Luận văn các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại nghiên cứu tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi

Tài liệu nghiên cứu Luận văn các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại nghiên cứu tại, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lâm Thanh Phi Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học N T T C
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Mức Xếp Hạng Tín Nhiệm Ngân Hàng Tại Các Nền Kinh Tế Phát Triển Và Mới Nổi
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng, phạm vi và dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.7.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.8. Những đóng góp của luận án
• 1.9. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: XẾP HẠNG TÍN NHIỆM NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI CÁC NỀN KINH TẾ PHÁT TRIỂN VÀ CÁC NỀN KINH TẾ MỚI NỔI
• 2.1. Tổng quan về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Phương pháp đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.1.2.1. Hệ thống thống nhất đánh giá các tổ chức tài chính (The Uniform Financial Institutions Rating System - UFIRS)
• 2.1.2.2. Phương pháp đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm ngân hàng thương mại của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế
• 2.2. Đặc điểm kinh tế và đặc điểm của các ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi
• 2.2.1. Một số đặc điểm kinh tế của các nền kinh tế phát triển
• 2.2.2. Một số đặc điểm của các ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 2.2.3. Một số đặc điểm kinh tế của các nền kinh tế mới nổi
• 2.2.4. Một số đặc điểm của các ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Sự tác động của các yếu tố vĩ mô đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.3.2. Sự tác động của yếu tố hỗ trợ từ chính phủ hay tập đoàn mẹ đến mức xếp hạng tín nhiệm của các ngân hàng thương mại
• 2.3.3. Sự tác động của các yếu tố đặc thù của ngân hàng thương mại đến mức xếp hạng tín nhiệm
• 2.4. Cơ sở lý thuyết về sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi so với các nền kinh tế phát triển
• 2.4.1. Khái niệm về bất cân xứng thông tin
• 2.4.2. Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi so với các nền kinh tế phát triển
• 2.4.3. Bất cân xứng thông tin tạo ra sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi so với các nền kinh tế phát triển
• 2.5. Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan
• 2.5.1. Mức độ tin cậy và tính thống nhất trong các đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại
• 2.5.2. Xây dựng mô hình dự báo mức xếp hạng tín nhiệm
• 2.5.2.1. Các nghiên cứu sử dụng phương pháp phân loại bằng các mô hình hồi quy thống kê
• 2.5.2.2. Các nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân loại trí tuệ nhân tạo
• 2.6. Khe hổng nghiên cứu và khung phân tích của luận án
• 2.6.1. Khe hổng nghiên cứu
• 2.6.2. Khung phân tích của luận án
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.1.1. Mô hình hồi quy Ordered logit
• 3.1.2. Xác định và đo lường biến phụ thuộc
• 3.1.3. Xác định và đo lường các biến giải thích
• 3.3. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích phương sai một yếu tố các chỉ tiêu tài chính ngân hàng thương mại theo từng mức xếp hạng tín nhiệm
• 4.2. Kết quả phương pháp lựa chọn biến giải thích và đánh giá mức độ phù hợp của mô hình hồi quy Ordered logit
• 4.2.1. Kết quả phương pháp lựa chọn biến giải thích trong mô hình hồi quy Ordered logit
• 4.2.2. Kết quả đánh giá mức độ phù hợp của mô hình
• 4.3. Kiểm định các giả định trong mô hình Ordered logit
• 4.3.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến trong mô hình (Multicollinearity)
• 4.3.2. Kiểm tra hiện tượng phương sai thay đổi trong mô hình (heteroskedasticity)
• 4.3.3. Kiểm tra việc thiếu biến giải thích cần thiết trong mô hình
• 4.4. Đánh giá tác động biên của một số biến giải thích trong mô hình
• 4.5. Xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.6.1. Thảo luận các kết quả nghiên cứu từ mô hình dự đoán mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.1. Tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.2. Tác động của yếu tố sở hữu đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.3. Tác động của yếu tố quy mô đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.1.4. Tác động của các chỉ tiêu tài chính đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.2. Thảo luận các kết quả nghiên cứu từ mô hình dự đoán mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.1. Tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.2. Tác động của yếu tố sở hữu đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.3. Tác động của yếu tố quy mô đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.2.4. Tác động của các chỉ tiêu tài chính đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển
• 4.6.3. Thảo luận kết quả xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.3.1. Sự khác biệt trong tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.3.2. Sự khác biệt trong tác động của yếu tố sở hữu đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 4.6.3.3. Sự khác biệt trong tác động của yếu tố quy mô và các chỉ tiêu tài chính đến mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Gợi ý chính sách
• 5.2.1. Các gợi ý chính sách cho các cơ quan quản lý hoạt động ngân hàng
• 5.2.2. Các gợi ý chính sách cho các ngân hàng thương mại
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1
• Phụ lục 3
• Phụ lục 6B
• Phụ lục 6D
• Phụ lục 7
• Phụ lục 10

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xếp Hạng Tín Nhiệm Ngân Hàng Nghiên Cứu Mới

Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng là công cụ quan trọng cung cấp thông tin về sức khỏe tài chính ngân hàng cho nhà đầu tư. Đây cũng là cơ sở để nhà đầu tư xác định mức lãi suất phù hợp với rủi ro tín dụng. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Fitch, Standard & Poor’s và Moody’s đánh giá mức xếp hạng tín nhiệm, chịu tác động bởi nhiều yếu tố: rủi ro quốc gia, rủi ro ngành ngân hàng, quy mô, đặc điểm sở hữu và các chỉ tiêu tài chính. Tuy nhiên, mức độ tác động và sự khác biệt giữa các nền kinh tế phát triển và mới nổi chưa được làm rõ. Nghiên cứu này tập trung vào việc làm sáng tỏ những vấn đề này, góp phần vào việc đánh giá tín nhiệm chính xác hơn. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không trình bày cụ thể mức độ tác động cũng như chiều hư ng tác động của các yếu tố này đến MXHTN của các N T cũng như hông n u cụ thể sự khác biệt trong tác động của các yếu tố này hi đánh giá X TN của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển so v i các NHTM tại các nền kinh tế m i nổi.

1.1. Tầm quan trọng của Xếp hạng Tín Nhiệm Ngân hàng NH

Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá khả năng thanh toán và rủi ro tín dụng. Theo Bellotti và cộng sự (2011a), xếp hạng tín nhiệm cung cấp thông tin cơ bản về tình hình tài chính, là cơ sở để nhà đầu tư đưa ra quyết định. Một mức xếp hạng tín nhiệm tốt giúp ngân hàng dễ dàng huy động vốn với chi phí thấp hơn. Do đó, việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm là vô cùng quan trọng đối với cả ngân hàng và nhà đầu tư.Các cơ uan quản lý hoạt động ngân hàng quan tâm MXHTN cụ thể của từng ngân hàng tại quốc gia của h vì điều này ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hệ thống ngân hàng tại các quốc gia này. Mặt khác, các N T cũng rất chú đến MXHTN của bản thân vì đây là một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn trên thị trường tài chính quốc tế của chính các đơn vị này.

1.2. Thách Thức Trong Đánh Giá Tín Nhiệm Ngân Hàng Toàn Cầu

Đánh giá tín nhiệm ngân hàng gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của các yếu tố ảnh hưởng. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không phải lúc nào cũng cung cấp thông tin chi tiết về phương pháp luận và trọng số của từng yếu tố. Shen và cộng sự (2012) chỉ ra sự khác biệt trong tác động của một số chỉ tiêu tài chính giữa các nền kinh tế phát triển và nền kinh tế mới nổi. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận linh hoạt và xem xét đặc thù của từng quốc gia. Tuy nhiên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không thể thực hiện đánh giá thường uy n và đ y đủ tất cả các NHTM trong một quốc gia cụ thể, đặc biệt là tại các quốc gia có quy mô nền kinh tế và hệ thống NHTM còn khiêm tốn.

II. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Xếp Hạng Tín Nhiệm Cách Phân Tích

Các yếu tố vĩ mô đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tín nhiệm. Tăng trưởng kinh tế, lạm phát, tỷ giá hối đoái và nợ công có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tài chính ngân hàng. Môi trường kinh tế ổn định thường tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân hàng, trong khi khủng hoảng tài chính có thể gây ra những tác động tiêu cực. Chính sách tiền tệ và quy định ngân hàng cũng là những yếu tố cần xem xét. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích tác động của các yếu tố này, đặc biệt là sự khác biệt giữa các nền kinh tế phát triển và nền kinh tế mới nổi.

2.1. Tác Động của Tăng Trưởng Kinh Tế và Lạm Phát

Tăng trưởng kinh tế thúc đẩy nhu cầu tín dụng và cải thiện lợi nhuận của ngân hàng. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị tài sản thực và ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của người vay. Các NHTM cũng rất chú đến MXHTN của bản thân vì đây là một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn trên thị trường tài chính quốc tế của chính các đơn vị này. Ngoài ra, MXHTN của các N T còn được các nhà đ u tư và những người gởi tiền vào các NHTM quan tâm vì điều này ảnh hưởng rất l n đến an toàn nguồn vốn của chính các đối tượng này (Kumar và Ravi, 2007).

2.2. Vai Trò của Chính Sách Tiền Tệ và Quy Định Ngân Hàng

Chính sách tiền tệ thắt chặt có thể làm tăng chi phí vốn và giảm lợi nhuận của ngân hàng. Quy định ngân hàng chặt chẽ có thể cải thiện quản trị rủi ro và tăng cường sức khỏe tài chính. Để giải quyết vấn đề này, Cơ uan Quản lý hoạt động NHTM tại Mỹ đã thiết lập hệ thống đánh giá CA ELS nhằm đánh giá tình hình tài chính của các NHTM tại Mỹ định kỳ từ 12-18 tháng từ năm 1 7 đến nay.

2.3 Ảnh hưởng của Nợ Công và Tỷ Giá Hối Đoái

Nợ công cao có thể gây áp lực lên ngân sách nhà nước và làm tăng rủi ro tín dụng. Biến động tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến các khoản vay bằng ngoại tệ và khả năng thanh toán. Tuy nhiên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không thể thực hiện đánh giá thường uy n và đ y đủ tất cả các NHTM trong một quốc gia cụ thể, đặc biệt là tại các quốc gia có quy mô nền kinh tế và hệ thống NHTM còn khiêm tốn. Bên cạnh đ , như đã n u ở trên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không nêu cụ thể các yếu tố cơ bản c tác động trực tiếp đến MXHTN...

III. Yếu Tố Đặc Thù Ngân Hàng Ảnh Hưởng Tín Nhiệm Hướng Dẫn

Bên cạnh yếu tố vĩ mô, các yếu tố đặc thù của ngân hàng cũng tác động đến xếp hạng tín nhiệm. Quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, hiệu quả hoạt động, vốn chủ sở hữu và quản trị rủi ro là những yếu tố quan trọng. Tỷ lệ nợ xấu cao có thể làm giảm lợi nhuận và khả năng thanh toán. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của các yếu tố này và so sánh giữa các nền kinh tế phát triển và mới nổi.

3.1. Ảnh Hưởng của Quy Mô và Chất Lượng Tài Sản Ngân Hàng

Quy mô ngân hàng lớn có thể tạo lợi thế về thị phần và tính minh bạch, nhưng cũng có thể làm tăng rủi ro hệ thống. Chất lượng tài sản tốt, thể hiện qua tỷ lệ nợ xấu thấp, là yếu tố then chốt để duy trì sức khỏe tài chính. Ngoài ra, ba tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế l n nhất hiện nay là Fitch, Stan ar & oor’s và oo y’s cũng thường xuyên công bố thông tin về MXHTN của các NHTM ở rất nhiều quốc gia khác nhau.

3.2. Hiệu Quả Hoạt Động và Khả Năng Sinh Lời Ngân Hàng

Hiệu quả hoạt động cao, thể hiện qua các chỉ số như tỷ lệ chi phí trên thu nhập, cho thấy khả năng quản lý chi phí tốt. Khả năng sinh lời, thể hiện qua ROA và ROE, cho thấy khả năng tạo ra lợi nhuận từ tài sản và vốn chủ sở hữu. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm này ngày càng có t m ảnh hưởng rộng l n trên phạm vi thế gi i xuất phát từ t m quan tr ng của các thông tin về MXHTN trong các quyết định định đ u tư tr n thị trường tài chính quốc tế.

3.3. Vốn Chủ Sở Hữu và Quản Trị Rủi Ro Hiệu Quả

Vốn chủ sở hữu lớn cung cấp bộ đệm để hấp thụ các khoản lỗ và tăng cường khả năng thanh toán. Quản trị rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng nhận diện, đánh giá và giảm thiểu các loại rủi ro khác nhau. Tuy nhiên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không thể thực hiện đánh giá thường uy n và đ y đủ tất cả các NHTM trong một quốc gia cụ thể, đặc biệt là tại các quốc gia có quy mô nền kinh tế và hệ thống NHTM còn khiêm tốn. Bên cạnh đ , như đã n u ở trên, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế không nêu cụ thể các yếu tố cơ bản c tác động trực tiếp đến MXHTN...

IV. Nền Kinh Tế Mới Nổi Ảnh Hưởng Đặc Biệt Đến Xếp Hạng

Các nền kinh tế mới nổi thường có môi trường kinh doanh và thể chế kém phát triển hơn so với các nền kinh tế phát triển. Điều này có thể làm tăng rủi ro tín dụng và ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng. Bất cân xứng thông tin, tham nhũng và tính minh bạch thấp là những vấn đề phổ biến. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc xác định những yếu tố đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá tín nhiệm ngân hàng ở các nền kinh tế mới nổi.

4.1. Bất Cân Xứng Thông Tin và Tính Minh Bạch

Bất cân xứng thông tin và tính minh bạch thấp có thể gây khó khăn cho việc đánh giá rủi ro và làm tăng chi phí vốn. Mặt khác, từ những nghiên cứu thực nghiệm li n uan đến MXHTN của các NHTM tác giả nhận thấy c sự hông thống nhất trong việc lựa ch n các yếu tố tác động đến MXHTN của các NHTM. Mỗi nhà nghiên cứu lựa ch n các yếu tố tác động đến MXHTN của NHTM một cách hác nhau căn cứ trên mẫu dữ liệu quan sát của h .

4.2. Tham Nhũng và Ổn Định Chính Trị

Tham nhũng và ổn định chính trị thấp có thể làm suy yếu khả năng thanh toán và làm tăng rủi ro hệ thống. Ngoài ra, các nghiên cứu này cũng có những kết quả không tương đồng nhau về ảnh hưởng của một số yếu tố tác động đến MXHTN của các NHTM.

4.3. Cải Cách Thể Chế và Hội Nhập Kinh Tế

Cải cách thể chế và hội nhập kinh tế có thể cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từ đó nâng cao xếp hạng tín nhiệm ngân hàng. Nguyên nhân của vấn đề có thể do những mô hình dự báo MXHTN của NHTM trong các nghiên cứu kể tr n được xây dựng từ mẫu quan sát các NHTM từ nhiều quốc gia c đặc điểm và trình độ phát triển kinh tế khác nhau.

V. Ứng Dụng Mô Hình Xếp Hạng Tín Nhiệm Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu này sử dụng mô hình Ordered Logit để phân tích dữ liệu xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển và mới nổi. Kết quả cho thấy các yếu tố vĩ mô có tác động mạnh hơn đến xếp hạng tín nhiệm ở các nền kinh tế mới nổi. Ngược lại, các yếu tố đặc thù của ngân hàng có tác động mạnh hơn ở các nền kinh tế phát triển. Nghiên cứu cũng xác định được những yếu tố có tác động khác biệt giữa hai nhóm quốc gia.

5.1. Phân Tích Phương Sai và Lựa Chọn Biến Giải Thích

Phương pháp phân tích phương sai và lựa chọn biến giải thích trong mô hình Ordered Logit được sử dụng để xác định các yếu tố cụ thể tác động đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển và mới nổi. Các biến độc lập khác nhau được kiểm tra tính tương quan với biến phụ thuộc (xếp hạng tín nhiệm). Các giả thuyết được đưa ra và kiểm định bằng các phương pháp thống kê. Vì vậy, những yếu tố đặc thù của các quốc gia có thể tác động dẫn đến sự khác biệt nêu trên.

5.2. Đánh Giá Tác Động Biên và Phân Tích Tương Tác

Tác động biên của các biến giải thích và phân tích tương tác được sử dụng để xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển so với nền kinh tế mới nổi. Mặt khác, tác giả nhận thấy ch có nghiên cứu của Shen và cộng sự (2012) đề cập đến sự khác biệt trong tác động của 2 một số ch ti u tài chính đến MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế phát triển so v i các nền kinh tế m i nổi.

VI. Kết Luận và Gợi Ý Chính Sách Nâng Xếp Hạng Tín Nhiệm NH

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự khác biệt trong các yếu tố ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển và mới nổi. Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số gợi ý chính sách được đưa ra cho các cơ quan quản lý và các ngân hàng thương mại để cải thiện xếp hạng tín nhiệm và tăng cường sức khỏe tài chính.

6.1. Gợi Ý Chính Sách Cho Cơ Quan Quản Lý Ngân Hàng

Các cơ quan quản lý ngân hàng cần tăng cường giám sát và quản trị rủi ro để đảm bảo ổn định tài chính. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần thúc đẩy tính minh bạch và cải cách thể chế để thu hút vốn đầu tư nước ngoài và cải thiện môi trường kinh doanh. Để giải quyết vấn đề này, Cơ uan Quản lý hoạt động NHTM tại Mỹ đã thiết lập hệ thống đánh giá CA ELS nhằm đánh giá tình hình tài chính của các NHTM tại Mỹ định kỳ từ 12-18 tháng từ năm 1 7 đến nay.

6.2. Khuyến Nghị Cho Các Ngân Hàng Thương Mại

Các ngân hàng thương mại cần cải thiện hiệu quả hoạt động, tăng cường vốn chủ sở hữu và quản lý rủi ro tín dụng một cách hiệu quả. Ngoài ra, các ngân hàng cần chú trọng đến tính minh bạch và xây dựng uy tín để thu hút khách hàng và nhà đầu tư. Mức xếp hạng tín nhiệm của các ngân hàng thương mại được công bố bởi các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế được m như là một công cụ cung cấp cho các nhà đ u tư những thông tin cơ bản về tình hình tài chính của các NHTM mà h đang quan tâm (Bellotti và cộng sự, 2011a)

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Mức xếp hạng tín nhiệm (Credit Rating) của các ngân hàng thương mại (NHTM) do các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế uy tín như Fitch Ratings, Standard & Poor's (S&P) và Moody’s công bố giữ vai trò là một cơ chế định giá rủi ro tín dụng then chốt trên thị trường vốn toàn cầu (Bellotti et al., 2011a). Mức xếp hạng này không chỉ quyết định trực tiếp đến chi phí huy động vốn, khả năng tiếp cận thanh khoản ngoại tệ mà còn phản ánh sức khỏe tài chính và xác suất vỡ nợ của từng định chế tài chính (Manso, 2013). Tuy nhiên, một vấn đề học thuật mang tính cốt lõi vẫn chưa được giải quyết thấu đáo: Liệu các tổ chức xếp hạng tín nhiệm có áp dụng một hàm đánh giá đồng nhất và gán trọng số tương đương cho các chỉ tiêu tài chính nội tại cũng như các yếu tố vĩ mô mang tính hệ thống giữa các nền kinh tế phát triển (Developed Economies) và các nền kinh tế mới nổi (Emerging Market Economies) hay không?

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) xuất phát từ thực tế các nghiên cứu thực nghiệm tiền nhiệm (Poon et al., 1999; Matousek & Stewart, 2009; Ioannidis et al., 2010; Caporale et al., 2012) chủ yếu gộp chung mẫu nghiên cứu gồm các ngân hàng ở nhiều quốc gia có trình độ phát triển kinh tế và cấu trúc thể chế khác biệt. Mặc dù Shen et al. (2012) đã bước đầu chỉ ra sự khác biệt trong tác động của một số chỉ tiêu tài chính lên mức xếp hạng tín nhiệm của NHTM giữa hai nhóm quốc gia, nghiên cứu này còn giới hạn ở số lượng chỉ tiêu tài chính hạn hẹp và hoàn toàn bỏ ngỏ sự tương tác phức hợp giữa các biến rủi ro hệ thống (rủi ro quốc gia, rủi ro ngành) và đặc điểm sở hữu ngân hàng (sở hữu nhà nước, sở hữu tập đoàn mẹ).

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Lâm Thanh Phi Quỳnh (2018) tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống này thông qua hai câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

• RQ1: Có tồn tại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê trong tác động của các yếu tố mang tính chất hệ thống (mức độ rủi ro quốc gia, mức độ rủi ro ngành ngân hàng) đến mức xếp hạng tín nhiệm của NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nổi hay không?
• RQ2: Có tồn tại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê trong tác động của các yếu tố đặc thù ngân hàng (quy mô tài sản, đặc điểm sở hữu, các chỉ tiêu tài chính phản ánh chất lượng tài sản, khả năng sinh lời, thanh khoản) đến mức xếp hạng tín nhiệm của NHTM giữa hai nhóm nền kinh tế nêu trên hay không?

Tương ứng với hai câu hỏi nghiên cứu, bốn giả thuyết nghiên cứu chính được kiểm định:

• H1: Mức độ rủi ro mang tính chất hệ thống (rủi ro quốc gia, rủi ro ngành) có tác động đến mức xếp hạng tín nhiệm của NHTM tại các nền kinh tế mới nổi mạnh hơn so với các nền kinh tế phát triển.
• H2: Yếu tố hỗ trợ từ sở hữu nhà nước và sở hữu tập đoàn mẹ tạo ra tác động cải thiện mức xếp hạng tín nhiệm tại các nền kinh tế mới nổi vượt trội hơn so với các nền kinh tế phát triển.
• H3: Yếu tố quy mô tổng tài sản có tác động cùng chiều đến mức xếp hạng tín nhiệm tại cả hai nhóm quốc gia nhưng có sự khác biệt về độ nhạy biên.
• H4: Các chỉ tiêu tài chính nội tại có tác động đến mức xếp hạng tín nhiệm của NHTM tại các nền kinh tế phát triển mạnh mẽ hơn và nhất quán hơn so với tại các nền kinh tế mới nổi.

Khung lý thuyết của công trình được định hình vững chắc dựa trên Lý thuyết Bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory) kết hợp với Hệ thống thống nhất đánh giá các tổ chức tài chính (CAMELS/UFIRS) và khung phân tích xếp hạng tín nhiệm độc lập (Viability Rating - VR / Stand Alone Credit Profile - SACP) của Fitch Ratings.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu tài chính vi mô từ cơ sở dữ liệu Bankscope kết hợp với mức xếp hạng tín nhiệm dài hạn của Fitch Ratings giai đoạn 2010–2015. Mẫu nghiên cứu đại diện cho nhóm nền kinh tế phát triển (bao gồm các quốc gia G7 cùng Australia, New Zealand, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Hà Lan, Bỉ) và nhóm nền kinh tế mới nổi theo phân loại của IMF (bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Argentina, Chile, Mexico, Thái Lan, Philippines, Việt Nam). Ý nghĩa khoa học của nghiên cứu là thiết lập một khung phân tích định lượng chuẩn xác giải thích hiện tượng phân hóa trọng số xếp hạng, đồng thời cung cấp hàm ý thực tiễn vô cùng giá trị cho các ngân hàng trung ương và các nhà quản trị NHTM tại các thị trường mới nổi nhằm nâng cao mức tín nhiệm quốc tế.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế về xếp hạng tín nhiệm NHTM chia thành hai luồng nghiên cứu chủ đạo:

Luồng nghiên cứu	Tác giả tiêu biểu	Trọng tâm học thuật & Phát hiện chính
Xác định các nhân tố tài chính vi mô dự báo mức xếp hạng	Horrigan (1966); Poon et al. (1999); Matousek & Stewart (2009); Bellotti et al. (2011a, 2011b)	Chứng minh các chỉ tiêu CAMELS (vốn, chất lượng tài sản, năng lực sinh lời ROAA, ROAE, tỷ lệ lãi cận biên NIM, thanh khoản) quyết định bậc xếp hạng tín nhiệm.
Tác động của thể chế, môi trường vĩ mô và tính không đồng nhất của CRA	Liu & Ferri (2001); Alsakka et al. (2014); Caporale et al. (2012); Keffala (2015)	Chỉ ra rủi ro trần quốc gia (Sovereign Ceiling), mức độ ổn định vĩ mô và tính chu kỳ của nền kinh tế chi phối mạnh mẽ đến xác suất vỡ nợ của hệ thống ngân hàng.

Trong dòng y văn tồn tại hai cuộc tranh luận lý thuyết sâu sắc:

Thứ nhất, tranh luận về vai trò của sở hữu nhà nước đối với rủi ro tín dụng ngân hàng. Một trường phái (Iannotta et al., 2010) lập luận rằng NHTM thuộc sở hữu nhà nước nhận được mức xếp hạng tín nhiệm cao hơn nhờ cam kết ngầm định về sự cứu trợ tài chính (Bailout Support) từ phía chính phủ khi gặp biến cố thanh khoản. Ngược lại, trường phái rủi ro đạo đức (Lassoued et al., 2016; Mishkin, 1999) chỉ ra rằng sự bảo hộ của nhà nước làm gia tăng hành vi đầu tư mạo hiểm, hạ thấp tiêu chuẩn thẩm định tín dụng, từ đó tích tụ nợ xấu và làm xói mòn chất lượng tài sản thực tế.

Thứ hai, tranh luận về sự thiên lệch trong xếp hạng tín nhiệm không theo yêu cầu (Unsolicited vs. Solicited Ratings). Poon & Firth (2005) cùng Roy (2005) chứng minh rằng các đánh giá không theo yêu cầu (Shadow ratings ký hiệu s của Fitch hoặc pi của S&P) thường bị đánh giá thấp hơn đáng kể so với mức xếp hạng được yêu cầu chính thức. Roy (2005) chỉ ra trên 80% đánh giá xếp hạng không theo yêu cầu của S&P tập trung tại các thị trường mới nổi khu vực châu Á, Nam Mỹ và châu Phi, xuất phát từ việc các tổ chức xếp hạng phải dựa hoàn toàn vào dữ liệu công bố đại chúng vốn có độ tin cậy hạn chế.

Định vị của công trình nghiên cứu: So với nghiên cứu của Shen et al. (2012) – vốn chỉ kiểm tra sự khác biệt của một số chỉ tiêu tài chính cơ bản, và nghiên cứu của Liu & Ferri (2001) – vốn chủ yếu tập trung vào xếp hạng doanh nghiệp phi tài chính, luận án của Lâm Thanh Phi Quỳnh (2018) đã tiến một bước đột phá khi tích hợp đồng thời biến rủi ro quốc gia (Country_Rating), chỉ số rủi ro ngành ngân hàng (Bicra), biến cấu trúc sở hữu (Government, Group) cùng toàn bộ hệ thống biến tài chính CAMELS vào một mô hình Ordered Logit mẫu gộp có biến tương tác, phân định ranh giới định lượng giữa hai nhóm nền kinh tế.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Bất cân xứng thông tin (Akerlof, 1970; Stiglitz & Weiss, 1981) trong lĩnh vực kinh tế học tài chính ngân hàng bằng việc mô hình hóa hành vi tối ưu hóa của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế (CRAs).

Theo mô hình toán học của Liu & Ferri (2001) được tác giả phát triển, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm tìm cách tối đa hóa hàm thỏa dụng $U$ thông qua việc tối thiểu hóa sai số giữa rủi ro thực tế $R^r$ và mức xếp hạng công bố $R^p$:

$$U = - [R^r - R^p]^2$$

Trong đó, mức xếp hạng công bố $R^p$ là một hàm tuyến tính bao gồm ba thành phần rủi ro:

• $R^1$: Rủi ro định lượng từ báo cáo tài chính nội tại của ngân hàng (Financial ratios).
• $R^2$: Rủi ro định tính đặc thù ngân hàng (năng lực quản trị, văn hóa rủi ro).
• $R^3$: Rủi ro môi trường kinh tế vĩ mô và rủi ro ngành ngân hàng.

Phương trình cấu trúc chuẩn hóa trọng số được thiết lập:

$$R^p = \lambda R^1 + \beta R^3 + (1 - \lambda - \beta) R^2$$

Trong đó $\lambda$ là trọng số gán cho chỉ tiêu tài chính định lượng, $\beta$ là trọng số gán cho rủi ro vĩ mô hệ thống. Đóng góp lý thuyết mang tính bản lề của luận án là chứng minh thực nghiệm sự dịch chuyển cấu trúc trọng số (Weighting Structural Shift):

• Tại các nền kinh tế phát triển: Nơi có tính minh bạch cao và chuẩn mực kế toán khắt khe, mức độ bất cân xứng thông tin thấp, các tổ chức xếp hạng tối ưu hóa bằng cách tăng trọng số $\lambda$ của các chỉ tiêu tài chính vi mô ($R^1$).
• Tại các nền kinh tế mới nổi: Do chất lượng thông tin tài chính công bố chưa cao và tỷ lệ xếp hạng không theo yêu cầu lớn, các tổ chức xếp hạng phòng ngừa rủi ro mô hình bằng cách chiết khấu trọng số $\lambda$, đồng thời gia tăng đáng kể trọng số $\beta$ của biến môi trường vĩ mô và rủi ro thể chế ($R^3$).

      [NỀN KINH TẾ PHÁT TRIỂN]                    [NỀN KINH TẾ MỚI NỔI]

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng ba trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết Bất cân xứng thông tin: Đóng vai trò là cơ chế giải thích nền tảng cho sự phân hóa trọng số đánh giá.
2. Khung đánh giá CAMELS/UFIRS: Chuẩn hóa hệ thống biến nội tại bao gồm Quy mô tài sản (LnAss, AssGrow), Chất lượng tài sản (LoanLoss_Ln), Hiệu quả sinh lời (ROAE, ROAA, NIM), Cơ cấu thu nhập (OthIn_Ass).
3. Mô hình xếp hạng hai giai đoạn của Fitch Ratings: Giai đoạn 1 xác định sức mạnh nội tại (Viability Rating - VR); Giai đoạn 2 kết hợp năng lực hỗ trợ ngoại sinh từ Chính phủ (Government) và Tập đoàn mẹ (Group) cùng biến rủi ro quốc gia (Country_Rating) và môi trường ngành (Bicra).

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được định hình trong bối cảnh các ngân hàng thương mại hoạt động dưới sự giám sát của các cơ quan quản trị tiền tệ quốc gia, chịu sự chi phối của hiệp ước vốn Basel và được xếp hạng bởi Fitch Ratings trong chu kỳ kinh tế hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu kiên định với triết lý thực chứng (Positivism) và phương pháp tiếp cận định lượng diễn dịch (Deductive Quantitative Approach). Thiết kế nghiên cứu so sánh hai nhóm độc lập (Two-group comparative design) kết hợp mô hình gộp có biến tương tác đa biến nhằm kiểm định sự sai biệt về độ dốc hồi quy (Slope heterogeneity).

Mẫu nghiên cứu được trích xuất từ cơ sở dữ liệu Bankscope kết hợp báo cáo xếp hạng tín nhiệm của Fitch Ratings giai đoạn 2010–2015. Toàn bộ các mức xếp hạng dài hạn được mã hóa thành biến thứ bậc (Ordinal Dependent Variable) với các bậc phân loại từ cao nhất (AAA, AA) xuống các bậc thấp nhất (B, CCC, CC, C, RD, D) theo thang đo chuẩn mực quốc tế.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu trải qua ba bước kiểm định khắt khe:

1. Kiểm định tính đơn điệu và phân phối: Áp dụng phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA) đối với các biến tài chính có phân phối chuẩn và kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis đối với các biến vi phạm giả định phân phối chuẩn trên từng nhóm mức xếp hạng tín nhiệm nhằm loại trừ sai lệch chọn mẫu.
2. Lựa chọn biến giải thích tối ưu: Xây dựng thuật toán ước lượng trên các mẫu dữ liệu con (Sub-samples) và áp dụng Tiêu chuẩn Thông tin Bayes (Bayesian Information Criterion - BIC):

$$\Delta BIC = |BIC_i - BIC_j|$$

Mô hình có chỉ số BIC nhỏ hơn với $\Delta BIC > 10$ được xác nhận là có bằng chứng vượt trội (Very strong evidence) để lựa chọn tập biến giải thích tối ưu, loại bỏ triệt để hiện tượng quá khớp (Overfitting). 3. Kiểm định độ tin cậy mô hình: Thực hiện kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua Hệ số khuếch đại phương sai (Variance Inflation Factor - VIF), kiểm định phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity) và kiểm định biến bị bỏ sót (Omitted variable test) để đảm bảo tính vững của các ước lượng tham số.

 [PHÂN TÍCH RIÊNG TỪNG NHÓM QUỐC GIA]                  [PHÂN TÍCH TRÊN MẪU DỮ LIỆU GỘP]

Data và phân tích

Mô hình kinh tế lượng cốt lõi sử dụng phương pháp Hồi quy Logit thứ bậc (Ordered Logit Model). Hàm mật độ xác suất tích lũy của mức xếp hạng tín nhiệm $Y_i^*$ nhận giá trị $j$ được xác định bởi:

$$P(Y_i = j | X_i) = P(\kappa_{j-1} < Y_i^* \le \kappa_j) = \frac{1}{1 + e^{-(\kappa_j - X_i \beta)}} - \frac{1}{1 + e^{-(\kappa_{j-1} - X_i \beta)}}$$

Trong đó $\kappa_j$ là các điểm ngưỡng phân vị (Cutoff points), $X_i$ là véc-tơ các biến giải thích bao gồm:

• Nhóm biến hệ thống: Rủi ro quốc gia (Country_Rating), Rủi ro ngành (Bicra).
• Nhóm biến sở hữu: Sở hữu nhà nước (Government), Sở hữu tập đoàn mẹ (Group).
• Nhóm biến tài chính: Quy mô (LnAss), Tăng trưởng tài sản (AssGrow), Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LoanLoss_Ln), Tỷ lệ sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROAE), Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROAA), Tỷ lệ lãi cận biên (NIM), Thu nhập ngoài lãi (OthIn_Ass).

Để xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, mô hình dữ liệu gộp bổ sung biến giả thị trường mới nổi Emer ($Emer = 1$ cho các nền kinh tế mới nổi, $Emer = 0$ cho các nền kinh tế phát triển) cùng các biến tương tác chéo:

$$Y_i^* = \alpha + \sum \beta_k X_{ki} + \gamma Emer_i + \sum \delta_k (X_{ki} \times Emer_i) + \varepsilon_i$$

Nếu hệ số tương tác $\delta_k$ có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$ hoặc $p < 0.01$), giả thuyết về sự khác biệt trong tác động của yếu tố $X_k$ giữa hai nhóm quốc gia được chấp nhận hoàn toàn.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả thực nghiệm từ luận án mang lại những phát hiện mang tính đột phá:

Nhóm biến tác động	Nền kinh tế phát triển	Nền kinh tế mới nổi	Bản chất khác biệt & Ý nghĩa thực nghiệm
Rủi ro quốc gia & Ngành (Country_Rating, Bicra)	Hệ số tác động ở mức vừa phải; không chi phối tuyệt đối.	Hệ số hồi quy có ý nghĩa thống kê ở mức $p < 0.001$, tác động biên cực lớn.	Biến vĩ mô tạo thành "trần tín nhiệm cứng", chi phối áp đảo xác suất phân loại ngân hàng vào nhóm an toàn tại thị trường mới nổi.
Chất lượng tài sản (LoanLoss_Ln)	Tác động ngược chiều rất mạnh đến mức xếp hạng ($p < 0.01$).	Tác động yếu hơn, độ nhạy biên thấp hơn đáng kể so với nhóm phát triển.	Phản ánh sự nghi ngờ của các tổ chức xếp hạng đối với tính trung thực trong phân loại nợ xấu tại các thị trường mới nổi.
Khả năng sinh lời (ROAE, NIM)	Tác động cùng chiều mạnh mẽ, nhất quán và có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.01$).	Hệ số tác động phân tán, mức độ ảnh hưởng đến việc tăng bậc xếp hạng hạn chế.	Tại thị trường mới nổi, lợi nhuận cao thường bị đánh giá là đi kèm với rủi ro đầu cơ thay vì hiệu quả vận hành thực chất.
Sở hữu nhà nước & Tập đoàn (Government, Group)	Tác động hỗ trợ xếp hạng không vượt trội so với ngân hàng tư nhân.	Tác động dương mạnh mẽ ($p < 0.01$), nâng xác suất nhận mức xếp hạng cao.	Cơ chế bảo lãnh ngầm định và khả năng hỗ trợ thanh khoản cứu trợ được các tổ chức xếp hạng định giá rất cao tại thị trường mới nổi.
Tốc độ tăng trưởng tài sản (AssGrow)	Tác động trung tính hoặc tích cực nhẹ.	Tác động ngược chiều đến xác suất duy trì mức xếp hạng cao.	Tăng trưởng quy mô nóng tại các thị trường mới nổi làm gia tăng lo ngại về rủi ro vỡ nợ tiềm ẩn do quản trị rủi ro không theo kịp.

Bằng chứng định lượng thực nghiệm:

• Luận án ghi nhận sự tương phản rõ rệt: "Tỷ lệ lợi nhuận ròng/tổng tài sản bình quân của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển thường ổn định ở mức 0.5% và khá thấp khi so sánh với các NHTM tại các nền kinh tế mới nổi" (dẫn theo nghiên cứu thực nghiệm của Mirzaei et al., 2013). Tuy nhiên, mức ROAA cao này tại thị trường mới nổi lại không giúp ngân hàng nhận được mức xếp hạng tín nhiệm tương xứng.
• Nghiên cứu của Powell (2004) trích trong luận án chỉ ra: "Tỷ lệ số lượng trung bình các NHTM trong 1 quốc gia tuân thủ các tiêu chuẩn quản trị ngân hàng Basel 2 tại các nền kinh tế phát triển là 80% so với mức 40% tại các nền kinh tế mới nổi tại thời điểm năm 2003." Khoảng cách thể chế này củng cố cho kết quả kiểm định biến tương tác giữa Emer và các chỉ tiêu tài chính.

Implications đa chiều

Hàm ý lý thuyết

Nghiên cứu chứng minh rằng hàm mục tiêu định giá tín nhiệm quốc tế không phải là một mô hình bất biến mà là một hệ thống tham số thích nghi phụ thuộc vào môi trường thông tin vĩ mô. Điều này đặt nền móng lý thuyết vững chắc để xem xét lại các mô hình đo lường rủi ro phá sản trong tài chính ngân hàng quốc tế.

Hàm ý phương pháp luận

Việc tích hợp quy trình lựa chọn biến dựa trên Tiêu chuẩn Thông tin Bayes (BIC) kết hợp hồi quy Ordered Logit và phân tích tác động biên trên mẫu gộp biến tương tác cung cấp một chuẩn mực phương pháp luận mẫu mực cho các nghiên cứu so sánh liên quốc gia trong lĩnh vực tài chính.

Khuyến nghị thực tiễn cho Ban lãnh đạo các NHTM tại các nền kinh tế mới nổi

1. Kiểm soát tốc độ tăng trưởng quy mô: Tránh theo đuổi tăng trưởng tài sản nóng (AssGrow) vượt quá năng lực kiểm soát rủi ro tín dụng, bởi các tổ chức xếp hạng coi tăng trưởng tín dụng quá mức là dấu hiệu cảnh báo rủi ro vỡ nợ.
2. Cải thiện chất lượng tài sản thực chất: Nâng cao tỷ lệ bao phủ nợ xấu và minh bạch hóa chi phí trích lập dự phòng (LoanLoss_Ln) theo chuẩn mực quốc tế IFRS 9 thay vì làm đẹp báo cáo tài chính ngắn hạn.
3. Tận dụng liên kết chiến lược: Chủ động tìm kiếm cổ đông chiến lược là các tập đoàn tài chính nước ngoài uy tín (Group) nhằm nhận được sự hỗ trợ về mặt kỹ thuật, năng lực quản trị rủi ro và tăng cường bảo trợ tín nhiệm quốc tế.

Khuyến nghị chính sách cho Ngân hàng Trung ương và Cơ quan Quản lý

1. Nâng cao xếp hạng rủi ro ngành ngân hàng (Bicra): Hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vi mô và vĩ mô, thúc đẩy toàn diện việc tuân thủ các trụ cột an toàn vốn Basel II và Basel III.
2. Minh bạch hóa thông tin thị trường: Ban hành các quy định bắt buộc về kiểm toán độc lập quốc tế và công bố thông tin nghiêm ngặt, nhằm thu hẹp khoảng cách bất cân xứng thông tin, giúp các chỉ số tài chính của ngân hàng nội địa phản ánh đúng giá trị thực trong mắt các tổ chức xếp hạng toàn cầu.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn học thuật khách quan:

1. Dữ liệu cắt ngang theo chu kỳ: Mẫu dữ liệu tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2010–2015, thời kỳ hệ thống tài chính toàn cầu đang chịu tác động sâu sắc sau khủng hoảng nợ công châu Âu, do đó chưa bao quát được các cú sốc vĩ mô phi truyền thống giai đoạn sau.
2. Phụ thuộc vào một tổ chức xếp hạng duy nhất: Nghiên cứu sử dụng kết quả xếp hạng của Fitch Ratings; dù Fitch có độ bao phủ ngân hàng lớn nhất, các thang đo của S&P và Moody’s có thể có những khác biệt nhỏ trong phương pháp luận chi tiết.
3. Mô hình định lượng tham số truyền thống: Chưa áp dụng các thuật toán học máy phi tuyến tính cao cấp để kiểm tra đối chiếu hiệu năng dự báo mức xếp hạng tín nhiệm.

Hướng nghiên cứu tương lai:

• Ứng dụng các thuật toán trí tuệ nhân tạo tiên tiến như Rừng ngẫu nhiên (Random Forest), Máy véc-tơ hỗ trợ (Support Vector Machines - SVM) và Mạng nơ-ron tích chập (Convolutional Neural Networks) để so sánh hiệu quả phân loại với mô hình hồi quy Ordered Logit.
• Mở rộng tập dữ liệu bảng động đa chiều (Dynamic Panel Data) bao gồm cả chu kỳ kinh tế trước, trong và sau các cuộc khủng hoảng dịch bệnh và xung đột địa chính trị toàn cầu.
• Nghiên cứu so sánh đồng thời giữa ba tổ chức xếp hạng (Fitch, Moody's, S&P) để đánh giá mức độ bất đồng thuận xếp hạng (Split Ratings) giữa các nền kinh tế.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đóng góp một công trình nghiên cứu quy mô, giải quyết căn cơ cuộc tranh luận về tính thiên lệch xếp hạng tín nhiệm quốc tế, tạo nguồn tham khảo học thuật giá trị cao cho các nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng.
• Chuyển đổi ngành ngân hàng: Thúc đẩy các ngân hàng thương mại tại các thị trường mới nổi như Việt Nam tái cấu trúc hệ thống quản trị rủi ro, chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao hệ số an toàn vốn và tính minh bạch tài chính.
• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan quản lý tiền tệ khu vực hoàn thiện thể chế giám sát an toàn hệ thống, từng bước nâng cao chỉ số tín nhiệm quốc gia.
• Giá trị toàn cầu: Làm rõ cơ chế vận hành của dòng vốn quốc tế đối với các thị trường cận biên và mới nổi, góp phần giảm thiểu rủi ro lan truyền và ổn định hệ sinh thái tài chính quốc tế.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Đại học: Tiếp cận phương pháp luận kinh tế lượng thứ bậc Ordered Logit chuẩn mực và mô hình hóa bất cân xứng thông tin toán học.
• Hội đồng Quản trị và Ban điều hành NHTM: Nắm bắt các tiêu chí trọng yếu để xây dựng lộ trình nâng hạng tín nhiệm quốc tế, tối ưu hóa chi phí phát hành trái phiếu quốc tế.
• Cơ quan Quản lý Tiền tệ và Ngân hàng Trung ương: Có thêm công cụ định lượng hỗ trợ cảnh báo sớm rủi ro hệ thống và xây dựng chính sách điều hành thị trường minh bạch.
• Nhà đầu tư tổ chức quốc tế: Hiểu rõ bản chất khác biệt của các chỉ số tài chính tại thị trường mới nổi để ra quyết định phân bổ danh mục đầu tư chính xác.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Bất cân xứng thông tin (Akerlof, 1970; Mishkin, 1999) bằng cách chứng minh sự dịch chuyển trọng số định giá tín nhiệm thông qua mô hình toán học:

$$R^p = \lambda R^1 + \beta R^3 + (1 - \lambda - \beta) R^2$$

Luận án khẳng định tại các nền kinh tế mới nổi, do chất lượng thông tin tài chính thấp và tỷ lệ xếp hạng không theo yêu cầu cao, các tổ chức xếp hạng chủ động nâng cao trọng số vĩ mô $\beta$ và hạ thấp trọng số tài chính vi mô $\lambda$, tạo ra sự bất bình đẳng trong phân loại tín nhiệm đối với các ngân hàng có cùng nền tảng tài chính.

2. Sự cách tân trong phương pháp nghiên cứu so với các nghiên cứu trước đây được thể hiện như thế nào?

So với các nghiên cứu của Poon et al. (1999) và Shen et al. (2012), luận án không gộp chung mẫu hay chỉ so sánh định tính mà thực hiện quy trình kiểm định ba bước nghiêm ngặt: (1) Kiểm định phân phối ANOVA và Kruskal-Wallis; (2) Lựa chọn tập biến tối ưu dựa trên chỉ số $\Delta BIC > 10$ trong mô hình Ordered Logit; (3) Sử dụng biến giả $Emer$ kết hợp biến tương tác chéo ($X_{ki} \times Emer_i$) trên mẫu dữ liệu gộp để kiểm định trực tiếp sự khác biệt có ý nghĩa thống kê của từng hệ số biên.

3. Phát hiện thực nghiệm nào bất ngờ nhất và có bằng chứng định lượng ra sao?

Phát hiện bất ngờ nhất là nghịch lý về tỷ suất sinh lời và tăng trưởng tài sản tại các thị trường mới nổi. Dù các ngân hàng tại thị trường mới nổi có ROAA và NIM vượt trội so với thị trường phát triển (Mizaei et al., 2013), các chỉ số này không tạo ra tác động cải thiện xếp hạng tín nhiệm rõ nét. Hơn thế nữa, tốc độ tăng trưởng tài sản nóng (AssGrow) lại có xu hướng làm tăng xác suất bị xếp vào các bậc tín nhiệm thấp do tổ chức xếp hạng lo ngại sự yếu kém trong thẩm định rủi ro tín dụng đi kèm.

4. Quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) có được đảm bảo chi tiết không?

Quy trình nghiên cứu được thiết kế với độ minh bạch cao: Định nghĩa rõ ràng toàn bộ biến phụ thuộc và biến độc lập trong Bảng 3.1; trình bày cụ thể các tiêu chuẩn làm sạch dữ liệu Bankscope; cung cấp đầy đủ các kiểm định đa cộng tuyến (VIF Bảng 4.16, 4.17), kiểm định phương sai thay đổi (Bảng 4.18, 4.19) và bảng tính tác động biên chi tiết (Bảng 4.22, 4.23), cho phép tái lập hoàn toàn trên bất kỳ mẫu dữ liệu tài chính nào.

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo từ kết quả luận án được định hình ra sao?

Chương trình nghiên cứu dài hạn bao gồm: (1) Tích hợp dữ liệu phi cấu trúc (Văn bản báo cáo tài chính, tin tức truyền thông) sử dụng Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để đo lường mức độ bất cân xứng thông tin theo thời gian thực; (2) Đánh giá tác động của các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) đến mức xếp hạng tín nhiệm của NHTM; (3) Phân tích sự dịch chuyển trọng số xếp hạng trong kỷ nguyên chuyển đổi số và tài chính phi tập trung (Fintech/DeFi).

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Lâm Thanh Phi Quỳnh (2018) đã đúc kết 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính then chốt:

1. Xác lập mô hình toán học giải thích sự phân hóa trọng số tín nhiệm: Chứng minh bằng thực nghiệm rằng mức xếp hạng tín nhiệm của NHTM tại các nền kinh tế phát triển được thúc đẩy chủ yếu bởi các chỉ tiêu tài chính nội tại, trong khi tại các nền kinh tế mới nổi, yếu tố rủi ro hệ thống vĩ mô và thể chế đóng vai trò chi phối áp đảo.
2. Khẳng định vai trò của Lý thuyết Bất cân xứng thông tin: Làm sáng tỏ nguyên nhân gốc rễ của việc chiết khấu tín nhiệm đối với hệ thống NHTM tại các thị trường mới nổi bắt nguồn từ chất lượng công bố thông tin tài chính và sự phổ biến của các đánh giá xếp hạng không theo yêu cầu.
3. Làm rõ hiệu ứng hai mặt của cấu trúc sở hữu: Chứng minh sự hỗ trợ từ sở hữu nhà nước và tập đoàn mẹ là "tấm khiên tín nhiệm" quan trọng tại các nền kinh tế mới nổi, bù đắp cho những khiếm khuyết về môi trường thể chế.
4. Cung cấp chuẩn mực phương pháp luận kinh tế lượng tiên tiến: Kết hợp thành công mô hình Ordered Logit với thuật toán lựa chọn biến Bayes BIC và kiểm định tương tác trên mẫu gộp, mang lại độ tin cậy và giá trị nội tại vượt trội.
5. Đề xuất lộ trình chính sách thực chứng cho các nền kinh tế mới nổi: Định hình giải pháp toàn diện cho các NHTM trong việc tối ưu hóa cấu trúc tài sản và gợi ý chiến lược minh bạch hóa thể chế cho các cơ quan quản trị ngân hàng trung ương nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường vốn toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 “Giới thiệu”. Chương này nhằm mục đích giới thiệu tổng quan về luận án bao gồm các nội dung cơ bản như: vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn và những đóng góp của luận án. Chương 2 “Xếp hạng tín nhiệm ngân hàng thương mại tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi”. Nội dung của chương bao gồm phần trình bày tóm lược một số vấn đề cơ bản liên quan đến MXHTN của NHTM, đặc điểm kinh tế và đặc điểm của các NHTM tại các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nỗi.

Bên cạnh đó, nội dung của chương cũng trình bày cơ sở lý thuyết của luận án và tóm tắt các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến MXHTN của các NHTM để đúc kết thành khung phân tích phù hợp cho luận án. Chương 3 “Mô hình và phương pháp nghiên cứu”. Nội dung của chương bao gồm: phần trình bày mô hình nghiên cứu, mô tả tóm tắt dữ liệu nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu của luận án. Bên cạnh đó, tác giả trình bày chỉ tiết các phương pháp kinh tế lượng được áp dụng trong luận án để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của NHTM và sự khác biệt trong tác động của các yếu tổ này đến MXHTN của NHTM tai các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nỗi.

Chương 4 “Kết quả nghiên cứu và thảo luận”. Chương 4 trình bày kết quả phân tích phương sai một yếu tố các biến giải thích trong mô hình nghiên cứu theo các MXHTN khác nhau và kết quả của phương pháp lựa chọn biến giải thích trong mô hình Ordered logit để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế phát triển và tại các nền kinh tế mới nổi. Mặt khác, nội dung của chương cũng bao gồm kết quả đánh giá mức độ phù hợp và kết quả kiểm định một số giả định của mô hình nghiên cứu. Ngoài ra, chương này cũng trình bày kết quả phân tích nhằm xác định sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của 8 NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nỗi.

Cuối cùng, nội dung của chương trình bày phần thảo luận các kết quả nghiên cứu của luận án và kiêm định các giả thuyết nghiên cứu trong luận án đã đề ra trong chương 3. Chương 5 “Kết luận và gợi ý chính sách”. Chương này tóm tắt lại một số kết quả chính của luận án, những gợi ý chính sách cho các cơ quan quản lý hoạt động ngân hàng và bản thân các NHTM. Cuối cùng, chương 5 trình bày một số hạn chế của luận án và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

9 CHƯƠNG 2 XÉP HẠNG TÍN NHIỆM NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TAI CAC NEN KINH TE PHAT TRIEN VA CAC NEN KINH TE MOI NOL. Mục đích của chương này nhằm giới thiệu một cách khái quát một số van dé co bản liên quan đến MXHTN của NHTM, đặc điểm các nền kinh tế phát triển, đặc điểm các nền kinh tế mới nổi và đặc điểm của các NHTM tại các quốc gia này. Mặt khác, Chương 2 cũng đề cập đến sự bắt cân xứng thông tin trong việc đánh giá MXHTN của NHTM và tác động của vấn đề này dẫn đến sự khác biệt trong tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến MXHTN của NHTM tại các nền kinh tế phát triển so với các nền kinh tế mới nỗi. Đồng thời, nội dung của chương cũng bao gồm phần lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến MXHTN của các NHTM.

Từ đó, tác giả đề xuất khung phân tích phù hợp cho luận án.1 Tống quan về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm về mức xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng thương mại Theo Tổ chức Xếp hạng tín nhiệm Moody's, MXHTN của một NHTM do Moody's công bố thể hiện mức độ uy tín hay mức độ tin cậy của đơn vị này đối với các nghĩa vụ tài chính (MXHTN này không áp dụng riêng cho một khoản nợ hay một loại chứng khoán cụ thể) (Moody's, 2009). Theo một cách khác, MXHTN của một NHTM do Standard & Poor”s công bố là một sự đánh giá thể hiện năng lực tài chính tổng thể của NHTM để thanh toán những nghĩa vụ tài chính. Sự đánh giá này tập trung vào khả năng và mức độ sẵn sàng của một NHTM trong việc thanh toán các nghĩa vụ tài chính đến hạn. Sự đánh giá này không áp dụng riêng cho một nghĩa vụ tài chính cụ thể và cũng không đề cập đến đặc điểm của những khoản dự phòng cho những nghĩa vụ tài chính này.

Việc đánh giá MXHTN tập trung vào xác định khả năng phá sản hay khả năng thanh toán những nghĩa vụ tài chính của đơn vị được đánh giá trên phương diện nghĩa vụ pháp lý. Ngoài ra, MXHTN của NHTM cũng được xem xét một cách tách rời với MXHTN của chủ thé bảo lãnh cho các nghĩa vụ tài chính của NHTM được đánh giá (Standard & Poor’s, 2011a). 10 Tương tự, MXHTN của NHTM do Fitch công bố thể hiện khả năng thanh toán đúng hạn các nghĩa vụ tài chính của NHTM. MXHTN của NHTM do Eitch công bố dựa trên việc phân tích khả năng gánh chịu, thái độ và năng lực quản trị rủi ro của NHTM kết hợp với việc đánh giá khả năng hỗ trợ tài chính của chính phủ hay tập đoàn mẹ đối với NHTM (Fitch, 2003).

Tóm lại, từ 3 khái niệm về MXHTN của NHTM của 3 tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín nhất trên thế giới được trình bày ở trên, ta có thể hiểu được rằng MXHTN của NHTM là thước đo phản ánh cụ thê mức độ uy tín và khả năng thanh toán đúng hạn các nghĩa vụ tài chính của NHTM. Bên cạnh đó, các nghiên cứu thực nghiệm về MXHTN của NHTM cụ thể như nghiên cứu của Matousek và Stewart (2009), lannotta và cộng sự (2010), Caporale và cộng sự (2012),. cũng đều thống nhất với nhau về khái niệm MXHTN của NHTM như trên. Mặt khác, Bellotti và cộng sự (2011a) còn chỉ ra rằng MXHTN do các tổ chức xếp hạng tín nhiệm công bố là những thang đo thứ bậc phản ánh tình hình tài chính của các NHTM không chỉ trong hiện tại mà còn cả trong tương lai.

Nói một cách khác, quá trình đánh giá MXHTN của một đơn vị là một quá trình độc lập với mục đích là xác định khả năng và mức độ sẵn sàng đề thanh toán những nghĩa vụ tài chính. Quá trình này được thực hiện bởi các tổ chức xếp hạng tín nhiệm thông qua việc phân tích và đánh giá tổng hợp những yếu tổ rủi ro có thê nhận biết được của đơn vị được đánh giá. MXHTN của một NHTM có thể được thay đổi, tạm đình chỉ việc áp dụng hay được thu hồi lại bởi các tô chức xếp hạng tín nhiệm do những sự thay đổi trong những thông tin tài chính của đơn vị hay tính sẵn có của các thong tin nay. Việc đánh giá MXHTN của một NHTM do các tô chức xếp hạng tín nhiệm thực hiện căn cứ trên những thông tin hiện tại được cung cấp bởi chính NHTM được đánh giá hay có thể từ những nguồn thông tin đáng tin cậy khác.

Các tô chức xếp hạng tín nhiệm không thực hiện kiểm toán đối với những thông tin tài chính này và đôi khi dựa trên những thông tin tài chính chưa được kiểm toán. MXHTN của một NHTM bao gồm MXHTN øgắn hạn và MXHTN đài hạn. MXHTN ngắn hạn thể hiện mức độ tin cậy của một đơn vị trong việc hoàn tất các nghĩa vụ tài chính của đơn vị này trong khoảng thời gian ngan (Standard & Poor’s, 2010). 11 MXHTN dài hạn của NHTM theo Standard & Poor”s được phân chia cu thể thành 10 cấp độ khác nhau từ MXHTN tốt nhất đến MXHTN kém nhất bao gồm: AAA, AA,.

MXHTN dai hạn của các NHTM theo tiêu chuẩn đánh giá của Moody's được phân chia thành 9 bậc từ cao đến thấp bao gồm: Aaa, Aa, A, Baa, Ba, B, Caa, Ca, C (Moody’s, 2009). Tương tự, Flích cũng phân MXHÍTN của các NHTM thành 11 bậc từ cao đến thấp bao gồm: AAA, AA, A, BBB, BB, B, CCC, CC, C, RD, D. Mặc dù có sự khác biệt về số lượng các mức đánh giá MXHTN dài hạn của NHTM giữa 3 tô chức xép hang tin nhiém 1a Fitch, Standard & Poor’s va Moody’s như đã nêu nhưng tác giả nhận thấy rằng sự khác biệt này chỉ tập trung ở các MXHTN thấp nhất để phân biệt cụ thể mức độ rủi ro mắt khả năng thanh toán cực kỳ cao của các NHTM. Cụ thể, theo Standard & Poor’s, MXHTN R thé hign NHTM dang trong tinh trạng chịu sự kiểm soát của cơ quan quản lý do những bất ồn tài chính nghiêm trọng và chỉ có thê đáp ứng một vài nghĩa vụ tài chính, còn MXHTN SD thể hiện NHTM mất khả năng thanh toán với hầu hết các nghĩa vụ tài chính của mình.

Theo Fitch, MXHTN C thể hiện NHTM đang trong tình trạng khó tránh khỏi nguy cơ phá sản, MXHTN RD thể hiện NHTM đã bắt đầu mất khả năng thanh toán với các nghĩa vụ tài chính của mình, MXHTN D thể hiện NHTM đang trong tình trạng tiễn hành các thủ tục phá sản hay trong tình trạng bị kiểm soát đặc biệt chờ phá sản. Còn theo Moody°s, MXHTN C thê hiện NHTM đang trong tinh trạng phá sản và có rất ít cơ hội để khôi phục trở lại. Do vậy, khái niệm về MXHTN dài han va thang do MXHTN dai han dang được 3 tô chức xếp hạng quốc tế có quy mô lớn nhất áp dụng hiện nay khá thống nhất và có nhiều điểm tương đồng nhau. Ngoài ra, 2 hệ thống cơ sở dữ liệu nghiên cứu trong lĩnh vực ngân hàng phổ biến hiện nay là Bankscope và Thomson Reuters Datfastream đều sử dụng MXHTN của NHTM do tổ chức xếp hạng tín nhiệm Fitch công bố.

Bên cạnh đó, theo Bellotti và cộng sự (2011a), Matousek và Stewart (2009) thì Fitch là tổ chức xếp hạng tín nhiệm thực hiện nhiều nhất các đánh giá MXHTN đối với các NHTM trên thế giới hiện nay. Mặc dù, tại cùng một thời điểm, một NHTM có thể nhận được các MXHTN khác nhau từ 3 tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín nhất hiện nay 1a Fitch, Standard & Poor’s va Moody’s. Tuy nhién, Alsakka va cOng su (2014) đã chứng minh rằng cả 3 tô chức xếp hạng tín nhiệm này sẽ nhanh chóng điều 12 chỉnh MXHTN của họ tương đồng với các MXHTN của các tô chức xếp hạng tín nhiệm còn lại.