Các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá tại việt nam luận văn thạc sĩ

Khám phá các công cụ phái sinh giúp phòng ngừa rủi ro tỷ giá tại Việt Nam trong luận văn thạc sĩ, cung cấp kiến thức và phân tích sâu sắc.

• Tác giả: Trần Hồng Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Vĩnh Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Công Cụ Phái Sinh Phòng Ngừa Rủi Ro Tỷ Giá Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỒNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ
• 1.1. Thị trường ngoại hối
• 1.1.1. Khái niệm thị trường ngoại hối
• 1.1.2. Thành phần tham gia giao dịch
• 1.1.3. Tổ chức và hoạt động thị trường ngoại hối tại Việt Nam
• 1.1.4. Tính tất yếu khách quan của thị trường ngoại hối
• 1.2. Tỷ giá hối đoái
• 1.2.1. Phân loại tỷ giá
• 1.2.2. Các yếu tố tác động đến tỷ giá
• 1.2.3. Rủi ro tỷ giá
• 1.3. Công cụ phái sinh
• 1.3.1. Lịch sử hình thành thị trường công cụ phái sinh
• 1.3.2. Các chủ thể tham gia trên thị trường
• 1.3.2.1. Nhà bảo hộ giá
• 1.3.2.2. Nhà kinh doanh chênh lệch tỷ giá
• 1.3.3. Các giao dịch phái sinh ngoại tệ
• 1.3.3.1. Nghiệp vụ hối đoái giao ngay
• 1.3.3.2. Nghiệp vụ hối đoái có kỳ hạn
• 1.3.3.3. Nghiệp vụ hối đoái hoán đổi
• 1.3.3.4. Nghiệp vụ hối đoái giao sau
• 1.3.3.5. Nghiệp vụ hối đoái quyền chọn
• 1.3.4. Nhận xét chung về các dạng hợp đồng phòng ngừa rủi ro tỷ giá
• 1.3.5. Ý nghĩa của việc phòng ngừa rủi ro tỷ giá bằng công cụ phái sinh
• 1.3.5.1. Đối với khách hàng
• 1.3.5.2. Đối với ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan tình hình phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 2004-2010
• 2.2. Thực trạng các giao dịch phái sinh ngoại tệ
• 2.2.1. Giao dịch ngoại tệ kỳ hạn
• 2.2.2. Giao dịch hoán đổi ngoại tệ
• 2.2.3. Giao dịch quyền chọn ngoại tệ
• 2.2.4. Giao dịch Future
• 2.2.5. Phân tích số liệu giao dịch phái sinh ngoại tệ tại Techcombank CN Hồ Chí Minh từ tháng 01/2008-08/2009
• 2.3. Những nghiên cứu thực nghiệm trước đây về việc sử dụng các sản phẩm phái sinh ngoại tệ
• 2.3.1. Nghiên cứu thực tế nhằm hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá
• 2.3.2. Nghiên cứu thực tế về các rào cản trong việc sử dụng sản phẩm phái sinh
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ
• 3.1. Các đề xuất chính sách về cơ chế điều hành tỷ giá
• 3.1.1. Chính sách tỷ giá
• 3.1.2. Thị trường ngoại hối
• 3.2. Điều kiện để thực hiện các giải pháp phát triển các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá
• 3.2.1. Đổi nhận thức của NHNN, NHTM và doanh nghiệp
• 3.2.2. Cải thiện môi trường ứng dụng các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá
• 3.3. Triển khai các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá
• 3.3.1. Hợp đồng kỳ hạn
• 3.3.2. Hợp đồng hoán đổi
• 3.3.3. Hợp đồng giao sau
• 3.3.4. Hợp đồng quyền chọn
• 3.4. Các giải pháp nhằm hoàn thiện công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá
• 3.4.1. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.4.2. Những giải pháp thuộc về bản thân của NHTM
• 3.4.3. Những giải pháp thuộc về khách hàng
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá tại Việt Nam

Trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam ngày càng phát triển, việc sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro tỷ giá trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Các công cụ này không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi nhuận mà còn tạo ra cơ hội đầu tư hấp dẫn. Luận văn này sẽ phân tích chi tiết về các công cụ phái sinh và vai trò của chúng trong việc quản lý rủi ro tỷ giá tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của công cụ phái sinh

Công cụ phái sinh là những hợp đồng tài chính có giá trị phụ thuộc vào tài sản cơ sở. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro tỷ giá, giúp doanh nghiệp bảo vệ giá trị tài sản và lợi nhuận trong bối cảnh biến động tỷ giá.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển công cụ phái sinh tại Việt Nam

Thị trường công cụ phái sinh tại Việt Nam bắt đầu hình thành từ những năm 1990. Sự phát triển này đã tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trong việc phòng ngừa rủi ro tỷ giá, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng công cụ phái sinh tại Việt Nam

Mặc dù công cụ phái sinh mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng chúng tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Doanh nghiệp thường thiếu thông tin và kiến thức về các sản phẩm này, dẫn đến việc không tận dụng được lợi ích mà chúng mang lại.

2.1. Thiếu kiến thức và thông tin về công cụ phái sinh

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa hiểu rõ về cách thức hoạt động của công cụ phái sinh, dẫn đến việc không sử dụng hiệu quả. Việc thiếu thông tin này có thể gây ra rủi ro lớn cho doanh nghiệp.

2.2. Rào cản pháp lý và quy định

Các quy định pháp lý liên quan đến công cụ phái sinh tại Việt Nam còn chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc áp dụng các sản phẩm này một cách hiệu quả.

III. Phương pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hiệu quả bằng công cụ phái sinh

Để giảm thiểu rủi ro tỷ giá, doanh nghiệp có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau thông qua công cụ phái sinh. Các phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ lợi nhuận mà còn tối ưu hóa chi phí tài chính.

3.1. Hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng hoán đổi

Hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng hoán đổi là hai công cụ phổ biến giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Chúng cho phép doanh nghiệp xác định trước tỷ giá trong tương lai, từ đó giảm thiểu rủi ro do biến động tỷ giá.

3.2. Hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai

Hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai cũng là những công cụ hữu ích trong việc quản lý rủi ro tỷ giá. Chúng cung cấp cho doanh nghiệp sự linh hoạt trong việc quyết định có nên thực hiện giao dịch hay không.

IV. Ứng dụng thực tiễn của công cụ phái sinh trong quản lý rủi ro tỷ giá

Việc áp dụng công cụ phái sinh trong quản lý rủi ro tỷ giá đã được nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam thực hiện thành công. Những ứng dụng này không chỉ giúp bảo vệ lợi nhuận mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Các trường hợp thành công trong việc sử dụng công cụ phái sinh

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công công cụ phái sinh để bảo vệ lợi nhuận trong bối cảnh tỷ giá biến động mạnh. Những trường hợp này cho thấy hiệu quả của việc sử dụng các sản phẩm phái sinh.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của công cụ phái sinh

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng công cụ phái sinh giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro tỷ giá và tối ưu hóa lợi nhuận. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của các sản phẩm phái sinh trong quản lý tài chính.

V. Kết luận và tương lai của công cụ phái sinh tại Việt Nam

Tương lai của công cụ phái sinh tại Việt Nam hứa hẹn sẽ phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Với sự hoàn thiện của các quy định pháp lý và tăng cường kiến thức cho doanh nghiệp, việc sử dụng các sản phẩm này sẽ trở nên phổ biến hơn.

5.1. Dự báo xu hướng phát triển của công cụ phái sinh

Dự báo rằng trong tương lai, công cụ phái sinh sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược quản lý rủi ro của doanh nghiệp tại Việt Nam.

5.2. Các khuyến nghị cho doanh nghiệp trong việc sử dụng công cụ phái sinh

Doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức và kiến thức về công cụ phái sinh để tận dụng tối đa lợi ích mà chúng mang lại trong việc phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu phát triển nhanh chóng, các công cụ phái sinh đã trở thành giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp và ngân hàng phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Tại Việt Nam, từ năm 2000 đến tháng 8 năm 2009, các sản phẩm phái sinh ngoại hối như hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn đã được Ngân hàng Nhà nước cho phép triển khai tại các ngân hàng thương mại nhằm đáp ứng nhu cầu bảo hiểm rủi ro tỷ giá của doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc sử dụng các công cụ này còn hạn chế, đặc biệt tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh như Vietcombank, Techcombank, Eximbank và HSBC.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng sử dụng các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá tại Việt Nam, đặc biệt tại TP. Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển thị trường công cụ phái sinh phù hợp với điều kiện kinh tế và chính sách tiền tệ của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các giao dịch phái sinh ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại trong giai đoạn 2000-2009.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp và ngân hàng, góp phần ổn định thị trường ngoại hối, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Các chỉ số kinh tế như tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ giá VND/USD, dự trữ ngoại hối và cán cân thương mại được xem xét để đánh giá tác động của các công cụ phái sinh đến nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính sau:

• Lý thuyết cân bằng lãi suất (Interest Rate Parity - IRP): Giải thích mối quan hệ giữa tỷ giá giao ngay và tỷ giá kỳ hạn dựa trên chênh lệch lãi suất giữa hai quốc gia, được áp dụng để xác định tỷ giá kỳ hạn trong giao dịch ngoại tệ.
• Mô hình định giá quyền chọn Black-Scholes: Sử dụng để định giá quyền chọn mua hoặc bán ngoại tệ, dựa trên các biến số như tỷ giá giao ngay, tỷ giá thực hiện, lãi suất phi rủi ro, thời hạn hợp đồng và độ biến động của tỷ giá.
• Khái niệm rủi ro tỷ giá: Định nghĩa rủi ro phát sinh do biến động tỷ giá ảnh hưởng đến giá trị các khoản thu chi ngoại tệ trong tương lai.
• Các công cụ phái sinh ngoại hối: Bao gồm hợp đồng giao ngay (spot), hợp đồng kỳ hạn (forward), hoán đổi (swap), giao sau (future) và quyền chọn (option), mỗi loại có đặc điểm, ưu nhược điểm và ứng dụng riêng biệt trong phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp giữa lý luận và thực tiễn, kết hợp các phương pháp phân tích, so sánh và tổng hợp. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu giao dịch phái sinh ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại như Vietcombank, Techcombank, Eximbank, HSBC từ năm 2000 đến tháng 8 năm 2009; số liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, IMF, ADB.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu giao dịch, tỷ lệ tăng trưởng, tỷ lệ doanh số giao dịch phái sinh so với tổng doanh số giao dịch ngoại tệ; phân tích định tính các chính sách điều hành tỷ giá và ảnh hưởng đến thị trường phái sinh.
• Cỡ mẫu: Dữ liệu tập trung vào các ngân hàng thương mại lớn tại TP. Hồ Chí Minh, đại diện cho thị trường phái sinh ngoại hối Việt Nam.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn 2000-2009, trong đó có các mốc quan trọng như quyết định 648/2004/QĐ-NHNN về cách tính tỷ giá kỳ hạn và quyết định 1452/2004/QĐ-NHNN về các loại hình giao dịch phái sinh được phép.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng doanh số giao dịch phái sinh ngoại tệ: Doanh số giao dịch kỳ hạn tại Vietcombank chi nhánh Hồ Chí Minh tăng đều qua các năm với tỷ lệ tăng thấp nhất khoảng 10.56% và cao nhất lên đến 40%. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh số kỳ hạn so với doanh số giao ngay chỉ chiếm từ 6% đến 12%, cho thấy giao dịch kỳ hạn vẫn chưa phổ biến rộng rãi.

2. Cơ cấu giao dịch kỳ hạn: Doanh số mua kỳ hạn của ngân hàng chiếm khoảng 90% tổng doanh số giao dịch kỳ hạn, phản ánh doanh nghiệp chủ yếu bán kỳ hạn để phòng ngừa rủi ro từ các khoản thu ngoại tệ xuất khẩu, trong khi nhu cầu mua kỳ hạn từ phía doanh nghiệp nhập khẩu còn hạn chế.

3. Chênh lệch tỷ giá kỳ hạn và giao ngay: Tỷ giá kỳ hạn luôn cao hơn tỷ giá giao ngay tại thời điểm thực hiện giao dịch, do cách tính tỷ giá kỳ hạn dựa trên lãi suất cơ bản VND và lãi suất mục tiêu USD chưa phản ánh sát thực tế thị trường. Điều này làm giảm hiệu quả sử dụng hợp đồng kỳ hạn như công cụ phòng ngừa rủi ro.

4. Thị trường hoán đổi và quyền chọn còn hạn chế: Doanh số giao dịch hoán đổi và quyền chọn ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại còn rất nhỏ so với giao dịch giao ngay và kỳ hạn. Nguyên nhân do đối tượng khách hàng được phép sử dụng bị hạn chế, cách tính tỷ giá chưa phù hợp và nhận thức của doanh nghiệp về công cụ phái sinh còn thấp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc sử dụng công cụ phái sinh ngoại hối còn hạn chế là do cơ chế điều hành tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vẫn còn mang tính hành chính, tỷ giá giao ngay chưa phản ánh đúng giá trị thực của đồng Việt Nam. Điều này dẫn đến chênh lệch lớn giữa tỷ giá kỳ hạn và giao ngay, làm giảm tính hấp dẫn của các hợp đồng kỳ hạn đối với doanh nghiệp nhập khẩu.

So với các nghiên cứu quốc tế, thị trường phái sinh ngoại hối tại Việt Nam còn non trẻ và chưa phát triển đồng bộ do các rào cản về chính sách, nhận thức và kỹ năng sử dụng công cụ phái sinh. Việc áp dụng mô hình Black-Scholes trong định giá quyền chọn còn gặp khó khăn do các giả định không hoàn toàn phù hợp với thực tế biến động tỷ giá và lãi suất tại Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tăng trưởng doanh số giao dịch kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ doanh số kỳ hạn so với giao ngay, và biểu đồ chênh lệch tỷ giá kỳ hạn - giao ngay theo tháng/năm để minh họa rõ hơn xu hướng và vấn đề tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải tiến cơ chế điều hành tỷ giá: Ngân hàng Nhà nước cần điều chỉnh chính sách tỷ giá theo hướng linh hoạt hơn, giảm sự can thiệp hành chính để tỷ giá giao ngay phản ánh sát giá trị thị trường, từ đó thu hẹp khoảng cách giữa tỷ giá giao ngay và kỳ hạn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước.

2. Hoàn thiện phương pháp xác định tỷ giá kỳ hạn và hoán đổi: Áp dụng các lãi suất thị trường thực tế thay vì lãi suất cơ bản và lãi suất mục tiêu, đồng thời xây dựng hệ thống dữ liệu lãi suất và tỷ giá minh bạch để tính toán chính xác hơn. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các ngân hàng thương mại.

3. Nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng công cụ phái sinh cho doanh nghiệp: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo chuyên sâu về công cụ phái sinh, cách phòng ngừa rủi ro tỷ giá và kỹ năng giao dịch cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tổ chức kinh tế. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Hiệp hội Doanh nghiệp.

4. Mở rộng đối tượng và đa dạng hóa sản phẩm phái sinh: Cho phép nhiều đối tượng khách hàng hơn được sử dụng các công cụ phái sinh, đồng thời phát triển thêm các sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường Việt Nam. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại: Giúp nâng cao hiểu biết về các công cụ phái sinh, cải thiện quản lý rủi ro tỷ giá và phát triển sản phẩm dịch vụ phù hợp với nhu cầu khách hàng.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Cung cấp kiến thức về cách sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro tỷ giá, bảo toàn lợi nhuận và chủ động nguồn ngoại tệ.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Hỗ trợ xây dựng chính sách điều hành tỷ giá và phát triển thị trường phái sinh hiệu quả, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế tài chính: Là tài liệu tham khảo quý giá về thị trường ngoại hối, công cụ phái sinh và thực trạng phát triển tại Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu và học thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Công cụ phái sinh ngoại hối là gì?
   Là các hợp đồng tài chính dựa trên giá trị của đồng tiền cơ sở, bao gồm hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn, giúp doanh nghiệp và ngân hàng phòng ngừa rủi ro biến động tỷ giá.

2. Tại sao doanh nghiệp Việt Nam ít sử dụng công cụ phái sinh?
   Nguyên nhân chính là do nhận thức hạn chế, chi phí giao dịch cao, cơ chế điều hành tỷ giá chưa linh hoạt và các rào cản pháp lý, khiến doanh nghiệp chưa tin tưởng và chưa tận dụng hiệu quả.

3. Làm thế nào để xác định tỷ giá kỳ hạn?
   Tỷ giá kỳ hạn được xác định dựa trên tỷ giá giao ngay cộng với chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền trong kỳ hạn hợp đồng, theo lý thuyết cân bằng lãi suất (IRP).

4. Quyền chọn ngoại hối có ưu điểm gì?
   Quyền chọn cho phép người mua có quyền nhưng không bắt buộc thực hiện giao dịch, giúp hạn chế rủi ro tối đa và tận dụng cơ hội biến động tỷ giá có lợi.

5. Ngân hàng Nhà nước có vai trò gì trong thị trường phái sinh?
   Ngân hàng Nhà nước điều hành và kiểm soát tỷ giá, cấp phép và giám sát hoạt động giao dịch phái sinh, đồng thời tham gia thị trường để ổn định tỷ giá và cung ứng ngoại tệ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa lý luận về thị trường ngoại hối và các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá tại Việt Nam.
• Phân tích thực trạng sử dụng công cụ phái sinh tại các ngân hàng thương mại lớn ở TP. Hồ Chí Minh cho thấy thị trường còn nhiều hạn chế về quy mô và hiệu quả.
• Nguyên nhân chủ yếu do cơ chế điều hành tỷ giá và cách xác định tỷ giá kỳ hạn chưa phù hợp, cùng với nhận thức và kỹ năng sử dụng công cụ phái sinh của doanh nghiệp còn thấp.
• Đề xuất các giải pháp cải tiến chính sách, nâng cao năng lực người dùng và đa dạng hóa sản phẩm nhằm phát triển thị trường phái sinh ngoại hối bền vững.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật dữ liệu sau năm 2009 để đánh giá tác động lâu dài và hiệu quả các giải pháp đề xuất.

Các cơ quan quản lý và ngân hàng thương mại cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm thúc đẩy phát triển thị trường công cụ phái sinh, đồng thời doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận và ứng dụng các công cụ này để nâng cao năng lực quản lý rủi ro tỷ giá.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỒNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI VÀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ 1. Thị trường ngoại hối 1.1 Khái niệm thị trường ngoại hối Thị trường ngoại hối là nơi thực hiện các giao dịch mua bán, trao đổi các loại ngoại tệ và các hoạt động kinh doanh liên quan đến ngoại tệ 1.2 Thành phần tham gia giao dịch và cung cầu ngoại tệ trên thị trường ngoại hối Cung ngoại tệ trên thị trường ngoại hối chính là tổng doanh số ngoại tệ cần bán trên thị trường ngoại hối. Cầu ngoại tệ trên thị trường ngoại hối là tổng doanh số ngoại tệ cần mua trên thị trường ngoại hối. Dựa vào động lực thúc đẩy sự tham gia vào thị trường hay mục đích tham gia mua bán ngoại tệ, các thành phần tham gia giao dịch trên thị trường ngoại hối gồm các nhóm sau: - Nhà đầu tư và thương mại: nhóm này bao gồm các nhà xuất nhập khẩu và các nhà đầu tư ra nước ngoài - Ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư: nhóm này bao gồm tất cả các Ngân hàng thương mại và Ngân hàng đầu tư tham gia mua bán ngoại tệ cho chính họ khi thực hiện mục tiêu kinh doanh hay mua bán cho khách hàng khi thực hiện vai trò môi giới - Cá nhân hay hộ gia đình: nhóm này bao gồm những người có nhu cầu mua ngoại tệ khi đi công tác hay du lịch nước ngoài; hoặc có nhu cầu bán ngoại tệ khi nhận được các khoản ngoại tệ từ lợi tức đầu tư hay nhận chuyển tiền từ nước ngoài.

- Ngân hàng trung ương: Ngân hàng trung ương đóng vai trò tổ chức và kiểm soát, điều hành và tham gia mua bán ngoại tệ nhằm ổn định sự hoạt động của thị trường ngoại hối, ổn định giá cả và tỷ giá hối đoái.3 Tổ chức và hoạt động thị trường ngoại hối tại Việt Nam: Thị trường ngoại hối Việt Nam hình thành chính thức từ năm 1991 khi nền kinh tế Việt Nam bắt đầu chuyển sang nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường định hướng XHCN. Trải qua 16 năm đến nay thị trường ngoại hối Việt Nam đã có một bước phát triển đáng kể về quy mô và các nghiệp vụ giao dịch ngày càng đa dạng phong phú, thu hút được sự tham gia của các doanh nghiệp và ngân hàng thương mại trong và ngoài nước. Về tổ chức và hoạt động của thị trường ngoại hối Việt Nam có thể mô tả như Hình 1.1 dưới đây Khách hàng Khách hàng A B Thị trường Techcombank BIDV Thị trường quốc tế quốc tế Khách hàng Khách hàng C D Hình 1.1: Tổ chức thị trường ngoại hối tại Việt Nam Hình 1.1 Cho thấy Ngân hàng thương mại đóng vai trò nòng cốt trên thị trường ngoại hối và đóng vai trò trung gian trong các giao dịch kinh doanh ngoại tệ nhằm đáp ứng nhu cầu ngoại tệ của khách hàng là các doanh nghiệp, cá nhân. Ngoài ra, các Ngân hàng thương mại còn tham gia mua bán với nhau trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng và tham gia mua bán ngoại tệ trên thị trường quốc tế nhằm mục tiêu lợi nhuận và đảm bảo cân bằng trạng thái ngoại tệ để giảm thiểu rủi ro tỷ giá.

Ngân hàng nhà nước Việt Nam thông qua Ngân hàng thương mại để tham gia vào thị trường ngoại hối nhằm thực hiện việc tổ chức và kiểm soát, điều hành và tham gia mua bán ngoại tệ nhằm ổn định sự hoạt động của thị trường ngoại hối, ổn định giá cả và tỷ giá hối đoái. Tính tất yếu khách quan của thị trường ngoại hối Với yêu cầu giao dịch ngày càng phát triển, thị trường ngoại hối ra đời một cách khách quan với các chức năng chính sau:  Nhằm đáp ứng nhu cầu trao đổi ngoại tệ giữa các quốc gia trên thế giới thị trường ngoại hối đã hình thành và phát triển với mục đích là cầu nối cho các hoạt động kinh tế xã hội, quan trọng hơn cả là hoạt động ngoại thương.  Thị trường ngoại hối là nơi đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi ngoại tệ nhằm bôi trơn cho các hoạt động xuất nhập khẩu và các hoạt động khác có liên quan đến ngoại tệ.  Thị trường ngoại hối là phương tiện giúp cho các nhà đầu tư chuyển đổi ngoại tệ phục vụ cho đầu tư vào tài sản hữu hình hay tài sản tài chính ở nước ngoài.

 Thị trường ngoại hối là công cụ của Ngân hàng trung ương thực hiện chính sách tiền tệ nhằm điều khiển nền kinh tế theo mục tiêu của chính phủ. Tỷ giá hối đoái 1.1 Khái niệm Tỷ giá hối đoái của hai đồng tiền là giá cả của đồng tiền này tính bằng một số đơn vị đồng tiền kia. Các nước có nền kinh tế thị trường theo đuổi hệ thống tỷ giá linh hoạt theo đó tỷ giá được quyết định bởi sự tác động của cung và cầu ngoại tệ trên thị trường.2 Phân loại tỷ giá:  Tỷ giá mua và tỷ giá bán: Tỷ giá mua là tỷ giá Ngân hàng áp dụng khi mua ngoại tệ từ khách hàng, tỷ giá bán là tỷ giá Ngân hàng áp dụng khi bán ngoại tệ cho khách hàng. Giữa hai tỷ giá này có một khoản chênh lệch để đảm bảo cho Ngân hàng có thể trang trải chi phí giao dịch và thu được lợi nhuận thỏa đáng.2008 Techcombank niêm yết tỷ giá mua USD là 16,150VND và tỷ giá bán USD 16,177VND  Tỷ giá chéo: là tỷ giá giữa hai đồng tiền được tính toán thông qua một đồng tiền thứ ba.

Đồng tiền này thường là USD. Cách xác định tỷ giá chéo phụ thuộc vào cách niêm yết tỷ giá trực tiếp hay gián tiếp. 4 + Trường hợp 1: Tỷ giá chéo giữa hai đồng tiền yết giá trực tiếp. Ta có: Tỷ giá USD/VND = 16,150 và USD/JPY = 104.06 => Tỷ giá chéo JPY/VND = ( USD/VND)/( USD/JPY) = 16,150/104.20 + Trường hợp 2: Tỷ giá chéo giữa hai đồng tiền được yết giá gián tiếp.

Ta có: Tỷ giá EUR/USD = 1.9568 => Tỷ giá chéo EUR/GBP = (EUR/USD)/(GBP/USD) = 1.796 + Trường hợp 3: Tỷ giá chéo giữa một đồng tiền yết giá trực tiếp và một đồng tiền yết giá gián tiếp Ta có USD/VND = 16,150 và EUR/USD = 1.5576 => Tỷ giá chéo EUR/VND = (EUR/USD)x(USD/VND) = 16,150x1.3 Các yếu tố tác động đến tỷ giá: Tỷ giá trên thị trường ngoại hối chịu tác động của nhiều yếu tố khác nhau làm thay đổi cung cầu ngoại tệ, bao gồm các yếu tố sau:  Tình hình thay đổi lãi suất nội tệ và ngoại tệ: nếu lãi suất trong nước tăng tương đối so với lãi suất ngoại tệ thì tài sản tài chính nội địa trở nên hấp dẫn các nhà đầu tư hơn tài sản tài chính nước ngoài. Điều này làm cho các nhà đầu tư phải tái cấu trúc lại danh mục đầu tư đưa đến hệ quả là dòng vốn chảy ra khỏi thị trường vốn nước ngoài và chảy vào thị trường vốn nội địa. Sự thay đổi các dòng vốn đầu tư này sau đó cũng được dịch chuyển sang thị trường ngoại hối làm giảm cầu và tăng cung ngoại tệ. Kết quả là đồng tiền trong nước lên giá so với ngoại tệ, hay tỷ giá giảm.

 Tình hình lạm phát trong và ngoài nước: nếu tỷ lệ lạm phát trong nước cao hơn ở nước ngoài, hàng hóa trong nước sẽ trở nên đắt đỏ hơn so với hàng hóa nước ngoài. Điều này dẫn đến gia tăng nhu cầu nhập hàng và sụt giảm nhu cầu hàng hóa nội địa. Sự thay đổi nhu cầu này đến lượt nó làm tăng cầu và giảm cung ngoại tệ. Kết quả là ngoại tệ lên giá so với nội tệ, hay tỷ giá gia tăng.

5  Tốc độ tăng trưởng kinh tế tương đối: Nếu tốc độ tăng trưởng kinh tế trong nước cao hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế ngoài nước thì nhập khẩu tăng trưởng nhanh hơn xuất khẩu. Kết quả là cầu ngoại tệ tăng nhanh hơn cung ngoại tệ làm cho ngoại tệ lên giá so với nội tệ, hay tỷ giá tăng.  Vai trò của chính phủ hay sự can thiệp của Ngân hàng trung ương: Chính phủ thông qua NHTW có thể can thiệp vào thị trường ngoại hối. Sự can thiệp này thực hiện bằng việc bán ra hay mua vào ngoại tệ, từ đó tác động đến tỷ giá nhằm đạt mục tiêu chính sách tiền tệ của NHTW.

 Các yếu tố khác như tình hình ổn định chính trị, kỳ vọng và sự tấn công của nhà đầu cơ, giá vàng và giá dầu trên thế giới, tình hình thu hút kiều hối… Các yếu tố trên đây có thể tác động riêng lẻ hoặc đồng thời tác động đến cung cầu ngoại tệ, từ đó tác động đến tỷ giá. Việc hiểu và phân tích yếu tố tác động đến tỷ giá rất quan trọng vì nó giúp cho chúng ta dự báo và hình thành kỳ vọng hợp lý về tỷ giá để từ đó có cơ sở ra quyết định liên quan về giao dịch ngoại tệ.4 Rủi ro tỷ giá: Rủi ro tỷ giá là rủi ro phát sinh do sự biến động tỷ giá làm ảnh hưởng đến giá trị kỳ vọng trong tương lai. Rủi ro tỷ giá có thể phát sinh trong nhiều hoạt động khác nhau của doanh nghiệp. Nhưng nhìn chung bất cứ hoạt động nào mà ngân lưu thu vào phát sinh bằng một loại tiền và ngân lưu chi ra phát sinh bằng một loại tiền khác đều chứa đựng nguy cơ rủi ro tỷ giá.

Chẳng hạn, các công ty xuất nhập khẩu thường xuyên phải đối diện với rủi ro tỷ giá khi các khoản thanh toán bị trì hoãn được định danh bằng ngoại tệ. Một nhà nhập khẩu thường không nhận được hàng hoá ngay lập tức sau khi đặt hàng. Thường, hàng hóa trước tiên phải được sản xuất và thời gian lưu kho, vận chuyển. Theo thông lệ, các công ty bán hàng cung cấp cho nhà nhập khẩu một khoản tín dụng thương mại.

Kết quả của tất cả các trì hoãn trên khiến cho nhà nhập khẩu không bắt buộc phải chi trả tiền hàng cho đến 6 tháng, 1 năm thậm chí lâu hơn sau khi đặt hàng. Nhưng giá của sản phẩm thường được thỏa thuận vào thời điểm đặt hàng. Khi nhà nhập khẩu đồng ý với giá được tính theo đồng tiền của nước xuất 6 khẩu thì họ có khả năng phải đối phó với độ nhạy cảm về rủi ro tỷ giá từ các khoản phải trả nếu họ không tiến hành phòng ngừa rủi ro. Ngược lại, nếu giá cả được thoả thuận tính theo đồng tiền của nước nhập khẩu thì nhà xuất khẩu lại gặp phải độ nhạy cảm về rủi ro tỷ giá từ các khoản phải thu.