CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC VÀ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC 1.1 Tổng quan về chiến lược 1.1 Khái niệm chiến lược Khái niệm về “chiến lược” đã xuất hiện từ rất lâu và có ý nghĩa “khoa học về hoạch định và điều khiển các hoạt động”. Tuy nhiên, lúc đầu khái niệm này được gắn liền với lĩnh vực quân sự. Về sau khi nền kinh tế hàng hóa ngày càng phát triển, khái niệm “chiến lược” bắt đầu được vận dụng trong kinh doanh. Có nhiều định nghĩa khác nhau về chiến lược do xuất phát từ nhiều cách tiếp cận nghiên cứu khác nhau, cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm chung, thống nhất về phạm trù này.
Có thể nêu có một số quan niệm như sau: - Theo Michael Porter: “Chiến lược là nghệ thuật xây dựng lợi thế cạnh tranh vững chắc để phòng thủ”. [2] - Theo Alfred Chandler: “Chiến lược kinh doanh bao hàm việc ấn định các mục tiêu cơ bản dài hạn của đơn vị kinh doanh, đồng thời lựa chọn cách thức hoặc tiến trình hành động và phân bổ các nguồn lực thiết yếu để thực hiện các mục tiêu đó”. Glueck: “Chiến lược là một kế hoạch mang tính thống nhất, tính toàn diện và tính phối hợp, được thiết kế đảm bảo rằng các mục tiêu cơ bản của tổ chức sẽ được thực hiện”. David: “Chiến lược là những phương tiện đạt tới những mục tiêu dài hạn.
Chiến lược kinh doanh có thể gồm có sự phát triển về địa lý, đa dạng hóa hoạt động, sở hữu hóa, phát triển sản phẩm, thâm nhập thị trường, cắt giảm chi phí, thanh lý và liên doanh”. [4] TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Nhìn chung các quan niệm trên về thuật ngữ chiến lược đều bao hàm và phản ánh các vấn đề sau: Mục tiêu của chiến lược, thời gian thực hiện, quá trình ra quyết định chiến lược, nhân tố môi trường cạnh tranh, lợi thế và yếu điểm của doanh nghiệp nói chung và theo từng hoạt động nói riêng.2 Tầm quan trọng của chiến lược đối với doanh nghiệp [1] - Giúp các tổ chức thấy rõ mục đích và hướng đi của mình. Nó khiến cho nhà quản trị phải xem xét và xác định xem tổ chức đi theo hướng nào và khi nào thì đạt tới vị trí nhất định. - Điều kiện môi trường mà các tổ chức gặp phải luôn biến đổi, những biến đổi nhanh thường tạo ra các cơ hội và nguy cơ bất ngờ.
Giúp các doanh nghiệp có thể phân tích, đánh giá, dự báo sự thay đổi của môi trường trong tương lai đối với hoạt động của mình, nhận dạng được các cơ hội, nguy cơ, điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. Phân tích sự kết hợp giữa các cơ hội, nguy cơ, và điểm mạnh, điểm yếu nhằm khai thác điểm mạnh, hạn chế điểm yếu, tận dụng cơ hội, phòng tránh và giảm các tác động của nguy cơ. Từ đó doanh nghiệp có thể đưa ra các chiến lược phát triển phù hợp với hoàn cảnh. - Nhờ quá trình quản trị chiến lược, doanh nghiệp sẽ gắn liền các quyết định đề ra với điều kiền môi trường liên quan.
Do sự biến động và tính phức tạp trong môi trường ngày càng gia tăng, hãng ngày càng phải cố gắng chiếm được vị thế chủ động hoặc thụ động tấn công. Quyết định chủ động là sự cố gắng dự báo điều kiện môi trường và sau đó tác động hoặc làm thay đổi các điều kiện dự báo sao cho hãng đạt được mục tiêu đề ra. Quyết định thụ động tấn công là dự báo các điều kiện môi trường trong tương lai và thông qua biện pháp hành động nhằm tối ưu hóa vị thế của hãng trong môi trường đó bằng cách tránh những vấn đề đã thấy trước và chuẩn bị tốt hơn để thực hiện bằng được cơ hội tiềm tàng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 - Phần lớn các công trình nghiên cứu cho thấy các công ty nào vận dụng quản trị chiến lược thì đạt được kết quả tốt hơn nhiều so với các kết quả mà họ đạt trước đó và các kết quả của các công ty không vận dụng chiến lược.
Mặc dù các ưu điểm nêu trên là rất quan trọng, quản trị chiến lược vẫn có một số nhược điểm: - Để thiết lập chiến lược mất nhiều thời gian, tiền bạc và nỗ lực. - Các kế hoạch chiến lược có thể bị coi tựa như chúng được lập ra một cách cứng nhắc khi đã được ấn định thành văn bản. Việc xây dựng chiến lược chủ yếu dựa trên các dự báo trong tương lai, mà các dự báo này có thể sẽ thay đổi do sự biến động của môi trường. Khi đó chiến lược đã xây dựng trở thành vô ích, ngay cả khi chiến lược được xây dựng phù hợp với thực tiễn nhưng nếu việc tổ chức thực hiện không tốt thì chiến lược cũng thất bại.2 Quy trình xây dựng chiến lược [1] 1.1 Xác định tầm nhìn, sứ mạng, mục tiêu 1.1 Tầm nhìn Tầm nhìn như là một bản đồ chỉ ra lộ trình một công ty dự định để phát triển và tăng cường các hoạt động kinh doanh của nó.
Nó vẽ ra một bức tranh về nơi mà công ty bạn muốn đến và cung cấp một sự chỉ dẫn hợp lý cho việc đi đến đó.2 Sứ mạng Sứ mạng là một phát biểu có giá trị lâu dài về mục đích. Nó phân doanh nghiệp này với những doanh nghiệp khác. Những tuyên bố như vậy cũng có thể gọi là phát biểu của một doanh nghiệp về triết lý kinh doanh, những sự tin tưởng của công ty. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Để quản trị chiến lược có hiệu quả thì điều quan trọng là bản sứ mạng phải được cung cấp tư liệu chính xác và đầy đủ.
Tổ chức King và Cleland cho rằng các tổ chức phát triển một cách thận trọng bản sứ mạng là vì: Đảm bảo sự đồng tâm nhất trí về chí hướng trong nội bộ tổ chức. Tạo cơ sở để huy động các nguồn lực của tổ chức. Đề ra tiêu chuẩn để phân bổ các nguồn lực của tổ chức. Hình thành khung cảnh và bầu không khí kinh doanh thuận lợi.
Đóng vai trò tiêu biểu để mọi người đồng tình với mục đích và phương hướng của tổ chức. Tạo điều kiện chuyển hóa mục đích của tổ chức thành các mục tiêu thích hợp. Tạo điều kiện chuyển hóa mục tiêu thành các chiến lược và các biện pháp hoạt động cụ thể khác. Nội dung cơ bản của sứ mạng: Khách hàng: ai là người tiêu thụ của công ty Sản phẩm hoặc dịch vụ: dịch vụ hay sản phẩm chính của công ty là gì? Thị trường: công ty cạnh tranh tại đâu? Công nghệ: công nghệ có là mối quan tâm hàng đầu của công ty hay không? Triết lý: đâu là niềm tin cơ bản, giá trị, nguyện vọng và các ưu tiên của công ty.
Tự đánh giá về mình: năng lực đặc biệt hoặc lợi thế cạnh tranh chủ yếu của công ty là gì? Mối quan tâm đối với hình ảnh công cộng: hình ảnh công cộng có là mối quan tâm chủ yếu đối với công ty hay không? TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Mối quan tâm đối với nhân viên: thái độ của công ty đối với nhân viên như thế nào? 1.3 Mục tiêu chiến lược Mục tiêu là những trạng thái, những cột mốc, những tiêu chí cụ thể mà công ty muốn đạt được trong một thời gian nhất định. Xác định mục tiêu chiến lược là giai đoạn đầu tiên và cũng là nền tảng cho việc xây dựng chiến lược. Mục tiêu đặt ra nhằm tạo điều kiện tiền đề, là hướng phấn đấu cho doanh nghiệp thực hiện và đạt được kết quả theo mong muốn. Do đó, để chiến lược cụ thể và mang tính thực tiễn cao thì mục tiêu đặt ra phải phù hợp thực tiễn, phù hợp với từng điều kiện cụ thể của doanh nghiệp.
Mục đích của việc thiết lập mục tiêu là: Biến đổi tầm nhìn thành các mục tiêu hoạt động cụ thể Tạo ra các tiêu chuẩn để đánh giá, theo dõi các hoạt động Làm cho công ty trở nên sáng tạo, định hướng và trọng tâm trong các chương trình hành động của nó 1.2 Phân tích môi trường bên ngoài Môi trường bên ngoài của doanh nghiệp bao gồm môi trường vĩ mô và vi mô 1.1 Môi trường vĩ mô * Kinh tế Các yếu tố kinh tế có ảnh hưởng vô cùng lớn đến các đơn vị kinh doanh gồm: Lãi suất: Lãi suất là tỷ lệ của tổng số tiền phải trả so với tổng số tiền vay trong một khoảng thời gian nhất định. Lãi suất là giá mà người vay phải trả để được sử dụng tiền không thuộc sở hữu của họ và là lợi tức người cho vay có được đối với việc trì hoãn chi tiêu. Có nhiều loại lãi suất như: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 lãi suất tiền vay; lãi suất tiền gửi; lãi suất tái cấp vốn; lãi suất liên ngân hàng, v. Cán cân thanh toán: là bản báo cáo dòng tiền luân chuyển trong tất cả giao dịch xuyên biên giới của một quốc gia, bao gồm: cán cân vãng lai và cán cân luồng vốn.
Chính sách tài chính và tiền tệ: chính sách tài chính là việc sử dụng chi tiêu của chính phủ và thuế để điều tiết nền kinh tế. Chính sách tiền tệ là tổng hòa các phương thức mà ngân hàng nhà nước sử dụng nhằm tác động đến lượng tiền cung ứng để đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội đất nước trong thời kỳ nhất định. Các mục tiêu của chính sách tiền tệ rất đa dạng như kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả, tạo công ăn việc làm, tăng trưởng kinh tế, ổn định thị trường tài chính, lãi suất, tỷ giá hối đoái… Lạm phát: lạm phát là sự tăng lên theo thời gian của mức giá chung của nền kinh tế. Trong một nền kinh tế, lạm phát là sự mất giá trị thị trường hay giảm sức mua của đồng tiền.
* Chính trị - pháp luật Bao gồm các quan điểm đường lối chính sách của chính phủ, hệ thống pháp luật hiện hành, các xu hướng chính trị ngoại giao của chính phủ, những biến động chính trị trong nước, trong khu vực và trên thế giới. Các yếu tố chính trị có ảnh hưởng ngày càng lớn đến các hoạt động của doanh nghiệp, doanh nghiệp phải tuân theo các quy định về thuê mướn, cho vay, an toàn, vật giá, quảng cáo, nơi đặt nhà máy và bảo vệ môi trường. * Văn hóa – Xã hội Văn hóa xã hội bao gồm các chuẩn mực, giá trị các chuẩn mực, giá trị này được tôn trọng và chấp nhận bởi một xã hội hoặc một nền văn hóa cụ thể. Nó xác TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 định cách thức người ta sống, làm việc, sản xuất, tiêu thụ các sản phẩm dịch vụ.