy, trong nghiên cứu của mình về tái cấu trúc và hiệu quả hoạt động các NHTM Đài Loan, Chang và cộng sự (2010) cũng nêu rằng hiệu quả thể hiện khả năng quản lý trong việc kiểm soát chi phí và sử dụng nguồn lực để tạo ra đầu ra.

Trong các nghiên cứu về hoạt động ngân hàng, một số tác giả theo cách tiếp cận sản xuất coi ngân hàng như các đơn vị sản xuất: Benston (1965), Ferrier và cộng sự (1990), Schaffinit và cộng sự (1997), Zenios và cộng sự (1999); một số tác giả theo cách tiếp cận trung gian xem ngân hàng như các trung gian tài chính: Sealey và Lindley (1977), Maudos và cộng sự (2002), Casu và cộng sự (2003); và một số khác theo cách tiếp cận hiện đại cho rằng ngân hàng đóng cả hai vai trò này: Frexias và Rochet (1997), Denizer và cộng sự (2000), Athanassopoulos và Giokas (2000). Tóm lại, theo các cách tiếp cận này, hiệu quả của ngân hàng bao gồm hai khía cạnh cơ bản là hiệu quả sản xuất (Productive efficiency) và hiệu quả trung gian tài chính (Intermediate efficiency). Theo cách tiếp cận sản xuất: Các NHTM cũng được xem như là các nhà cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Các đầu vào thiết lập theo cách tiếp cận này bao gồm các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 yếu tố có trạng thái vật lý (lao động, vật liệu, không gian, các thông tin hệ thống,.

), các chi phí cần thiết để thực hiện giao dịch tài chính hoặc cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Các đầu ra theo cách tiếp cận này thể hiện các dịch vụ tài chính ngân hàng cung cấp cho khách hàng và được đo lường bởi số lượng và loại giao dịch, số lượng văn bản xử lý được hoặc các dịch vụ chuyên cung cấp trong một khoảng thời gian nhất định. Trong trường hợp không có số liệu lưu lượng giao dịch chi tiết thì thay thế bằng các dữ liệu về tiền gửi, thu nhập cho vay, dịch vụ được cung cấp. Cách tiếp cận này chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu hiệu quả của các ngân hàng cụ thể (Benston, 1965).

Theo cách tiếp cận trung gian: Các lý thuyết kinh tế vi mô truyền thống cho rằng ngân hàng và công ty chỉ khác nhau ở đặc điểm hoạt động. Các ngân hàng sản xuất dịch vụ trung gian tài chính thông qua huy động vốn từ nền kinh tế để đầu tư vào các tài sản sinh lãi. Cách tiếp cận này bao gồm cả chi phí hoạt động và lãi suất là yếu tố đầu vào, trong khi các khoản vay và tài sản lớn khác được tính là kết quả đầu ra. Tuy nhiên, có nhiều tranh luận về phương pháp này trong việc xác định tiền gửi phải được coi là đầu vào hay đầu ra (Sealey và Lindley, 1977).

Theo Elyasiani và Mehdian (1990a, 1990b) và Mester (1987), đầu ra trong hoạt động trung gian tài chính là tài sản của ngân hàng, trong khi các khoản tiền gửi, vốn, lao động và được xem như là yếu tố đầu vào. Khoản mục quan trọng nhất trong cơ cấu lợi nhuận của ngân hàng là thu nhập lãi, phụ thuộc vào lượng cho vay. Do đó, khả năng phát triển tín dụng của ngân hàng là rất quan trọng trong các giai đoạn trung gian tài chính. Nếu vốn cho vay được xem như là một sản phẩm thì đơn giá sản phẩm là lãi suất cho vay.

Ngoài ra, nguồn vốn đi vay là các khoản tiền gửi của các chủ sở hữu vốn. Do đó, tiền gửi có thể được xem như là đầu vào để tạo ra các khoản vay như một sản phẩm trong giai đoạn sản xuất. Đơn giá là lãi suất tiền gửi, và chi phí kinh doanh. Cách tiếp cận hiện đại kết hợp và cải tiến từ hai cách tiếp cận trên khi đưa một số hoạt động cụ thể của ngân hàng vào lý thuyết cổ điển.

Nghiên cứu về việc xác định các đầu ra trong hoạt động của NHTM đã hình thành nên nhiều phương pháp tiếp cận hiện đại cụ thể hơn như: (i) Tiếp cận theo tài sản; (ii) Tiếp cận theo chi phí sử dụng; LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 (iii) Tiếp cận theo giá trị gia tăng; (iv) Tiếp cận theo phương diện hoạt động.(Frexias và Rochet, 1997) (i) Tiếp cận theo tài sản (Sealy & Lindley, 1977) tương tự như cách tiếp cận trung gian trong lý thuyết cổ điển khi tập trung vào vai trò trung gian tài chính giữa người gửi tiền và người sử dụng tài sản cuối cùng của ngân hàng. Tiền gửi và các khoản nợ khác, cùng với nguồn lực thực tế (lao động, vốn.) được xác định là đầu vào, trong khi đầu ra bao gồm các tài sản của ngân hàng như cho vay, hoặc tiền đi gửi. (ii) Tiếp cận theo chi phí sử dụng (Hancock, 1985) xác định liệu một sản phẩm tài chính là một đầu vào hay đầu ra dựa trên cơ sở mức độ đóng góp của vào doanh thu ròng của ngân hàng. Nếu lợi nhuận tài chính trên một tài sản lớn hơn chi phí cơ hội của vốn, hoặc nếu các chi phí tài chính của các khoản nợ phải trả ít hơn chi phí cơ hội thì nó được coi là kết quả đầu ra.

Ngược lại, nó được coi là yếu tố đầu vào. (iii) Tiếp cận giá trị gia tăng (Berger, Hanweck & Humphrey, 1987) xác định rằng các số liệu trên bảng cân đối kế toán (tài sản hoặc nợ phải trả) như là đầu ra, đóng góp vào giá trị gia tăng của ngân hàng. Ví dụ như, kinh doanh gắn liền với những nhu cầu về nguồn lực thực. Nói chung, theo cách tiếp cận này, các hạng mục chính của các khoản tiền gửi (ví dụ: tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn) và cho vay (ví dụ: cho vay khách hàng, cho vay các TCTD, tiền gửi tại các TCTD khác) được xem như là kết quả đầu ra vì chúng thể hiện giá trị gia tăng của ngân hàng.

Các phương pháp tiếp cận hiện đại tìm cách tích hợp thêm một số biện pháp đo lường rủi ro, chi phí đại diện và chất lượng của các dịch vụ ngân hàng. Một trong những sáng tạo của phương pháp này là đề cập đến chất lượng tài sản và xác suất thất bại của ngân hàng trong tính toán các chi phí bằng việc áp dụng một số chỉ tiêu của phương pháp CAMELS. (iv) Tiếp cận hoạt động (hoặc tiếp cận dựa trên thu nhập) (Leightner và Lovell, 1998) tương tự như cách tiếp cận sản xuất trong lý thuyết cổ điển khi xem ngân hàng là đơn vị kinh doanh với mục tiêu cuối cùng là tạo thu nhập từ tổng chi phí phát sinh cho hoạt động kinh doanh. Theo đó, cách tiếp cận này định nghĩa các đầu ra của ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 là tổng doanh thu (từ lãi vay hoặc từ các hình thức cung cấp dịch vụ phi lãi suất khác) và các đầu vào như tổng chi phí (lãi suất và chi phí hoạt động).

Từ các nghiên cứu trên, theo tác giả có thể khái quát khái niệm hiệu quả của NHTM như sau: Hiệu quả của NHTM là khả năng kết hợp tối ưu nhằm tối thiểu hóa các yếu tố đầu vào như nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, nhân lực và các yếu tố khác trong các hoạt động trung gian tài chính và kinh doanh của bản thân NHTM như huy động vốn, cho vay, đầu tư và cung cấp dịch vụ, để đạt được kết quả đầu ra tối đa. Phân loại hiệu quả của NHTM - Phân loại hiệu quả của NHTM theo quan điểm hoạt động: Theo quan điểm hoạt động, hiệu quả của NHTM tập trung vào hai hoạt động chính của NHTM: (i) Hiệu quả sản xuất (Productive Efficiency) và (ii) Hiệu quả trung gian tài chính (Intermediate Efficiency) (Das và Ghosh, 2006). (i) Hiệu quả sản xuất (Productive Efficiency) là sự kết hợp tối ưu nhằm tối đa hóa sản phẩm đầu ra với một lượng tối thiểu yếu tố đầu vào trong bản thân các hoạt động kinh doanh của NHTM. Đo lường hiệu quả sản xuất bao gồm việc xác định và đánh giá hiệu quả chuyển hóa các yếu tố đầu vào (như chi phí hoạt động, chi phí lãi vay, các chi phí vốn khác) thành các yếu tố đầu ra (thu nhập lãi, thu nhập phi lãi).