Biến Động Chất Lượng Nước Biển Vịnh Hạ Long Tỉnh Quảng Ninh Giai Đoạn 2001-2011

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biến động chất lượng nước biển vịnh hạ long tỉnh quảng ninh giai đoạn 2001 2011, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Đào Quốc Đạt
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Chu Hồi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Biến Động Chất Lượng Nước Biển Vịnh Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh Giai Đoạn 2001 - 2011
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỊNH HẠ LONG
• 1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Khí tượng, thuỷ hải văn
• 1.1.3. Địa chất-địa mạo
• 1.1.4. Đa dạng sinh học
• 1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.2.1. Diện tích và dân số
• 1.2.2. Đặc điểm về kinh tế
• 1.2.2.1. Ngành khai khoáng
• 1.2.2.2. Ngành công nghiệp
• 1.2.2.3. Ngành dịch vụ - du lịch
• 1.2.2.4. Ngành nông – lâm – ngư nghiệp
• 1.2.2.5. Ngành giao thông vận tải
• 1.3. Các vấn đề môi trường vịnh Hạ Long
• 1.3.1. Ô nhiễm môi trường nước
• 1.3.2. Ô nhiễm môi trường không khí
• 1.3.3. Ô nhiễm môi trường do chất thải rắn
• 1.3.4. Suy giảm đa dạng sinh học
• 1.3.5. Tai biến địa chất, thiên tai và biến đổi khí hậu
• 1.3.5.1. Xói lở và bồi tụ
• 1.4. Công tác quản lý môi trường vịnh Hạ Long
• 2. CHƯƠNG 2: TÀI LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu của đề tài luận văn
• 2.3. Tài liệu sử dụng trong luận văn
• 2.4. Cách tiếp cận
• 2.4.1. Tiếp cận hệ thống
• 2.4.2. Tiếp cận hệ sinh thái
• 2.4.3. Tiếp cận có sự tham gia
• 2.5. Các pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp phân tích nguồn tài liệu sơ cấp và thứ cấp
• 2.5.2. Phương pháp khảo sát thực địa bổ sung
• 2.5.3. Phương pháp ma trận
• 2.5.4. Phương pháp phân vùng chất lượng nước theo chỉ số WQI
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng chất lượng nước biển vịnh Hạ Long
• 3.1.1. Hiện trạng chất lượng nước biển
• 3.1.1.1. Hiện trạng nước biển tại vùng lõi vịnh Hạ Long
• 3.1.1.2. Hiện trạng nước biển tại vùng đệm vịnh Hạ Long
• 3.1.2. Diễn biến chất lượng nước biển theo thời gian và không gian
• 3.2. Đánh giá ô nhiễm
• 3.2.1. Nguyên nhân và nguồn gây ô nhiễm
• 3.2.1.1. Ô nhiễm do nguồn từ đất liền đưa ra
• 3.2.1.2. Ô nhiễm do nguồn từ biển đưa vào
• 3.2.1.3. Ô nhiễm do các nguồn tại chỗ
• 3.3. Đề xuất một số giải pháp quản lý môi trường
• 3.3.1. Tăng cường kiểm soát ô nhiễm và hoạt động phát triển
• 3.3.2. Tiếp tục nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và tôn tạo di sản
• 3.3.3. Điều chỉnh quy hoạch môi trường vùng vịnh
• 3.3.4. Xử lý chất thải từ các hoạt động trên vịnh
• 3.3.5. Hoàn thiện hệ thống chính sách quản lý môi trường vịnh
• KẾT LUẬN & KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long, một trong những kỳ quan thiên nhiên thế giới, có vị trí địa lý đặc biệt và điều kiện tự nhiên phong phú. Nằm ở phía đông bắc Việt Nam, vịnh có diện tích 1.553 km2 với 1.969 đảo lớn nhỏ, chủ yếu là đảo đá vôi. Điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt đã tạo ra một hệ sinh thái đa dạng. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng và đô thị hóa đã dẫn đến những biến động trong chất lượng nước biển. Theo nghiên cứu, từ năm 2001 đến 2011, biến động chất lượng nước tại vịnh Hạ Long đã có những thay đổi đáng kể, ảnh hưởng đến sinh thái biển và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Điều kiện tự nhiên

Vịnh Hạ Long có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.685,4 mm. Nhiệt độ không khí dao động từ 20°C đến 27°C. Hệ thống sông ngòi trong vùng có độ dốc lớn, thường xuyên gây ra hiện tượng xói lở và bồi tụ. Các cơn bão và áp thấp nhiệt đới thường xuyên đổ bộ vào khu vực này, làm gia tăng ô nhiễm nước biển. Theo số liệu, lượng chất rắn lơ lửng trong nước biển tăng lên do sự bào mòn từ đất nông nghiệp và khu khai thác than. Điều này đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nước và sinh thái biển tại vịnh Hạ Long.

1.2. Tình trạng ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường nước tại vịnh Hạ Long chủ yếu do hoạt động khai thác, du lịch và đô thị hóa. Nguồn ô nhiễm từ đất liền và các hoạt động tại chỗ đã làm gia tăng nồng độ các chất ô nhiễm trong nước biển. Theo nghiên cứu, các chỉ số như BOD, COD, và hàm lượng Coliform đều vượt mức cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn tác động tiêu cực đến hệ sinh thái Vịnh Hạ Long. Việc bảo vệ môi trường và quản lý chất lượng nước là cần thiết để duy trì giá trị di sản thiên nhiên này.

II. Nghiên cứu chất lượng nước biển

Nghiên cứu về chất lượng nước biển tại vịnh Hạ Long giai đoạn 2001-2011 cho thấy sự biến động rõ rệt. Các chỉ số chất lượng nước như pH, DO, và TSS đã được theo dõi và phân tích. Kết quả cho thấy, trong giai đoạn này, nước biển tại vùng lõi và vùng đệm có sự khác biệt rõ rệt về chất lượng. Vùng lõi, nơi có giá trị cảnh quan cao, vẫn giữ được chất lượng tốt hơn so với vùng đệm, nơi chịu nhiều tác động từ hoạt động kinh tế. Việc đánh giá chất lượng nước không chỉ giúp nhận diện các vấn đề ô nhiễm mà còn cung cấp cơ sở cho các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả.

2.1. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm phân tích nguồn tài liệu sơ cấp và thứ cấp, khảo sát thực địa và sử dụng ma trận để đánh giá chất lượng nước. Các chỉ số như WQI (Water Quality Index) được áp dụng để phân vùng chất lượng nước. Kết quả cho thấy, chất lượng nước tại vịnh Hạ Long có sự biến động theo thời gian và không gian, với các chỉ số chất lượng nước thường xuyên vượt ngưỡng cho phép. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp quản lý và bảo vệ môi trường hiệu quả.

2.2. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy, chất lượng nước biển tại vịnh Hạ Long đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các hoạt động kinh tế và biến đổi khí hậu. Các chỉ số như BOD, COD, và hàm lượng Coliform đều cho thấy mức độ ô nhiễm cao. Đặc biệt, trong các năm gần đây, sự gia tăng lượng khách du lịch và hoạt động khai thác tài nguyên đã làm gia tăng áp lực lên nước biển. Việc đánh giá và theo dõi thường xuyên là cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái và duy trì chất lượng nước biển tại vịnh Hạ Long.

III. Giải pháp quản lý môi trường

Để bảo vệ chất lượng nước biển tại vịnh Hạ Long, cần có các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả. Các biện pháp như tăng cường kiểm soát ô nhiễm, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và điều chỉnh quy hoạch phát triển là rất quan trọng. Việc xử lý chất thải từ các hoạt động kinh tế và du lịch cũng cần được chú trọng. Các chính sách quản lý môi trường cần được hoàn thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững cho vịnh Hạ Long.

3.1. Tăng cường kiểm soát ô nhiễm

Cần thiết phải có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm chặt chẽ hơn từ các nguồn gây ô nhiễm. Việc áp dụng công nghệ xử lý nước thải và quản lý chất thải rắn là rất cần thiết. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ với cộng đồng để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn bảo vệ hệ sinh thái tại vịnh Hạ Long.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường là một trong những giải pháp quan trọng. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ nước biển và sinh thái. Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo vệ môi trường sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ chất lượng nước tại vịnh Hạ Long.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, là một trong những khu vực biển đảo có giá trị cảnh quan và đa dạng sinh học đặc biệt, được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới. Với diện tích 1.553 km² và gần 2.000 đảo lớn nhỏ, vịnh Hạ Long đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh, đặc biệt là ngành du lịch, khai khoáng và dịch vụ cảng biển. Năm 2012, thành phố Hạ Long đóng góp trên 17.000 tỷ đồng cho ngân sách tỉnh, chiếm hơn 2/3 GDP. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng cùng với biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều áp lực lên môi trường, đặc biệt là chất lượng nước biển vịnh Hạ Long.

Nghiên cứu tập trung đánh giá biến động chất lượng nước biển tại vịnh Hạ Long trong giai đoạn 2001-2011 nhằm xác định hiện trạng, diễn biến và nguyên nhân ô nhiễm, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ vùng biển vịnh Hạ Long và các khu vực lân cận thuộc tỉnh Quảng Ninh. Việc đánh giá chất lượng nước biển dựa trên các chỉ số môi trường quan trắc tại 18 điểm với tần suất 2 lần/năm, kết hợp phân tích chỉ số chất lượng nước WQI, giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về tình trạng ô nhiễm và xu hướng biến đổi theo thời gian và không gian. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường biển, duy trì đa dạng sinh học và phát triển kinh tế biển bền vững tại khu vực này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba tiếp cận lý thuyết chính:

• Tiếp cận hệ thống: Nhìn nhận vịnh Hạ Long như một hệ thống đa ngành, đa yếu tố, tương tác giữa các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường biển, nhằm đánh giá tổng thể các tác động và mối quan hệ nhân quả.
• Tiếp cận hệ sinh thái (HST): Đặt con người và việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên trong mối quan hệ với hệ sinh thái biển, nhằm cân bằng giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế. Các khái niệm chính bao gồm đa dạng sinh học, hệ sinh thái rạn san hô, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và vùng triều đáy mềm.
• Tiếp cận có sự tham gia: Tăng cường sự tham gia của cộng đồng, các bên liên quan trong việc đánh giá nhu cầu, nhận thức và đề xuất giải pháp quản lý môi trường phù hợp với thực tiễn xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp 1.054 số liệu quan trắc môi trường nước biển từ năm 2001 đến 2012, thu thập từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Ban Quản lý vịnh Hạ Long, Viện Tài nguyên và Môi trường biển, cùng khảo sát thực địa và phỏng vấn các bên liên quan.
• Phương pháp phân tích:
  • Phân tích số liệu sơ cấp và thứ cấp để đánh giá hiện trạng và diễn biến chất lượng nước.
  • Sử dụng phương pháp ma trận định lượng để xác định mức độ tác động của các nguồn ô nhiễm đến chất lượng nước biển.
  • Tính toán chỉ số chất lượng nước WQI dựa trên các thông số môi trường như BOD5, COD, N-NH4, P-PO4, TSS, Coliform, DO và pH theo quy chuẩn quốc gia.
  • Phân vùng chất lượng nước bằng phần mềm GIS (Mapinfo Professional 10 và Vertical Mapper) với kỹ thuật nội suy Triangulation with smoothing.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2001-2011, bổ sung số liệu quan trắc quý IV năm 2012 để đánh giá hiện trạng cuối giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng nước biển vùng lõi vịnh Hạ Long:

   • Đa số các thông số ô nhiễm nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 10:2008/BTNMT dành cho nuôi trồng thủy sản và bảo tồn thủy sinh.
   • Tuy nhiên, COD tại làng chài Cửa Vạn vượt gấp 2 lần giới hạn cho phép. Hàm lượng N-NH4 vượt hơn 2 lần so với tiêu chuẩn vùng nuôi trồng thủy sản nhưng vẫn phù hợp với vùng bãi tắm.
   • Hàm lượng Fe vượt giới hạn tại tầng đáy khu vực động Thiên Cung lên đến 3,4 lần.
   • Không phát hiện coliform trong nước biển vùng lõi.

2. Chất lượng nước biển vùng đệm:

   • COD vượt giới hạn tại nhiều khu vực như cầu Tuần Châu, cảng Bãi Cháy, cảng Cái Lân, với giá trị cao hơn tiêu chuẩn từ 3-4 mg/l.
   • Coliform xuất hiện với nồng độ cao gần các kênh thoát nước và cảng, đặc biệt tại Hà Khánh và chợ cột 5.
   • Hàm lượng Mn vượt giới hạn từ 1,09 đến 13,5 lần, cao nhất tại kênh thoát nước Hà Khánh.
   • Hàm lượng Fe vượt giới hạn từ 1,05 đến 7,06 lần tại các khu vực cảng và kênh thoát nước.

3. Diễn biến các thông số môi trường theo mùa và năm:

   • Nhiệt độ nước mùa khô dao động từ 14 đến 31°C, mùa mưa từ 20 đến 33,5°C, có xu hướng tăng nhẹ trong giai đoạn nghiên cứu.
   • Độ muối, pH và TSS biến động theo mùa, phản ánh ảnh hưởng của dòng chảy sông và hoạt động con người.
   • Các chỉ số ô nhiễm như Mn, Fe, COD có xu hướng tăng tại các điểm gần nguồn thải công nghiệp và đô thị.

4. Phân vùng chất lượng nước theo WQI:

   • Các khu vực bến chợ Hạ Long, cột 5 - cột 8, cảng Nam Cầu Trắng và bến tàu du lịch Hạ Long có chất lượng nước ở mức báo động, với WQI thấp hơn các vùng khác.
   • Vùng lõi vịnh Hạ Long duy trì chất lượng nước tốt hơn, phù hợp với mục tiêu bảo tồn di sản thiên nhiên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước biển vịnh Hạ Long là do các nguồn thải từ đất liền như nước thải đô thị chưa được xử lý triệt để (chỉ 41% nước thải đô thị được xử lý), nước thải công nghiệp, khai thác than và các hoạt động cảng biển, vận tải. Nước thải từ các hoạt động tàu thuyền chiếm khoảng 30% tải lượng ô nhiễm, có xu hướng gia tăng theo phát triển du lịch và vận tải biển. Các kim loại nặng như Mn, Fe vượt giới hạn do hoạt động khai thác than và chế biến khoáng sản.

So với các nghiên cứu trong khu vực Đông Bắc Bộ, mức độ ô nhiễm tại vịnh Hạ Long tương đối nghiêm trọng ở vùng đệm và phụ cận, trong khi vùng lõi vẫn được bảo vệ tốt nhờ các quy định quản lý nghiêm ngặt. Việc sử dụng chỉ số WQI và phân vùng chất lượng nước giúp minh họa rõ ràng sự phân bố ô nhiễm, thuận tiện cho việc lập kế hoạch quản lý.

Kết quả cũng cho thấy biến đổi khí hậu với xu hướng tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa có thể làm gia tăng áp lực lên môi trường nước biển, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và các hệ sinh thái biển như rạn san hô, rừng ngập mặn và thảm cỏ biển. Các biểu đồ diễn biến hàm lượng kim loại nặng, COD và nhiệt độ theo mùa và năm cung cấp bằng chứng trực quan cho các xu hướng này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường xử lý nước thải đô thị và công nghiệp

   • Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tập trung tại thành phố Hạ Long và các khu công nghiệp, đảm bảo 100% nước thải được xử lý trước khi xả ra môi trường.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: UBND tỉnh Quảng Ninh phối hợp Sở TN&MT và các doanh nghiệp.

2. Kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm từ hoạt động khai thác than và cảng biển

   • Áp dụng công nghệ xử lý nước thải hiện đại, kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải kim loại nặng và chất hữu cơ.
   • Tăng cường giám sát môi trường định kỳ và xử lý nghiêm các vi phạm.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, ưu tiên trong 2 năm tới. Chủ thể: Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam, Ban Quản lý vịnh Hạ Long.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng và các bên liên quan

   • Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về bảo vệ môi trường biển, giảm thiểu rác thải và ô nhiễm nước.
   • Khuyến khích sự tham gia của ngư dân, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng địa phương trong bảo vệ môi trường.
   • Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Ban Quản lý vịnh Hạ Long, các tổ chức xã hội.

4. Hoàn thiện hệ thống quan trắc và quản lý môi trường

   • Mở rộng mạng lưới quan trắc chất lượng nước biển với tần suất 4 lần/năm, bổ sung các thông số kim loại nặng và vi sinh vật.
   • Ứng dụng công nghệ GIS để phân vùng và cảnh báo ô nhiễm kịp thời.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Sở TN&MT, Viện Tài nguyên và Môi trường biển.

5. Điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với bảo vệ môi trường

   • Hạn chế mở rộng các hoạt động khai thác, xây dựng ven bờ gây ô nhiễm và phá hủy hệ sinh thái.
   • Ưu tiên phát triển du lịch sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học.
   • Thời gian thực hiện: dài hạn. Chủ thể: UBND tỉnh Quảng Ninh, các sở ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và tài nguyên biển

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy hoạch và biện pháp quản lý môi trường biển hiệu quả.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch giám sát và xử lý ô nhiễm nước biển tại Quảng Ninh.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành khoa học môi trường, hải dương học

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu và đánh giá chất lượng nước biển trong điều kiện thực tế.
   • Use case: Phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến biến đổi môi trường biển và quản lý tài nguyên.

3. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác than, cảng biển và du lịch

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động môi trường của hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó áp dụng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.
   • Use case: Thiết kế hệ thống xử lý nước thải và quản lý môi trường doanh nghiệp.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ hoạt động bảo vệ môi trường

   • Lợi ích: Nâng cao nhận thức về tình trạng ô nhiễm và vai trò của cộng đồng trong bảo vệ môi trường biển.
   • Use case: Tham gia các chương trình bảo vệ môi trường, giám sát và phản ánh các hành vi gây ô nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

1. Chất lượng nước biển vịnh Hạ Long hiện nay ra sao?
   Chất lượng nước biển vùng lõi vịnh Hạ Long tương đối tốt, đa số các thông số nằm trong giới hạn cho phép. Tuy nhiên, vùng đệm và phụ cận có nhiều điểm ô nhiễm vượt chuẩn, đặc biệt là COD, kim loại nặng và coliform do ảnh hưởng từ hoạt động đô thị và công nghiệp.

2. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước biển vịnh Hạ Long là gì?
   Ô nhiễm chủ yếu xuất phát từ nước thải đô thị chưa xử lý triệt để, nước thải công nghiệp, khai thác than, hoạt động cảng biển và tàu thuyền. Các nguồn thải này làm tăng hàm lượng kim loại nặng, chất hữu cơ và vi sinh vật gây ô nhiễm.

3. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá chất lượng nước biển?
   Nghiên cứu sử dụng chỉ số chất lượng nước WQI, tính toán dựa trên các thông số môi trường như BOD5, COD, N-NH4, P-PO4, TSS, Coliform, DO và pH, kết hợp phân vùng bằng công nghệ GIS để đánh giá không gian và thời gian.

4. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến chất lượng nước biển?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ nước biển và biến động lượng mưa, gây thay đổi chế độ thủy văn, làm gia tăng xâm nhập mặn và ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển, từ đó tác động tiêu cực đến chất lượng nước và đa dạng sinh học.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để cải thiện chất lượng nước biển vịnh Hạ Long?
   Tăng cường xử lý nước thải đô thị và công nghiệp, kiểm soát nguồn thải từ khai thác than và cảng biển, nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện hệ thống quan trắc và điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế phù hợp với bảo vệ môi trường là các giải pháp thiết thực và hiệu quả.

Kết luận

• Chất lượng nước biển vịnh Hạ Long giai đoạn 2001-2011 có sự biến động rõ rệt, vùng lõi duy trì chất lượng tốt, vùng đệm và phụ cận chịu áp lực ô nhiễm từ các hoạt động kinh tế - xã hội.
• Các thông số ô nhiễm như COD, kim loại nặng (Mn, Fe), coliform vượt giới hạn cho phép tại nhiều điểm quan trắc, đặc biệt gần các khu công nghiệp, cảng biển và khu dân cư.
• Biến đổi khí hậu và hoạt động con người là nguyên nhân chính làm gia tăng áp lực lên môi trường nước biển và hệ sinh thái vịnh Hạ Long.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý môi trường toàn diện, bao gồm xử lý nước thải, kiểm soát nguồn thải, nâng cao nhận thức và hoàn thiện hệ thống quan trắc.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường giám sát và nghiên cứu sâu hơn về tác động lâu dài của biến đổi khí hậu đối với môi trường biển vịnh Hạ Long.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên quý giá của Việt Nam và thế giới!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Thành phố Hạ Long là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa của tỉnh Quảng Ninh, một trong những đô thị có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong cả nước. Năm 2012, Tp Hạ Long đã đóng góp cho ngân sách khoảng trên 17.000 tỷ đồng từ dịch vụ hàng hải và cảng biển, chiếm trên 2/3 GDP của toàn tỉnh. Tp Hạ Long và phụ cận có các điều kiện tự nhiên thuận lợi và đa dạng về nguồn tài nguyên thiên nhiên cho phát triển đa ngành, đa nghề, như: khai khoáng, phát triển cảng- hàng hải (cảng Cái Lân), nghề cá, bảo tồn thiên nhiên và du lịch biển. Đặc biệt có vịnh Hạ Long đã từng hai lần được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới về các giá trị cảnh quan (1994) và địa chất-địa mạo (2000).

Năm 2012, vịnh Hạ Long lại được vinh danh thành Kỳ quan Thiên nhiên Thế giới. Với các giá trị toàn cầu như vậy, vịnh Hạ Long ngày càng cuốn hút du khách trong nước và quốc tế với trên hai triệu khách du lịch trong nước và quốc tế hàng năm. Đồng thời các hoạt động du lịch - dịch vụ ở vịnh Hạ Long cũng đóng góp nguồn thu đáng kể cho tỉnh Quảng Ninh hướng tới phát triển một nền kinh tế biển xanh (blue economy) tầm cỡ khu vực và thế giới. Tuy nhiên, các hoạt động kinh tế, khai thác, sử dụng tài nguyên vịnh Hạ Long và vùng lân cận, cùng với quá trình đô thị hóa Tp Hạ Long trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã khiến cho vịnh Hạ Long đang đối mặt với các vấn đề môi trường ngày càng bức súc, trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng nước vịnh Hạ Long, ảnh hưởng tới mục đích tăng trưởng kinh tế dài hạn và sức khỏe cộng đồng.

Vì vậy, trong khuôn khổ thời gian hạn chế, học viên đã chọn đề tài luận văn thạc sỹ về “Biến động chất lượng nước biển vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2001-2011” để đánh giá một cách tổng thể môi trường vịnh Hạ Long theo không gian và thời gian, qua đó đề xuất một số giải pháp quản lý môi trường biển vịnh Hạ Long hướng tới phát triển bền vững. 6 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VỊNH HẠ LONG 1.1 Điều kiện tự nhiên 1.1 Vị trí địa lý Theo Quy chế Quản lý vịnh Hạ Long, vịnh Hạ Long là vùng biển đảo nằm ở phía đông bắc Việt Nam, thuộc tỉnh Quảng Ninh, có tọa độ từ 106056’ đến 107037’ và kinh độ đông và 20043’ đến 21009’ vĩ độ bắc.Vịnh có diện tích 1.553km2 bao gồm 1.969 đảo lớn nhỏ, trong đó 90% là đảo đá vôi. Phía tây và tây bắc vịnh Hạ Long kéo dài từ huyện Yên Hưng, qua thành phố Hạ Long, thị xã Cẩm Phả đến hết phần huyện đảo VânĐồn; phía đông nam và phía nam giáp vịnh Bắc Bộ; phía tây nam và tây giáp đảo Cát Bà (Tp. Hải Phòng).

Vịnh Hạ Long được chia thành 3 khu vực (Hình 1.1): - Khu vực bảo vệ I (bảo vệ tuyệt đối – vùng lõi): vùng này có diện tích 434 km2, bao gồm 775 đảo có giá trị ngoại hạng về cảnh quan và địa chất - địa mạo được UNESCO 2 lần công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới (năm 1994 và năm 2000). Khu di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận (Khu vực bảo vệ I - vùng lõi) được giới hạn bởi 3 điểm: đảo Đầu Gỗ phía tây; hồ Ba Hầm phía nam và đảo Cống Tây phía đông. - Khu vực bảo vệ II (vùng đệm): khu vực bao quanh, liền kề khu vực bảo vệ I, được xác định: Phía bắc dọc theo quốc lộ 18A, kể từ đường vào đảo Tuần Châu (Tp. Hạ Long) đến cây số 11 phường Quang Hanh, thị xã Cẩm Phả, các phía còn lại rộng từ 5 - 7km tính từ đường ranh giới vùng bảo vệ tuyệt đối.1: Vị trí địa lý và các phân vùng trong vịnh Hạ Long.

- Khu vực phụ cận (vùng phụ cận): phần còn lại của vịnh Hạ Long trong vùng bảo vệ quốc gia đã được quy định tại Quyết định số 313-VH/VP của Bộ Văn hóa – Thông tin [2]. Theo đó, khu vực này bao gồm vùng biển và đất liền xác định theo tọa độ từ 106056’ đến 107037’ kinh độ đông và 200 43’ đến 21009’ vĩ độ bắc. Khu vực phụ cận thuộc thành phố Hạ Long, thị xã Cẩm Phả, huyện Yên Hưng của Quảng Ninh và huyện đảo Cát Hải của Tp. Hải Phòng.2 Khí tượng, thuỷ hải văn Vịnh Hạ Long và lân cận nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt: mùa đông lạnh, mùa hè nóng.

Các tháng có lượng mưa nhiều nhất từ tháng 5 đến tháng 9 (mùa mưa) và các tháng có lượng mưa ít nhất từ tháng 10 đến tháng 12 (mùa khô). Nhiệt độ không khí trung bình hàng năm dao động trong khoảng 200C- 270C. Tổng lượng mưa trung bình hàng năm là 1.685,4 mm và đạt giá trị trung bình tháng cao nhất vào tháng 7 là 390,9 mm, thấp nhất vào tháng 12 là 28,1 mm. Số ngày mưa trung bình trong năm là 118,9 ngày [1].

8 z Hàng năm, vào tháng 6 đến tháng 10, trong vùng thường có lốc, áp thấp nhiệt đới và bão đổ bộ vào. Vùng biển Quảng Ninh mỗi năm trung bình chịu ảnh hưởng của 5 đến 6 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, thường xảy ra vào tháng 8, 9. Tính từ 1954 đến 2001 (47 năm) có tất cả 53 cơn bão đổ bộ vào vùng biển Quảng Ninh. Hệ thống sông ngòi trong vùng có độ dốc khá lớn theo hướng tây bắc và đông bắc chảy trực tiếp vào vịnh Cửa Lục và chảy sang vịnh Hạ Long qua eo Cửa Lục sâu chừng 20m.

Diện tích lưu vực của các con sông chính: Trới, Míp, Man, Vũ Oai, Diễn Vọng và Mông Dương khoảng 2. Mỗi khi có mưa lũ, lượng đất đá bị bào mòn từ vùng đất nông nghiệp, rừng và các khu khai thác than ở vùng núi ven biển theo các dòng chảy sông ra xuống biển, làm gia tăng các chất trong nước, đặc biệt là chất rắn lơ lửng trong vịnh Cửa Lục và vịnh Hạ Long. Sóng ở khu vực ven bờ vịnh Hạ Long có thể chia làm hai mùa, lặng sóng (h<0,5m) chiếm tỷ lệ lớn với tần suất xuất hiện 83-85%. Vào mùa Hè (tháng 5 đến tháng 9) các hướng sóng thịnh hành là hướng nam và tây nam với tổng tần suất xuất hiện khoảng 6-13%, độ cao sóng trung bình đạt 0,4m, lớn nhất có thể đạt trên 2m khi có bão hoặc áp thấp nhiệt đới.

Thời gian lặng sóng chiếm khoảng 84%. Vào mùa Đông (tháng 10 đến tháng 4), các hướng sóng thịnh hành là bắc và đông bắc với tổng tần suất đạt 8-9%, độ cao sóng trung bình đạt khoảng 0,3m, lớn nhất có thể đạt trên 1,5m khi có áp thấp nhiệt đới, thời gian lặng sóng chiếm khoảng 86-88% [11]. Các kịch bản biến đổi khí hậu (BĐKH) đối với nhiệt độ và lượng mưa được xây dựng cho 7 vùng khí hậu của Việt Nam kết hợp số liệu khu vực Đông Bắc Bộ đã cho phép dự báo cho tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010-2015 [12] như sau: - Nhiệt độ không khí: tại Quảng Ninh, theo số liệu quan trắc thực tế từ năm 1961,nhiệt độ đã tăng thêm 1OC và tăng nhanh trong vòng 20 năm trở lại đây.Theo các kịch bản về BĐKH, đến năm 2015 nhiệt độ khu vực có thể tăng thêm 0,5OCso với thời kỳ 1980-1999. Như vậy, nhiệt độ sẽ tiếp tục tăng so với thời kỳ 2005-2010.

9 z - Chế độ mưa: biến động mưa tại Quảng Ninh không rõ nét. Tuy nhiên, theo tài liệu thực đo, tổng lượng mưa năm tăng dần cho đến cuối thập niên 70, sau đó giảm mạnh đến đầu thập niên 90. Từ đầu thập niên 90 đến nay, lượng mưa có xu hướng giảm nhưng không rõ rệt. Đến năm 2015 lượng mưa khu vực đông bắc có thể tăng thêm 1,4% so với thời kỳ 1980-1999.

Như vậy, lượng mưa giai đoạn 2011- 2015 có thể sẽ tăng so với thời kỳ 2005-2010. - Tình hình thuỷ văn: dựa trên các kịch bản nước biển dâng, bản đồ ngập đã được xây dựng cho các tỉnh, thành phố trong đó có tỉnh Quảng Ninh (tỷ lệ 1/2000, 1/5000 và mô hình số độ cao độ phân giải 5 x 5 m của Bộ Tài nguyên và Môi trường).1:Mực nước biển dâng so với thời kỳ 1980-1999 (cm) [12]. Kịch bản Các mốc thời gian của thế kỷ 21 020 030 040 050 060 070 080 090 100 Thấp (B1) 1 7 3 8 5 2 0 7 4 Trung bình (B2) 2 7 3 0 7 6 4 4 4 Cao (A1FI) 2 7 4 3 4 7 1 6 00 BĐKH dẫn đến hiện tượng nước biển dâng, chế độ dòng chảy trong sông của tỉnh Quảng Ninh sẽ chịu ảnh hưởng rất lớn và thay đổi nhiều. Cụ thể là: về mùa cạn lượng mưa có xu thế giảm dẫn đến mực nước trên các sông suối vùng không chịu ảnh hưởng của thủy triều sẽ giảm dần, ngược lại về mùa mưa bão lượng mưa có xu thế tăng dòng chảy cũng tăng lên, lũ lụt sẽ xảy ra nhiều hơn, thời gian xuất hiện lũ muộn hơn (thời gian trung bình mùa mưa lũ ở tỉnh Quảng Ninh từ ngày 16/4 đến ngày 15/10) và diễn biến rất phức tạp.

Khu vực vùng cửa sông chịu ảnh hưởng nặng nề hơn nhiều so với khu vực không chịu ảnh hưởng của thủy triều. Cùng với ngập lụt là sự gia tăng xâm nhập mặn vào sâu đất vùng ven biển thông qua hệ thống cửa sông (có nơi vào sâu cách bờ biển đến 45 km). Độ mặn đã không ngừng tăng lên trong những năm gần đây, nước biển không ngừng dâng cao. Trữ lượng nước ngầm tại đây ngày càng cạn kiệt, chất lượng thấp nên không thể khai thác quy mô lớn.

10 z Đồng thời nguồn nước mặt ngày càng bị đẩy sâu về thượng lưu. Tình trạng này đã làm thay đổi chất lượng nước tưới tiêu và sinh hoạt của nhân dân vùng ven biển.Tỉnh Quảng Ninh với 10/14 địa phương có biển sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề của những hậu quả do BĐKH đã nêu trên.3 Địa chất-địa mạo Khu vực ven biển vịnh Hạ Long và lân cận khá phong phú về nguồn tài nguyên khoáng sản, như than đá (chiếm trên 90% trữ lượng cả nước), đá vôi, sét pyrophylit, cát thủy tinh, đá granit, nước khoáng, nước nóng thiên nhiên,…Than, đá vôi, sét chất lượng cao làm gốm sứ phân bố tập trung và được khai thác ở Đông Triều, Uông Bí, Hoành Bồ, Tp. Hạ Long và thị xã Cẩm Phả.