Chương 1. Tổng quan Chương 2. Thực trạng công tác an toàn vệ sinh lao động tại Công ty cổ phần Xây dựng Công trình Nam Đô và công trình xây dựng Trụ sở Liên đoàn Lao động tỉnh Nam Định Chương 3. Các giải pháp cải thiện điều kiện lao động tại công trình xây dựng Trụ sở Liên đoàn Lao động tỉnh Nam Định và nâng cao hiệu quả quản lý an toàn vệ sinh lao động cho Công ty cổ phần Xây dựng Công trình Nam Đô 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1.
Tổng quan về điều kiện lao động 1. Điều kiện lao động Điều kiện lao động là tổng thể các yếu tố kỹ thuật, tổ chức lao động, kinh tế, xã hội, tự nhiên, môi trường và văn hoá xung quanh con người nơi làm việc. Điều kiện lao động thể hiện qua quá trình công nghệ, công cụ lao động, đối tượng lao động, năng lực của người lao động và sự tác động qua lại giữa các yếu tố trên tạo nên điều kiện làm việc của con người trong quá trình lao động sản xuất. Như vậy các quá trình lao động khác nhau sẽ tạo nên môi trường lao động rất khác nhau, và do đó mức độ tác động của chúng đến người lao động cũng sẽ khác nhau.
Tuy nhiên, cùng một quá trình lao động như nhau, nhưng do được tổ chức hợp lý và tuân thủ các tiêu chuẩn vệ sinh môi trường, vệ sinh xây dựng, các tiêu chuẩn tổ chức nơi làm việc, hoặc thực hiện các giải pháp cải thiện. nên những tác động có hại của các yếu tố trên tới sức khoẻ của người lao động có thể hạn chế được rất nhiều. Các yếu tố của điều kiện lao động 1. Các yếu tố kỹ thuật, tổ chức lao động, kinh tế, xã hội, tự nhiên, văn hóa Các yếu tố kỹ thuật, tổ chức lao động: máy, thiết bị, công cụ, nhà xưởng, năng lượng, nguyên nhiên vật liệu, đối tượng lao động, người sử dụng lao động.
Các yếu tố liên quan đến lao động: các yếu tố tự nhiên có liên quan đến nơi làm việc, các yếu tố kinh tế, xã hội, quan hệ, đời sống hoàn cảnh gia đình liên quan đến người lao động, quan hệ đồng nghiệp - đồng nghiệp, quan hệ của cấp dưới với cấp trên, chế độ thưởng - phạt, sự hài lòng với công việc v.v… Tính chất của quá trình lao động: lao động thể lực hay trí óc, lao động thủ công, cơ giới, tự động v.v… 8 Các yếu tố về tổ chức bố trí lao động: bố trí vị trí lao động, phương pháp hoạt động, thao tác, chế độ lao động nghỉ ngơi, chế độ ca kíp, thời gian lao động v. Các yếu tố tâm sinh lý lao động và Ergonomics Yếu tố tâm - sinh lý: gánh nặng thể lực, căng thẳng thần kinh - tâm lý, thần kinh - giác quan v.v… Đặc điểm của lao động: cường độ lao động, chế độ lao động, tư thế lao động không thuận lợi và đơn điệu trong lao động không phù hợp với hoạt động tâm sinh lý bình thường và nhân trắc của cơ thể người lao động trong lao động v.v…Do yêu cầu của công nghệ và tổ chức lao động mà người lao động có thể phải lao động ở cường độ lao động quá mức theo ca, kíp, tư thế làm việc gò bó trong thời gian dài, ngửa người, vẹo người, treo người trên cao, mang vác nặng, động tác lao động đơn điệu buồn tẻ v.v…hoặc với trách nhiệm cao gây căng thẳng về thần kinh tâm lý. Điều kiện lao động trên gây nên những hạn chế cho hoạt động bình thường, gây trì trệ phát triển, gây hiện tượng tâm lý mệt mỏi, chán nản dẫn tới những biến đổi ức chế thần kinh. Cuối cùng gây bệnh tâm lý mệt mỏi uể oải, suy nhược thần kinh, đau mỏi cơ xương, làm giảm năng suất và chất lượng lao động, có khi dẫn đến tai nạn lao động.
Các yếu tố môi trường lao động Các yếu tố môi trường lao động: vi khí hậu, tiếng ồn và rung động, bức xạ và phóng xạ, bụi, các hoá chất độc, các yếu tố sinh học có hại v. Vi khí hậu Vi khí hậu (nhiệt ẩm) bao gồm các thông số của môi trường không khí: nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ chuyển động của không khí và bức xạ nhiệt. Các yếu tố vi khí hậu ảnh hưởng đến khả năng điều hoà nhiệt của cơ thể và ảnh hưởng tới quá trình chuyển hóa sinh hóa trong cơ thể người. Tiếng ồn Tiếng ồn là tập hợp tất cả các âm thanh gây khó chịu, quấy rối điều kiện làm việc, học tập, nghỉ ngơi v.v…Làm ảnh hưởng sức khỏe: tổn thương thính 9 giác, gây điếc nghề nghiệp, gây mệt mỏi, suy nhược thần kinh, làm gia tăng nhịp tim, nhịp thở, huyết áp, khả năng tập trung bị chi phối, dễ phát sinh bệnh tâm thần.
Rung động Rung động là những dao động cơ học sinh ra trong quá trình vận hành của thiết bị máy, thiết bị trong sản xuất công nghiệp, xây dựng hay trong quá trình hoạt động của các phương tiện giao thông. Trong ngành Xây dựng, rung động thường phát sinh trong quá trình vận hành các dụng cụ cầm tay bằng khí nén, do các động cơ nổ, động cơ điện tạo ra. Bức xạ Bức xạ nhiệt: Mặt trời phát ra bức xạ hồng ngoại, tử ngoại. Lò thép hồ quang, hàn cắt kim loại, nắn đúc thép phát ra bức xạ tử ngoại.Người ta có thể bị say nắng, giảm thị lực (do bức xạ hồng ngoại), đau đầu, chóng mặt, giảm thị lực, bỏng (do bức xạ tử ngoại) và dẫn đến tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Bức xạ điện từ (bức xạ không ion hóa): Có 2 loại bức xạ điện từ gồmBức xạ điện từ tần số radio và siêu cao tần (từ 3 kHz – 300 GHz) và Bức xạ điện từ tần số công nghiệp (từ 0 – 300 Hz, nhưng chủ yếu là từ 50 – 60 Hz). Bức xạ điện từ có thể gây các triệu chứng: Ảnh hưởng đến hệ thần kinh, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, nhức đầu, dễ cáu giận, ngủ kém, suy nhược, giảm tình dục, đau ngực, cảm giác suy yếu không xác định rõ. Tiếp xúc quá mức bị tổn thương não, viễm não, suy nhược thần kinh, đục nhân mắt, biến đổi chức năng hệ thống tim mạch, ảnh hưởng chức năng sinh sản, gây biến đổi nội tiết v. Phóng xạ Phóng xạ (bức xạ ion hóa): Phóng xạ là dạng đặc biệt của bức xạ.
Tia phóng xạ phát ra do sự biến đổi bên trong hạt nhân nguyên tử của một số nguyên tố và khả năng ion hóa vật chất. Những nguyên tố đó gọi là nguyên tố phóng xạ. Tác hại của bức xạ đối với con người có các triệu chứng sau: gây rối loạn hệ thần kinh TW, đặc biệt vỏ não, nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn,. tổn thương cơ quan tạo máu, gây hiệu ứng ở bào thai (sẩy thai, gây quái thai), ung thư (da, 10 xương, máu), chết người v.v…Ảnh hưởng của bức xạ lên con người tuỳ theo liều chiếu và thời gian tác động có thể có những hiệu ứng ngay lập tức hoặc sau một thời gian dài.
Người bị chiếu xạ quá liều để lại di chứng cho đời sau. Bụi Bụi là những phần tử vật chất có kích thước rất nhỏ bé phân tán trong môi trường khí. Trong MTLĐ, bụi có thể phát sinh từ các công đoạn sản xuất như xay, nghiền, sàng, sấy, nung, làm sạch bề mặt, v.v…, trong các nhà máy cơ khí, hoá chất, vật liệu xây dựng, thực phẩm, v.v…Bụi có rất nhiều tác hại, đặc biệt có tác hại rất lớn đối với sức khoẻ con người, đặc biệt bụi hô hấp có khả năng thâm nhập vào sâu trong đường hô hấp, là loại bụi nguy hiểm nhất đối với sức khoẻ. Hóa chất có hại Là các nguyên tố hóa học, các hợp chất và hỗn hợp có bản chất tự nhiên hay tổng hợp.Hóa chất được sử dụng trong công nghiệp có thể tồn tại ở các dạng như: Bụi, hơi, khí, chất lỏng, kim loại.
Các hóa chất trong môi trường lao động có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp, tiêu hoá và da. Hóa chất có thể gây các tác động đến cơ thể như: Kích thích gây khó chịu, dị ứng, gây ngạt, gây mê và gây tê, tác động đến hệ thống các cơ quan chức năng, gây ung thư, hư bào thai, ảnh hưởng đến các thế hệ tương lai (đột biến gien), các bệnh bụi phổi v. Các yếu tố sinh học có hại Trong môi trường lao động có rất nhiều các yếu tố sinh học có hại như: Vi sinh vật (vi khuẩn, virus, nấm v.); ký sinh trùng (ký sinh trùng sốt rét, amip và trùng mũi khoan, trứng, ấu trùng truyền nhiễm của giun sán v.v…); môi trường tế bào (ví dụ như các tế bào của con người hoặc động vật); các axit nucleic (ví dụ như các gen đột biến gây ung thư hoặc các dòng vô tính nhiễm virus). Những triệu chứng bệnh tật liên quan tới các yếu tố ô nhiễm sinh học gồm: ho, tức ngực, sốt, cảm lạnh, đau cơ, các biểu hiện dị ứng như kích thích tuyến nhầy, nghẽn đường hô hấp trên.
Bệnh nghề nghiệp: bệnh sốt do 11 Leptospira nghề nghiệp, viêm gan virus nghề nghiệp, bệnh lao nghề nghiệp, bệnh viêm loét da, viêm móng và xung quanh móng nghề nghiệp. Các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương, tai nạn lao động Là những yếu tố điều kiện lao động xấu, là nguy cơ gây ra tai nạn lao động đối với người lao động như: - Cuốn vào các bộ phận truyền động và chuyển động của thiết bị gây chấn thương, tử vong. - Nguồn nhiệt từ lò nung vật liệu, kim loại nóng chảy, nấu ăn, quá trình sử dụng thiết bị điện v.v… gây nguy cơ cháy nổ, bỏng nhiệt. - Nguồn điện từ các thiết bị, dây dẫn có khả năng gây điện giật, phóng điện, điện từ trường, cháy do chập điện v.v… Gây các nguy cơ tê liệt hệ thống hô hấp, tim mạch, bỏng điện.
- Vật rơi, đổ sập do trạng thái vật chất không bền vững, kết cấu không ổn định gây ra như sập lò, vật rơi từ trên cao trong xây dựng; đá rơi, đá lăn trong khai thác đá, trong đào đường hầm; đổ tường, đổ cột điện, đổ sập giàn giáo, văng chống, đổ sập công trình trong xây lắp; đổ hàng hoá trong sắp xếp kho tàng v.v… - Văng bắn trong quá trình vận hành máy: máy mài, máy tiện, đục kim loại; đất đá văng trong nổ mìn, vận chuyển vật liệu, chất thải xây dựng v.v… - Chấn thương do vật sắc nhọn thường gặp trong các ngành cơ khí, các mảnh sắc nhọn của nguyên vật liệu khi gia công cơ khí. Ngoài ra còn có kim tiêm, dao mổ trong ngành y tế có thể gây tổn thương và bệnh nghề nghiệp, nghề thủ công v.