Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC KINH DOANH N GÂ N HÀ N G T HƯ ƠN G MẠ I 1.1 CHIẾN LƯỢC KINH DOANH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại NHTM là một loại định chế tài chính trung gian cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế tài chính trung gian này mà các nguồn tiền nhàn rỗi nằm rải rác trong xã hội sẽ được huy động, tập trung lại với số lượng đủ lớn để cấp tín dụng cho các tổ chức kinh tế, cá nhân nhằm mục đích phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam năm có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2011: Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Trong đó, hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.2 Đặc điểm của ngân hàng thương mại Hoạt động của NHTM là hoạt động kinh doanh.
Để kinh doanh, các NHTM phải có vốn (vốn được ngân sách nhà nước cấp nếu là ngân hàng quốc doanh, được cổ đông góp vốn nếu là ngân hàng cổ phần…), phải tự chủ về tài chính; đặc biệt hoạt động kinh doanh cần đạt đến mục tiêu tài chính cuối cùng là lợi nhuận, hoạt động kinh doanh của NHTM cũng không nằm ngoài xu hướng đó. NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt. NHTM ra đời là để kinh doanh, mục đích hoạt động vì lợi nhuận. NHTM là một doanh nghiệp bởi vì NHTM có cơ cấu, tổ chức bộ máy như một doanh nghiệp bình đẳng trong quan hệ kinh tế với các doanh nghiệp khác, tự chủ về tài chính và có nghĩa vụ đóng thuế cho Ngân sách Nhà nước.
Hơn nữa, cấu trúc tài chính của các NHTM cũng giống như các doanh nghiệp khác. Tuy vậy, NHTM là một doanh nghiệp đặc biệt, nét đặc biệt thể hiện ở các nội dung sau: Cao Thị Mỹ Hạnh – Cao học Ngân hàng K20 – Đêm 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- Lĩnh vực kinh doanh của ngân hàng là tiền tệ, tín dụng và dịch vụ ngân hàng. Đây là lĩnh vực “đặc biệt” vì trước hết nó liên quan trực tiếp đến hầu hết tất cả các ngành, liên quan đến mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội. Mặt khác, lĩnh vực tiền tệ – ngân hàng là lĩnh vực rất “nhạy cảm”, nó đòi hỏi một sự thận trọng trong điều hành hoạt động ngân hàng để tránh những thiệt hại cho nền kinh tế.
Chất liệu kinh doanh của ngân hàng là tiền tệ, mà tiền tệ là một công cụ được Nhà nước sử dụng để quản lý vĩ mô nền kinh tế, do đó chất liệu này được Nhà nước kiểm soát rất chặt chẽ. Là một doanh nghiệp nhưng nguồn vốn chủ yếu mà ngân hàng sử dụng trong kinh doanh là vốn huy động từ bên ngoài, trong khi vốn riêng của ngân hàng lại chiếm tỷ trọng rất thấp trong tổng nguồn vốn kinh doanh. Trong tổng tài sản của ngân hàng, tài sản hữu hình chiếm tỷ trọng rất thấp, mà chủ yếu là tài sản vô hình. Nó tồn tại dưới hình thức các tài sản tài chính, chẳng hạn như các loại kỳ phiếu, trái phiếu, thương phiếu, cổ phiếu, hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ và các loại giấy tờ có giá trị khác.
Hoạt động kinh doanh của NHTM chịu sự chi phối rất lớn bởi chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung Ương (NHTW), được quản lý trực tiếp bởi NHTW. Một NHTM không thể mở rộng hoạt động kinh doanh khi NHTW đang áp dụng chính sách đóng băng tiền tệ, hạn chế lạm phát và ngược lại. Do đó, việc ngân hàng mở rộng hay thu hẹp hoạt động kinh doanh của mình đều phải chịu sự chi phối bởi chính sách tiền tệ của NHTW. NHTM là một trung gian tín dụng, đóng vai trò một tổ chức trung gian đứng ra tập trung, huy động các nguồn vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế, biến nguồn vốn nhàn rỗi này thành nguồn vốn tín dụng để cho vay đáp ứng các nhu cầu vốn kinh doanh và vốn đầu tư cho các ngành kinh tế, nhu cầu vốn tiêu dùng của xã hội.
Như vậy, có thể nói NHTM là nhịp cầu nối liền những chủ thể thừa vốn với những chủ thể thiếu vốn. Doanh Huy Cấp Doanh nghiệp, tổ động tín nghiệp, tổ vốn NGÂN dụng chức kinh chức kinh HÀNG tế, hộ gia tế, hộ gia THƯƠNG đình, cá đình, cá MẠI nhân nhân Cao Thị Mỹ Hạnh – Cao học Ngân hàng K20 – Đêm 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Chiến lược kinh doanh ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm chiến lược kinh doanh Bất kỳ ngân hàng nào cũng bắt đầu quá trình hoạt động kinh doanh của mình bằng việc xác lập các mục tiêu cần phải đạt được trong dài hạn. Tuy vậy, để có thể đạt được những mục tiêu đã đề ra, nhà quản trị cần thiết phải thiết lập cho ngân hàng hàng loạt những phương tiện, những cách thức khác nhau để đạt được mục tiêu đó. Chiến lược kinh doanh của ngân hàng được định nghĩa như là phương tiện hay là một chương trình hoạt động tổng thể và dài hạn nhằm tạo ra một bước phát triển nhất định của ngân hàng, là sự cam kết trước về các mục tiêu cơ bản, toàn diện mà một ngân hàng cần phải đạt được và phân bổ các nguồn lực quan trọng để đạt các mục tiêu đó trong tương lai.
Trần Huy Hoàng, 2011) 1.2 Đặc điểm chiến lược kinh doanh Chiến lược kinh doanh ngân hàng là một kế hoạch dài hạn mang tính định hướng cơ bản trên nhiều cấp độ khác nhau hoặc là cấp tổng quát hoặc là cấp các đơn vị kinh doanh hoặc là cấp chức năng hoạt động, nhưng tựu trung lại đã là chiến lược thì về phương diện thời gian phải là dài hạn. Theo thông lệ chung, kế hoạch dài hạn phải có thời lượng trên 1 năm và có thể tồn tại dưới nhiều mức độ khác nhau, 2 năm, 5 năm, 10 năm tùy theo tầm nhìn chiến lược. Chiến lược kinh doanh không chỉ đơn thuần là kế hoạch dài hạn cứng nhắc mà còn thể hiện tính linh hoạt và có khả năng điều chỉnh tùy thuộc vào các yếu tố thuộc về điều kiện và môi trường kinh doanh. Do đó, việc phân tích và dự báo chính xác môi trường là cơ sở quan trọng trong hoạch định chiến lược.
Chiến lược kinh doanh luôn hướng đến mục đích, mục tiêu nhất định với nghĩa là những kết quả chung, khái quát nhất của quá trình kinh doanh mà ngân hàng cần đạt được trong tương lai. Những mục tiêu chiến lược đó có thể là mục tiêu định tính hoặc mục tiêu định lượng hoặc cả hai. Bản chất các mục đích, mục tiêu quyết Cao Thị Mỹ Hạnh – Cao học Ngân hàng K20 – Đêm 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- định các phương hướng, giải pháp chiến lược, chẳng hạn đối với các phân hệ mục tiêu tăng trưởng thì tương ứng phải là hệ phương hướng, giải pháp tập trung vào các mục tiêu tăng trưởng biểu hiện ở sự tăng quy mô, tăng sự xuất hiện của ngân hàng trên thị trường… hoặc ứng với hệ mục tiêu thu hẹp hoạt động thì phải là hệ phương hướng, giải pháp tập trung vào các mục tiêu tương ứng thể hiện sự thu hẹp hoạt động, thể hiện ở sự giảm quy mô, sự rút lui của ngân hàng khỏi các thị trường… Quản trị chiến lược kinh doanh không chỉ đơn thuần là một khoa học mà còn là một nghệ thuật thiết lập, thực hiện và đánh giá các quyết định liên quan đến nhiều chức năng hoạt động của ngân hàng trên căn bản hợp nhất chúng với nhau thành một thể thống nhất (marketing, nhân sự, cung ứng các dịch vụ ngân hàng, tài chính ngân quỹ, nghiên cứu phát triển…) cho phép ngân hàng có khả năng hoàn thành sứ mệnh kinh doanh và các mục tiêu một cách hiệu quả nhất.3 Mục tiêu chiến lược kinh doanh Giúp cho ngân hàng thấy được mục đích và hướng đi của mình để lựa chọn phương hướng nhằm đạt được mục tiêu của mình và cho biết vị trí của ngân hàng trong quá trình thực hiện mục tiêu đó. Giúp ngân hàng nhận diện được cơ hội và nguy cơ từ môi trường bên ngoài, các điểm yếu và điểm mạnh của nội bộ doanh nghiệp hiện tại để từ đó phát huy điểm mạnh, giảm thiểu điểm yếu, nắm bắt lấy cơ hội và có các biện pháp đề phòng các đe dọa từ bên ngoài.
Giúp ngân hàng đưa ra các quyết định kinh doanh phù hợp với môi trường kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả trong quá trình hoạt động kinh doanh. Giúp ngân hàng lựa chọn lợi thế cạnh tranh thích hợp trong môi trường kinh doanh luôn thay đổi, tìm ra cách tồn tại và tăng trưởng để nâng cao vị thế cạnh tranh của ngân hàng. Bên cạnh việc trao quyền, tạo tính chủ động cho các cấp quản trị và nhân viên trong ngân hàng, chiến lược còn mang đến sự trật tự, tính kỷ luật một cách cao độ và hoàn toàn tự nguyện cho ngân hàng do toàn bộ các cấp quản trị và nhân viên trong ngân hàng ý thức được vai trò, trách nhiệm của mình. Cao Thị Mỹ Hạnh – Cao học Ngân hàng K20 – Đêm 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- Hàng ngày, nhà quản trị phải đưa ra hàng loạt các quyết định có liên quan đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng nhằm giải quyết các vấn đề mang tính sự vụ và nhà quản trị thường có rất ít thời gian suy xét trước khi đưa ra quyết định.
Chiến lược trong trường hợp này giống như kim chỉ nam định hướng cho các quyết định thường nhật của nhà quản trị. Chiến lược giúp các quyết định của nhà quản trị có mục đích rõ ràng và không mâu thuẫn với mục tiêu dài hạn của ngân hàng.4 Nội dung chiến lược Về căn bản, chiến lược kinh doanh bao gồm chiến lược tổng quát và chiến lược bộ phận. Chiến lược tổng quát (chiến lược cấp ngân hàng): xác định các hoạt động kinh doanh mà trong đó ngân hàng sẽ cạnh tranh và phân phối các nguồn lực giữa các hoạt động kinh doanh đó trong dài hạn nhằm hoàn thành các mục tiêu của ngân hàng.