Chương 1 của Luật số 47 năm 2010 cũng nêu: Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Trong đó, hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ: nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Cụ thể: - Huy động vốn là hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 tiền gửi, kỳ phiếu, trái phiếu theo nguyên tắc hoàn trả đầy đủ cả gốc lẫn lãi cho khách hàng theo đúng thời hạn thỏa thuận. - Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một tài sản theo nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi bằng nghiệp vụ cho vay, chiêt khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.
- Cung ứng dịch vụ thanh toán quan tài khoản là việc cung ứng phương tiện thanh toán, thực hiện dịch vụ thanh toán cheque, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản tiền gửi của khách hàng. - Các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng thương mại: dịch vụ ngân quỹ, dịch vụ ủy thác, dịch vụ môi giới tiền tệ, dịch vụ kinh doanh ngoại hối, các dịch vụ quản lý tài sản, tư vấn tài chính,. Phân loại ngân hàng thương mại: Theo tiêu chí hình thức sở hữu: hệ thống ngân hàng Việt Nam bao gồm: - Ngân hàng thương mại nhà nước: là ngân hàng do Nhà nước thành lập, vốn của Nhà nước, thuộc sở hữu Nhà nước, có tư cách pháp nhân theo pháp luật Việt Nam, hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên. - Ngân hàng thương mại cổ phần: là ngân hàng được thành lập và hoạt động bằng nguồn vốn góp của các cổ động dưới hình thức mua cổ phần, có tư cách pháp nhân theo pháp luật Việt Nam, hoạt động theo mô hình công ty cổ phần.
- Ngân hàng liên doanh: là ngân hàng được thành lập tại Việt Nam, bằng vốn góp của một bên là một hoặc nhiều ngân hàng Việt Nam và một bên là một hay nhiều ngân hàng nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Ngân hàng liên doanh hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn, có tư cách pháp nhân và có trụ sở tại Việt Nam. - Chi nhánh ngân hàng nước ngoài: là đơn vị phụ thuộc của các tổ chức tài chính nước ngoài (ngân hàng mẹ), hoạt động theo giấy phép kinh doanh do ngân hàng nhà nước Việt Nam cấp và tuân thủ quy đinh pháp luật Việt Nam; được ngân hàng mẹ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 bảo đảm bằng văn bản về việc chịu trách nhiệm đối với mọi nghĩa vụ của chi nhánh tại Việt Nam. - Ngân hàng 100% vốn nước ngoài: là ngân hàng được thành lập tại Việt Nam với 100% vốn điều lệ thuộc sở hữu nước ngoài, trong đó phải có một ngân hàng nước ngoài sở hữu trên 50% vốn điều lệ.
Ngân hàng 100% vốn nước ngoài được thành lập dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, là pháp nhân Việt Nam và có trụ sở chính tại Việt Nam. Theo tiêu chí tính chất hoạt động: ngân hàng thương mại có thể là ngân hàng chuyên doanh: chỉ thực hiện một hoạt động ngân hàng hoặc ngân hàng đa năng, có thể là một ngân hàng bán buôn hoặc bán lẻ. Nhìn chung, hoạt động của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam là trở thành ngân hàng đa năng, bao gồm cả bán buôn và bán lẻ; liên tục mở rộng các hoạt động kinh doanh và tiếp xúc tất cả các thành phần kinh tế trong xã hội từ các doanh nghiệp lớn đến dân cư. Ngân hàng thương mại nhà nước Ngân hàng thương mại nhà nước còn được gọi là ngân hàng quốc doanh.
Ngân hàng thương mại nhà nước tại Việt Nam gồm các ngân hàng: Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank), Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank), Ngân hàng phát triển nhà Đồng bằng sông Cửu Long (MHB). Tuy nhiên, việc MHB chính thức được sáp nhập vào BIDV vào ngày 22/05/2015 đã làm mất hẳn thương hiệu MHB trong ngành tài chính ngân hàng Việt Nam. Quy mô vốn và thị phần của MHB trong hệ thống các ngân hàng cũng khá nhỏ nên không được xét đến trong bài nghiên cứu này. Trên thực tế, đến thời điểm tháng 6/2013, chỉ còn có Agribank là ngân hàng thương mại nhà nước hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên duy nhất.
Các ngân hàng còn lại trong nhóm là Vietcombank, Vietinbank và BIDV lần lượt được cổ phần hóa, hoạt động theo mô hình ngân hàng thương mại cổ phần LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 với cổ đông chính vẫn là ngân hàng nhà nước. Tuy nhiên, với đặc điểm là có nguồn gốc nhà nước, phần lớn vốn hoạt động là vốn nhà nước và trong hoạt động vẫn chịu sự kiểm soát của nhà nước; nhóm ngân hàng thương mại nhà nước trong bài nghiên cứu là Agribank, BIDV, Vietcombank và Vietinbank. Như vậy, khái niệm ngân hàng thương mại nhà nước trong bài nghiên cứu là các ngân hàng thương mại được thành lập bởi Nhà nước, có vốn nhà nước trên tổng nguồn vốn chủ sở hữu chiếm trên 50% và trong hoạt động có chịu sự chỉ đạo từ Ngân hàng nhà nước. Khái niệm rủi ro thanh khoản 2.
Khái niệm thanh khoản Theo Trương Quang Thông (2012), khái niệm thanh khoản có thể được diễn giải theo nghĩa hẹp là khả năng biến đổi một tài sản nào đó ra tiền mặt một cách nhanh chóng, với chi phí thấp nhất có thể. Một cách đầy đủ hơn với nghĩa rộng, dựa vào cả hai cách tiếp cận các tài sản và nguồn vốn, thanh khoản là khả năng tiếp cận các tài sản và nguồn vốn với một chi phí hợp lý để phục vụ các nhu cầu hoạt động khác nhau của ngân hàng. Một tài sản có tính thanh khoản cao khi chi phí chuyển đổi thành tiền thấp và thời gian chuyển đổi thành tiền nhanh, trong khi đó, nguồn vốn có tính thanh khoản cao khi chi phí huy động thấp và thời gian huy động nhanh. Theo Ủy ban Basel về Giám sát ngân hàng: “Thanh khoản là một thuật ngữ chuyên ngành chỉ khả năng đáp ứng các nhu cầu về sử dụng vốn khả dụng phục vụ cho hoạt động kinh doanh tại mọi thời điểm như chi trả tiền gửi, cho vay, thanh toán, giao dịch vốn,…” Vấn đề thanh khoản xuất hiện khi ngân hàng phải đối mặt với nhu cầu tiền mặt từ khách hàng.
Ngân hàng không những phải tính toán cân đối lượng rút với lượng tiền hiện có mà còn phải cân đối với khả năng huy động trong tương lai. Vì vậy để đánh giá tính thanh khoản của ngân hàng cần xem xét tương quan giữa cung và cầu thanh khoản khả dụng của ngân hàng đó trong từng giai đoạn nhất định.Trạng thái thanh khoản ròng của ngân hàng trong thời kỳ nhất định với các chi tiết về nguồn và sử LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 dụng nguồn thanh khoản có thể được các nhà quản trị thiết lập để phục vụ nhu cầu quản trị thanh khoản. Cung thanh khoản: là nguồn cung cấp thanh khoản cho ngân hàng, bao gồm các khoản vốn làm tăng khả năng chi trả của ngân hàng, bao gồm các khoản tiền có sẵn và các khoản có thể có trong thời gian ngắn. Cung thanh khoản bao gồm: - Các khoản tiền ký thác: Đây được xem là nguồn cung thanh khoản quan trọng nhất của ngân hàng, bởi nó chiếm tỷ trọng cao nhất và cũng có thể dễ dàng tạo cung bởi những biện pháp kích thích gửi tiền như điều chỉnh lãi suất huy động hấp dẫn, biểu phí ưu đãi hay những chương trình thưởng, khuyến mại hoặc chỉ đơn thuần nhờ thương hiệu của ngân hàng.
- Các khoản thu từ dịch vụ: Các khoản thu này có thể chiếm tỷ trọng không cao trong nguồn thu của ngân hàng, tuy nhiên trong nhiều thời kỳ, đây lại là nguồn thu chủ lực của các ngân hàng thương mại, cụ thể như trong thời kỳ tín dụng đóng băng. Ở những quốc gia phát triển, nguồn thu này cũng đóng vai trò quan trọng nhờ hạ tầng giao dịch hiện đại và tâm lý ưa chuộng giao dịch không dùng tiền mặt. Theo xu hướng đó, các nền kinh tế đang phát triển sẽ tiến tới gia tăng các nguồn thu này. - Các khoản tín dụng hoàn trả: Các khoản này đứng vai trò thứ hai về tầm quan trọng đối với các ngân hàng thương mại ở các nền kinh tế đang phát triển khi họ phải đối mặt với vấn đề về thanh khoản.
- Các khoản vay từ thị trường tiền tệ: Các khoản vay này là nguồn cung thanh khoản tạm thời nhằm bù đắp thanh khoản tức thời cho ngân hàng trong trường hợp mất thanh khoản. - Các khoản bán tài sản: Trong tình trạng không thể cân đối cung với cầu thanh khoản bằng các khoản cung thanh khoản thông thường trên, ngân hàng sẽ xét đến việc bán các loại tài sản từ những tài sản có tính thanh khoản cao trước nhất để đám bảo khả năng chi trả của mình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 Cầu thanh khoản: là các khoản vốn làm giảm ngân quỹ của ngân hàng, là các nhu cầu vốn cho các hoạt động khác nhau của ngân hàng, phản ánh nhu cầu rút tiền ra khỏi ngân hàng trong những thời điểm khác nhau. - Chi trả tiền gửi cho khách hàng: là nhu cầu tiền mặt thường trực nhất của ngân hàng.
Nhu cầu này thường có tính ngẫu nhiên, tuy nhiên ngân hàng có thể dự báo bằng kinh nghiệm và có thể đáp ứng tức thời.Tuy nhiên trong một số trường hợp, ngân hàng khó khăn trong việc chống đỡ trước nhu cầu đột ngột tăng cao của khách hàng thì khi đó rủi ro xuất hiện, đa phần từ nhu cầu này. - Cấp tín dụng cho khách hàng: Là hoạt động kinh doanh chính của ngân hàng, cấp tín dụng quyết định hiệu quả hoạt động của ngân hàng.