CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG 1. Tổng quan về xếp hạng tín dụng 1. Khái niệm xếp hạng tín dụng, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng doanh nghiệp 1.1 Khái niệm xếp hạng tín dụng Xếp hạng tín dụng (credit rating) là thuật ngữ do John Moody đưa ra vào năm 1909 trong cuốn “Cẩm nang chứng khoán đường sắt” khi tiến hành nghiên cứu, phân tích và công bố bảng xếp hạng tín dụng đầu tiên cho 1.500 loại trái phiếu của 250 công ty theo một hệ thống ký hiệu gồm 3 chữ cái A, B, C được xếp lần lượt là AAA đến C (hiện nay những ký hiệu này đã trở thành chuẩn mực quốc tế). Theo Moody’s, xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá về chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của một nghĩa vụ nợ riêng lẻ hoặc của chủ thể phát hành dựa trên các kết quả phân tích tín dụng cơ bản và thể hiện thông qua hệ thống ký hiệu từ Aaa đến C.2 Khái niệm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Theo hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI): Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp là đánh giá khả năng của doanh nghiệp thực hiện thanh toán đúng hạn một nghĩa vụ tài chính.
Theo sổ tay tín dụng của ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn :Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp là đánh giá năng lực tài chính, tính hình hoạt động hiện tại và triển vọng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp được xếp hạng từ đó xác định được mức độ rủi ro không trả được nợ và khả năng trả nợ trong tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Khái niệm xếp hạng tín dụng nội bộ doanh nghiệp Theo quyết định số 8598/QĐ-BNC ngày 20/10/2006 V/v Ban hành hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của BIDV: Xếp hạng tín dụng nội bộ khách hàng doanh nghiệp là sử dụng phương pháp chấm điểm các nhóm chỉ tiêu tài chính và phi tài chính của từng khách hàng, kết hợp phương pháp chuyên gia và phương pháp thống kê để xếp hạng khách hàng. Theo quyết định số 42/NVQĐ-PT&QLTD.11 ngày 14/02/2011 v/v Ban hành quy định về hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ để phân loại nợ tại VietBank: Xếp hạng tín dụng nội bộ khách hàng doanh nghiệp là tổ hợp các tiêu chí phân loại khách hàng theo ngành nghề, quy mô, tính chất sở hữu, bộ chỉ tiêu tài chính và bộ chỉ tiêu phi tài chính để chấm điểm xếp loại khách hàng. Kết quả chấm điểm xếp hạng khách hàng được sử dụng để ra quyết định cấp tín dụng, quản lý chất lượng tín dụng , phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo quy định của ngân hàng nhà nước.
Đối tượng xếp hạng tín dụng Xếp hạng tín dụng các công cụ đầu tư (trái phiếu, cổ phiếu công ty, trái phiếu chính phủ, các loại trái phiếu, kỳ phiếu ngân hàng …). Việc xếp hạng tín dụng các công cụ đầu tư được thực hiện dựa trên một số chỉ tiêu như khả năng thanh khoản, kỳ hạn, lãi suất, mệnh giá, các rủi ro có thể gặp phải … Xếp hạng tín dụng cá nhân: Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến xếp hạng tín dụng cá nhân bao gồm các thông tin về nhân thân, nguồn thu nhập, khả năng khả nợ, lịch sử tín dụng của khách hàng tại các tổ chức tín dụng khác, nhu cầu cấp tín dụng, tài sản đảm bảo … Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp: Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến xếp hạng tín dụng doanh nghiệp bao gồm loại hình doanh nghiệp, ngành kinh tế, chỉ tiêu tài chính, chỉ tiêu phi tài chính, lịch sử tín dụng của khách hàng tại các tổ chức tín dụng khác, tính khả thi của phương án vay vốn, tài sản đảm bảo… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Ở nước ta hiện nay mới chỉ tập trung xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và cá nhân. Xếp hạng tín dụng công cụ đầu tư chỉ có những tổ chức xếp hạng lớn trên thế giới như Moody’s, Standard and Poor’s hay Fitch… thực hiện xếp hạng. Tầm quan trọng của xếp hạng tín dụng 1.1 Đối với ngân hàng thương mại Phục vụ công tác thẩm định cho vay Xếp hạng tín dụng nội bộ là cơ sở để đánh giá khả năng trả nợ của đối tượng có nhu cầu cấp tín dụng, góp phần phục vụ cho việc ra quyết định cấp tín dụng (cấp hay không cấp tín dụng, xác định hạn mức tín dụng, thời hạn, mức lãi suất, biện pháp đảm bảo tiền vay…).
Tăng cường khả năng kiểm tra giám sát, và quản lý nợ vay Việc đánh giá nợ vay theo một hệ thống rõ ràng minh bạch sẽ giúp ích nhiều cho công tác kiểm tra và thống kê số liệu tín dụng tại ngân hàng. Đồng thời nhờ đó ngân hàng có thể tạo lập và quản lý danh mục tín dụng một cách hiệu quả hơn. Hỗ trợ phân loại nợ và trích lập dự phòng Xếp hạng tín dụng nội bộ là căn cứ để các ngân hàng thương mại thực hiện việc phân loại nợ và trích lập dự phòng một cách hiệu quả, giảm thiểu tổn thất tín dụng có thể xảy ra, tiến tới mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và bảo vệ sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Tóm lại, Xếp hạng tín dụng nội bộ giúp các ngân hàng thương mại quản trị rủi ro, kiểm soát mức độ tín nhiệm của khách hàng và thiết lập các chính sách quản trị tín dụng phù hợp nhằm hạn chế ro tín dụng có thể xảy ra.
Nhờ đó, có thể đánh giá hiệu quả danh mục cho vay thông qua giám sát sự thay đổi của dư nợ và phân loại nợ trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 từng nhóm khách hàng đã được xếp hạng, qua đó điều chỉnh danh mục theo hướng ưu tiên nguồn lực vào nhóm những khách hàng an toàn.2 Đối với cơ quan quản lý nhà nước Xếp hạng tín dụng hỗ trợ ngân hàng nhà nước trong công tác thanh tra, tăng cường khả năng giám sát hoạt động của các tổ chức tín dụng. Qua thông tin từ xếp hạng tín dụng, Ngân hàng nhà nước có thể đánh giá được đối tượng quản lý của mình và có cơ sở thông tin để so sánh mức độ rủi ro theo từng đối tượng, vùng kinh tế, ngành kinh tế, lĩnh vực hoạt động từ đó đưa ra những chính sách quản lý phù hợp.3 Đối với nền kinh tế Xếp hạng tín dụng giúp các nhà đầu tư có thêm công cụ để phân tích và giám sát khả năng trả nợ của các tổ chức phát hành trái phiếu hoặc các công cụ tài chính. Từ đó, thực hiện chiến lược đầu tư sao cho rủi ro thấp nhất nhưng đạt được lợi nhuận mong muốn. Xếp hạng tín dụng là cơ sở để đánh giá năng lực của doanh nghiệp, tạo sự bình đẳng trong hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp.
Xếp hạng tín dụng cao giúp các doanh nghiệp có nhiều cơ hội tiếp cận nguồn vốn với lãi suất và các điều kiện ưu đãi từ ngân hàng…để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Xếp hạng tín dụng giúp thị trường tài chính minh bạch hơn, góp phần tích cực vào tăng trưởng kinh tế bằng cách giúp mở rộng khả năng tiếp cận với thị trường tín dụng, giảm chi phí, giảm nợ xấu, nợ quá hạn. Các phương pháp xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Hiện nay có hai phương pháp phổ biến trong xếp hạng tín dụng là phương pháp mô hình toán học và phương pháp chuyên gia. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phương pháp mô hình toán học Đây là phương pháp chủ yếu tập trung vào các dữ liệu định lượng và kết hợp chặt chẽ với mô hình toán học. Thông qua mô hình toán học, các tổ chức xếp hạng có thể đánh giá chất lượng tài sản, khả năng sinh lời, khả năng trả nợ… Chỉ số Z của Edward I. Altman Chỉ số Z được xây dựng bởi Edward I. Altman (1968), Đại Học New York, dựa vào việc nghiên cứu khá công phu trên số lượng lớn các công ty khác nhau tại Mỹ.
Chỉ số Z là công cụ được cả hai giới học thuật và thực hành công nhận và sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới. Chỉ số Z bao gồm 5 tỷ số X1, X2, X3, X4, X5: 𝐕ố𝐧 𝐥𝐮â𝐧 𝐜𝐡𝐮𝐲ể𝐧 𝐗 𝟏 = 𝐓ổ𝐧𝐠 𝐭à𝐢 𝐬ả𝐧 𝐋ợ𝐢 𝐧𝐡𝐮ậ𝐧 𝐠𝐢ữ 𝐥ạ𝐢 𝐗 𝟐 = 𝐓ổ𝐧𝐠 𝐭à𝐢 𝐬ả𝐧 𝐄𝐁𝐈𝐓 𝐗 𝟑 = 𝐓ổ𝐧𝐠 𝐭à𝐢 𝐬ả𝐧 𝐃𝐨𝐚𝐧𝐡 𝐭𝐡𝐮 𝐗 𝟓 = 𝐓ổ𝐧𝐠 𝐭à𝐢 𝐬ả𝐧 Từ một chỉ số Z ban đầu, Altman phát triển thêm Z' và Z" để có thể áp dụng theo từng loại hình của doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp đã cổ phần hoá, ngành sản suất 𝐙 = 𝟏. 𝟗𝟗𝟗𝑿𝟓 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.99: Doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản % Nếu 1.99: Doanh nghiệp nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản % Nếu Z < 1.8: Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao.
Đối với doanh nghiệp chưa cổ phần hoá, ngành sản suất 𝐙′ = 𝟎.9: Doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản % Nếu 1.9: Doanh nghiệp nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản % Nếu Z' < 1.23: Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao. Đối với các doanh nghiệp khác Chỉ số Z" dưới đây có thể được dùng cho hầu hết các ngành, các loại hình doanh nghiệp. Vì sự khác nhau khá lớn của X5 giữa các ngành, nên X5 được loại ra.6: Doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản % Nếu 1.6: Doanh nghiệp nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao 1. Phương pháp chuyên gia Có thể hình dung quy trình xếp hạng doanh nghiệp theo phương pháp chuyên gia qua sơ đồ sau: Rủi ro quốc gia, rủi ro Rủi ro kinh ngành, khả năng sinh lợi, doanh vị thế cạnh tranh Mục tiêu, chiến lược, chính sách, kế hoạch, Rủi ro KẾT QUẢ PHÂN kiểm soát doanh nghiệp, quản trị LOẠI TÍN DỤNG kỹ năng quản trị Chính sách tài chính, kế Rủi ro tài toán, dòng tiền.