Chính Sách Đổi Mới Thúc Đẩy Thương Mại Hóa Kết Quả Nghiên Cứu Từ Trường Đại Học

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách đổi mới thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ trường đại học vào doanh nghiệp, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Kha
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Luật
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Chính Sách Đổi Mới Thúc Đẩy Thương Mại Hóa Kết Quả Nghiên Cứu Từ Trường Đại Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do nghiên cứu
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH ĐỔI MỚI VÀ THƯƠNG MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.1.1. Các khái niệm về đổi mới
• 1.1.2. Những vấn đề đặt ra cho đổi mới
• 1.1.3. Cấu trúc của hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.2. Các loại hình doanh nghiệp và vai trò của doanh nghiệp trong hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.2.1. Khái quát về các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam
• 1.2.2. Vai trò của doanh nghiệp trong hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.3. Giáo dục đại học và vai trò của trường ĐH trong hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.3.1. Khái quát về nền giáo dục đại học ở Việt Nam
• 1.3.2. Vai trò của trường đại học trong hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.4. Chính sách đổi mới
• 1.4.1. Khái niệm chính sách, chính sách đổi mới
• 1.4.2. Tại sao cần có chính sách đổi mới
• 1.4.3. Xây dựng chính sách lấy doanh nghiệp làm trung tâm
• 1.5. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu
• 1.5.1. Khái niệm thương mại hóa KQNC
• 1.5.2. Đặc điểm của thương mại hóa KQNC
• 1.5.3. Quá trình thương mại hóa KQNC
• 1.5.4. Vai trò của thương mại hóa KQNC trong khối viện, trường và tổ chức KH&CN
• 1.5.5. Các văn bản pháp luật, chính sách thúc đẩy hoạt động thương mại hóa KQNC
• 1.6. Kinh nghiệm quốc tế về thương mại hóa thành công KQNC từ trường ĐH/Viện NC vào DN
• 1.6.1. Hoạt động thương mại hóa KQNC từ trường ĐH/Viện NC vào DN ở Nhật Bản
• 1.6.2. Hoạt động thương mại hóa KQNC từ trường ĐH/Viện NC vào DN ở Hoa Kỳ
• 1.6.3. Hoạt động thương mại hóa KQNC từ trường ĐH/Viện NC vào DN ở Cộng hòa Liên bang Đức
• 1.7. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH ĐỔI MỚI VÀ THƯƠNG MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TỪ TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀO DOANH NGHIỆP
• 2.1. Thực trạng chính sách đổi mới
• 2.2. Thực trạng thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN ở Việt Nam
• 2.2.1. Hoạt động NCKH, thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN ở Việt Nam nói chung
• 2.2.2. Hoạt động thương mại hóa KQNC từ trường Đại học Bách Khoa Hà Nội vào Doanh nghiệp
• 2.2.3. Những khó khăn trong hoạt động thương mại hóa KQNC từ trường đại học vào doanh nghiệp
• 2.3. Đánh giá tác động của chính sách đổi mới hiện có với hoạt động thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN ở Việt Nam
• 2.4. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CHÍNH SÁCH ĐỔI MỚI THÚC ĐẨY THƯƠNG MẠI HÓA KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TỪ TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀO DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những căn cứ và quan điểm đề xuất chính sách đổi mới lấy DN làm trung tâm nhằm thúc đẩy thương mại hóa KQNC từ trường ĐH và DN
• 3.1.1. Những căn cứ và quan điểm
• 3.1.2. Đề xuất khung chính sách thúc đẩy thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN
• 3.2. Chính sách đổi mới định hướng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN
• 3.2.1. Chính sách thúc đẩy năng lực đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp
• 3.2.2. Chính sách thúc đẩy đổi mới hoạt động nghiên cứu và quản lý tài sản trí tuệ trong các trường ĐH
• 3.2.3. Chính sách thúc đẩy sự gắn kết, hợp tác giữa trường ĐH và DN trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu
• 3.3. Áp dụng mô hình TLO của thế giới vào Việt Nam nhằm thúc đẩy hoạt động CGCN, thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN
• 3.3.1. Hoạt động thúc đẩy thương mại hóa KQNC ở một số nước trên thế giới
• 3.3.2. Áp dụng mô hình TLO của thế giới vào Việt Nam nhằm thúc đẩy thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN
• 3.4. Chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước thông qua việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật
• 3.5. Kết luận Chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Đổi Mới Thương Mại Hóa Nghiên Cứu

Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học và công nghệ (KH&CN). Lực lượng cán bộ KH&CN đã trưởng thành, thích ứng với cơ chế mới. Tuy nhiên, so với các nước phát triển, nền KH&CN nước ta còn nhiều hạn chế, chưa thực sự là nền tảng cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển giao công nghệ (CGCN) và thương mại hóa kết quả nghiên cứu (KQNC) đóng vai trò quan trọng. Thương mại hóa KQNC thúc đẩy thị trường KH&CN, ứng dụng KQNC vào thực tiễn. CGCN giúp đưa kiến thức kỹ thuật từ trường đại học, viện nghiên cứu đến doanh nghiệp. Tuy nhiên, hoạt động CGCN và thương mại hóa KQNC từ trường đại học vào doanh nghiệp còn hạn chế, chưa phổ biến. Cần có chính sách phù hợp, đặc biệt là chính sách đổi mới để thúc đẩy CGCN và thương mại hóa KQNC. Theo GS.TS Vũ Đình Cự, KH&CN là nhân tố quyết định sự tăng trưởng kinh tế xã hội.

1.1. Vai trò của thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học

Việc thương mại hóa công nghệ góp phần tích cực thúc đẩy phát triển thị trường KH&CN và đẩy nhanh ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào cuộc sống. Hoạt động CGCN và thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN mới chỉ diễn ra ở quy mô nhỏ, chưa đi sâu, rộng và phổ biến ở từng ngành nghề, lĩnh vực trong phạm vi cả nước. CGCN giữa trường ĐH hay tổ chức KH&CN và DN là động lực thúc đẩy việc thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

1.2. Thách thức trong chuyển giao công nghệ từ đại học

Vấn đề liên kết, hợp tác và CGCN để thương mại hóa KQNC vẫn còn ở mức thấp. Từ phía trường ĐH, nhu cầu và khả năng liên kết và hợp tác với DN của các trường ĐH chưa cao do thiếu động lực và thiếu cơ chế gắn kết, sản phẩm KH&CN còn ít, kém chất lượng và thậm chí gần như vẫn còn đang ở dạng phôi thai, năng lực và trang thiết bị còn hạn chế, thời gian nghiên cứu dài trong khi nhu cầu của DN cần sớm có công nghệ. Đồng thời, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thật sự tin tưởng vào các trường đại học. Nhận thức và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ còn hạn chế ảnh hưởng đến việc thương mại hóa KQNC.

1.3. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo

Để khoa học và công nghệ ngày càng gắn kết với hoạt động sản xuất, kinh doanh và khẳng định được vai trò trong sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế xã hội của đất nước, Nhà nước và các cơ quan quản lý cần triển khai những giải pháp, chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo mang tính đồng bộ, vừa đáp ứng được nhu cầu trước mắt, vừa mang tính đột phá tạo tiền đề phát triển cho những năm tới. Hiện nay, các chính sách thúc đẩy các hoạt động trên đang được Nhà nước ngày càng quan tâm xây dựng và ban hành, nhưng thực tế cho thấy, các chính sách này chưa thực sự đủ mạnh và đồng bộ, cho nên các nghiên cứu của trường ĐH cũng chưa hoàn toàn hướng tới nhu cầu của khách hàng, của thị trường.

II. Phân Tích Thực Trạng Thương Mại Hóa KQNC Từ Đại Học

Hoạt động thương mại hóa KQNC khoa học và phát triển công nghệ đã nhận được nhiều sự quan tâm từ Đảng, Nhà nước và cả các DN. Thực tế cho thấy, việc thương mại hóa KQNC đã đạt được những thành công nhất định trong từng trường hợp, lĩnh vực hoạt động và nghiên cứu cụ thể. Song nhìn chung, thương mại hóa KQNC và chuyển giao công nghệ, phát triển công nghệ vào sản xuất, đời sống ở nước ta còn rất khó khăn. Các chính sách hiện hành còn nhiều bất cập, chưa thực sự lấy DN làm trung tâm. Các nghiên cứu của trường đại học chưa hoàn toàn hướng tới nhu cầu của thị trường. Chính sách chưa lấy doanh nghiệp làm trung tâm, làm định hướng trong quá trình xây dựng chính sách nên đã làm hạn chế hiệu quả của chính sách.

2.1. Đánh giá hoạt động nghiên cứu và phát triển R D

Các chính sách thúc đẩy các hoạt động trên đang được Nhà nước ngày càng quan tâm xây dựng và ban hành, nhưng thực tế cho thấy, các chính sách này chưa thực sự đủ mạnh và đồng bộ, cho nên các nghiên cứu của trường ĐH cũng chưa hoàn toàn hướng tới nhu cầu của khách hàng, của thị trường; các chính sách chưa lấy DN làm trung tâm, làm định hướng trong quá trình xây dựng chính sách nên đã làm hạn chế hiệu quả của chính sách. Cần phải có những chính sách thích hợp, đặc biệt chính sách đổi mới để thúc đẩy hoạt động CGCN và thương mại hóa KQNC cho DN.

2.2. Khó khăn trong thương mại hóa công nghệ tại Việt Nam

Với những yêu cầu đặt ra và mong muốn hoạt động thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN ngày càng phát triển, tạo ra được nhiều DN kinh doanh công nghệ mới, nhiều công trình nghiên cứu mang tính thực tiễn và chuyển giao thành công cho DN, vì thế cần phải có những chính sách thích hợp, đặc biệt chính sách đổi mới để thúc đẩy hoạt động CGCN và thương mại hóa KQNC cho DN. Cần có những giải pháp chính sách mang tính đồng bộ, vừa đáp ứng được nhu cầu trước mắt, vừa mang tính đột phá tạo tiền đề phát triển cho những năm tới.

2.3. Ảnh hưởng của chính sách đổi mới đến thương mại hóa

Để khoa học và công nghệ ngày càng gắn kết với hoạt động sản xuất, kinh doanh và khẳng định được vai trò trong sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế xã hội của đất nước, Nhà nước và các cơ quan quản lý cần triển khai những giải pháp, chính sách mang tính đồng bộ, vừa đáp ứng được nhu cầu trước mắt, vừa mang tính đột phá tạo tiền đề phát triển cho những năm tới. Các chính sách hiện có chưa thực sự đủ mạnh và đồng bộ. Các nghiên cứu của trường ĐH cũng chưa hoàn toàn hướng tới nhu cầu của khách hàng, của thị trường; các chính sách chưa lấy DN làm trung tâm.

III. Hướng Dẫn Xây Dựng Chính Sách Đổi Mới Hướng Doanh Nghiệp

Luận văn này tập trung nghiên cứu chính sách đổi mới trên cơ sở lấy doanh nghiệp làm trung tâm, nhằm thúc đẩy thương mại hóa KQNC từ trường đại học vào doanh nghiệp ở Việt Nam. Mục tiêu là đưa ra các chính sách đổi mới hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động chuyển giao công nghệ, giúp các doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất kinh doanh. Để đạt được mục tiêu này, luận văn đi sâu vào phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của đổi mới, chính sách đổi mới và hoạt động thương mại hóa KQNC. Phân tích thực trạng hệ thống pháp luật liên quan đến thương mại hóa KQNC. Đánh giá thực trạng thương mại hóa KQNC từ trường đại học vào doanh nghiệp, đặc biệt là trường hợp Đại học Bách Khoa Hà Nội.

3.1. Cơ sở lý luận về chính sách và thương mại hóa

Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của đổi mới , chính sách đổi mới và hoạt động thương mại hóa KQNC ở Việt Nam. Việc này giúp xác định các yếu tố quan trọng cần được xem xét trong quá trình xây dựng chính sách. Các khái niệm cần làm rõ là chính sách đổi mới, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Cần đánh giá những thành công và hạn chế của các chính sách đã ban hành, cũng như những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của các chính sách này.

3.2. Đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành liên quan

Đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật về hoạt động thương mại hóa KQNC ở Việt Nam. Xác định những điểm mạnh và điểm yếu của hệ thống pháp luật hiện hành, cũng như những khoảng trống pháp lý cần được bổ sung. Nghiên cứu các văn bản pháp luật, quy định, nghị định liên quan đến thương mại hóa KQNC, quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ. Cần so sánh với hệ thống pháp luật của các quốc gia tiên tiến để tìm ra những bài học kinh nghiệm.

3.3. Phân tích thực tế tại trường Đại học Bách Khoa Hà Nội

Đánh giá thực trạng thương mại hóa KQNC từ trường ĐH vào DN nói chung và từ trường ĐH BKHN vào DN nói riêng trong những năm gần đây . Điều này giúp hiểu rõ hơn về quy trình thương mại hóa KQNC, các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này, và những khó khăn mà các trường đại học và doanh nghiệp đang gặp phải. Cần thu thập thông tin, số liệu về số lượng các dự án nghiên cứu được thương mại hóa, doanh thu từ hoạt động thương mại hóa KQNC, các hình thức hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp.

IV. Đề Xuất Chính Sách Đổi Mới Thúc Đẩy Thương Mại Hóa KQNC

Luận văn đề xuất các chính sách đổi mới lấy doanh nghiệp làm trung tâm, nhằm thúc đẩy thương mại hóa KQNC từ trường đại học vào doanh nghiệp. Các chính sách này tập trung vào việc tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, khuyến khích sự hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học. Cần phải nghiên cứu trƣờng hợp là T rƣờng Đại học Bách Khoa Hà Nội ( ĐH BKHN ) vào các D N ở Việt Nam để minh chứng cho tính hiệu quả của chính sách.

4.1. Chính sách hỗ trợ tài chính và thuế cho doanh nghiệp

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và thuế cho doanh nghiệp tham gia vào hoạt động thương mại hóa KQNC. Điều này giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp, khuyến khích họ đầu tư vào hoạt động nghiên cứu và phát triển. Các chính sách này có thể bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ vay vốn, bảo lãnh tín dụng, và các hình thức hỗ trợ tài chính khác.

4.2. Chính sách khuyến khích hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp

Cần có các chính sách khuyến khích sự hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp trong hoạt động nghiên cứu và phát triển. Điều này giúp kết nối các nhà khoa học và các doanh nhân, tạo điều kiện cho việc chuyển giao công nghệ và thương mại hóa KQNC. Các chính sách này có thể bao gồm thành lập các trung tâm nghiên cứu chung, hỗ trợ các dự án hợp tác, và tạo điều kiện cho các nhà khoa học tham gia vào hoạt động kinh doanh.

4.3. Chính sách bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho các nhà khoa học

Cần có các chính sách bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho các nhà khoa học và các doanh nghiệp. Điều này giúp khuyến khích họ sáng tạo và đổi mới, đồng thời bảo vệ quyền lợi của họ. Các chính sách này có thể bao gồm tăng cường công tác đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, và tạo điều kiện cho các nhà khoa học và doanh nghiệp sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để thương mại hóa KQNC.

V. Ứng Dụng Mô Hình TLO Thúc Đẩy Chuyển Giao Công Nghệ

Luận văn đề xuất áp dụng mô hình Technology Licensing Office (TLO) của thế giới vào Việt Nam nhằm thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ (CGCN) và thương mại hóa KQNC từ trường đại học vào doanh nghiệp. Các hoạt động thúc đẩy thương mại hóa KQNC ở một số nước trên thế giới được nghiên cứu và phân tích. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống TLO hiệu quả, giúp các trường đại học và doanh nghiệp kết nối và hợp tác, tạo ra giá trị từ các kết quả nghiên cứu khoa học. Cần có hành lang pháp lý thương mại hóa phù hợp để hỗ trợ hoạt động này.

5.1. Kinh nghiệm quốc tế về mô hình văn phòng CGCN TLO

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về mô hình văn phòng CGCN (TLO) tại các trường đại học hàng đầu trên thế giới. Điều này giúp hiểu rõ hơn về vai trò, chức năng và hoạt động của TLO, cũng như những yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của mô hình này. Cần phân tích các mô hình TLO khác nhau, từ đó lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

5.2. Đề xuất xây dựng hệ thống TLO tại Việt Nam

Đề xuất xây dựng hệ thống TLO tại các trường đại học Việt Nam, với các chức năng chính như quản lý tài sản trí tuệ, hỗ trợ chuyển giao công nghệ, tư vấn pháp lý, và kết nối với doanh nghiệp. Cần xác định rõ vai trò và trách nhiệm của các bên liên quan, cũng như nguồn lực cần thiết để xây dựng và vận hành hệ thống TLO hiệu quả. Cần xây dựng quy chế hoạt động, quy trình chuyển giao công nghệ, và các văn bản hướng dẫn khác.

5.3. Vai trò của nhà nước trong hỗ trợ hoạt động TLO

Nhà nước cần có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hoạt động TLO, thông qua việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, cung cấp nguồn lực tài chính, và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động CGCN và thương mại hóa KQNC. Cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, và các tổ chức liên quan để đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

VI. Kết Luận Tương Lai Chính Sách Đổi Mới và Thương Mại Hóa

Luận văn đã trình bày các vấn đề liên quan đến chính sách đổi mới và thương mại hóa KQNC từ trường đại học vào doanh nghiệp. Các chính sách đề xuất tập trung vào việc xây dựng môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, khuyến khích sự hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo hiệu quả của các chính sách này. Tương lai của kinh tế tri thức Việt Nam phụ thuộc vào đầu tư vào khoa học công nghệ và hiệu quả của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

6.1. Tổng kết các chính sách đề xuất trong luận văn

Tóm tắt các chính sách đề xuất trong luận văn, bao gồm chính sách hỗ trợ tài chính và thuế cho doanh nghiệp, chính sách khuyến khích hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, và chính sách bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho các nhà khoa học. Cần đánh giá tác động của các chính sách này đến hoạt động thương mại hóa KQNC, cũng như những rủi ro và thách thức có thể xảy ra.

6.2. Kiến nghị và giải pháp để thực thi chính sách hiệu quả

Đưa ra các kiến nghị và giải pháp để thực thi chính sách hiệu quả, bao gồm xây dựng kế hoạch hành động chi tiết, phân công trách nhiệm rõ ràng, và thiết lập cơ chế giám sát và đánh giá. Cần đảm bảo sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình thực thi chính sách, cũng như sự linh hoạt và thích ứng với những thay đổi của môi trường.

6.3. Định hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này, bao gồm nghiên cứu về tác động của chính sách đến tăng trưởng kinh tế, nghiên cứu về vai trò của các yếu tố văn hóa và xã hội trong hoạt động thương mại hóa KQNC, và nghiên cứu về các mô hình hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, khoa học và công nghệ trở thành động lực then chốt quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, với hơn 90% tổng số doanh nghiệp thuộc nhóm vừa và nhỏ sở hữu nguồn lực tài chính hạn chế và quy trình kỹ thuật giản đơn, nhu cầu đổi mới công nghệ nhằm nâng cao sức cạnh tranh đang ngày một cấp thiết. Mặc dù mạng lưới giáo dục đại học đã phát triển mạnh mẽ với 409 trường đại học và cao đẳng trên toàn quốc, trong đó có 307 trường được thành lập mới hoặc nâng cấp trong vòng 10 năm, hoạt động chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu vào khu vực sản xuất vẫn diễn ra ở quy mô nhỏ lẻ và chưa đồng bộ giữa các ngành.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự đứt gãy trong chuỗi liên kết giữa cơ sở tạo nguồn cung tri thức và đơn vị ứng dụng thực tiễn. Nghiên cứu tập trung giải quyết mục tiêu xây dựng hệ thống chính sách đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp làm trung tâm, nhằm đẩy mạnh quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ các trường đại học vào doanh nghiệp. Phạm vi khảo sát được xác định trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2014 trên bình diện cả nước, đồng thời đi sâu phân tích trường hợp điển hình tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Luận văn mang ý nghĩa chiến lược khi cung cấp căn cứ thực chứng giúp nâng cao tỷ lệ ứng dụng sáng chế, hướng tới mục tiêu gia tăng 25% đến 30% số lượng hợp đồng nghiên cứu triển khai theo đơn đặt hàng, tạo tiền đề đột phá cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết đổi mới sáng tạo của Joseph Schumpeter từ năm 1934 với luận điểm trung tâm về quá trình phá hủy sáng tạo, khẳng định doanh nghiệp là động lực nội sinh của tăng trưởng kinh tế. Song song với đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết Hệ thống đổi mới quốc gia do Freeman khởi xướng năm 1987 và được hoàn thiện bởi Nelson năm 1993, Metcalfe năm 1995 cùng Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế. Khung phân tích vận dụng mô hình xoắn ốc ba bên gồm Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp nhằm kiến tạo dòng chảy tri thức hai chiều.

Hệ thống lý thuyết định hình 5 khái niệm trọng tâm: Đổi mới sáng tạo, Hệ thống đổi mới quốc gia, Thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Chuyển giao công nghệ và Văn phòng chuyển giao công nghệ. Quá trình thương mại hóa được mô hình hóa theo chuỗi liên tục qua 4 giai đoạn: từ ý tưởng tri thức khoa học, nghiên cứu cơ bản và ứng dụng, thiết kế thử nghiệm tạo sản phẩm mẫu seri 0, đến đúc kết công nghệ hoàn chỉnh phục vụ thị trường. Mô hình tích hợp này chỉ ra rằng 100 ý tưởng ban đầu thường chỉ sàng lọc được khoảng 10 dự án phát triển và mang lại từ 1 đến 2 sản phẩm thương mại hóa thành công đem lại doanh thu thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả áp dụng phương pháp tiếp cận hệ thống và logic đa chiều, kết hợp hài hòa giữa nghiên cứu tài liệu thứ cấp và điều tra thực nghiệm định tính. Cỡ mẫu phỏng vấn sâu bao gồm 25 chuyên gia và nhà quản lý am hiểu sâu sắc về hệ sinh thái đổi mới, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích và phân tầng đối tượng. Cụ thể, mẫu khảo sát gồm 12 giảng viên và nhà khoa học thuộc Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Kinh doanh và Công nghệ; 03 chuyên gia từ Trường Quản lý Khoa học và Công nghệ trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ; cùng 10 cán bộ quản lý công nghệ và nghiên cứu viên tại các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội.

Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp được triển khai trên tập dữ liệu kéo dài 14 năm từ năm 2000 đến năm 2014, thu thập từ Tổng cục Thống kê, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Cục Sở hữu trí tuệ và hơn 130 văn bản quy phạm pháp luật. Lý do lựa chọn phương pháp phỏng vấn sâu kết hợp đối soát dữ liệu thống kê nhằm nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế vô hình, khắc phục hiện tượng sai lệch thông tin và đảm bảo độ tin cậy khoa học khi đánh giá tác động chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa năng lực nghiên cứu của trường đại học và nhu cầu tiếp nhận của doanh nghiệp. Hơn 90% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ với năng lực tài chính hạn hẹp, trong khi các công trình khoa học tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội phần lớn dừng lại ở giai đoạn mô hình phòng thí nghiệm, chưa hoàn thiện bước thử nghiệm sản xuất loạt số 0 để sẵn sàng ứng dụng công nghiệp.

Thứ hai, hệ thống chính sách còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn dù từ năm 2011 đến tháng 6 năm 2013 đã có 130 văn bản pháp lý được ban hành, gồm 01 Nghị quyết Trung ương, 38 văn bản của Quốc hội và Chính phủ, cùng 91 Thông tư hướng dẫn. Mặc dù Luật Chuyển giao công nghệ quy định nhà khoa học được hưởng từ 20% đến 35% doanh thu chuyển giao, việc định giá tài sản trí tuệ và cơ chế trích lập quỹ phát triển khoa học tại doanh nghiệp vẫn vướng mắc các thủ tục hành chính phức tạp.

Thứ ba, sự thiếu vắng các tổ chức trung gian chuyên nghiệp như Văn phòng Chuyển giao công nghệ khiến hiệu quả thương mại hóa ở mức thấp. Đối chiếu quốc tế cho thấy sự chênh lệch sâu sắc: tại Nhật Bản năm 2003 đã có 43 trường đại học thành lập TLO, thực hiện chuyển giao thành công 1.236 sáng chế và hình thành 614 doanh nghiệp spin-off; tại Hoa Kỳ, doanh thu li-xăng năm 2003 đạt tới 1,306 tỷ USD với 2.279 công ty khởi nguồn công nghệ hoạt động hiệu quả.

Thứ tư, số lượng đơn đăng ký và bằng độc quyền sáng chế của khối trường đại học còn rất khiêm tốn. Thực tế số liệu giai đoạn 2000-2014 chỉ ra hiện tượng nghịch lý khi số lượng đơn giải pháp hữu ích từ các sáng chế không chuyên của nhà nông đôi lúc còn cao hơn một số đơn vị nghiên cứu học thuật chính quy do quy trình đăng ký rườm rà.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh rõ nét hai nguyên nhân căn bản: thất bại thị trường do tính chất rủi ro cao trong hoạt động nghiên cứu phát triển và thất bại hệ thống do các thành tố trong mạng lưới đổi mới quốc gia hoạt động rời rạc. So sánh với Cộng hòa Liên bang Đức, mô hình Viện Fraunhofer với 66 viện nghiên cứu, quy tụ hơn 22.000 nhà khoa học và đạt ngân sách 1,9 tỷ Euro mỗi năm (trong đó 1,6 tỷ Euro đến từ hợp đồng trực tiếp với doanh nghiệp) cùng mạng lưới Steinbeis gồm 918 trung tâm chuyển giao liên kết 752 giáo sư cho thấy sự gắn kết hữu cơ giữa viện trường và khu vực công nghiệp là chìa khóa then chốt. Tương tự, Hoa Kỳ đã thành công nhờ Đạo luật Bayh-Dole năm 1980 trao quyền sở hữu trí tuệ cho trường đại học và chương trình SBIR trích tối thiểu 0,2% ngân sách nghiên cứu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ đổi mới.

Để tăng cường tính trực quan và khả năng so sánh khoa học, dữ liệu thực trạng có thể được thể hiện thông qua biểu đồ cột so sánh sản lượng đơn đăng ký sáng chế và bằng độc quyền sở hữu trí tuệ giữa các trường đại học với các khối chủ thể khác giai đoạn 2000-2014. Đồng thời, một bảng ma trận phân tích chuỗi giá trị chuyển giao công nghệ qua 4 bước gồm Ý tưởng, Nghiên cứu, Thử nghiệm và Thị trường sẽ làm nổi bật sự phân định trách nhiệm tài trợ vốn giữa ngân sách Nhà nước và nguồn vốn đối ứng từ khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế phân chia lợi nhuận sở hữu trí tuệ. Ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 và Nghị định số 80/2007/NĐ-CP, chuẩn hóa quy trình định giá tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước. Chủ thể thực hiện là Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Tài chính, triển khai trong giai đoạn 2015-2017 nhằm đạt mục tiêu đảm bảo tỷ lệ trích thưởng từ 30% đến 35% doanh thu chuyển giao cho tác giả sáng chế, thúc đẩy gia tăng 40% số lượng văn bằng bảo hộ được khai thác thương mại.

Hai là, thiết lập và chuyên nghiệp hóa mô hình Văn phòng Chuyển giao Công nghệ tại các cơ sở giáo dục đại học. Thành lập thí điểm văn phòng TLO tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội và 5 trường đại học công nghệ hàng đầu trên cả nước trong giai đoạn 2015-2018. Ban Giám hiệu các trường đại học chủ trì phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm đạt chỉ tiêu kết nối thành công tối thiểu 50 hợp đồng chuyển giao công nghệ hàng năm và ươm tạo ít nhất 10 doanh nghiệp spin-off mới.

Ba là, kiến tạo cơ chế hỗ trợ tài chính và Quỹ bảo lãnh tín dụng đổi mới công nghệ định hướng doanh nghiệp. Trích lập nguồn vốn từ Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia để tài trợ 50% chi phí thử nghiệm dây chuyền sản xuất loạt số 0 cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ hợp tác với trường đại học. Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính cùng Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chịu trách nhiệm thực thi trong giai đoạn 2016-2019, hướng tới mục tiêu thu hút trên 200 doanh nghiệp tham gia đồng tài trợ nghiên cứu ứng dụng.

Bốn là, đổi mới cơ chế quản trị nhân lực khoa học và thúc đẩy liên kết thực địa. Ban hành chính sách cho phép nhà khoa học dành từ 20% đến 30% quỹ thời gian công tác tại doanh nghiệp đối tác hoặc tham gia sáng lập doanh nghiệp công nghệ trong trường đại học. Bộ Nội vụ phối hợp với các cơ sở đào tạo triển khai từ năm 2015 đến năm 2020, đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới 500 chuyên gia chuyển giao công nghệ chuyên trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để rà soát, đồng bộ hóa hơn 130 văn bản pháp lý, xây dựng các gói ưu đãi thuế và cụ thể hóa quyền tự chủ tài chính cho các cơ sở giáo dục theo Điều 32 Luật Giáo dục Đại học năm 2012.

Nhóm thứ hai là Ban Giám hiệu, cán bộ quản lý khoa học và các nhà nghiên cứu tại hơn 400 trường đại học và cao đẳng trên toàn quốc. Công trình mang lại cẩm nang thực tiễn để xây dựng mô hình Văn phòng Chuyển giao công nghệ dựa trên bài học từ 43 TLO tại Nhật Bản, giúp tối ưu hóa quy trình quản trị tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại các trường kỹ thuật trọng điểm như Đại học Bách khoa Hà Nội.

Nhóm thứ ba là lãnh đạo doanh nghiệp, giám đốc công nghệ và cán bộ quản lý sản xuất thuộc hơn 90% doanh nghiệp vừa và nhỏ. Luận văn gợi mở phương thức tiếp cận nguồn cung tri thức từ các viện trường, hỗ trợ xây dựng hợp đồng đặt hàng nghiên cứu triển khai và tận dụng các quỹ đổi mới công nghệ quốc gia nhằm tiết kiệm tới 50% chi phí thử nghiệm công nghệ mới.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, nghiên cứu sinh và các chuyên gia nghiên cứu chính sách quản lý khoa học công nghệ. Tài liệu đóng vai trò nguồn tham khảo học thuật giá trị với khung lý thuyết Hệ thống đổi mới quốc gia chuẩn mực, kết hợp bộ số liệu thực nghiệm phỏng vấn sâu từ 25 chuyên gia và các mô hình quốc tế kinh điển như Fraunhofer hay Steinbeis.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chính sách đổi mới cần phải lấy doanh nghiệp làm trung tâm thay vì viện nghiên cứu hay trường đại học?
Doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp cạnh tranh trên thị trường và biến tri thức thành của cải vật chất. Trong nền kinh tế với hơn 90% doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc lấy doanh nghiệp làm trung tâm giúp định hướng các đề tài nghiên cứu từ 409 trường đại học bám sát nhu cầu thực tiễn, khắc phục triệt để tình trạng công trình khoa học bị cất ngăn kéo sau nghiệm thu.

Mô hình Văn phòng Chuyển giao Công nghệ mang lại lợi ích gì cho các trường đại học kỹ thuật tại Việt Nam?
Văn phòng TLO đóng vai trò cầu nối pháp lý và thương mại chuyên nghiệp. Minh chứng tại Nhật Bản năm 2003 cho thấy 43 trường đại học lập TLO đã chuyển giao thành công 1.236 sáng chế và thu về 14 triệu USD phí li-xăng. Tại Việt Nam, TLO giúp bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy thành lập doanh nghiệp spin-off công nghệ cao.

Rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp Việt Nam e ngại tiếp nhận công nghệ từ trường đại học là gì?
Rào cản lớn nhất là độ rủi ro cao ở giai đoạn thử nghiệm chế tạo sản phẩm mẫu seri 0. Hơn 90% doanh nghiệp trong nước có quy mô vốn hạn hẹp, không đủ khả năng tài trợ cho các đề tài mới chỉ dừng ở mức nghiên cứu phòng thí nghiệm nếu thiếu sự chia sẻ 50% rủi ro tài chính từ các quỹ đổi mới quốc gia.

Các quốc gia phát triển như Đức và Hoa Kỳ giải quyết bài toán thương mại hóa kết quả nghiên cứu đại học bằng cách nào?
Hoa Kỳ thành công nhờ Đạo luật Bayh-Dole năm 1980 trao quyền sở hữu sáng chế cho đại học, tạo ra 2.279 công ty spin-off vào năm 2003. Trong khi đó, CHLB Đức phát triển mạng lưới Fraunhofer gồm 66 viện nghiên cứu với ngân sách 1,9 tỷ Euro và Steinbeis với 918 trung tâm, thực hiện hàng nghìn hợp đồng R&D trực tiếp cho doanh nghiệp.

Giảng viên và nhà khoa học được hưởng quyền lợi tài chính cụ thể nào khi thương mại hóa kết quả nghiên cứu?
Theo Luật Chuyển giao công nghệ và các quy định hiện hành, tác giả sáng chế được hưởng từ 20% đến 35% doanh thu thu được từ hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng hoặc sở hữu công nghệ. Ngoài ra, nhà khoa học còn được phép sở hữu cổ phần đóng góp bằng tài sản trí tuệ khi thành lập doanh nghiệp spin-off trong trường đại học.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về Hệ thống đổi mới quốc gia, khẳng định vai trò hạt nhân của doanh nghiệp trong quá trình chuyển hóa tri thức khoa học thành giá trị gia tăng.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng giai đoạn 2000-2014, chỉ rõ điểm nghẽn liên kết giữa hơn 400 trường đại học và hơn 90% doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước.
• Rà soát 130 văn bản quy phạm pháp luật, nhận diện nguyên nhân cốt lõi của thất bại thị trường và thất bại hệ thống trong hoạt động chuyển giao công nghệ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gồm hoàn thiện thể chế phân chia 30% đến 35% lợi nhuận, vận hành mô hình TLO và hỗ trợ 50% kinh phí sản xuất thử nghiệm.
• Xác lập lộ trình hành động giai đoạn 2015-2020 nhằm thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học như Đại học Bách khoa Hà Nội chủ động hội nhập chuỗi giá trị công nghiệp.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng khung chính sách đổi mới lấy doanh nghiệp làm trung tâm, kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp. Để hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước đến năm 2020, các bộ ngành và trường đại học cần khẩn trương ban hành quy chế TLO thí điểm và kích hoạt các quỹ tài trợ công nghệ ngay từ năm 2015.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho một giải pháp nào đó khác với các giải pháp đã và đang đƣợc triển khai, hay đổi mới là việc sử dụng các kiến thức mới nhằm cung cấp các sản phẩm và dịch vụ mới để đáp ứng các nhu cầu của khách hàng, thị trƣờng. Trong cuốn từ điển Tiếng Việt, xuất bản năm 1996, thuật ngữ “đổi mới” đã xuất hiện và đƣợc hiểu là “Đổi mới là sự thay đổi cho khác hẳn trước, tiến bộ hơn để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển”. Trên thế giới, đổi mới cũng đã đƣợc nghiên cứu từ rất lâu bởi các nhà kinh tế học cổ điển nhƣ Marx, List, Veblen. Tuy nhiên, chỉ đến khi Joseph Schumpeter, nhà kinh tế ngƣời Áo, đƣa ra khái niệm về đổi mới vào năm 1934 thì tầm quan trọng của đổi mới mới đƣợc nhấn mạnh thực sự.

Schumpeter, đổi mới là “quá trình thương mại hóa những yếu tố mới hoặc sự kết hợp những yếu tố cũ trong các tổ chức công nghiệp, có liên quan tới vật liệu 15 (LUAN.NGHIEP TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mới, quy trình mới, thị trường mới hoặc cơ cấu tổ chức mới, phần lớn được khởi xướng bởi người chủ doanh nghiệp”. Cũng theo đó, ông quan niệm rằng DN chính là động lực của hệ thống tƣ bản chủ nghĩa và quá trình đổi mới sẽ đƣợc xem nhƣ là một quá trình phá hủy nhƣng có tính sáng tạo. Phá hủy sáng tạo đƣợc hiểu là một quá trình mà qua đó các cấu trúc kinh tế cũ dƣờng nhƣ bị phá hủy và dựng lên một cấu trúc kinh tế mới. Theo Schumpeter, đổi mới không mang tính ngoại sinh mà đổi mới nằm ngay trong hệ thống kinh tế, nó là kết quả của sự cạnh tranh giữa các công ty nhằm thu đƣợc lợi nhuận độc quyền từ việc đổi mới.

Với mục đích thu lợi nhuận độc quyền nên các công ty hay DN liên tục tìm kiếm các cách tạo ra những sản phảm mới, quy trình sản xuất mới và dịch vụ mới để vƣợt đối thủ cạnh tranh và làm cho họ tụt hậu. Do vậy, qua lý thuyết của J. Schumpeter, thì đặc điểm quan trọng nhất của chủ nghĩa tƣ bản chính là sự cạnh tranh dựa trên sự đổi mới liên tục của các DN, chứ không phải sự cạnh tranh của các DN bằng giá cả theo lý thuyết kinh tế tân cổ điển. Theo quan điểm của Otto Lin, 1999, “Innovation” đƣợc coi nhƣ là một quá trình biến đổi hay chuyển đổi nguồn tri thức có đƣợc thông qua các hoạt động sáng chế, phát minh để trở thành của cải, trong khi đó sáng chế/phát minh là quá trình tiêu tốn các nguồn lực và tài nguyên.

Do vậy, vai trò của đổi mới và hoạt động phát minh/sáng chế là khác nhau. Tuy nhiên, không phải lúc nào sáng chế cũng đƣợc công nhận để cấp bằng và thƣờng rất ít khi tạo ra những sản phẩm/quy trình mới đƣợc thị trƣờng chấp nhận. Trong khi đó, đổi mới là khái niệm mô tả quá trình tạo ra sáng chế và các hoạt động thử nghiệm, sản xuất thử để từ chỗ chỉ là những ý tƣởng (ideas), bản vẽ thô ban đầu trở thành những sản phẩm và dịch vụ mới đƣợc thƣơng mại hóa và đƣợc thị trƣờng công nhận, chấp nhận. Do vậy, chức năng của “đổi mới” chính là hoạt động khai thác, sử dụng có hiệu quả các sáng chế thành các giá trị kinh tế, văn hóa và xã hội.

Hay hiểu theo một cách khác, hoạt động khoa học (phát minh) và công nghệ (sáng chế) là dùng tiền của, tài 16 (LUAN.NGHIEP TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nguyên để tạo ra tri thức mới trong khi “innovation” là hoạt động sử dụng tri thức để làm ra tiền của hay nói theo một cách khác, đổi mới chính là biến tri thức thành tiền. Theo tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), đổi mới còn đƣợc hiểu là: “Đổi mới là một quá trình lặp khởi đầu bằng sự nhận ra được thị trường mới và/hoặc cơ hội dịch vụ mới cho một sáng chế dựa trên công nghệ dẫn đến sự triển khai sản xuất và các nhiệm vụ tiếp thị và các yếu tố này phải nỗ lực hết sức cho thành công thương mại của sáng chế đó” [OECD, 1991]. Với định nghĩa này thì khái niệm đổi mới của OECD đã bao trùm lên cả hai khía cạnh trung tâm của đổi mới. Một là, đổi mới là cả một quá trình bắt đầu từ sáng chế qua triển khai sản xuất thử nghiệm, sản xuất thử loạt seri 0 và đƣa ra thị trƣờng để thƣơng mại hóa các sản phẩm và cuối cùng là thƣơng mại hóa thành công, đƣợc thị trƣờng chấp nhận.

Hai là, đổi mới bao gồm cả việc lần đầu tiên đề xuất ý tƣởng mới và thậm chí cả những cải tiền về sau. Do vậy, có thể hiểu là, đổi mới là quá trình biến đổi một ý tƣởng thành một sản phẩm mới, dịch vụ mới hay thậm chí cả một quy trình sản xuất mới hoặc cải tiến sản phẩm hiện có để đƣa ra thị trƣờng, hay cải tiến hình thành một quy trình vận hành mới hoặc quy trình đƣợc cải tiến và sử dụng trong công nghiệp và thƣơng mại, cũng có khi hình thành cả một dịch vụ xã hội mới. Theo Nelson, 1993, “Innovation” - Đổi mới là quá trình “chuyển ý tưởng thành sản phẩm mới hoặc sản phẩm hoàn thiện đưa ra trên thị trường, thành quy trình đưa vào hoạt động hoặc hoàn thiện trong công nghiệp và thương mại, hoặc đưa ra cách tiếp cận mới về dịch vụ xã hội”. Do vậy, đổi mới - “Innovation” có thể hiểu là nó vừa chứa đựng các yếu tố khoa học, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế, sản xuất và kinh doanh, đồng thời lại vừa thể hiện các khía cạnh về mặt tổ chức, văn hóa và xã hội ở nhiều phạm vi khác nhau nhƣ ngành, vùng, công ty, quốc gia và quốc tế.

Đổi mới cũng có thể còn đƣợc xem nhƣ là việc sáng tạo ra một cái gì đó mới trong những điều kiện 17 (LUAN.NGHIEP TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhất định và đó không phải là hiện thực chỉ xảy ra tại các nƣớc phát triển mà còn là hiện thực ở ngay cả những quốc gia chậm phát triển nhất. Tóm lại, hiện đã có nhiều cách hiểu hay những khái niệm khác nhau về đổi mới. Tuy nhiên, trong phạm vi của luận văn, tác giả đã khái quát khái niệm về đổi mới nhƣ sau, đổi mới là quá trình biến các ý tưởng thành các sản phẩm mới, dịch vụ mới hay quy trình sản xuất mới và sau đó được thị trường chấp nhận, đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Do đó, cốt lõi của đổi mới có thể đƣợc hiểu là, muốn có đổi mới thì điều kiện cần và đủ là phải có ý tƣởng mới và tri thức để khai thác thành công ý tƣởng đó.

Hay nói theo một cách khác đổi mới chính là tri thức đƣợc thƣơng mại hóa thành công. Những vấn đề đặt ra cho đổi mới Đối với một Quốc gia, DN hay tổ chức thì đổi mới để tăng khả năng cạnh tranh của quốc gia, DN hoặc tổ chức đó. Thông thƣờng, để tăng sức cạnh tranh của một sản phẩm hay dịch vụ nhằm mục đích thu nhiều lợi nhuận hơn, các DN thƣờng đƣa ra mức giá thấp hơn hoặc buộc phải tạo ra sự khác biệt cho sản phầm và dịch vụ của mình. Do đó, đổi mới sản phẩm và dịch vụ là nhằm tạo ra giá trị mới cho sản phẩm hay dịch vụ đó hoặc tạo ra một thị trƣờng mới cho sản phẩm và dịch vụ của DN, tổ chức.

Nhờ việc tăng sức cạnh tranh này mà DN sẽ thu đƣợc nguồn lợi nhuận nhờ giá thành thấp nhất hay có sản phẩm độc đáo nhất. Mặt khác, đối với nền kinh tế của một Quốc gia, trong hoạt động kinh doanh buôn bán luôn luôn xuất hiện các sản phẩm thay thế mà các sản phẩm này thƣờng có các tính năng, tác dụng tƣơng đƣơng, có khi chất lƣợng thậm chí còn tốt hơn, có nhiều đặc điểm nổi bật và hình thức hấp dẫn hơn cả các sản phẩm hiện đang có trên thị trƣờng. Do vậy, sản phẩm thay thế đó sẽ thu hút đƣợc nhiều khách hàng mua hơn các sản phẩm hiện có trên thị trƣờng. Tại thời điểm đó, nếu công ty không tiến hành đổi mới sẽ rơi vào tình trạng không tiêu thụ đƣợc các sản phẩm của mình, hoạt động kinh doanh bị trì 18 (LUAN.NGHIEP TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trệ và nếu tiếp tục kéo dài tình trạng này, công ty có thể đứng trên bờ vực phá sản.

Vì vậy, công ty buộc phải đổi mới nếu muốn tồn tại và phát triển đƣợc trên thị trƣờng đầy sức cạnh tranh đó. Mặt khác, trình độ con ngƣời ngày càng phát triển, nhu cầu đối với những mặt hàng tốt, mới, lạ, đa năng, tiện lợi, an toàn và bảo đảm ngày một cao, đặc biệt ở các nƣớc phát triển Châu Âu nhƣ Đức, Pháp, Bỉ hay Phần Lan…. Hơn nữa, đổi mới để tăng khả năng cạnh tranh không chỉ của chính các DN, Công ty mà còn của cả Quốc gia đó. Đổi mới sản phẩm và dịch vụ sẽ tạo ra giá trị mới cho sản phẩm và dịch vụ, đồng thời tạo ra thị trƣờng mới cho sản phẩm.

Từ đó, DN thu đƣợc lợi nhuận, nền kinh tế phát triển, đời sống con ngƣời đƣợc cải thiện, nâng cao. Do vậy, đổi mới là tất yếu. Cấu trúc của hệ thống đổi mới quốc gia 1. Khái niệm về hệ thống Theo Wikipedia, hệ thống đƣợc hiểu là tập hợp các phần tử có quan hệ hữu cơ với nhau, có tác động chi phối lẫn nhau theo các quy luật nhất định để trở thành một chỉnh thể.

Theo lý thuyết hệ thống, hệ thống là tập hợp các phần tử có liên hệ tƣơng tác trong một môi trƣờng xác định nhằm thực hiện một mục tiêu (hoặc một số mục tiêu) định trƣớc [Vũ Cao Đàm, Bài giảng Lý thuyết hệ thống]. Theo Lundvall, ông cho rằng hệ thống đƣợc xem nhƣ là một định nghĩa rất rộng, với sự tích hợp của nhiều yếu tố cần thiết để lý giải sự khác biệt trong hoạt động đổi mới công nghệ của các quốc gia: “Định nghĩa rộng bao gồm toàn bộ các bộ phận và khía cạnh của cơ cấu kinh tế và cơ cấu tổ chức có ảnh hưởng tới sự học hỏi cũng như tìm kiếm và thăm dò - những hệ thống như hệ thống sản xuất, tiếp thị, tài chính, bản thân chúng là những bộ phận có rất nhiều điều cần phải học hỏi. Định nghĩa về hệ thống đổi mới phải luôn luôn mở và linh hoạt để kết hợp tất cả những bộ phận và quá trình có liên quan”.NGHIEP TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.