BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TR ƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM THẠNH HOÀNG ĐĂNG KHOA LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2003 1 MỤC LỤC 1.CHƯƠNG 01: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI, LÃI SUẤT, TỰ DO HÓA LÃI SUẤT VÀ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG NỀN KINH TẾ 01 1.Hoạt động kinh doanh của NHTM trong nền kinh tế thị trường 01 1.Bản chất của NHTM 01 1.Các nghiệp vụ của NHTM 01 1.Kết quả hoạt động kinh doanh của NHTM 06 1.Lãi suất trong nền kinh tế thị trường 06 1.Lãi suất được biểu hiện dưới dạng số tuyệt đối- lợi tức tín dụng 06 1.Bản chất lãi suất 06 1.Sự biến động lãi suất trong nền kinh tế 07 1.Những nhân tố tác động đến lãi suất trong nền kinh tế 08 1.Vai trò lãi suất trong nền kinh tế 10 1.Rủi ro lãi suất 12 1.Khái niệm rủi ro lãi suất 12 1.Phương pháp đánh giá rủi ro lãi suất 12 1.Vấn đề tự do hóa lãi suất 23 1.Khái niệm tự do hóa lãi suất 23 1.Bản chất và điều kiện tự do hóa lãi suất 23 1.Tác dụng của tự do hóa lãi suất 24 2.CHƯƠNG 02: CƠ CHẾ QUẢN LÝ LÃI SUẤT TRONG THỜI GIAN QUA CỦA NHNN VIỆT NAM VÀ QUÁ TRÌNH TỰ DO HÓA LÃI SUẤT Ở VIỆT NAM 27 2.Cơ chế quản lý lãi suất trước thời kỳ đổi mới (1988 trở về trước) 27 2.Cơ chế quản lý lãi suất sau thời kỳ đổi mới (1988-2000) 31 2.Cơ chế quản lý lãi suất trong thời kỳ hội nhập kinh tế cao và tự do hóa tài chính 47 2.Giai đoạn từ 08.Giai đoạn từ 06.CHƯƠNG 03: TỰ DO HÓA LÃI SUẤT VÀ NHỮNG BIỆN PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG HỌAT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHTM 53 3.Những giải pháp tự do hóa lãi suất trong tiến trình tự do hóa tài chính hiện nay 53 3.Giải pháp vĩ mô 53 3.Giải pháp vi mô 56 2 3.Một số biện pháp nghiệp vụ nhằm hạn chế rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh của NHTM 58 3.ảo hiểm rủi ro bằng hợp đồng kỳ hạn 58 3.ảo hiểm rủi ro bằng hợp đồng tương lai 61 3.ảo hiểm rủi ro bằng hợp đồng quyền chọn 65 3.ảo hiểm rủi ro bằng hợp đồng hoán đổi 69 PHẦN KẾT LUẬN 73 Tài liệu tham khảo Phần phụ lục 1. CHƯƠNG 01: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI, LÃI SUẤT, TỰ DO HOÁ LÃI SUẤT VÀ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG NỀN KINH TẾ 1.Hoạt động kinh doanh của NHTM trong nền kinh tế thị trường 1. Bản chất của NHTM: -Thực chất, NHTM là một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ.
NHTM thu hút các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội rồi cho vay đối với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đang cần vốn. Đó là hoạt động kinh doanh đặc biệt- kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ. Xét về bản chất của doanh nghiệp đặc thù này, thì phải xét trên hai khía cạnh: 1.Khía cạnh kinh tế : thông qua nghiệp vụ nợ, NHTM “vay” “quyền sử dụng tiền tệ” từ công chúng và các thành phần kinh tế trong một thời gian nhất định; rồi thông qua nghiệp có, NHTM lại đi “cho vay” lại chính “quyền sử dụng tiền tệ” này trong một thời gian nhất định đối với các khu vực cần vốn. Quan hệ kinh doanh giữa NHTM và các đối tác của nó dựa trên lòng tin; NHTM vay vốn trong xã hội và luôn mong muốn người đi vay sử dụng vốn đúng mục đích, trả vốn đúng thời hạn cam kết để NHTM hoàn trả vốn cho người ký thác; ngược lại khách hàng vay vốn cũng luôn mong làm ăn có hiệu quả để có tiền trả nợ ngân hàng, vừa có tích lũy để tồn tại và phát triển.Khía cạnh xã hội: qua hoạt động kinh của mình, NHTM thiết lập nên mối quan hệ giữa NHTM và các đối tượng khác trong xã hội.
Những quan hệ này gắn chặt với từng phương thức sản xuất xã hội. Do vậy về mặt xã hội, hoạt động NHTM phục vụ cho mục đích của Nhà nước và Đảng cầm quyền. Các nghiệp vụ của NHTM : 1.Nghiệp vụ nợ : Nghiệp vụ nợ của NHTM góp phần hình thành tài sản nợ. Tài sản nợ của các NHTM trên thế giới thường tập trung vào các nhóm sau : 1.Nguồn vốn pháp định : 2.
Nguồn vốn ký thác : 3 3.Nguồn vốn vay : 1.Nguồn vốn pháp định : Vốn điều lệ, hay vốn pháp định hoặc vốn tự có của NHTM phải lớn hơn mức tối thiểu quy định cho hoạt động kinh doanh ngân hàng bởi chính phủ nước sở tại. Qua thời gian hoạt động, vốn điều lệ được bổ sung và tăng dần dưới nhiều hình thức khác nhau. Vốn pháp định của NHTM hình thành do tính chất sở hữu của NHTM quy định: NHTM quốc doanh,100% vốn điều lệ do Nhà Nước cấp; NHTM cổ phần, vốn pháp định hình thành từ sự đóng góp của cổ đông; NHTM liên doanh, là vốn đóng góp cổ phần của các bên tham gia liên doanh.Nguồn vốn ký thác : Bao gồm các loại ký thác không kỳ hạn, ký thác có kỳ hạn và tiết kiệm, ký thác và tiền gửi khác. Nguồn vốn ký thác là nguồn vốn mà xã hội, công chúng, các tầng lớp dân cư, các doanh nghiệp gửi vào NHTM.
Thực chất đây là nguồn vốn NHTM đi vay từ xã hội. Dựa vào thời gian hoàn trả và một số yếu tố khác mà chia thành các loại ký thác có kỳ hạn và không kỳ hạn, tiết kiệm. Đặc biệt ký thác không kỳ hạn không có ngày đáo hạn, chủ thể ký thác có thể đòi hoàn lại bất cứ lúc nào, đảm bảo nguyên tắc khả dụng, nó có ý nghĩa như một khoản NHTM giử hộ mà thôi.Nguồn vốn vay : -Các khoản vay trên thị trường tiền tệ chiếm một tỷ trọng đáng kể trong tổng nguồn vốn hoạt động của NHTM. Nghiệp vụ vay mượn của NHTM trên thị trường tiền tệ thường được thực hiện dưới dạng phát hành các phiếu nợ như chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, mại lai thục.Đặc điểm các khoản vay này là ngắn hạn.
-Các khoản vay từ NHTW: trong quá trình hoạt động của mình, những lúc quá kẹt vốn hoặc thiếu hụt dự trữ tiền mặt, NHTM có thể vay ở NHTW dưới các hình thức tái chiết khấu hay chiết khấu hay còn gọi là tái cấp vốn, vay thế chấp hay ứng trước có bảo đảm hay không bảo đảm. -Các khoản vay từ các NHTM khác và thị trường vốn :vay trên thị trường vốn bằng cách phát hành các phiếu nợ dài hạn bao gồm các chứng chỉ tiền gửi dài hạn, các kỳ phiếu ngân hàng, các loại trái phiếu. Vay từ các NHTM khác nhằm bổ sung nguồn dự trữ bắt buộc tại NHTW hay cho hoạt động kinh doanh trên TTTT LNH.Nghiệp vụ có -Nghiệp vụ có của NHTM cung cấp vốn vay cho các khu vực trong nền kinh tế và góp phần hình thành tài sản có trong bảng cân đối kế toán. Ngân hàng thương mại ở các quốc gia phát triển thường có một nhóm các tài sản có như sau: 1.Dự trữ tiền mặt: 2.Đầu tư chứng khoán 3.Đầu tư vào các loại tài sản 4 1.Dự trữ tiền mặt Nghiệp vụ dự trữ tiền mặt nhằm duy trì khả năng đáp ứng cao nhất việc rút vốn của người gửi tiền vào bất cứ lúc nào.
Mức dự trữ này tùy thuộc vào quy mô hoạt động, mối quan hệ thanh toán bằng tiền mặt và chuyển khoản, tính thời vụ của các khoản chi tiền mặt. Dự trữ tiền mặt bao gồm: dự trữ tiền mặt tại kho ngân hàng vào mỗi ngày để đề phòng những chi trả bất ngờ vào ngày hôm sau và dự trữ tiền mặt tại kho NHTW theo quy định của NHTW và nhằm phục vụ việc thanh toán bù trừ giữa các ngân hàng thương mại, hoặc chuyển nhượng liên hàng, vay mượn lẫn nhau để dự trữ bắc buộc…. Tiền mặt trên đường thu hồi, có ý nghĩa tương tự như một khoản tiền đang chuyển trong kế toán doanh nghiệp, cũng được xem như một lượng tiền mặt dự trữ 1.Đầu tư chứng khoán Chứng khoán cũng là một bộ phận cấu thành quan trọng trong danh mục tài sản có của ngân hàng thương mại, danh mục đầu tư chứng khoán của các ngân hàng thường tìm thấy các loại chứng khoán sau : các trái phiếu Kho bạc, trái phiếu chính quyền địa phương và trung ương, các cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp, các thương phiếu.iệp vụ cho vay -Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu của ngân hàng thương mại để tạo ra lợi nhuận. Cho vay của ngân hàng thương mại hay nói rộng ra là tín dụng ngân hàng thương mại bao gồm các hình thức sau: 1.Tín dụng ngân quỹ hay cho vay vốn lưu động.Tín dụng trung dài hạn 2.Tín dụng tiêu dùng 4.Tài trợ cho hoạt động ngoại thương 1.Tín dụng ngân quỹ: đây là các loại tín dụng ngắn hạn NHTM tài trợ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp hoặc bổ sung vốn lưu động, chúng có thời hạn đáo hạn không quá 1 năm.
Tín dụng ngân quỹ bao gồm nhiều hình thức như tín dụng ứng trước, tín dụng chuyển nhượng trái quyền, tín dụng bảo lãnh.cung cấp cho các doanh nghiệp, tín dụng cho vay lẫn nhau giữa các NHTM.Tín dụng trung dài hạn: Đây là các nghiệp vụ cung cấp tín dụng mà thời gian đáo hạn của nó trên một năm và còn gọi là tín dụng đầu tư. NHTM tài trợ cho các dự án đầu tư trang thiết bị, máy móc, dây chuyền công nghệ, xây dựng nhà xưởng, mua sắm tài sản cố định.Bao gồm: tín dụng thuê mua, tín dụng tài trợ trang bị tài sản cố định, cho vay kinh doanh bất động sản.Tín dụng tiêu dùng: hình thức NHTM tài trợ cho nhu cầu mua sắm của các hộ gia đình hay cá nhân. Ở các nước phát triển, tín dụng tiêu dùng chiếm từ 12-15% tổng tài sản có của NHTM.Tín dụng tài trợ hoạt động ngoại thương: Nghiệp vụ tài trợ cho ngoại thương của NHTM bao gồm tài trợ xuất khẩu và tài trợ nhập khẩu.Tài trợ xuất khẩu như: cho vay làm hàng xuất khẩu, chiết khấu bộ chứng từ; Tài trợ cho hoạt động nhập khẩu : tài trợ thanh toán bộ chứng từ giao hàng, cho vay bắt buộc thanh toán bộ chứng từ, cho vay ký quỹ mở L/C 1.Nghiệp vụ trung gian của NHTM: Nghiệp vụ trung gian của NHTM gồm rất nhiều loại, đa dạng phóng phú, đây là các nghiệp vụ mà NHTM thực hiện để hưởng hoa hồng theo sự ủy nhiệm của khách hàng.