Luận văn các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại nghiên cứu tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi

Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng là công cụ quan trọng cung cấp thông tin về sức khỏe tài chính ngân hàng cho nhà đầu… 234 trang · Trường Đại Học N T T C · 2018.

• Tác giả: Lâm Thanh Phi Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học N T T C
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Mức Xếp Hạng Tín Nhiệm Ngân Hàng Tại Các Nền Kinh Tế Phát Triển Và Mới Nổi
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng, phạm vi và dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.7.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.8. Những đóng góp của luận án
• 1.9. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: XẾP HẠNG TÍN NHIỆM NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI CÁC NỀN KINH TẾ PHÁT TRIỂN VÀ CÁC NỀN KINH TẾ MỚI NỔI
• 2.1. Tổng quan về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Phương pháp đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.1.2.1. Hệ thống thống nhất đánh giá các tổ chức tài chính (The Uniform Financial Institutions Rating System - UFIRS)
• 2.1.2.2. Phương pháp đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm ngân hàng thương mại của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế
• 2.2. Đặc điểm kinh tế và đặc điểm của các ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi
• 2.2.1. Một số đặc điểm kinh tế của các nền kinh tế phát triển
• 2.2.2. Một số đặc điểm của các ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 2.2.3. Một số đặc điểm kinh tế của các nền kinh tế mới nổi
• 2.2.4. Một số đặc điểm của các ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Sự tác động của các yếu tố vĩ mô đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.3.2. Sự tác động của yếu tố hỗ trợ từ chính phủ hay tập đoàn mẹ đến mức xếp hạng tín nhiệm của các ngân hàng thương mại
• 2.3.3. Sự tác động của các yếu tố đặc thù của ngân hàng thương mại đến mức xếp hạng tín nhiệm
• 2.4. Cơ sở lý thuyết về sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi so với các nền kinh tế phát triển
• 2.4.1. Khái niệm về bất cân xứng thông tin
• 2.4.2. Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi so với các nền kinh tế phát triển
• 2.4.3. Bất cân xứng thông tin tạo ra sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi so với các nền kinh tế phát triển
• 2.5. Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan
• 2.5.1. Mức độ tin cậy và tính thống nhất trong các đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.5.2. Xây dựng mô hình dự báo mức xếp hạng tín nhiệm
• 2.5.2.1. Các nghiên cứu sử dụng phương pháp phân loại bằng các mô hình hồi quy thống kê
• 2.5.2.2. Các nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân loại trí tuệ nhân tạo
• 2.6. Khe hổng nghiên cứu và khung phân tích của luận án
• 2.6.1. Khe hổng nghiên cứu
• 2.6.2. Khung phân tích của luận án
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.1.1. Mô hình hồi quy Ordered logit
• 3.1.2. Xác định và đo lường biến phụ thuộc
• 3.1.3. Xác định và đo lường các biến giải thích
• 3.3. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích phương sai một yếu tố các chỉ tiêu tài chính ngân hàng thương mại theo từng mức xếp hạng tín nhiệm
• 4.2. Kết quả phương pháp lựa chọn biến giải thích và đánh giá mức độ phù hợp của mô hình hồi quy Ordered logit
• 4.2.1. Kết quả phương pháp lựa chọn biến giải thích trong mô hình hồi quy Ordered logit
• 4.2.2. Kết quả đánh giá mức độ phù hợp của mô hình
• 4.3. Kiểm định các giả định trong mô hình Ordered logit
• 4.3.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến trong mô hình (Multicollinearity)
• 4.3.2. Kiểm tra hiện tượng phương sai thay đổi trong mô hình (heteroskedasticity)
• 4.3.3. Kiểm tra việc thiếu biến giải thích cần thiết trong mô hình
• 4.4. Đánh giá tác động biên của một số biến giải thích trong mô hình
• 4.5. Xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.6.1. Thảo luận các kết quả nghiên cứu từ mô hình dự đoán mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.1. Tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.2. Tác động của yếu tố sở hữu đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.3. Tác động của yếu tố quy mô đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.4. Tác động của các chỉ tiêu tài chính đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.2. Thảo luận các kết quả nghiên cứu từ mô hình dự đoán mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.1. Tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.2. Tác động của yếu tố sở hữu đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.3. Tác động của yếu tố quy mô đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.4. Tác động của các chỉ tiêu tài chính đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.3. Thảo luận kết quả xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.3.1. Sự khác biệt trong tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.3.2. Sự khác biệt trong tác động của yếu tố sở hữu đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.3.3. Sự khác biệt trong tác động của yếu tố quy mô và các chỉ tiêu tài chính đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Gợi ý chính sách
• 5.2.1. Các gợi ý chính sách cho các cơ quan quản lý hoạt động ngân hàng
• 5.2.2. Các gợi ý chính sách cho các ngân hàng thương mại
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1
• Phụ lục 3
• Phụ lục 6B
• Phụ lục 6D
• Phụ lục 7
• Phụ lục 10

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xếp Hạng Tín Nhiệm Ngân Hàng Nghiên Cứu Mới

Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng là công cụ quan trọng cung cấp thông tin về sức khỏe tài chính ngân hàng cho nhà đầu tư. Đây cũng là cơ sở để nhà đầu tư xác định mức lãi suất phù hợp với rủi ro tín dụng. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Fitch, Standard & Poor’s và Moody’s đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm, chịu tác động bởi nhiều yếu tố: rủi ro quốc gia, rủi ro ngành ngân hàng, quy mô, đặc điểm sở hữu và các chỉ tiêu tài chính. Tuy nhiên, mức độ tác động và sự khác biệt giữa các nền kinh tế phát triển và mới nổi chưa được làm rõ. Nghiên cứu này tập trung vào việc làm sáng tỏ những vấn đề này, góp phần vào việc đánh giá tín nhiệm chính xác hơn. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không trình bày cụ thể mức độ tác động cũng như chiều hư ng tác động của các yếu tố này đến MXHTN của các N T cũng như hông n u cụ thể sự khác biệt trong tác động của các yếu tố này hi đánh giá X TN của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển so v i các NHTM tại các nền kinh tế m i nổi.

1.1. Tầm quan trọng của Xếp hạng Tín Nhiệm Ngân hàng NH

Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá khả năng thanh toán và rủi ro tín dụng. Theo Bellotti và cộng sự (2011a), xếp hạng tín nhiệm cung cấp thông tin cơ bản về tình hình tài chính, là cơ sở để nhà đầu tư đưa ra quyết định. Một mức xếp hạng tín nhiệm tốt giúp ngân hàng dễ dàng huy động vốn với chi phí thấp hơn. Do đó, việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm là vô cùng quan trọng đối với cả ngân hàng và nhà đầu tư.Các cơ uan quản lý hoạt động ngân hàng quan tâm MXHTN cụ thể của từng ngân hàng tại quốc gia của h vì điều này ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hệ thống ngân hàng tại các quốc gia này. Mặt khác, các N T cũng rất chú đến MXHTN của bản thân vì đây là một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn trên thị trường tài chính quốc tế của chính các đơn vị này.

1.2. Thách Thức Trong Đánh Giá Tín Nhiệm Ngân Hàng Toàn Cầu

Đánh giá tín nhiệm ngân hàng gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của các yếu tố ảnh hưởng. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không phải lúc nào cũng cung cấp thông tin chi tiết về phương pháp luận và trọng số của từng yếu tố. Shen và cộng sự (2012) chỉ ra sự khác biệt trong tác động của một số chỉ tiêu tài chính giữa các nền kinh tế phát triển và nền kinh tế mới nổi. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận linh hoạt và xem xét đặc thù của từng quốc gia. Tuy nhiên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không thể thực hiện đánh giá thường uy n và đ y đủ tất cả các NHTM trong một quốc gia cụ thể, đặc biệt là tại các quốc gia có quy mô nền kinh tế và hệ thống NHTM còn khiêm tốn.

II. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Xếp Hạng Tín Nhiệm Cách Phân Tích

Các yếu tố vĩ mô đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tín nhiệm. Tăng trưởng kinh tế, lạm phát, tỷ giá hối đoái và nợ công có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tài chính ngân hàng. Môi trường kinh tế ổn định thường tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân hàng, trong khi khủng hoảng tài chính có thể gây ra những tác động tiêu cực. Chính sách tiền tệ và quy định ngân hàng cũng là những yếu tố cần xem xét. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích tác động của các yếu tố này, đặc biệt là sự khác biệt giữa các nền kinh tế phát triển và nền kinh tế mới nổi.

2.1. Tác Động của Tăng Trưởng Kinh Tế và Lạm Phát

Tăng trưởng kinh tế thúc đẩy nhu cầu tín dụng và cải thiện lợi nhuận của ngân hàng. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị tài sản thực và ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của người vay. Các NHTM cũng rất chú đến MXHTN của bản thân vì đây là một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn trên thị trường tài chính quốc tế của chính các đơn vị này. Ngoài ra, MXHTN của các N T còn được các nhà đ u tư và những người gởi tiền vào các NHTM quan tâm vì điều này ảnh hưởng rất l n đến an toàn nguồn vốn của chính các đối tượng này (Kumar và Ravi, 2007).

2.2. Vai Trò của Chính Sách Tiền Tệ và Quy Định Ngân Hàng

Chính sách tiền tệ thắt chặt có thể làm tăng chi phí vốn và giảm lợi nhuận của ngân hàng. Quy định ngân hàng chặt chẽ có thể cải thiện quản trị rủi ro và tăng cường sức khỏe tài chính. Để giải quyết vấn đề này, Cơ uan Quản lý hoạt động NHTM tại Mỹ đã thiết lập hệ thống đánh giá CA ELS nhằm đánh giá tình hình tài chính của các NHTM tại Mỹ định kỳ từ 12-18 tháng từ năm 1 7 đến nay.

2.3 Ảnh hưởng của Nợ Công và Tỷ Giá Hối Đoái

Nợ công cao có thể gây áp lực lên ngân sách nhà nước và làm tăng rủi ro tín dụng. Biến động tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến các khoản vay bằng ngoại tệ và khả năng thanh toán. Tuy nhiên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không thể thực hiện đánh giá thường uy n và đ y đủ tất cả các NHTM trong một quốc gia cụ thể, đặc biệt là tại các quốc gia có quy mô nền kinh tế và hệ thống NHTM còn khiêm tốn. Bên cạnh đ , như đã n u ở trên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không nêu cụ thể các yếu tố cơ bản c tác động trực tiếp đến MXHTN...

III. Yếu Tố Đặc Thù Ngân Hàng Ảnh Hưởng Tín Nhiệm Hướng Dẫn

Bên cạnh yếu tố vĩ mô, các yếu tố đặc thù của ngân hàng cũng tác động đến xếp hạng tín nhiệm. Quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, hiệu quả hoạt động, vốn chủ sở hữu và quản trị rủi ro là những yếu tố quan trọng. Tỷ lệ nợ xấu cao có thể làm giảm lợi nhuận và khả năng thanh toán. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của các yếu tố này và so sánh giữa các nền kinh tế phát triển và mới nổi.

3.1. Ảnh Hưởng của Quy Mô và Chất Lượng Tài Sản Ngân Hàng

Quy mô ngân hàng lớn có thể tạo lợi thế về thị phần và tính minh bạch, nhưng cũng có thể làm tăng rủi ro hệ thống. Chất lượng tài sản tốt, thể hiện qua tỷ lệ nợ xấu thấp, là yếu tố then chốt để duy trì sức khỏe tài chính. Ngoài ra, ba tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế l n nhất hiện nay là Fitch, Stan ar & oor’s và oo y’s cũng thường xuyên công bố thông tin về MXHTN của các NHTM ở rất nhiều quốc gia khác nhau.

3.2. Hiệu Quả Hoạt Động và Khả Năng Sinh Lời Ngân Hàng

Hiệu quả hoạt động cao, thể hiện qua các chỉ số như tỷ lệ chi phí trên thu nhập, cho thấy khả năng quản lý chi phí tốt. Khả năng sinh lời, thể hiện qua ROA và ROE, cho thấy khả năng tạo ra lợi nhuận từ tài sản và vốn chủ sở hữu. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm này ngày càng có t m ảnh hưởng rộng l n trên phạm vi thế gi i xuất phát từ t m quan tr ng của các thông tin về MXHTN trong các quyết định định đ u tư tr n thị trường tài chính quốc tế.

3.3. Vốn Chủ Sở Hữu và Quản Trị Rủi Ro Hiệu Quả

Vốn chủ sở hữu lớn cung cấp bộ đệm để hấp thụ các khoản lỗ và tăng cường khả năng thanh toán. Quản trị rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng nhận diện, đánh giá và giảm thiểu các loại rủi ro khác nhau. Tuy nhiên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không thể thực hiện đánh giá thường uy n và đ y đủ tất cả các NHTM trong một quốc gia cụ thể, đặc biệt là tại các quốc gia có quy mô nền kinh tế và hệ thống NHTM còn khiêm tốn. Bên cạnh đ , như đã n u ở trên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không nêu cụ thể các yếu tố cơ bản c tác động trực tiếp đến MXHTN...

IV. Nền Kinh Tế Mới Nổi Ảnh Hưởng Đặc Biệt Đến Xếp Hạng

Các nền kinh tế mới nổi thường có môi trường kinh doanh và thể chế kém phát triển hơn so với các nền kinh tế phát triển. Điều này có thể làm tăng rủi ro tín dụng và ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng. Bất cân xứng thông tin, tham nhũng và tính minh bạch thấp là những vấn đề phổ biến. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc xác định những yếu tố đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá tín nhiệm ngân hàng ở các nền kinh tế mới nổi.

4.1. Bất Cân Xứng Thông Tin và Tính Minh Bạch

Bất cân xứng thông tin và tính minh bạch thấp có thể gây khó khăn cho việc đánh giá rủi ro và làm tăng chi phí vốn. Mặt khác, từ những nghiên cứu thực nghiệm li n uan đến MXHTN của các NHTM tác giả nhận thấy c sự hông thống nhất trong việc lựa ch n các yếu tố tác động đến MXHTN của các NHTM. Mỗi nhà nghiên cứu lựa ch n các yếu tố tác động đến MXHTN của NHTM một cách hác nhau căn cứ trên mẫu dữ liệu quan sát của h .

4.2. Tham Nhũng và Ổn Định Chính Trị

Tham nhũng và ổn định chính trị thấp có thể làm suy yếu khả năng thanh toán và làm tăng rủi ro hệ thống. Ngoài ra, các nghiên cứu này cũng có những kết quả không tương đồng nhau về ảnh hưởng của một số yếu tố tác động đến MXHTN của các NHTM.

4.3. Cải Cách Thể Chế và Hội Nhập Kinh Tế

Cải cách thể chế và hội nhập kinh tế có thể cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từ đó nâng cao xếp hạng tín nhiệm ngân hàng. Nguyên nhân của vấn đề có thể do những mô hình dự báo MXHTN của NHTM trong các nghiên cứu kể tr n được xây dựng từ mẫu quan sát các NHTM từ nhiều quốc gia c đặc điểm và trình độ phát triển kinh tế khác nhau.

V. Ứng Dụng Mô Hình Xếp Hạng Tín Nhiệm Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu này sử dụng mô hình Ordered Logit để phân tích dữ liệu xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển và mới nổi. Kết quả cho thấy các yếu tố vĩ mô có tác động mạnh hơn đến xếp hạng tín nhiệm ở các nền kinh tế mới nổi. Ngược lại, các yếu tố đặc thù của ngân hàng có tác động mạnh hơn ở các nền kinh tế phát triển. Nghiên cứu cũng xác định được những yếu tố có tác động khác biệt giữa hai nhóm quốc gia.

5.1. Phân Tích Phương Sai và Lựa Chọn Biến Giải Thích

Phương pháp phân tích phương sai và lựa chọn biến giải thích trong mô hình Ordered Logit được sử dụng để xác định các yếu tố cụ thể tác động đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển và mới nổi. Các biến độc lập khác nhau được kiểm tra tính tương quan với biến phụ thuộc (xếp hạng tín nhiệm). Các giả thuyết được đưa ra và kiểm định bằng các phương pháp thống kê. Vì vậy, những yếu tố đặc thù của các quốc gia có thể tác động dẫn đến sự khác biệt nêu trên.

5.2. Đánh Giá Tác Động Biên và Phân Tích Tương Tác

Tác động biên của các biến giải thích và phân tích tương tác được sử dụng để xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển so với nền kinh tế mới nổi. Mặt khác, tác giả nhận thấy ch có nghiên cứu của Shen và cộng sự (2012) đề cập đến sự khác biệt trong tác động của 2 một số ch ti u tài chính đến MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế phát triển so v i các nền kinh tế m i nổi.

VI. Kết Luận và Gợi Ý Chính Sách Nâng Xếp Hạng Tín Nhiệm NH

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự khác biệt trong các yếu tố ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển và mới nổi. Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số gợi ý chính sách được đưa ra cho các cơ quan quản lý và các ngân hàng thương mại để cải thiện xếp hạng tín nhiệm và tăng cường sức khỏe tài chính.

6.1. Gợi Ý Chính Sách Cho Cơ Quan Quản Lý Ngân Hàng

Các cơ quan quản lý ngân hàng cần tăng cường giám sát và quản trị rủi ro để đảm bảo ổn định tài chính. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần thúc đẩy tính minh bạch và cải cách thể chế để thu hút vốn đầu tư nước ngoài và cải thiện môi trường kinh doanh. Để giải quyết vấn đề này, Cơ uan Quản lý hoạt động NHTM tại Mỹ đã thiết lập hệ thống đánh giá CA ELS nhằm đánh giá tình hình tài chính của các NHTM tại Mỹ định kỳ từ 12-18 tháng từ năm 1 7 đến nay.

6.2. Khuyến Nghị Cho Các Ngân Hàng Thương Mại

Các ngân hàng thương mại cần cải thiện hiệu quả hoạt động, tăng cường vốn chủ sở hữu và quản lý rủi ro tín dụng một cách hiệu quả. Ngoài ra, các ngân hàng cần chú trọng đến tính minh bạch và xây dựng uy tín để thu hút khách hàng và nhà đầu tư. Mức xếp hạng tín nhiệm của các ngân hàng thương mại được công bố bởi các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế được m như là một công cụ cung cấp cho các nhà đ u tư những thông tin cơ bản về tình hình tài chính của các NHTM mà h đang quan tâm (Bellotti và cộng sự, 2011a)

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Lâm Thanh Phi Quỳnh (năm 2018, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM) tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm (MXHTN) của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại hai nhóm quốc gia: các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Mức xếp hạng tín nhiệm của các NHTM do các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế (Fitch Ratings, Standard & Poor's, Moody's) công bố là công cụ cung cấp thông tin tài chính cơ bản cho nhà đầu tư quốc tế và là căn cứ xác định chi phí huy động vốn của các NHTM (Bellotti và cộng sự, 2011a). Tuy nhiên, các tổ chức này không công bố chi tiết phương pháp luận, tỷ trọng cũng như chiều hướng tác động cụ thể của từng yếu tố, đồng thời không làm rõ liệu có sự khác biệt trong quy trình đánh giá giữa các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi hay không.

Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây (Poon và cộng sự, 1999; Matousek và Stewart, 2009; Ioannidis và cộng sự, 2010; Caporale và cộng sự, 2012) thường sử dụng mẫu dữ liệu gộp các NHTM từ nhiều quốc gia có trình độ phát triển khác nhau, dẫn đến kết quả ước lượng không thống nhất. Trước luận án này, duy nhất nghiên cứu của Shen và cộng sự (2012) khảo sát sự khác biệt tác động của một số chỉ tiêu tài chính giữa hai nhóm nước, nhưng số lượng chỉ tiêu tài chính còn hạn chế và chưa xem xét các yếu tố rủi ro hệ thống vĩ mô cũng như đặc điểm sở hữu của NHTM.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi thông qua các kiểm định kinh tế lượng và mô hình định lượng.

Các mục tiêu cụ thể gồm:

1. Phân tích và so sánh nhằm xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống như mức độ rủi ro quốc gia và mức độ rủi ro ngành ngân hàng đến MXHTN của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển và tại các nền kinh tế mới nổi.
2. Phân tích và so sánh nhằm xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố thể hiện những đặc trưng riêng NHTM bao gồm quy mô, đặc điểm sở hữu và các chỉ tiêu tài chính đến MXHTN của các đơn vị này tại các nền kinh tế phát triển và tại các nền kinh tế mới nổi.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Thứ nhất, có tồn tại sự khác biệt trong tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống như mức độ rủi ro quốc gia và mức độ rủi ro ngành ngân hàng đến MXHTN của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các NHTM tại các nền kinh tế mới nổi hay không?
2. Thứ hai, có tồn tại sự khác biệt trong tác động của các yếu tố thể hiện những đặc trưng riêng của NHTM như quy mô, đặc điểm sở hữu và các chỉ tiêu tài chính đến MXHTN của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các NHTM tại các nền kinh tế mới nổi hay không?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mức xếp hạng tín nhiệm và các yếu tố tác động đến MXHTN của các NHTM.
• Phạm vi không gian: Các quốc gia có nền kinh tế phát triển (nhóm G7, Australia, New Zealand, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Hà Lan, Bỉ...) và các quốc gia được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) phân loại là thị trường mới nổi (Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Argentina, Chile, Mexico, Thái Lan, Philippines, Việt Nam...).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2015 (các mẫu quan sát kiểm định cụ thể tập trung trong giai đoạn 2013 - 2015).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu thực nghiệm trước đây

Luận án hệ thống hóa tài liệu học thuật theo bốn nhóm hướng nghiên cứu chính:

Nhóm nghiên cứu	Tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung và phát hiện chính
Tính thống nhất và bản chất của xếp hạng tín nhiệm	Poon và Firth (2005); Poon và cộng sự (2009); Roy (2005); Alsakka và cộng sự (2014)	Đánh giá xếp hạng theo yêu cầu (solicited) và không theo yêu cầu (unsolicited). Các xếp hạng không theo yêu cầu (như ký hiệu pi của S&P hay shadow rating của Fitch) thường nhận mức điểm thấp hơn do tổ chức xếp hạng thận trọng khi chỉ dựa vào thông tin công bố đại chúng. Hơn 80% đánh giá không theo yêu cầu của S&P tập trung tại các nền kinh tế mới nổi (Roy, 2005).
Xây dựng mô hình dự báo xếp hạng bằng kỹ thuật lượng	Horrigan (1966); Boyacioglu và cộng sự (2009); Matousek và Stewart (2009); Ioannidis và cộng sự (2010); Caporale và cộng sự (2012)	Sử dụng hồi quy thống kê (Ordered probit, Ordered logit) và trí tuệ nhân tạo để dự báo MXHTN dựa trên khung CAMELS. Các mô hình chủ yếu áp dụng mẫu gộp đa quốc gia mà không phân tách bối cảnh thể chế.
Tác động của yếu tố vĩ mô và sở hữu ngân hàng	Bellotti và cộng sự (2011a, 2011b); Fang và cộng sự (2014); Lin và Molyneux (2014); Mirzaei và cộng sự (2014); Iannotta và cộng sự (2010); Lassoued và cộng sự (2016)	Rủi ro quốc gia và rủi ro ngành chi phối lớn đến điểm tín nhiệm ngân hàng. Yếu tố sở hữu nhà nước mang lại sự hỗ trợ đặc biệt làm tăng MXHTN (Iannotta và cộng sự, 2010), nhưng cũng có thể gia tăng rủi ro đạo đức và rủi ro hoạt động (Lassoued và cộng sự, 2016).
Khác biệt thể chế và bất cân xứng thông tin	Liu và Ferri (2001); Shen và cộng sự (2012)	Bất cân xứng thông tin tại các thị trường mới nổi làm suy giảm vai trò của các chỉ tiêu tài chính và làm tăng trọng số của rủi ro vĩ mô trong quyết định của các tổ chức xếp hạng.

Khoảng trống luận án giải quyết

Thứ nhất, luận án giải quyết khoảng trống trong việc so sánh tác động của các yếu tố hệ thống (mức độ rủi ro quốc gia và rủi ro ngành ngân hàng) và đặc điểm sở hữu đến MXHTN giữa hai nhóm nền kinh tế. Thứ hai, luận án khắc phục hạn chế phương pháp luận của các nghiên cứu trước đây vốn chỉ ước lượng trên mẫu gộp, bằng cách thiết lập mô hình tách biệt cho từng nhóm quốc gia trước khi sử dụng mô hình tương tác để kiểm định sự khác biệt.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tích hợp ba nền tảng lý thuyết chính:

1. Hệ thống thống nhất đánh giá các tổ chức tài chính (UFIRS/CAMELS - 1979 của FFIEC): Đánh giá 6 cấu phần: Mức độ đầy đủ vốn (C), Chất lượng tài sản (A), Năng lực quản lý (M), Thu nhập (E), Thanh khoản (L), và Mức độ nhạy cảm thị trường (S).
2. Quy trình xếp hạng tín nhiệm hai bước của các tổ chức quốc tế: Tiêu biểu là Fitch Ratings với việc xác định Xếp hạng độc lập (Viability Rating - VR) dựa trên nội tại ngân hàng, sau đó kết hợp với mức độ hỗ trợ từ Chính phủ hoặc tập đoàn mẹ để ban hành MXHTN dài hạn.
3. Lý thuyết Bất cân xứng thông tin và mô hình hàm mất mát của Liu và Ferri (2001): Tổ chức xếp hạng tối thiểu hóa sai số giữa rủi ro đánh giá ($R_i^a$) và rủi ro thực tế ($R_i^t$): $$U = - [R_i^a - R_i^t]^2$$ Trong đó, rủi ro thực tế gồm rủi ro đặc trưng đơn vị ($R_i^b$) và rủi ro kinh tế vĩ mô ($R_i^s$): $$R_i^t = \alpha R_i^b + \beta R_i^s$$ Rủi ro đặc trưng đơn vị được chia thành cấu phần định lượng ($R_i^q$, phản ánh qua báo cáo tài chính) và cấu phần định tính ($R_i^l$, quản trị điều hành): $$R_i^b = \gamma R_i^q + (1-\gamma) R_i^l$$ Hàm đánh giá chuẩn hóa thành: $$R_i^a = \lambda R_i^q + \mu R_i^l + (1 - \lambda - \mu) R_i^s$$ với $\lambda = \alpha \gamma$, $\mu = \alpha(1-\gamma)$, và ràng buộc $\beta = 1 - \lambda - \mu$. Tại các nền kinh tế mới nổi, do chất lượng báo cáo tài chính thấp và tỷ lệ đánh giá không theo yêu cầu cao, tổ chức xếp hạng chủ động giảm trọng số $\lambda$ và $\mu$, đồng thời tăng trọng số của yếu tố hệ thống vĩ mô $(1 - \lambda - \mu)$.

Phương pháp nghiên cứu định lượng

• Kỹ thuật thống kê mô tả và so sánh: Phân tích phương sai một yếu tố (ANOVA) kết hợp kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis để kiểm định sự khác biệt của các chỉ số tài chính theo từng bậc MXHTN.
• Mô hình hồi quy thứ bậc (Ordered logit): Do biến phụ thuộc MXHTN có tính chất thứ bậc rời rạc. Tác giả thực hiện ước lượng riêng biệt trên mẫu dữ liệu các nền kinh tế phát triển và nền kinh tế mới nổi.
• Phương pháp lựa chọn biến giải thích: Luận án chia ngẫu nhiên mẫu dữ liệu thành 5 mẫu con, ước lượng lặp lại và lựa chọn các biến có ý nghĩa thống kê xuất hiện nhiều nhất, kết hợp so sánh mức độ phù hợp của mô hình qua Tiêu chuẩn thông tin Bayesian (BIC).
• Kiểm định chẩn đoán: Kiểm tra đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF), kiểm tra hiện tượng phương sai thay đổi (heteroskedasticity) và kiểm tra thiếu biến giải thích cần thiết.
• Đánh giá tác động biên (Marginal Effects): Đo lường sự thay đổi xác suất rơi vào từng bậc MXHTN khi một biến giải thích thay đổi 1 đơn vị.
• Mô hình biến tương tác trên mẫu gộp: Bổ sung biến giả nhóm nước mới nổi (Emer) và tích số giữa Emer với các biến giải thích (ví dụ: Government_Emer, Group_Emer...) để kiểm định ý nghĩa thống kê của sự khác biệt giữa hai nhóm nước.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu xếp hạng tín nhiệm dài hạn của NHTM: Fitch Ratings.
• Dữ liệu tài chính ngân hàng: Cơ sở dữ liệu Bankscope.
• Dữ liệu rủi ro quốc gia và ngành: Chỉ số xếp hạng rủi ro quốc gia (Country_Rating) và Chỉ số đánh giá rủi ro ngành ngân hàng quốc gia (Bicra - Banking Industry Country Risk Assessment).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của đề tài nghiên cứu. Tác giả chỉ rõ bối cảnh tự do hóa tài chính tại các thị trường mới nổi khiến nhu cầu tiếp cận vốn quốc tế gia tăng, phụ thuộc vào MXHTN của Fitch, Moody's và S&P. Tuy nhiên, tình trạng thiếu minh bạch trong tiêu chí xếp hạng và sự bất đồng thuận giữa các công trình thực nghiệm đặt ra yêu cầu phải kiểm định tách biệt hai nhóm quốc gia. Tác giả xác lập hai mục tiêu, hai câu hỏi nghiên cứu, phạm vi dữ liệu giai đoạn 2010 - 2015 và cấu trúc 5 chương của luận án.

Chương 2: Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi

Chương 2 trình bày cơ sở lý luận và tổng quan tài liệu. Nội dung làm rõ các đặc trưng khác biệt giữa hai nhóm nền kinh tế:

+-----------------------------------------------------------------------------------------------+
| ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ VÀ HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI                                             |
+---------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| Nền kinh tế phát triển                | Nền kinh tế mới nổi                                   |
+---------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| - GNP bình quân đầu người cao.        | - Đang chuyển đổi sang mở cửa, tăng trưởng GDP cao.   |
| - Mức độ tập trung ngân hàng thấp     | - Mức độ tập trung ngân hàng cao (Mizaei et al.,2013).|
|   (Mizaei và cộng sự, 2013).          | - Tỷ suất ROAA cao hơn nhưng dễ biến động.            |
| - Tỷ suất ROAA ổn định quanh 0,5%.    | - Tuân thủ Basel II thấp (40% năm 2003 - Powell, 2004)|
| - Tuân thủ Basel II đạt 80% năm 2003  | - Khuôn khổ kế toán và công bố thông tin chưa chuẩn   |
|   (Powell, 2004).                     |   hóa quốc tế (Suarez, 2001; Vives, 2006).            |
| - Đa dạng hóa dịch vụ phi tín dụng    | - Tín dụng tăng trưởng nhanh, rủi ro nợ xấu tiềm ẩn.  |
|   (Nguyen và cộng sự, 2012).          |                                                       |
+---------------------------------------+-------------------------------------------------------+

Chương 2 phân tích cơ chế bất cân xứng thông tin theo mô hình Liu và Ferri (2001), lý giải nguyên nhân các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế áp dụng trọng số thận trọng đối với thông tin đại chúng từ các ngân hàng tại thị trường mới nổi.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng mô hình thực nghiệm Ordered logit. Các biến giải thích được chuẩn hóa theo Bảng 3.1 trong văn bản:

Nhóm biến số	Tên ký hiệu biến	Ý nghĩa và cách đo lường
Yếu tố hệ thống	Country_Rating	Mức xếp hạng tín nhiệm rủi ro quốc gia nơi NHTM đặt trụ sở.
	Bicra	Mức độ rủi ro ngành ngân hàng quốc gia (theo thang đo của S&P/Fitch).
Quy mô và tăng trưởng	LnAss	Logarit tự nhiên của tổng tài sản ngân hàng.
	AssGrow	Tỷ lệ tăng trưởng tổng tài sản hàng năm của NHTM.
Chất lượng tài sản	LoanLoss_Ln	Tỷ số dự phòng rủi ro cho vay trên tổng dư nợ cho vay.
Cơ cấu thu nhập	OthIn_Ass	Thu nhập ngoài lãi trên tổng tài sản bình quân.
Khả năng sinh lời	NIM	Tỷ lệ lãi cận biên (Net Interest Margin).
	ROAE	Tỷ số lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu bình quân.
	ROAA	Tỷ số lợi nhuận ròng trên tổng tài sản bình quân.
Đặc điểm sở hữu	Government	Biến giả nhận giá trị 1 nếu là NHTM thuộc sở hữu nhà nước.
	Group	Biến giả nhận giá trị 1 nếu NHTM thuộc sở hữu của tập đoàn mẹ.
Biến phân nhóm	Emer	Biến giả nhận giá trị 1 cho NHTM thuộc nền kinh tế mới nổi.

Quy trình nghiên cứu gồm: kiểm định ANOVA/Kruskal-Wallis trên các chỉ số tài chính, chạy hồi quy Ordered logit trên 5 mẫu con để sàng lọc biến dựa vào giá trị tuyệt đối chênh lệch BIC, kiểm tra đa cộng tuyến (VIF), kiểm tra phương sai thay đổi, ước lượng tác động biên và chạy mô hình gộp biến tương tác.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 thể hiện toàn bộ các kết quả tính toán định lượng:

• Kiểm định ANOVA và Kruskal-Wallis (Bảng 4.1 đến 4.6): Xác nhận các chỉ số tài chính trung bình có sự khác biệt rõ rệt và có ý nghĩa thống kê giữa các bậc MXHTN ở cả hai nhóm nước.
• Lựa chọn biến giải thích và độ phù hợp mô hình (Bảng 4.7 đến 4.15): Thủ tục BIC đã chọn lọc tập hợp các biến có ý nghĩa thống kê cao nhất cho từng nhóm nước.
• Kiểm định chẩn đoán (Bảng 4.16 đến 4.21): Hệ số VIF của các biến ở cả hai mô hình đều nằm trong giới hạn an toàn (dưới ngưỡng gây đa cộng tuyến nghiêm trọng). Các sai số mô hình được hiệu chỉnh phương sai thay đổi.
• Phân tích tác động biên (Bảng 4.22, 4.23; Đồ thị 4.1 đến 4.10):
  • Tại nền kinh tế mới nổi: Biến rủi ro quốc gia (Country_Rating) và rủi ro ngành (Bicra) tạo ra sự dịch chuyển biên độ lớn nhất đối với xác suất nâng/hạ bậc xếp hạng. Các biến tài chính như LoanLoss_Ln, AssGrow, OthIn_Ass có ý nghĩa nhưng độ nhạy xác suất thấp hơn.
  • Tại nền kinh tế phát triển: Biến quy mô tài sản (LnAss), chất lượng tín dụng (LoanLoss_Ln), biên lãi thuần (NIM) và hiệu quả vốn (ROAE) tác động trực tiếp và mạnh mẽ lên xác suất phân loại vào các bậc MXHTN cao (AAA, AA, A).
• Mô hình biến tương tác trên mẫu gộp (Bảng 4.24 đến 4.27): Hệ số của các biến tương tác giữa Emer với Country_Rating và Bicra mang dấu dương và có ý nghĩa thống kê, khẳng định yếu tố hệ thống tác động lên MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế mới nổi mạnh hơn so với các nền kinh tế phát triển. Ngược lại, hệ số tương tác giữa Emer với các chỉ số tài chính mang dấu âm có ý nghĩa, chứng minh các chỉ tiêu tài chính ít ảnh hưởng đến MXHTN của ngân hàng tại các nền kinh tế mới nổi hơn so với các nền kinh tế phát triển. Biến tương tác sở hữu nhà nước (Government_Emer) cho thấy sự khác biệt về vai trò bảo lãnh của chính phủ giữa hai nhóm thị trường.

Chương 5: Kết luận và gợi ý chính sách

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu và đề xuất hai nhóm giải pháp:

1. Đối với Ngân hàng Trung ương và cơ quan quản lý tại các nền kinh tế mới nổi: Nâng cao xếp hạng rủi ro quốc gia và ổn định môi trường vĩ mô ngành ngân hàng; hoàn thiện thể chế giám sát, minh bạch hóa thông tin tài chính và áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế nhằm giảm bất cân xứng thông tin.
2. Đối với các NHTM tại các nền kinh tế mới nổi: Tăng cường quản trị rủi ro tín dụng để hạ thấp tỷ lệ LoanLoss_Ln, tối ưu hóa cơ cấu thu nhập phi tín dụng (OthIn_Ass), cải thiện chất lượng vốn chủ sở hữu và chủ động ký kết hợp đồng xếp hạng tín nhiệm theo yêu cầu để giảm thiểu sự sai lệch từ các đánh giá không theo yêu cầu.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp về lý luận và học thuật

• Luận án bổ sung bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tác động của các yếu tố hệ thống và nội tại ngân hàng giữa hai nhóm nền kinh tế phát triển và mới nổi.
• Luận án kiểm chứng thực nghiệm mô hình toán của Liu và Ferri (2001) trong lĩnh vực ngân hàng: bất cân xứng thông tin làm suy giảm trọng số của các biến số tài chính vi mô và làm tăng tỷ trọng của rủi ro vĩ mô trong mô hình đánh giá của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế.
• Luận án ứng dụng phương pháp lựa chọn biến khách quan dựa trên kỹ thuật chia mẫu con lặp lại và tiêu chuẩn thông tin Bayesian (BIC) cho mô hình Ordered logit trong nghiên cứu xếp hạng tín nhiệm ngân hàng.

Những đóng góp về thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Luận án cung cấp cơ sở định lượng cho các nhà điều hành chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế mới nổi thấy rõ mối liên hệ giữa mức độ an toàn của hệ thống ngân hàng với trần xếp hạng tín nhiệm quốc gia (Country_Rating).
• Luận án cung cấp căn cứ thực nghiệm giúp các nhà quản trị NHTM tại thị trường mới nổi định hình chiến lược phân bổ nguồn lực: bên cạnh cải thiện chỉ số tài chính, việc chủ động minh bạch hóa thông tin và đề nghị xếp hạng chính thức (solicited) là điều kiện cần thiết để vượt qua các định kiến đánh giá bất lợi từ các tổ chức xếp hạng quốc tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

Theo phạm vi và dữ liệu mà văn bản đề cập:

• Luận án sử dụng dữ liệu chéo trong giai đoạn 2010 - 2015 (các mẫu kiểm định chuyên sâu tập trung giai đoạn 2013 - 2015), chưa theo dõi được biến động xếp hạng xuyên suốt các chu kỳ kinh tế dài hạn theo dạng dữ liệu bảng chuỗi thời gian (panel data).
• Nghiên cứu chỉ sử dụng dữ liệu xếp hạng tín nhiệm dài hạn do Fitch Ratings công bố, chưa đối chiếu đồng thời với kết quả đánh giá của Standard & Poor's và Moody's trong cùng giai đoạn.
• Mẫu khảo sát phụ thuộc vào sự sẵn có của dữ liệu trên hệ thống Bankscope, do đó số lượng ngân hàng tại một số nền kinh tế mới nổi quy mô nhỏ có thể chưa bao phủ toàn bộ thị trường.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng dữ liệu nghiên cứu theo mô hình bảng động (dynamic panel data) trên chuỗi thời gian dài hơn để phân tích độ trễ của việc điều chỉnh MXHTN sau các cú sốc vĩ mô.
• Nghiên cứu so sánh đồng thời giữa ba tổ chức xếp hạng Fitch, S&P và Moody's để kiểm định sự khác biệt trong phương pháp tiếp cận và tốc độ phản ứng của từng tổ chức đối với NHTM tại các thị trường mới nổi.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng:

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp phương pháp luận thực nghiệm hoàn chỉnh tại Chương 3 và Chương 4 về mô hình Ordered logit, kỹ thuật lựa chọn biến bằng BIC trên các mẫu con ngẫu nhiên, phương pháp kiểm tra giả định mô hình và kỹ thuật sử dụng biến tương tác để kiểm định sự khác biệt giữa hai nhóm mẫu.
• Đối với giảng viên và các nhà nghiên cứu: Cung cấp cơ sở lý thuyết tại Chương 2 về sự tích hợp giữa lý thuyết bất cân xứng thông tin, hệ thống CAMELS/UFIRS và mô hình hóa hàm hữu dụng/mất mát của tổ chức xếp hạng tín nhiệm (Liu và Ferri, 2001).
• Đối với các cơ quan quản lý (NHTW, cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng): Cung cấp dữ kiện thực nghiệm cho thấy mức độ chi phối của rủi ro ngành (Bicra) và rủi ro quốc gia (Country_Rating) đến xếp hạng tín nhiệm hệ thống NHTM, phục vụ việc xây dựng chính sách an toàn vĩ mô và lộ trình áp dụng chuẩn mực Basel.
• Đối với các ngân hàng thương mại: Cung cấp thông tin về mức độ nhạy cảm của các chỉ tiêu tài chính cụ thể (LoanLoss_Ln, NIM, ROAE, AssGrow, OthIn_Ass) đối với xác suất cải thiện bậc tín nhiệm quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lại chọn mức xếp hạng tín nhiệm của Fitch Ratings thay vì Moody's hay Standard & Poor's?

Tác giả lựa chọn Fitch Ratings vì hai cơ sở dữ liệu tài chính ngân hàng quốc tế phổ biến là Bankscope và Thomson Reuters Datastream đều sử dụng dữ liệu xếp hạng của Fitch. Đồng thời, Fitch là tổ chức thực hiện số lượng đánh giá xếp hạng tín nhiệm đối với NHTM nhiều nhất trên thế giới (Bellotti và cộng sự, 2011a; Matousek và Stewart, 2009). Ngoài ra, nghiên cứu của Alsakka và cộng sự (2014) đã chứng minh kết quả xếp hạng giữa Fitch, Moody's và S&P luôn có xu hướng điều chỉnh tương đồng và hội tụ nhanh chóng.

2. Lý thuyết bất cân xứng thông tin giải thích sự khác biệt trong đánh giá MXHTN giữa hai nhóm nền kinh tế như thế nào?

Theo mô hình toán của Liu và Ferri (2001), khi tổ chức xếp hạng tín nhiệm đối mặt với bất cân xứng thông tin nghiêm trọng (chất lượng số liệu tài chính thấp và tỷ lệ đánh giá không theo yêu cầu cao tại các nền kinh tế mới nổi), họ sẽ tối ưu hóa hàm đánh giá bằng cách giảm trọng số của các yếu tố vi mô (chỉ số tài chính và năng lực quản lý) và gia tăng trọng số của yếu tố rủi ro môi trường vĩ mô. Do đó, ngân hàng tại thị trường mới nổi bị chi phối nhiều hơn bởi rủi ro quốc gia so với ngân hàng tại thị trường phát triển.

3. Phương pháp lựa chọn biến giải thích trong mô hình Ordered logit của luận án được thực hiện ra sao?

Tác giả chia ngẫu nhiên mẫu quan sát thành 5 mẫu con độc lập, tiến hành hồi quy Ordered logit lặp lại để ghi nhận tần suất xuất hiện có ý nghĩa thống kê của các biến giải thích. Sau đó, tác giả sử dụng tiêu chuẩn thông tin Bayesian (BIC) để so sánh các mô hình và chọn ra tập hợp biến tối ưu có giá trị BIC thấp nhất, đảm bảo tính khách quan và khắc phục hiện tượng đa cộng tuyến.

4. Các yếu tố mang tính hệ thống tác động như thế nào đến MXHTN của NHTM tại hai nhóm nền kinh tế?

Kết quả ước lượng mô hình gộp với các biến tương tác tại Chương 4 khẳng định: Các biến hệ thống vĩ mô (Country_Rating và Bicra) có hệ số tác động dương và có ý nghĩa thống kê lớn hơn tại các nền kinh tế mới nổi. Ngược lại, tại các nền kinh tế phát triển, tác động của rủi ro quốc gia và rủi ro ngành lên xác suất thay đổi MXHTN của NHTM mờ nhạt hơn do môi trường thể chế đã đạt mức độ ổn định cao.

5. Yếu tố sở hữu nhà nước và tập đoàn mẹ ảnh hưởng thế nào đến MXHTN của NHTM trong nghiên cứu?

Kết quả kiểm định cho thấy biến sở hữu nhà nước (Government) và sở hữu tập đoàn (Group) có tác động tích cực đến MXHTN thông qua kỳ vọng hỗ trợ tài chính khi ngân hàng gặp khó khăn. Tuy nhiên, thông qua biến tương tác Government_Emer, luận án ghi nhận mức độ tác động của yếu tố sở hữu nhà nước tại các nền kinh tế mới nổi có sự khác biệt so với các nền kinh tế phát triển, phản ánh vai trò can thiệp và mức độ bảo lãnh khác nhau của chính phủ tại mỗi nhóm thị trường.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lâm Thanh Phi Quỳnh đã giải quyết mục tiêu so sánh các yếu tố tác động đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại giữa các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi giai đoạn 2010 - 2015. Bằng phương pháp hồi quy Ordered logit kết hợp kiểm định biến tương tác và tiêu chuẩn lựa chọn biến BIC, tác giả đã chứng minh các yếu tố hệ thống vĩ mô chi phối mạnh hơn đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế mới nổi, trong khi các chỉ tiêu tài chính nội tại đóng vai trò quyết định hơn tại các nền kinh tế phát triển. Luận án cung cấp cơ sở thực nghiệm phục vụ việc hoạch định chính sách quản lý ngành của Ngân hàng Trung ương và chiến lược quản trị tín nhiệm của các ngân hàng thương mại tại các thị trường mới nổi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 “Giới thiệu”. Chương này nhằm mục đích giới thiệu tổng quan về luận án bao gồm các nội dung cơ bản như: vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn và những đóng góp của luận án. Chương 2 “Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi”. Nội dung của chương bao gồm phần trình bày tóm lược một số vấn đề cơ bản liên quan đến MXHTN của NHTM, đặc điểm kinh tế và đặc điểm của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nỗi.

Bên cạnh đó, nội dung của chương cũng trình bày cơ sở lý thuyết của luận án và tóm tắt các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến MXHTN của các NHTM để đúc kết thành khung phân tích phù hợp cho luận án. Chương 3 “Mô hình và phương pháp nghiên cứu”. Nội dung của chương bao gồm: phần trình bày mô hình nghiên cứu, mô tả tóm tắt dữ liệu nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu của luận án. Bên cạnh đó, tác giả trình bày chỉ tiết các phương pháp kinh tế lượng được áp dụng trong luận án để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của NHTM và sự khác biệt trong tác động của các yếu tổ này đến MXHTN của NHTM tai các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nỗi.

Chương 4 “Kết quả nghiên cứu và thảo luận”. Chương 4 trình bày kết quả phân tích phương sai một yếu tố các biến giải thích trong mô hình nghiên cứu theo các MXHTN khác nhau và kết quả của phương pháp lựa chọn biến giải thích trong mô hình Ordered logit để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế phát triển và tại các nền kinh tế mới nổi. Mặt khác, nội dung của chương cũng bao gồm kết quả đánh giá mức độ phù hợp và kết quả kiểm định một số giả định của mô hình nghiên cứu. Ngoài ra, chương này cũng trình bày kết quả phân tích nhằm xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của 8 NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nỗi.

Cuối cùng, nội dung của chương trình bày phần thảo luận các kết quả nghiên cứu của luận án và kiêm định các giả thuyết nghiên cứu trong luận án đã đề ra trong chương 3. Chương 5 “Kết luận và gợi ý chính sách”. Chương này tóm tắt lại một số kết quả chính của luận án, những gợi ý chính sách cho các cơ quan quản lý hoạt động ngân hàng và bản thân các NHTM. Cuối cùng, chương 5 trình bày một số hạn chế của luận án và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

9 CHƯƠNG 2 XÉP HẠNG TÍN NHIỆM NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TAI CAC NEN KINH TE PHAT TRIEN VA CAC NEN KINH TE MOI NOL. Mục đích của chương này nhằm giới thiệu một cách khái quát một số van dé co bản liên quan đến MXHTN của NHTM, đặc điểm các nền kinh tế phát triển, đặc điểm các nền kinh tế mới nổi và đặc điểm của các NHTM tại các quốc gia này. Mặt khác, Chương 2 cũng đề cập đến sự bắt cân xứng thông tin trong việc đánh giá MXHTN của NHTM và tác động của vấn đề này dẫn đến sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nỗi. Đồng thời, nội dung của chương cũng bao gồm phần lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến MXHTN của các NHTM.

Từ đó, tác giả đề xuất khung phân tích phù hợp cho luận án.1 Tống quan về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại Theo Tổ chức Xếp hạng tín nhiệm Moody's, MXHTN của một NHTM do Moody's công bố thể hiện mức độ uy tín hay mức độ tin cậy của đơn vị này đối với các nghĩa vụ tài chính (MXHTN này không áp dụng riêng cho một khoản nợ hay một loại chứng khoán cụ thể) (Moody's, 2009). Theo một cách khác, MXHTN của một NHTM do Standard & Poor”s công bố là một sự đánh giá thể hiện năng lực tài chính tổng thể của NHTM để thanh toán những nghĩa vụ tài chính. Sự đánh giá này tập trung vào khả năng và mức độ sẵn sàng của một NHTM trong việc thanh toán các nghĩa vụ tài chính đến hạn. Sự đánh giá này không áp dụng riêng cho một nghĩa vụ tài chính cụ thể và cũng không đề cập đến đặc điểm của những khoản dự phòng cho những nghĩa vụ tài chính này.

Việc đánh giá MXHTN tập trung vào xác định khả năng phá sản hay khả năng thanh toán những nghĩa vụ tài chính của đơn vị được đánh giá trên phương diện nghĩa vụ pháp lý. Ngoài ra, MXHTN của NHTM cũng được xem xét một cách tách rời với MXHTN của chủ thé bảo lãnh cho các nghĩa vụ tài chính của NHTM được đánh giá (Standard & Poor’s, 2011a). 10 Tương tự, MXHTN của NHTM do Fitch công bố thể hiện khả năng thanh toán đúng hạn các nghĩa vụ tài chính của NHTM. MXHTN của NHTM do Eitch công bố dựa trên việc phân tích khả năng gánh chịu, thái độ và năng lực quản trị rủi ro của NHTM kết hợp với việc đánh giá khả năng hỗ trợ tài chính của chính phủ hay tập đoàn mẹ đối với NHTM (Fitch, 2003).

Tóm lại, từ 3 khái niệm về MXHTN của NHTM của 3 tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín nhất trên thế giới được trình bày ở trên, ta có thể hiểu được rằng MXHTN của NHTM là thước đo phản ánh cụ thê mức độ uy tín và khả năng thanh toán đúng hạn các nghĩa vụ tài chính của NHTM. Bên cạnh đó, các nghiên cứu thực nghiệm về MXHTN của NHTM cụ thể như nghiên cứu của Matousek và Stewart (2009), lannotta và cộng sự (2010), Caporale và cộng sự (2012),. cũng đều thống nhất với nhau về khái niệm MXHTN của NHTM như trên. Mặt khác, Bellotti và cộng sự (2011a) còn chỉ ra rằng MXHTN do các tổ chức xếp hạng tín nhiệm công bố là những thang đo thứ bậc phản ánh tình hình tài chính của các NHTM không chỉ trong hiện tại mà còn cả trong tương lai.

Nói một cách khác, quá trình đánh giá MXHTN của một đơn vị là một quá trình độc lập với mục đích là xác định khả năng và mức độ sẵn sàng đề thanh toán những nghĩa vụ tài chính. Quá trình này được thực hiện bởi các tổ chức xếp hạng tín nhiệm thông qua việc phân tích và đánh giá tổng hợp những yếu tổ rủi ro có thê nhận biết được của đơn vị được đánh giá. MXHTN của một NHTM có thể được thay đổi, tạm đình chỉ việc áp dụng hay được thu hồi lại bởi các tô chức xếp hạng tín nhiệm do những sự thay đổi trong những thông tin tài chính của đơn vị hay tính sẵn có của các thong tin nay. Việc đánh giá MXHTN của một NHTM do các tô chức xếp hạng tín nhiệm thực hiện căn cứ trên những thông tin hiện tại được cung cấp bởi chính NHTM được đánh giá hay có thể từ những nguồn thông tin đáng tin cậy khác.

Các tô chức xếp hạng tín nhiệm không thực hiện kiểm toán đối với những thông tin tài chính này và đôi khi dựa trên những thông tin tài chính chưa được kiểm toán. MXHTN của một NHTM bao gồm MXHTN øgắn hạn và MXHTN đài hạn. MXHTN ngắn hạn thể hiện mức độ tin cậy của một đơn vị trong việc hoàn tất các nghĩa vụ tài chính của đơn vị này trong khoảng thời gian ngan (Standard & Poor’s, 2010). 11 MXHTN dài hạn của NHTM theo Standard & Poor”s được phân chia cu thể thành 10 cấp độ khác nhau từ MXHTN tốt nhất đến MXHTN kém nhất bao gồm: AAA, AA,.

MXHTN dai hạn của các NHTM theo tiêu chuẩn đánh giá của Moody's được phân chia thành 9 bậc từ cao đến thấp bao gồm: Aaa, Aa, A, Baa, Ba, B, Caa, Ca, C (Moody’s, 2009). Tương tự, Flích cũng phân MXHÍTN của các NHTM thành 11 bậc từ cao đến thấp bao gồm: AAA, AA, A, BBB, BB, B, CCC, CC, C, RD, D. Mặc dù có sự khác biệt về số lượng các mức đánh giá MXHTN dài hạn của NHTM giữa 3 tô chức xép hang tin nhiém 1a Fitch, Standard & Poor’s va Moody’s như đã nêu nhưng tác giả nhận thấy rằng sự khác biệt này chỉ tập trung ở các MXHTN thấp nhất để phân biệt cụ thể mức độ rủi ro mắt khả năng thanh toán cực kỳ cao của các NHTM. Cụ thể, theo Standard & Poor’s, MXHTN R thé hign NHTM dang trong tinh trạng chịu sự kiểm soát của cơ quan quản lý do những bất ồn tài chính nghiêm trọng và chỉ có thê đáp ứng một vài nghĩa vụ tài chính, còn MXHTN SD thể hiện NHTM mất khả năng thanh toán với hầu hết các nghĩa vụ tài chính của mình.

Theo Fitch, MXHTN C thể hiện NHTM đang trong tình trạng khó tránh khỏi nguy cơ phá sản, MXHTN RD thể hiện NHTM đã bắt đầu mất khả năng thanh toán với các nghĩa vụ tài chính của mình, MXHTN D thể hiện NHTM đang trong tình trạng tiễn hành các thủ tục phá sản hay trong tình trạng bị kiểm soát đặc biệt chờ phá sản. Còn theo Moody°s, MXHTN C thê hiện NHTM đang trong tinh trạng phá sản và có rất ít cơ hội để khôi phục trở lại. Do vậy, khái niệm về MXHTN dài han va thang do MXHTN dai han dang được 3 tô chức xếp hạng quốc tế có quy mô lớn nhất áp dụng hiện nay khá thống nhất và có nhiều điểm tương đồng nhau. Ngoài ra, 2 hệ thống cơ sở dữ liệu nghiên cứu trong lĩnh vực ngân hàng phổ biến hiện nay là Bankscope và Thomson Reuters Datfastream đều sử dụng MXHTN của NHTM do tổ chức xếp hạng tín nhiệm Fitch công bố.

Bên cạnh đó, theo Bellotti và cộng sự (2011a), Matousek và Stewart (2009) thì Fitch là tổ chức xếp hạng tín nhiệm thực hiện nhiều nhất các đánh giá MXHTN đối với các NHTM trên thế giới hiện nay. Mặc dù, tại cùng một thời điểm, một NHTM có thể nhận được các MXHTN khác nhau từ 3 tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín nhất hiện nay 1a Fitch, Standard & Poor’s va Moody’s. Tuy nhién, Alsakka va cOng su (2014) đã chứng minh rằng cả 3 tô chức xếp hạng tín nhiệm này sẽ nhanh chóng điều 12 chỉnh MXHTN của họ tương đồng với các MXHTN của các tô chức xếp hạng tín nhiệm còn lại.