0199 tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của các nhtm niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam luận văn thạc sĩ tcnh lê thị thảo vy lê hoàng v

Luận văn thạc sĩ phân tích 0199 tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của các nhtm niêm yết trên thị trường chứng khoán, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Thảo Vy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hoàng Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Rủi Ro Tín Dụng Đến Lợi Nhuận Của Các Ngân Hàng Thương Mại Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. NGUỒN DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Nguồn dữ liệu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý NGHĨA KHOA HỌC, ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG NGHIỆP VỤ CẤP TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO TÍN DỤNG ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.3.1. Lý thuyết rủi ro và lợi nhuận trong quản trị tài chính
• 2.3.2. Lý thuyết “kém may mắn” và “quản lý kém”
• 2.4. NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.4.1. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam
• 2.4.2. Các nghiên cứu trước tại các quốc gia khác
• 2.4.3. Thảo luận các nghiên cứu thực nghiệm và khoảng trống nghiên cứu của đề tài
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Khái quát mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Giải thích các biến trong mô hình nghiên cứu
• 3.2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. MẪU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.3. PHÂN TÍCH HỒI QUY
• 4.3.1. Kết quả hồi quy
• 4.3.2. Lựa chọn kết quả hồi quy
• 4.3.3. Kiểm định các vi phạm cơ bản của mô hình
• 4.3.4. Khắc phục các vi phạm của mô hình
• 4.4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của NHTM niêm yết tại Việt Nam
• 4.4.2. Các yếu tố khác tác động đến lợi nhuận của NHTM niêm yết tại Việt Nam
• 4.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý, KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. GỢI Ý, KHUYẾN NGHỊ
• 5.1.1. Gia tăng lợi nhuận thông qua quản lý rủi ro tín dụng
• 5.1.2. Gia tăng lợi nhuận thông qua các yếu tố khác
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA ĐỀ TÀI
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Danh sách 13 ngân hàng thương mại trong mẫu nghiên cứu
• PHỤ LỤC 2: Dữ liệu nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng

Nghiên cứu về tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Rủi ro tín dụng không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam, việc hiểu rõ mối quan hệ này giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định hợp lý nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.

1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng mà một bên vay không thể thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Lợi nhuận ngân hàng là phần thu nhập mà ngân hàng thu được từ các hoạt động tài chính. Mối quan hệ giữa hai yếu tố này rất phức tạp và cần được phân tích kỹ lưỡng.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu tác động này

Nghiên cứu này không chỉ giúp các ngân hàng hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn cung cấp thông tin cho các nhà đầu tư và các bên liên quan trong việc ra quyết định đầu tư.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà các ngân hàng thương mại (NHTM) phải đối mặt. Việc không kiểm soát tốt rủi ro tín dụng có thể dẫn đến tổn thất lớn và ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng. Các ngân hàng cần phải có các biện pháp hiệu quả để giảm thiểu rủi ro này.

2.1. Các yếu tố gây ra rủi ro tín dụng

Các yếu tố như tình hình kinh tế, khả năng thanh toán của khách hàng và quy trình thẩm định tín dụng đều có thể ảnh hưởng đến mức độ rủi ro tín dụng. Việc nhận diện và đánh giá các yếu tố này là rất quan trọng.

2.2. Hệ quả của rủi ro tín dụng không được kiểm soát

Khi rủi ro tín dụng không được kiểm soát, ngân hàng có thể phải đối mặt với tỷ lệ nợ xấu cao, dẫn đến chi phí dự phòng tăng và lợi nhuận giảm. Điều này có thể gây ra sự mất niềm tin từ phía nhà đầu tư và khách hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của rủi ro tín dụng

Để nghiên cứu tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng, các phương pháp phân tích định lượng như hồi quy được sử dụng. Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa các biến số và đánh giá mức độ ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến số

Mô hình hồi quy được xây dựng dựa trên các biến số như tỷ lệ nợ xấu, chi phí dự phòng và quy mô ngân hàng. Việc lựa chọn biến số phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các NHTM niêm yết trong giai đoạn 2008-2018. Kết quả phân tích cho thấy có mối quan hệ ngược chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu về tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng có thể được áp dụng trong thực tiễn để cải thiện hiệu quả hoạt động của các NHTM. Các nhà quản lý có thể sử dụng thông tin này để đưa ra các quyết định chiến lược nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.

4.1. Đề xuất chính sách quản lý rủi ro tín dụng

Các ngân hàng cần xây dựng các chính sách quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ hơn, bao gồm việc cải thiện quy trình thẩm định và giám sát khách hàng.

4.2. Tăng cường đào tạo nhân viên

Đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro tín dụng là cần thiết để nâng cao nhận thức và kỹ năng trong việc đánh giá và xử lý rủi ro.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng rủi ro tín dụng có tác động đáng kể đến lợi nhuận ngân hàng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khía cạnh cần được nghiên cứu thêm để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến lợi nhuận của các NHTM niêm yết tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế biến động.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể xem xét tác động của các yếu tố vĩ mô như chính sách tiền tệ và tình hình kinh tế toàn cầu đến mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam ngày càng phát triển, việc quản lý rủi ro tín dụng trở thành yếu tố sống còn ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và sự ổn định của các ngân hàng. Giai đoạn 2008 – 2018 chứng kiến nhiều biến động kinh tế, trong đó rủi ro tín dụng được xem là thách thức lớn nhất đối với các NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ nợ xấu trung bình của các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu là khoảng 2.02%, với mức cao nhất lên tới 6.58% trong một số năm, cho thấy rủi ro tín dụng vẫn còn ở mức đáng kể. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là kiểm định và làm rõ tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của 13 NHTM niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 11 năm, đồng thời phân tích sự khác biệt tác động giữa các nhóm ngân hàng có sở hữu Nhà nước và không có sở hữu Nhà nước. Nghiên cứu nhằm cung cấp thông tin khoa học và thực tiễn giúp các nhà quản trị ngân hàng đưa ra các chính sách quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, từ đó gia tăng lợi nhuận và đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính để phân tích mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. Thứ nhất là lý thuyết rủi ro và lợi nhuận trong quản trị tài chính, theo đó rủi ro tín dụng có thể tác động ngược chiều hoặc cùng chiều đến lợi nhuận tùy thuộc vào khả năng quản lý rủi ro của ngân hàng. Thứ hai là lý thuyết “kém may mắn” và “quản lý kém” của Berger và DeYoung, giải thích rằng rủi ro tín dụng cao có thể làm tăng chi phí dự phòng và chi phí quản lý, từ đó giảm lợi nhuận nếu ngân hàng không kiểm soát tốt rủi ro. Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tỷ lệ nợ xấu (đại diện cho rủi ro tín dụng), suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) làm chỉ tiêu đo lường lợi nhuận, quy mô ngân hàng, khả năng tăng trưởng, đòn bẩy tài chính, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi và hiệu quả quản lý chi phí.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 13 NHTM niêm yết trong giai đoạn 2008 – 2018, thu thập qua hệ thống FiinPro. Mẫu nghiên cứu bao gồm 10 ngân hàng niêm yết trên HOSE và 3 ngân hàng trên HNX, trong đó có 3 ngân hàng có sở hữu kiểm soát của Nhà nước. Phương pháp phân tích chính là hồi quy dữ liệu bảng (panel data regression) với các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM) và phương pháp GLS để xử lý các vi phạm về phương sai sai số và tự tương quan. Các bước nghiên cứu gồm thống kê mô tả, phân tích tương quan, kiểm định đa cộng tuyến, lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp và kiểm định các giả thuyết với mức ý nghĩa 1%, 5% và 10%. Quy trình nghiên cứu được thực hiện theo 7 bước từ khảo sát lý thuyết đến đề xuất khuyến nghị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động ngược chiều của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận: Kết quả hồi quy GLS cho thấy rủi ro tín dụng (đo bằng tỷ lệ nợ xấu) có ảnh hưởng ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận của các NHTM niêm yết. Cụ thể, khi tỷ lệ nợ xấu tăng 1%, lợi nhuận ROE giảm tương ứng khoảng 0.15%, phản ánh tác động tiêu cực của rủi ro tín dụng đến khả năng sinh lời.

2. Ảnh hưởng cùng chiều của quy mô ngân hàng, khả năng tăng trưởng và hiệu quả quản lý chi phí: Quy mô ngân hàng (logarit tổng tài sản) và khả năng tăng trưởng tổng tài sản có tác động tích cực đến lợi nhuận, với mức tăng trung bình ROE lần lượt khoảng 0.12% và 0.10% cho mỗi đơn vị tăng tương ứng. Hiệu quả quản lý chi phí (tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập) có tác động ngược chiều, khi chi phí giảm 1% thì lợi nhuận tăng khoảng 0.20%.

3. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi và đòn bẩy tài chính không có ý nghĩa thống kê: Các biến này không ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận trong mẫu nghiên cứu, cho thấy việc sử dụng vốn và cấu trúc tài chính chưa phải là yếu tố quyết định trong giai đoạn nghiên cứu.

4. Không có sự khác biệt về xu hướng tác động giữa các nhóm ngân hàng: Kiểm định cho thấy tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận không khác biệt về mặt xu hướng giữa ngân hàng có sở hữu Nhà nước và không có sở hữu Nhà nước, cũng như giữa ngân hàng niêm yết trên HOSE và HNX. Tuy nhiên, mức độ tác động có sự khác biệt giữa các nhóm này, cho thấy đặc điểm quản trị và môi trường hoạt động có thể ảnh hưởng đến cường độ tác động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tác động ngược chiều của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận được giải thích bởi chi phí dự phòng rủi ro tăng khi nợ xấu gia tăng, làm giảm lợi nhuận thực tế của ngân hàng. Kết quả này phù hợp với lý thuyết “kém may mắn” và “quản lý kém” cũng như nhiều nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước. Việc quy mô ngân hàng và khả năng tăng trưởng tác động tích cực cho thấy các ngân hàng lớn và có tốc độ phát triển nhanh hơn có lợi thế trong việc tối ưu hóa chi phí và khai thác nguồn lực, từ đó gia tăng lợi nhuận. Hiệu quả quản lý chi phí là yếu tố quan trọng giúp ngân hàng nâng cao khả năng sinh lời, phù hợp với mô hình Dupont. Mặc dù tỷ lệ cho vay trên tiền gửi và đòn bẩy tài chính không có ý nghĩa trong nghiên cứu này, điều này có thể do đặc thù hoạt động và chính sách vốn của các ngân hàng trong giai đoạn nghiên cứu. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng ROE và tỷ lệ nợ xấu theo năm, cũng như bảng hồi quy chi tiết các biến để minh họa mức độ tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng: Các ngân hàng cần áp dụng các công cụ đánh giá và kiểm soát rủi ro tín dụng hiện đại, đồng thời nâng cao năng lực phân tích khách hàng để giảm tỷ lệ nợ xấu, từ đó cải thiện lợi nhuận. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban quản trị và phòng quản lý rủi ro.

2. Mở rộng quy mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững: Đẩy mạnh phát triển quy mô tài sản và mở rộng mạng lưới khách hàng một cách có kiểm soát để tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, góp phần gia tăng lợi nhuận. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Ban điều hành và phòng chiến lược.

3. Nâng cao hiệu quả quản lý chi phí: Tối ưu hóa chi phí hoạt động thông qua cải tiến quy trình, ứng dụng công nghệ và kiểm soát chi phí chặt chẽ nhằm tăng tỷ lệ lợi nhuận trên thu nhập. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Phòng tài chính và kiểm soát nội bộ.

4. Xây dựng chính sách tín dụng linh hoạt: Cân nhắc tỷ lệ cho vay trên tiền gửi phù hợp với điều kiện thị trường và năng lực quản lý để đảm bảo thanh khoản và giảm thiểu rủi ro tài chính. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban tín dụng và phòng quản lý rủi ro.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận, từ đó xây dựng chiến lược quản lý rủi ro và chính sách tín dụng hiệu quả.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách giám sát, quản lý rủi ro tín dụng và phát triển thị trường tài chính ổn định.

3. Nhà đầu tư và cổ đông: Hỗ trợ đánh giá hiệu quả hoạt động và rủi ro của các NHTM niêm yết, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo bổ ích về phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro tín dụng ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận ngân hàng?
   Rủi ro tín dụng làm tăng chi phí dự phòng và giảm khả năng thu hồi vốn, từ đó giảm lợi nhuận thực tế của ngân hàng. Ví dụ, khi tỷ lệ nợ xấu tăng 1%, lợi nhuận ROE có thể giảm khoảng 0.15%.

2. Tại sao quy mô ngân hàng lại tác động tích cực đến lợi nhuận?
   Ngân hàng lớn có lợi thế kinh tế theo quy mô, giúp giảm chi phí đơn vị và tăng hiệu quả hoạt động, từ đó gia tăng lợi nhuận.

3. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi có quan trọng không?
   Trong nghiên cứu này, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi không có tác động đáng kể đến lợi nhuận, có thể do các ngân hàng duy trì chính sách cân đối vốn và thanh khoản phù hợp.

4. Có sự khác biệt nào về tác động rủi ro tín dụng giữa ngân hàng Nhà nước và tư nhân?
   Xu hướng tác động là tương tự, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng có sự khác biệt do đặc thù quản trị và môi trường hoạt động khác nhau.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý chi phí?
   Áp dụng công nghệ, cải tiến quy trình và kiểm soát chi phí chặt chẽ giúp giảm tỷ lệ chi phí trên thu nhập, từ đó tăng lợi nhuận.

Kết luận

• Rủi ro tín dụng có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận của các NHTM niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2018.
• Quy mô ngân hàng, khả năng tăng trưởng và hiệu quả quản lý chi phí là các yếu tố tích cực ảnh hưởng đến lợi nhuận.
• Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi và đòn bẩy tài chính không có tác động đáng kể trong mẫu nghiên cứu.
• Không có sự khác biệt về xu hướng tác động giữa các nhóm ngân hàng theo sở hữu Nhà nước và sàn niêm yết, nhưng mức độ tác động có sự khác biệt.
• Các nhà quản trị ngân hàng cần tập trung vào quản lý rủi ro tín dụng, mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả chi phí để gia tăng lợi nhuận bền vững.

Các ngân hàng nên áp dụng các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả và tối ưu hóa hoạt động để nâng cao khả năng sinh lời. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục mở rộng nghiên cứu với các biến số mới và phạm vi thời gian dài hơn để cập nhật xu hướng mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Tiếp cận góc độ tài chính, chương này đã chỉ ra tính tất y ếu c ủa m ục tiêu lợi nhuận đối với các doanh nghiệp nói chung và NHTM nói riêng; t ừ lý thuy ết về lợi nhuận và rủi ro trong quản trị tài chính, đề tài đã chỉ ra mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các NHTM; sau đó kết hợp v ới các nghiên cứu thực nghiệm, đề tài đã khẳng định ý nghĩa khoa học và th ực tiễn của vấn đề nghiên cứu. Từ mục tiêu nghiên cứu tổng quát, chương này cũng đ ưa các m ục tiêu nghiên cứu cụ thể và sẽ được xác định giải quyết thông qua các câu hỏi nghiên cứu. Bên cạnh đó, đề tài cũng đã chỉ ra đối tượng nghiên cứu và giới h ạn phạm vi nghiên cứu về nội dung, thời gian và không gian. Sau khi khái quát nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên c ứu, ch ương này đã khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của của đề tài.

Cu ối cùng, chương này đã cung cấp thông tin khái quát cấu trúc đề tài bao gồm 5 chương nội dung. 9 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM Chương 2 sẽ thực hiện khảo lược cơ sở lý thuyết và các nghiên c ứu th ực nghiệm tại Việt Nam và các quốc gia khác có liên quan tác đ ộng c ủa r ủi ro tín dụng trong nghiệp vụ cấp tín dụng đến lợi nhuận của các NHTM, qua đó chương này sẽ thảo luận để xác định khoảng trống nghiên cứu và định h ướng cho mô hình nghiên cứu của đề tài. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Lợi nhuận (Profitability) là chỉ tiêu tài chính quan trọng, được quan tâm bởi tất cả các chủ thể có liên quan đến doanh nghiệp nói chung và ngân hàng thương mại nói riêng; và dưới góc độ tài chính, lợi nhuận cần phải xem xét trong mối quan hệ với các nguồn lực mà doanh nghiệp đã sử dụng để tạo ra nó như tổng vốn đầu tư, vốn chủ sở hữu,. (Ngô Kim Phượng, Lê Hoàng Vinh và các cộng sự, 2018; Richard A.

Brealey và các cộng sự, 2008). Như vậy, lợi nhuận được tiếp cận trong đề tài là thước đo dạng số tương đối, thể hiện khả năng sinh lời của NHTM niêm yết tại Việt Nam. Dưới góc độ quản trị tài chính NHTM, mục tiêu lợi nhuận được nhận diện, đánh giá thông qua khả năng tạo ra lợi nhuận dành cho các chủ sở hữu (cổ đông) và được đo lường bởi chỉ tiêu tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity). Lợi nhuận sau thuế Suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu bình quân = Suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu cho biết một đồng vốn của chủ sở hữu thì NHTM tạo ra cho họ bao nhiêu đồng lợi nhuận, chỉ tiêu lợi nhuận này đã tính đến tác động của thuế thu nhập doanh nghiệp và đòn bẩy tài chính.

Nếu suất sinh lời 1 trên vốn chủ sở hữu được tiếp cận theo giá thị trường thì đây sẽ là chỉ tiêu so sánh với chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu, qua đó đánh giá hiệu quả quản trị tài chính của NHTM trong việc thực hiện mục tiêu tối đa hóa giá trị tài sản cho chủ sở hữu, hay giúp cho nhà đầu tư nhận biết giá thị trường của cổ phiếu NHTM đang trong tình trạng cao, thấp hay đúng giá. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG NGHIỆP VỤ CẤP TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Roger Claessens (2010) định nghĩa rủi ro tín dụng (credit risk) là rủi ro mà một hợp đồng tài chính không được tôn trọng theo tập hợp các điều khoản hoặc kỳ vọng ban đầu; theo đó rủi ro tín dụng trong nghiệp vụ cấp tín dụng của NHTM được tiếp cận với nhiều khái niệm khác nhau, chẳng hạn như: Rủi ro tín dụng là khả năng mà người được cấp tín dụng hoặc đối tác của NHTM thất bại trong việc thực hiện theo các điều khoản hoàn trả đã thỏa thuận (Basel Committee on Banking Supervision, 1999), do đó rủi ro tín dụng còn được gọi là rủi ro vỡ nợ, phát sinh từ việc không chắc chắn liên quan đến việc không hoàn trả các khoản tín dụng từ phía khách hàng cho NHTM. Tại Việt Nam, Thông tư 02/2013/TT-NHNN giải thích rằng rủi ro tín dụng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với khoản cấp tín dụng của NHTM do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ mà họ đã cam kết.

Từ những tiếp cận khác nhau, đề tài tiếp cận rủi ro tín dụng trong nghiệp vụ cấp tín dụng của NHTM, đó là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của NHTM khi khách hàng không thực hiện đúng cam kết liên quan đến vốn gốc và/hoặc tiền lãi trong hợp đồng tín dụng giữa NHTM với khách hàng; nếu rủi ro tín dụng xảy ra thì NHTM sẽ bị tổn thất tài chính, cụ thể là giảm lợi nhuận, thậm chí nghiêm trọng có thể đẩy NHTM vào tình trạng thua lỗ. Bessis (2002) nhấn mạnh rằng NHTM cần đặc biệt quan tâm đến rủi ro tín dụng vì chỉ cần một số lượng nhỏ các khách hàng mất khả năng thanh toán cũng có thể dẫn đến những tổn thất lớn cho NHTM, đặc biệt là NHTM còn khiêm tốn trong việc kinh doanh dịch vụ tài chính phi tín dụng và cấp tín dụng được coi là nghiệp vụ sinh lời chủ 1 yếu thì rủi ro tín dụng lại càng được quan tâm nhiều hơn. Basel Committee on Banking Supervision (1999) cũng khẳng định rằng các NHTM quản lý rủi ro tín dụng với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận bằng cách duy trì rủi ro tín dụng thể hiện qua thông số có thể chấp nhận được. Từ bản chất của rủi ro tín dụng và tính tất yếu của việc kiểm soát rủi ro tín dụng nhằm đảm bảo chất lượng tín dụng, qua đó góp phần tích cực vào việc thực hiện các mục tiêu tài chính nói chung và mục tiêu lợi nhuận nói riêng của NHTM, đề tài sẽ tiếp cận và phân tích rủi ro tín dụng trong nghiệp vụ cấp tín dụng của NHTM với chỉ tiêu tỷ lệ nợ xấu.

Nợ nhóm 3,4,5 Tỷ lệ nợ xấu = Tổng dư nợ cấp tín dụng Tỷ lệ nợ xấu cho biết cứ 100 đồng dư nợ cấp tín dụng thì có bao nhiêu đồng nợ xấu, bao gồm nợ dưới chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn. Nếu tỷ lệ nợ xấu càng lớn phản ánh mức độ rủi ro tín dụng trong nghiệp vụ cấp tín dụng của ngân hàng càng cao, và ngược lại. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO T N DỤNG ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Lý thuyết rủi ro và lợi nhuận trong quản trị tài chính Theo lý thuyết rủi ro và lợi nhuận (the theory of risk and return) trong quản trị tài chính, với bất cứ một khoản đầu tư nào được lựa chọn, nhà đầu tư đều kỳ vọng mang lại cho họ một khoản lợi nhuận nhất định nào đó; tuy nhiên, lợi nhuận tạo ra từ đầu tư có thể đúng bằng kỳ vọng, có thể lớn hơn kỳ vọng, hoặc có thể nhỏ hơn kỳ vọng; mức độ biến động của lợi nhuận có thể đạt được so với lợi nhuận kỳ vọng càng cao thể hiện rủi ro của khoản đầu tư càng lớn và ngược lại (Brealey và cộng sự, 2008; Ngô Kim Phượng, 2015).

Rủi ro là xác suất xảy ra tình huống xấu hơn so với kỳ vọng hoặc tình huống mong đợi, đó là biến cố có thể xảy ra nhưng cũng có thể không xảy ra, tức rủi ro hàm ý đến sự không chắc chắn (uncertainty); vì vậy lợi nhuận có thể đạt được của một khoản đầu tư bất kỳ sẽ bằng lợi nhuận kỳ vọng cộng với mức tác động của rủi ro, theo đó có 2 trường hợp: (i) mức tác động của rủi ro lớn hơn hoặc bằng 0 1 cho biết rằng không có tác động của rủi ro làm giảm lợi nhuận, và (ii) mức tác động của rủi ro nhỏ hơn 0 cho biết rằng rủi ro có tác động làm giảm lợi nhuận (Ngô Kim Phượng, 2015). Như vậy, theo lý thuyết rủi ro và lợi nhuận trong quản trị tài chính, NHTM cấp tín dụng cho khách hàng và kỳ vọng mang cho NHTM một khoản lợi nhuận; tuy nhiên lợi nhuận mà NHTM đạt được có thể cao, bằng hoặc thấp hơn kỳ vọng, điều này được lý giải bởi tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận, có thể không có tác động của rủi ro tín dụng làm giảm lợi nhuận của NHTM, nhưng cũng có thể rủi ro tín dụng có tác động làm giảm lợi nhuận của NHTM. Lý thuyết “kém may mắn” và “quản lý kém” Berger và DeYoung (1997) đưa ra hai giả thuyết nhằm giải thích tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của NHTM là lý thuyết “kém may mắn” – “bad luck” theory và lý thuyết “quản lý kém” – “bad management” theory. Theo lý thuyết “kém may mắn”, NHTM cấp tín dụng cho khách hàng, nếu rủi ro tín dụng của khách hàng gia tăng thì NHTM sẽ phải tiến hành trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và chấp nhận gia tăng chi phí hay NHTM phải tốn thêm chi phí liên quan cho việc giải quyết các vấn đề liên quan rủi ro tín dụng của khách hàng như chi phí giám sát khách hàng cũng như tài sản đảm bảo, chi phí phân tích và đàm phán với khách hàng về các khoản cấp tín dụng đã và đang có khả năng xảy ra rủi ro tín dụng, hay chi phí gián tiếp như danh tiếng, uy tín cũng như mức độ an toàn của NHTM có thể bị đánh giá thấp bởi thị trường hay các cơ quan quản lý.

Như vậy, rủi ro tín dụng có thể tác động tiêu cực, làm giảm lợi nhuận và thậm chí có thể đẩy NHTM rơi vào tình trạng thua lỗ, làm giảm vốn chủ sở hữu của NHTM và cuối cùng làm giảm giá trị tài sản của chủ sở hữu (cổ đông). Theo lý thuyết “quản lý kém”, các NHTM hoạt động hiệu quả, tạo ra được lợi nhuận chứng tỏ rằng khả năng quản lý rủi ro tín dụng tốt hơn các NHTM yếu kém, lợi nhuận thấp; khả năng quản lý đó được xem là một phần năng lực cốt lõi của các NHTM.