CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁNiĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Kháiiniệm, mục đích và vai trò của thẩm địnhidự án đầu tư 1. Khái niệm thẩm định dự án đầu tư Thẩm địnhidự án đầu tư là hoạt động tổ chức xem xét một cách khách quan, khoa học và toàn diện các nội dung cơibản có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động đầu tư để ra quyếtiđịnh đầu tư và cho phép đầu tư vào dự án đầu tư. Mục đích của công tác thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại Đối vớiingân hàng, việc thẩm địnhidự án đầu tư giúp cho ngân hàng thương mại ra được những quyết đinh cho vay đúng đắn nhất.
Cụithể là: - Có kếtiluận chính xác về tính khả thi, hiệu quả kinh tế của dự án đầu tư, khả năng trả nợ, những rủi ro có thể xảy ra để ra quyếtiđịnh cho vay hoặc từ chối cho vay chính xác, đảm bảo hiệu quả của vốn đầu tư. - Gópiý cho các chủ đầu tư, đảmibảo hiệu quả cho vay, thu được nợ cả gốc và lãi đúngihạn, hạn chế rủi ro ở mức thấpinhất. - Thôngiqua thẩm định, tạo ra căn cứ kiểm tra việc sửidụng vốn vay một cách đúng mục đích, đúng đối tượng và tiết kiệm được vốn. - Rútira những kinh nghiệm và bài học hữu ích để thực hiện thẩmiđịnh các dự án sau được tốt hơn.
- Cơisở để xác định số tiền cho vay, thời gianicho vay, mức thu nợ hợp lý tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp vay vốn hoạt động có hiệu quả. Đểicông tác thẩm định dự án đạt kết quả caoinhất, cán bộ thẩm định cần phải thu thậpicác thông tin về dự án vay vốn, về kháchihàng vay vốn, các văn bản tài liệu của Nhàinước và của các ngành liêniquan đến dự án để phụcivụ cho công tác thẩm định. Vai trò của công tác thẩm định dự án đầu tư của ngân hàng thương mại Ngânihàng là một tổ chức trung gian tài chính thực hiện việc nhậnitiền gửi và cho vay. Trong quá trình cho vay, không phải bất cứ một doanhinghiệp nào cũng được ngân hàng đáp ứng, ngânihàng chỉ cho vay khi đã chắc chắn vốn vay được sử dụng đúng mục đích, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và ngân hàng.
Muốn vậy, ngân hàng sẽ yêuicầu người vay lập hồ sơ dự án và nộp cho ngân hàng dự ániđầu tư. Cùngivới các nguồn thông tin khác ngân hàng sẽ tiến hànhitổng hợp và 2 thẩm định dự án của chủ đầu tư một cách kháchiquan hơn. Việc thẩm định dự án đầu tưicòn là cơ sở để ngânihàng xác định số tiền vay, thòi gianicho vay, mức thu nợ hợp lý, thời điểm bỏ vốn cho dự án và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả trong tương lai. Đối vớiingân hàng, công tác thẩm định dựián đầu tư rất quan trọng, nó giúp cho ngân hàng ra quyết định có bỏ vốniđầu tư hay không? Nếu đầu tư thì đầu tư như thế nào? Mức bỏivốn là bao nhiêu? Điều này giúp ngân hàng đạtiđược những chỉ tiêu về an toàn và hiệu quả trong sử dụngivốn, giảm thiểu nợ quá hạn và nợikhó đòi, hạn chế rủi ro cóithể xảy đến với ngân hàng.
Căn cứ thẩm định dự án đầuitư tại ngân hàng thươngimại 1. Căn cứzpháp lý Người vayiphải có đủ năng lực pháp lý theo quy định của pháp luật trong quan hệ vay vốn với ngân hàng. Đối với thể nhânivay vốn (tư nhân, cá thể, hộ gia đình): Người vay phải có quyền công dân, có sức khoẻ, kỹ thuật tay nghề và kinh nghiệm trong lĩnh vực sử dụng vốn vay, cóiphẩm chất, đạo đức tốt. Đối với pháp nhân: Phải có đầy đủ hồ sơ chứng minh pháp nhân đó được thành lập hợp pháp, có đăng ký kinh doanh, có giấy phép hànhinghề, có quyết định bổinhiệm người đại diện pháp nhân trước pháp luật.
Những giấy tờ này phải phù hợp với cáciquy định trong các luật tổ chức hoạt động của loại đó như: luậtidoanh nghiệp Nhà nước, luậticông ty, luật doanh nghiệpitư nhân, luật kinh tế tập thể, luật đầu tư nước ngoài. Ngoài ra ngân hàng còniphải thẩm định xem khách hàng có thuộc đối tượng được vay vốn theo quy định cụ thể của các chế độ, thểilệ cho vay hay không. Các trườngihợp kháchihàng vay vốn là tổ chức kinh tế tập thể, công ty cổ phần, xí nghiệp liên doanh, công ty trách nhiệmihữu hạn. phải kiểm tra tính pháp lí của người đại diện pháp nhân đứng ra đăngikí hồ sơ vay vốn phù hợp với điều lệ hoạt động của tổ chức đó và phải cóivăn bản uỷ quyền vayivốn của các cổ đông, các sáng lập viên hoặc những người đồng sở hữu của tài sảnithế chấp, cầm cố, bảo lãnh.
Căn cứ vàoinhững định mức, tiêu chuẩn, quyiphạm trong các lĩnh vực kinhitế hay kỹ thuật cụ thể Khi tiến hành thẩm định cần căn cứ vào các quy định, tiêu chuẩn về thiết kế của từng loại công trình cụ thể, các quy phạm về vấn đề sử dụng đất đai trong khu đô thị hay khu công nghiệp, tiêu chuẩn về công nghệ, kỹ thuật, về môi trường…cụ thể đối với từng ngành cần tiến hành thẩm định. 3 Ví dụ, đối với quy định, tiêuichuẩn về thiết kế của công trình thủy lợi, ngân hàng sẽ cần tham khảo tiêu chuẩn quy định theo các tài liệu pháp lý cấp quốc gia đã được ban hành như bảng danh mục dưới đây: Bảng 1.1: Danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan lĩnh vực xây dựng thủy lợi tại Việt Nam Năm TT Tên Tiêu chuẩn, Quy chuẩn xây Đã ban hành dựng Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về khoan nổ QCVN 04-04: 1 2010 mìn đào đá-Yêu cầu kỹ thuật 2012/BNNPTNT Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia các quy định QCVN 04-05: 2 2010 chủ yếu về thiết kế 2012/BNNPTNT Côngitrình thủy lợi-Nền các công trình- 3 2010 TCVNi4253:2012 yêu cầu thiết kế Công trìnhithủyilợi-Yêu cầu tính toán thủy 4 2010 TCVNi9151:2012 lực cống dưới sâu Công trìnhithủy lợi-Yêu cầu tính toán thủy 5 2010 TCVNi9147:2012 lực đập tràn Công trình thủyilợi-Hướng dẫn thiết kế 6 2010 TCVN 9154:2012 đường hầm thủy lợi Công trình thủyilợi-Hướng dẫn quy trình 7 2010 TCVNi9152:2012 thiết kế tường chắn công trình thủy lợi Công trình thủyilợi – Phương phápixác định hệ số thấm của nham thạch chứa 8 2010 TCVN 9148:2012 nước bằng cách hút nước thí nghiệm các hố khoan Vải địa kỹ thuật – Phương pháp xáciđịnh 9 2010 TCVNi9138:2012 độ bền mối nối thi công Công trình thủyilợi-Yêu cầu đoivẽ địa 10 2010 TCVN 9156:2012 chất công trình tỷ lệ lớn Công trình thủyilợi-Phương pháp xác định 11 độithấm nước bằng cách ép nước vào hố 2010 TCVNi9149:2012 khoan 12 Công trình thủyilợi-Yêu cầu kỹ thuật 2010 TCVNi9155:2012 khoan máy trongicông tác khảo sát địa 4 Năm TT Tên Tiêu chuẩn, Quy chuẩn xây Đã ban hành dựng chất Công trình thủy lợi-Yêu cầu kỹ thuật bảo 13 quản nõn, mẫu đá và đất trong công tác 2010 TCVNi9140:2012 khảo sát địa chất Côngitrình thủy lợi-Yêu cầu thiết kế âu 14 2010 TCVN 9144:2012 tàu Côngitrình thủy lợi-Yêu cầu thiết kế viền 15 thấm dưới đất của đập trên nền không phải 2010 TCVN 9143:2012 là đá Côngitrình thủy lợi-Đập bê tông và bê 16 2010 TCVNi9137:2012 tông cốt thép – Yêu cầu thiết kế Công trình thủyilợi-Công trình tháo nước 17 2010 TCVNi9158:2012 – Phương pháp tính toán khí thực Công trình thủy lợi-Khớp nốiibiến dạng – 18 2010 TCVNi9159:2012 Yêu cầu thi côngivà nghiệm thu. Nguồn: Cục quản lý xây dựng công trình (Tổng số lượng văn bản là 41, chuyên đề liệt kê 18 văn bản để minh họa đại diện) Danh mục bao gồm tên và mã hiệu các quy chuẩn, tiêu chuẩn trong lĩnh vực khảo sát, thiết kế, vật liệu, thi công, nghiệm thu công trình thủy lợi. Các tiêu chuẩn này do Cục Quản lý Xây Dựng Công Trình (phòng Kế hoạch đầu mối) chủ trì tổ chức xây dựng.
Căn cứ vào nhữngithông lệ và quy ướcimang tính quốc tế Khi tiến hành thẩmiđịnh có thể căn cứ vào các hiệp định điều ước mang tính chất quốcitế giữa nhà nước với nhà nước hay giữa các tổichức quốc tế với nhau về việc quy định một số những vấn đềiliên quan đến hàng không, hàng hải…, căn cứ vào các quyiđịnh chungivề tín dụng, bảo hiểm, bảo lãnh, thương mạiixuất nhập khẩu hay của các tổichức cung cấp tài trợ vốn cho dựián (IMF, WB, JICA,…). Ví dụ thực tế: Trong cuối năm 2013, thống đốc NHNN chỉ định Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn– Hà Nội làm ngân hàng phục vụ Dự án "Đổi mới sáng tạo hướng tới người thu nhập thấp" của World Bank. 5 Cụ thể, ngày 19/11/2013, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có Quyết định số 2702/QĐ-NHNN chỉ định ngân hàng phục vụ Dự án “Đổi mới sáng tạo hướng tới người thu nhập thấp”do Ngân hàng Thế giới (WB) tài trợ. Theo đó, Thống đốc NHNN chỉ định Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội làm ngân hàng phục vụ Dự án “Đổi mới sáng tạo hướng tới người thu nhập thấp” theo Hiệp định Tài trợ số 5249-VN ký ngày 06/9/2013 giữa đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đại diện ngân hàng thế giới World Bank.
NHNN yêu cầu Tổng Giám đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội chịu trách nhiệm thực hiện các quy định nêu trong Nghị định số 38/2013/NĐ-CP ngày 23/04/2013 của Chính phủ về quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và nguồn vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ, các văn bản hướng dẫn thực hiện của NHNN và Bộ Tài chính; các quy định, hướng dẫn của World Bank để phục vụ tốt việc thực hiệnidự án này. Như vậy, rõ ràng ngânihàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội khi được chỉ định tham gia làm ngân hàng phục vụ cho dự án sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA, trong trường hợp này là làm việc thông qua ngân hàng Nhà Nước, Chính phủ và World Bank sẽ cần tuân thủ theo văn bản hướng dẫn thực hiện dự án ODA đầu tư phát triển của tổ chức quốc tế World Bank. Quy TrìnhzThẩm ĐịnhzDự Án ĐầuiTư Tại Ngân HàngiThương Mại Hình 1.1: Quyitrình thẩm định dựián đầu tư tại ngân hàng thương mại B1: Hướngidẫn, tiếp B3: Xáciđịnh phương nhận, thực hiện kiểm B2: Thẩm định dự án thức, cách thức cho vay tra hồ sơ vay vốn của vay vốn vốn khách hàng B4: Tiến hành đánh giá khả năng về nguồn vốn, B5: Tiến hành lập tờ B6: Tiến hànhitái thẩm điều kiệnithanh toán trìnhithẩm định định khoản vay cũng như đưa ra mức lãi suất cho vay B7: Tiến hành trình duyệt khoản vay 6 1.