Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ Ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng tại NHTMCP Phương Nam. Chương 3: Một số giải pháp đa dạng hóa dịch vụ ngân hàng tại NHTMCP Phương Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về dịch vụ ngân hàng thƣơng mại.
Cho tới nay chưa có định nghĩa thống nhất nào về dịch vụ ngân hàng và cũng không có sự phân biệt rõ ràng giữa dịch vụ ngân hàng với các dịch vụ tài chính khác. Do đó, WTO nhóm ngân hàng và các danh mục tài chính khác thuộc danh mục các dịch vụ tài chính. Theo Luật các Tổ chức tín dụng, lĩnh vực dịch vụ ngân hàng không có định nghĩa rõ ràng nhưng xác định ngân hàng thương mại “là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận” (theo khoản 3 điều 4 Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12), theo đó “hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ nhận tiền gửi; cấp tín dụng; và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản”. Như vậy, dịch vụ ngân hàng được hiểu là các dịch vụ ngân hàng về vốn, tiền tệ, thanh toán,… mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng đáp ứng nhu cầu kinh doanh, sinh lời, sinh hoạt cuộc sống, cất trữ tài sản,… và ngân hàng thu chênh lệch lãi suất, tỷ giá hay thu phí thông qua các dịch vụ ấy.
Hiện nay, có hai quan điểm khác nhau về khái niệm dịch vụ ngân hàng: +> Quan điểm thứ nhất cho rằng các dịch vụ mà ngân hàng thương mại cung cấp ra thị trường ngoài dịch vụ cho vay thì gọi là dịch vụ ngân hàng thương mại. Đây là quan điểm phổ biến mà các ngân hàng thương mại Việt Nam đang sử dụng. Quan điểm này phân định rõ dịch vụ cho vay, một dịch vụ truyền thống và chủ yếu trong thời gian qua của các NHTM Việt Nam, với các dịch vụ khác mới bắt đầu phát triển ở nước ta. Sự phân định như vậy trong xu thế hội nhập và mở cửa thị trường dịch vụ tài chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 hiện nay chỉ cho phép ngân hàng thực thi chiến lược tập trung đa dạng hoá, phát triển và nâng cao hiệu quả của các hoạt động phi tín dụng.
+> Quan điểm thứ hai cho rằng tất cả các dịch vụ của một ngân hàng thương mại đều được coi là dịch vụ ngân hàng thương mại kể cả dịch vụ cho vay. Ngân hàng là một loại hình doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ, cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Quan niệm này phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với cách phân loại các phân ngành dịch vụ trong dự thảo Hiệp định WTO mà Việt Nam cam kết, đàm phán trong quá trình gia nhập, phù hợp với nội dung Hiệp định thương mại Việt – Mỹ. Trong phân tổ các ngành kinh tế của Tổng cục Thống kê Việt Nam, Ngân hàng là ngành được phân tổ trong lĩnh vực dịch vụ.
Tóm lại, trong luận văn này chúng ta xem xét ngân hàng là một doanh nghiệp hoạt động cung cấp dịch vụ và dịch vụ ngân hàng sẽ được đánh giá phân tích theo quan điểm thứ 2; dịch vụ ngân hàng bao gồm tất cả sản phẩm, dịch vụ tài chính do ngân hàng cung cấp trên thị trường. Để NHTM Việt Nam cạnh tranh được với các NHTM nước ngoài theo lộ trình hội nhập WTO, các ngân hàng phải phát triển đa dạng dịch vụ và nâng cao chất lượng dịch vụ mà mình cung cấp. Đặc trƣng của dịch vụ ngân hàng. -Tính vô hình: Khách hàng khi sử dụng dịch vụ ngân hàng thường không nhìn thấy hình dạng cụ thể của loại hình dịch vụ nên rất khó đánh giá và so sánh chất lượng như các hàng hoá hữu hình khác, chỉ có thể cảm nhận thông qua các tiện ích mà dịch vụ mang lại.
-Quá trình sản xuất và sử dụng dịch vụ diễn ra đồng thời: Chu kỳ của một sản phẩm chia làm hai giai đoạn: sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, đối với dịch vụ ngân hàng, chúng được tạo ra khi khách hàng có yêu cầu và sử dụng ngay. - Không ổn định về mặt chất lượng và dễ sao chép (cả về tính chất và hình thức) và do nhiều yếu tố cấu thành: Một dịch vụ tài chính do sự kết hợp của các yếu tố bên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 trong (nhân lực, công nghệ.) và bên ngoài (môi trường, thể chế. Ngoài ra, còn có sự tham gia của các NHTM và các tổ chức phi tài chính.2 Phân loại dịch vụ ngân hàng thƣơng mại.1 Phân loại dịch vụ ngân hàng theo quan điểm truyền thống.
Có 2 loại: Dịch vụ ngân hàng truyền thống: gồm danh mục các dịch vụ: - Dịch vụ tiền gửi: dịch vụ tiền gửi tuy không mang lại lợi nhuận trực tiếp cho ngân hàng nhưng nó đóng vai trò rất quan trọng, là đầu mối cung cấp nguồn vốn để phát triển các dịch vụ ngân hàng khác, đặc biệt là dịch vụ cho vay. Đồng thời, thông qua dịch vụ này, ngân hàng thương mại có thể đo lường được uy tín cũng như sự tín nhiệm của khách hàng đối với ngân hàng. Từ đó, các ngân hàng đã tìm kiếm mọi biện pháp huy động nguồn vốn để giữ vững và mở rộng quan hệ với khách hàng. Một trong những nguồn vốn quan trọng là các khoản tiền gửi tiết kiệm của khách hàng - một quỹ sinh lợi được gửi tại ngân hàng trong khoảng thời gian nhiều tuần, nhiều tháng, nhiều năm, đôi khi được hưởng mức lãi suất tương đối cao.
- Chiết khấu thương phiếu và cho vay thương mại. Ngay ở thời kỳ đầu, các ngân hàng đã chiết khấu thương phiếu mà thực tế là cho vay đối với các doanh nhân địa phương những người bán các khoản nợ (khoản phải thu) của khách hàng cho ngân hàng để lấy tiền mặt. Đó là bước chuyển tiếp từ chiết khấu thương phiếu sang cho vay trực tiếp đối với các khách hàng, giúp họ có vốn để mua hàng dự trữ hoặc xây dựng văn phòng và thiết bị sản xuất. - Cung cấp các tài khoản giao dịch: Tài khoản tiền gửi cho phép người gửi tiền viết séc, chuyển khoản thanh toán cho việc mua hàng hóa và dịch vụ, hay nhận thanh toán tiền bán hàng dưới hình thức chuyển khoản -Thực hiện trao đổi ngoại tệ: Là một ngân hàng đứng ra mua, bán một loại tiền này lấy loại tiền khác.
Trong thị trường tài chính ngày nay, mua bán ngoại tệ thường chỉ do các ngân hàng lớn nhất thực hiện; bởi vì những giao dịch như vậy có mức độ rủi ro cao, đồng thời yêu cầu phải có trình độ chuyên môn cao. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 - Bảo quản vật có giá trị: Các ngân hàng thực hiện việc lưu giữ vàng và các vật có giá khác cho khách hàng trong kho bảo quản. Một điều hấp hẫn là các giấy chứng nhận do ngân hàng ký phát cho khách hàng (ghi nhận về các tài sản đang được lưu giữ) có thể được lưu hành như tiền - đó là hình thức đầu tiên của séc và thẻ tín dụng. - Cung cấp dịch vụ ủy thác: các ngân hàng thực hiện việc quản lý tài sản và quản lý hoạt động tài chính cho cá nhân và doanh nghiệp thương mại.
Theo đó ngân hàng sẽ thu phí trên cơ sở giá trị của tài sản hay quy mô họ quản lý. Hầu hết các ngân hàng đều cung cấp cả hai loại: dịch vụ ủy thác thông thường cho cá nhân, hộ gia đình; và ủy thác thương mại cho các doanh nghiệp. Thông qua phòng ủy thác cá nhân, các khách hàng có thể tiết kiệm các khoản tiền để cho con đi học. Ngân hàng sẽ quản lý và đầu tư khoản tiền đó cho đến khi khách hàng cần.
Thậm chí phổ biến hơn, các ngân hàng đóng vai trò là người được ủy thác trong di chúc quản lý tài sản cho khách hàng đã qua đời bằng cách công bố tài sản, bảo quản các tài sản có giá, đầu tư có hiệu quả, và đảm bảo cho người thừa kế hợp pháp việc nhận được khoản thừa kế. Trong phòng ủy thác thương mại, ngân hàng quản lý danh mục đầu tư chứng khoán và kế hoạch tiền lương cho các công ty kinh doanh. Ngân hàng đóng vai trò như những người đại lý cho các công ty trong hoạt động phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Điều này đòi hỏi phòng ủy thác trả lãi hoặc cổ tức cho chứng khoán của công ty, thu hồi các chứng khoán khi đến hạn bằng cách thanh toán toàn bộ cho người nắm giữ chứng khoán.
Những dịch vụ ngân hàng mới. -Cho vay tiêu dùng. Trong lịch sử, hầu hết các ngân hàng không tích cực cho vay đối với cá nhân và hộ gia đình bởi vì họ tin rằng các khoản cho vay tiêu dùng nói chung có quy mô rất nhỏ nhưng rủi ro vỡ nợ tương đối cao và do đó làm cho chúng trở nên có mức sinh lời thấp. Ngày nay, các ngân hàng dựa nhiều hơn vào tiền gửi, hay thu nhập của khách hàng để tài trợ cho những món vay thương mại lớn.
Và rồi sự cạnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 tranh khốc liệt trong việc giành giật tiền gửi và cho vay đã buộc các ngân hàng phải hướng tới người tiêu dùng như là một khách hàng trung thành tiềm năng. - Cho vay tài trợ dự án: Các ngân hàng ngày càng trở nên năng động trong việc tài trợ cho chi phí xây dựng nhà máy mới đặc biệt là trong các ngành công nghệ cao. Do rủi ro trong loại hình tín dụng này nói chung là cao nên chúng thường được thực hiện qua một công ty đầu tư, là thành viên của công sở hữu ngân hàng, cùng với sự tham gia của các nhà đầu tư khác để chia sẻ rủi ro. -Thanh toán quốc tế: là dịch vụ của ngân hàng trong việc thanh toán giá trị của các lô hàng giữa bên mua và bên bán hàng thuộc lĩnh vực ngoại thương.
Các phương thức thanh toán quốc tế phổ biến nhất hiện nay là: Chuyển tiền bằng Điện chuyển tiền (TT: Telegraphic Transfer Remittance) hoặc bằng Thư chuyển tiền (MTR: Mail Tranfer Remittance); Trả tiền lấy chứng từ (C.D: Cash Against Document); Nhờ thu (Collection); Tín dụng thư (L/C: Letter of Credit).