Khóa luận: Tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận các ngân hàng TMCP Việt Nam 2012 - 2021

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu 0150 tác động rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của các nhtm cp việt nam khóa luận tcnh nguyễn thị ánh, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hải Nam
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Rủi Ro Tín Dụng Đến Lợi Nhuận Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO CHỌN NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.2.1. Về thời gian
• 1.4.2.2. Về không gian
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.7. Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.8. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO TÍN DỤNG
• 2.1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 2.1.2. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng
• 2.1.2.1. Dự phòng rủi ro tín dụng - PCL
• 2.1.2.2. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ - NPL
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG
• 2.2.1. Khái niệm và lý thuyết nền tảng về lợi nhuận ngân hàng
• 2.2.1.1. Lý thuyết MP quyền lực thị trường
• 2.2.1.2. Lý thuyết cấu trúc hiệu quả (ES)
• 2.2.2. Các chỉ tiêu đo lường lợi nhuận
• 2.2.2.1. Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROA
• 2.2.2.2. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE
• 2.2.2.3. Tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên – NIM
• 2.3. TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO TÍN DỤNG ĐẾN LỢI NHUẬN NHTM
• 2.4. TỔNG HỢP NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.4.1. Các nghiên cứu thực nghiệm tại nước ngoài
• 2.4.2. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. GIẢ THUYẾT VỀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC BIẾN
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.1.1. Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 3.2.1.2. Lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA)
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.2.2.1. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng – PCL
• 3.2.2.2. Tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng – NPL
• 3.2.3. Biến kiểm soát mô hình
• 3.2.3.1. Quy mô ngân hàng – SIZE
• 3.2.3.2. Đòn bẩy tài chính – LEV
• 3.2.3.3. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi khách hàng – LDR
• 3.2.3.4. Cấu trúc vốn của ngân hàng – ETA
• 3.2.3.5. Tăng trưởng kinh tế - GDP
• 3.2.3.6. Lạm phát - INF
• 3.3. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN
• 4.2. MA TRẬN TƯƠNG QUAN
• 4.3. PHÂN TÍCH ĐA CỘNG TUYẾN
• 4.4. ƯỚC LƯỢNG MÔ HÌNH HỒI QUY
• 4.5. KIỂM ĐỊNH LỰA CHỌN MÔ HÌNH
• 4.5.1. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled và mô hình dữ liệu bảng FEM
• 4.5.2. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled và mô hình dữ liệu bảng REM
• 4.5.3. Lựa chọn giữa mô hình tác động cố định (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM)
• 4.5.4. Khắc phục khuyết tật bằng phương pháp chạy hồi quy mô hình GLS
• 4.5.5. Khắc phục khuyết tật của mô hình bằng phương pháp hồi quy SGMM
• 4.6. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN CHUNG VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. KẾT LUẬN CHUNG
• 5.2. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2.1. Đối với ngân hàng thương mại
• 5.2.1.1. Kiểm soát rủi ro tín dụng
• 5.2.1.2. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tiền gửi khách hàng
• 5.2.1.3. Tăng quy mô ngân hàng
• 5.2.2. Đối với quản lý nhà nước
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: MÔ HÌNH 1 (Biến phụ thuộc ROE)
• PHỤ LỤC 2: MÔ HÌNH 2 (Biến phụ thuộc ROA)
• PHỤ LỤC 3: DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 4: DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM TRONG NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng, từ đó đưa ra những khuyến nghị nhằm tối ưu hóa lợi nhuận cho các NHTMCP.

1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng không thu hồi được khoản vay từ khách hàng. Lợi nhuận ngân hàng thường được đo bằng tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE).

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu này

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác động của rủi ro tín dụng mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý ngân hàng trong việc xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng

Các ngân hàng thương mại hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Tình hình nợ xấu gia tăng và áp lực từ dịch bệnh Covid-19 đã làm cho lợi nhuận của nhiều ngân hàng giảm sút.

2.1. Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng thương mại

Nợ xấu là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro tín dụng. Tỷ lệ nợ xấu cao có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh lời của ngân hàng.

2.2. Ảnh hưởng của dịch bệnh đến hoạt động ngân hàng

Dịch bệnh Covid-19 đã làm gia tăng chi phí hoạt động và dự phòng rủi ro tín dụng, dẫn đến giảm lợi nhuận của nhiều ngân hàng thương mại.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của rủi ro tín dụng

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng để phân tích tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng. Mô hình hồi quy được áp dụng để ước lượng mối quan hệ này.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến nghiên cứu

Mô hình hồi quy sử dụng các biến như tỷ lệ nợ xấu (NPL) và dự phòng rủi ro tín dụng (PCL) để phân tích tác động đến ROA và ROE của ngân hàng.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 26 ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn từ 2012 đến 2021.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần. Các yếu tố như tỷ lệ nợ xấu và cấu trúc vốn cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận.

4.1. Tác động của tỷ lệ nợ xấu đến lợi nhuận

Tỷ lệ nợ xấu cao dẫn đến giảm lợi nhuận ngân hàng, điều này cho thấy sự cần thiết phải kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả.

4.2. Các yếu tố khác ảnh hưởng đến lợi nhuận

Ngoài rủi ro tín dụng, các yếu tố như quy mô ngân hàng và tăng trưởng kinh tế cũng có tác động đáng kể đến lợi nhuận.

V. Kết luận và khuyến nghị chính sách

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc quản lý rủi ro tín dụng là rất quan trọng để tối ưu hóa lợi nhuận cho các ngân hàng thương mại cổ phần. Các khuyến nghị chính sách sẽ được đưa ra nhằm cải thiện tình hình này.

5.1. Khuyến nghị cho các ngân hàng thương mại

Các ngân hàng cần tăng cường quản lý rủi ro tín dụng và cải thiện quy trình cho vay để giảm thiểu nợ xấu.

5.2. Đề xuất chính sách cho nhà quản lý

Nhà quản lý cần có các chính sách hỗ trợ ngân hàng trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng và nâng cao chất lượng tài sản.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính, ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò là tổ chức trung gian tài chính đặc biệt, thực hiện hoạt động huy động vốn, cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Hoạt động tín dụng luôn là mảng kinh doanh cốt lõi, mang lại nguồn thu nhập lớn nhất nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn mức độ rủi ro cao nhất đối với các ngân hàng. Theo các nghiên cứu của Funso và cộng sự (2012), Hussain và Al-Ajmi (2012), rủi ro tín dụng (RRTD) được xác định là loại rủi ro trọng yếu nhất trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Rủi ro này phát sinh khi khách hàng vay vốn không có khả năng hoặc từ chối thực hiện nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi theo đúng hợp đồng đã cam kết.

Bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2021 ghi nhận tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh chóng, kéo theo nguy cơ gia tăng nợ xấu nếu công tác kiểm soát rủi ro không được duy trì chặt chẽ. Đặc biệt, sự bùng phát của đại dịch Covid-19 trong những năm cuối giai đoạn nghiên cứu đã tác động tiêu cực đến năng lực tài chính của khách hàng vay vốn, làm tăng chi phí hoạt động và buộc các ngân hàng phải gia tăng trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (DPRRTD), gây áp lực suy giảm trực tiếp lên lợi nhuận. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết đã tập trung nghiên cứu đề tài: "Tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam".

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác lập cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích, đánh giá tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2021; từ đó đề xuất các khuyến nghị và hàm ý chính sách cho các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và đảm bảo an toàn hệ thống.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định mức độ và chiều hướng tác động của các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng (tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng) cùng các yếu tố nội tại và vĩ mô đến tỷ suất sinh lời của các NHTMCP Việt Nam.
  2. Đề xuất các giải pháp kiểm soát rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả sinh lời cho các NHTMCP Việt Nam dựa trên kết quả hồi quy thực nghiệm.

Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm được đặt ra gồm:

1. Mức độ và chiều hướng tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của các NHTMCP Việt Nam hiện nay diễn ra như thế nào?
2. Dựa trên kết quả thực nghiệm, định hướng giải pháp nào cần được thực hiện để kiểm soát rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả lợi nhuận cho các ngân hàng?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của rủi ro tín dụng (được đại diện bởi tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng và tỷ lệ nợ xấu) đến lợi nhuận của các NHTMCP, cùng các biến kiểm soát nội bộ (đòn bẩy tài chính, cấu trúc vốn, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tiền gửi, quy mô tài sản) và các biến vĩ mô (tăng trưởng kinh tế, lạm phát).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2012 đến hết năm 2021.
• Phạm vi không gian: 26 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn mực và các lý thuyết kinh tế học tài chính - ngân hàng:

• Khái niệm và quy định pháp lý về rủi ro tín dụng: Tiếp cận theo định nghĩa của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (2001), Fitch (1997) và văn bản pháp lý hiện hành tại Việt Nam là Thông tư số 11/2021/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng.
• Lý thuyết nền tảng về lợi nhuận ngân hàng:
  • Lý thuyết Quyền lực thị trường (Market Power - MP): Bao gồm giả thuyết Cấu trúc – Thực hiện – Hiệu quả (Structure - Conduct - Performance: SCP) của Chamberlin (1933), Robinson (1933), Bain (1951) và lý thuyết Quyền lực thị trường tương đối (Relative Market Power: RMP) của Berger (1995).
  • Lý thuyết Cấu trúc hiệu quả (Efficient Structure - ES): Được phát triển bởi Demsetz (1973), Olweny và Shipho (2011), bao gồm hiệu quả chi phí (X-efficiency) và hiệu quả theo quy mô (Scale-efficiency).
  • Thuyết đánh đổi rủi ro – lợi nhuận (Risk-Return Trade-off): Giải thích mối quan hệ hai chiều giữa mức độ chấp nhận rủi ro và tỷ suất sinh lời kỳ vọng (Boahene, Dasah và Agyei, 2012).

Nhóm biến	Tên biến	Ký hiệu	Cách tính toán / Định nghĩa
Biến phụ thuộc	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	ROE	Lợi nhuận sau thuế / Tổng vốn chủ sở hữu
	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	ROA	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản
Biến độc lập (RRTD)	Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng	PCL	Chi phí dự phòng RRTD / Tổng dư nợ tín dụng
	Tỷ lệ nợ xấu	NPL	Nợ xấu (nhóm 3, 4, 5 theo TT 11/2021) / Tổng dư nợ tín dụng
Biến kiểm soát (Nội tại)	Cấu trúc vốn	ETA	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản
	Đòn bẩy tài chính	LEV	Tổng nợ phải trả / Tổng vốn chủ sở hữu
	Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi	LDR	Tổng dư nợ cho vay khách hàng / Tiền gửi khách hàng
	Quy mô ngân hàng	SIZE	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản ($\ln(\text{Total Assets})$)
Biến kiểm soát (Vĩ mô)	Tăng trưởng kinh tế	GDP	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm của Việt Nam
	Tỷ lệ lạm phát	INF	Chỉ số giá tiêu dùng CPI bình quân hàng năm

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện thông qua mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng (panel data) kế thừa từ Million, Matewos, Sujata (2015) và Abiola, Olausi (2014). Quy trình ước lượng bao gồm:

1. Phân tích thống kê mô tả, ma trận tương quan Pearson và kiểm tra đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF).
2. Ước lượng các mô hình hồi quy cơ bản: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Sử dụng các kiểm định thống kê: F-test, Breusch-Pagan Lagrange Multiplier test và Hausman test để lựa chọn mô hình thích hợp.
4. Kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình: Kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Modified Wald test) và kiểm định tự tương quan chuỗi (Wooldridge test).
5. Khắc phục khuyết tật mô hình bằng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (GLS) và phương pháp hồi quy GMM hệ thống hai bước (Two-step System GMM - SGMM theo Hansen, 1982; Arellano-Bover / Blundell-Bond) nhằm kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh, phương sai thay đổi và tự tương quan.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 26 NHTMCP Việt Nam trong 10 năm (2012 – 2021), được xử lý và tính toán qua phần mềm Microsoft Excel và Stata 16.0.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của đề tài. Tác giả chỉ ra tính cấp thiết của việc nghiên cứu rủi ro tín dụng trong hệ thống NHTMCP Việt Nam khi mà tín dụng chiếm tỷ trọng áp đảo trong bảng cân đối kế toán. Mục tiêu nghiên cứu được chia tách thành mục tiêu tổng quát và 2 mục tiêu cụ thể, tương ứng với 2 câu hỏi nghiên cứu về mức độ tác động và hàm ý giải pháp. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn gồm 26 NHTMCP giai đoạn 2012 – 2021. Chương này cũng trình bày đóng góp khoa học, ý nghĩa thực tiễn và bố cục cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm

Chương 2 cung cấp hệ thống lý thuyết về rủi ro tín dụng, lợi nhuận ngân hàng và mối quan hệ giữa chúng. Tác giả phân tích các chỉ tiêu phản ánh rủi ro tín dụng (PCL, NPL) và các thước đo khả năng sinh lời (ROA, ROE, NIM), đồng thời giải thích rõ lý do không chọn NIM làm biến phụ thuộc do chỉ số này chưa bao quát thu nhập ngoài lãi.

Phần tổng quan nghiên cứu hệ thống hóa 20 công trình thực nghiệm tiêu biểu:

• Nghiên cứu quốc tế: Athanasoglou và cộng sự (2008 - Hy Lạp), Alexiou và Sofoklis (2009 - Hy Lạp), Oluwafemi (2013 - Nigeria), Afriyie và Akotey (2012 - Ghana), Alshatti (2015 - Jordan), Li và Zou (2014 - Châu Âu), Trujillo-Ponce (2013 - Tây Ban Nha), Awoke (2014 - Ethiopia), Poudel (2012 - Nepal), Bhattarai (2014 - Nepal), Mekasha (2011 - Ethiopia), Ben Naceur (2003 - Tunisia), Bourke (1989), Boahene và cộng sự (2012 - Ghana), Saeed và Zahid (2016 - Anh), Hamadi và Awdeh (2012 - Lebanon).
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Trịnh Quốc Trung và Nguyễn Văn Sang (2013), Phan Đình Khôi và Nguyễn Thị Ngọc Hân (2017), Đặng Hoàng Nhật Tâm và Phạm Thị Tuấn Linh (2020). Chương 2 kết luận rằng kết quả tác động của RRTD đến lợi nhuận trên thế giới vẫn tồn tại hai luồng quan điểm trái chiều (tác động âm hoặc dương), tạo khoảng trống nghiên cứu cần kiểm chứng tại Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập 2 mô hình hồi quy thực nghiệm dạng tổng quát:

$$\text{ROE}{it} = a_0 + a_1\text{PCL}{it} + a_2\text{NPL}{it} + a_3\text{ETA}{it} + a_4\text{LEV}{it} + a_5\text{LDR}{it} + a_6\text{SIZE}_{it} + a_7\text{GDP}_t + a_8\text{INF}t + u{it}$$

$$\text{ROA}{it} = b_0 + b_1\text{PCL}{it} + b_2\text{NPL}{it} + b_3\text{ETA}{it} + b_4\text{LEV}{it} + b_5\text{LDR}{it} + b_6\text{SIZE}_{it} + b_7\text{GDP}_t + b_8\text{INF}t + u{it}$$

Tác giả thiết lập 2 giả thuyết nghiên cứu chính:

• Giả thuyết $H_1$: Dự phòng rủi ro tín dụng (PCL) có tác động ngược chiều với lợi nhuận ngân hàng.
• Giả thuyết $H_2$: Tỷ lệ nợ xấu (NPL) có tác động ngược chiều với lợi nhuận ngân hàng. Đồng thời, chương 3 làm rõ quy trình lấy mẫu từ 26 NHTMCP, định nghĩa toán học của các biến số và các bước kiểm định kinh tế lượng từ Pooled OLS, FEM, REM đến GLS và SGMM.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 thực hiện toàn bộ quá trình phân tích số liệu thực nghiệm. Kiểm tra hệ số phóng đại phương sai (VIF) cho thấy không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Khi chạy các mô hình cơ bản, kiểm định Hausman chỉ ra mô hình Fixed Effects (FEM) phù hợp hơn Random Effects (REM). Tuy nhiên, các kiểm định chẩn đoán sau hồi quy chỉ ra mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan chuỗi.

Do đó, tác giả sử dụng phương pháp GLS và SGMM để khắc phục các khuyết tật. Kết quả hồi quy cuối cùng cho thấy:

• Biến NPL có tác động tiêu cực, ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến cả ROA và ROE.
• Biến cấu trúc vốn ETA có tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận.
• Các biến quy mô SIZE, tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi LDR và tăng trưởng kinh tế GDP có tác động cùng chiều (dương) có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận.
• Các biến PCL, LEV và INF không đạt ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu này.

Chương 5: Kết luận chung và hàm ý chính sách

Chương 5 tóm tắt các phát hiện thực nghiệm và đưa ra 4 nhóm hàm ý chính sách:

1. Kiểm soát rủi ro tín dụng: Nâng cao chất lượng thẩm định, giám sát sau vay và phân loại nợ nghiêm ngặt theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN để kéo giảm tỷ lệ nợ xấu thực chất.
2. Quản trị tỷ lệ dư nợ cho vay trên tiền gửi (LDR): Mở rộng tín dụng gắn liền với khả năng huy động vốn ổn định, duy trì thanh khoản an toàn.
3. Tăng quy mô ngân hàng: Đẩy mạnh tái cấu trúc, tăng vốn điều lệ và mở rộng quy mô tài sản để khai thác lợi thế kinh tế theo quy mô (Scale-efficiency).
4. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước (NHNN): Hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vi mô, cảnh báo sớm rủi ro tín dụng và điều hành tăng trưởng tín dụng linh hoạt theo chu kỳ kinh tế.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các nhân tố quyết định khả năng sinh lời của 26 NHTMCP Việt Nam trong 10 năm (2012 – 2021):

Tên biến	Ký hiệu	Tác động thực nghiệm đến Lợi nhuận	Ý nghĩa thống kê
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa thống kê cao ở cả 2 mô hình ROA và ROE
Cấu trúc vốn	ETA	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa thống kê
Quy mô ngân hàng	SIZE	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa thống kê, phản ánh lợi thế theo quy mô
Tỷ lệ dư nợ / tiền gửi	LDR	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa thống kê, thể hiện hiệu quả sử dụng vốn
Tăng trưởng kinh tế	GDP	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa thống kê, môi trường vĩ mô thuận lợi giúp tăng lợi nhuận
Dự phòng RRTD	PCL	Không tác động rõ rệt	Không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu này
Đòn bẩy tài chính	LEV	Không tác động rõ rệt	Không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu này
Tỷ lệ lạm phát	INF	Không tác động rõ rệt	Không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu này

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

• Đối với các ngân hàng thương mại cổ phần:
  • Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ xấu: Vì NPL làm xói mòn trực tiếp lợi nhuận, ngân hàng cần chuẩn hóa quy trình chấm điểm tín dụng nội bộ, thẩm định phương án kinh doanh và tăng cường các biện pháp xử lý, thu hồi nợ xấu tồn đọng.
  • Duy trì tỷ lệ LDR hợp lý: Tận dụng tối đa nguồn vốn huy động để cấp tín dụng nhằm gia tăng thu nhập lãi, nhưng phải tuân thủ giới hạn an toàn thanh khoản của NHNN.
  • Nâng cao quy mô hoạt động: Tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô để tiết giảm chi phí bình quân trên một đơn vị tài sản, đầu tư công nghệ số hóa quy trình quản trị rủi ro.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Tiếp tục hoàn thiện các quy định về trích lập dự phòng và phân loại nợ, giám sát chặt chẽ chất lượng tài sản có của các NHTMCP, điều hành chính sách tiền tệ hỗ trợ tăng trưởng GDP ổn định.

Đóng góp của nghiên cứu

• Về mặt học thuật: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm cập nhật giai đoạn 2012 – 2021 về tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận NHTM tại một thị trường mới nổi như Việt Nam.
• Về mặt phương pháp luận: Ứng dụng mô hình System GMM (SGMM) để xử lý triệt để các khuyết tật cố hữu của dữ liệu bảng tài chính (phương sai thay đổi, tự tương quan và nội sinh), đảm bảo các ước lượng thu được không bị chệch và có độ tin cậy cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi và dữ liệu:

• Hạn chế về mẫu nghiên cứu: Dữ liệu chỉ khảo sát trên phạm vi 26 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2021, chưa bao quát toàn bộ các ngân hàng thương mại Nhà nước, ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
• Hạn chế về biến số: Mô hình tập trung vào 2 chỉ tiêu rủi ro tín dụng truyền thống (NPL, PCL) và một số biến kiểm soát vĩ mô cơ bản (GDP, INF), chưa đưa vào các biến vĩ mô khác như lãi suất, tỷ giá hoặc các biến quản trị đặc thù (chi phí hoạt động, cơ cấu doanh thu ngoài lãi).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả đề xuất các nghiên cứu sau này có thể mở rộng khung thời gian sau năm 2021, bổ sung thêm các ngân hàng thương mại khác trong hệ thống và đưa thêm các biến số đo lường rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường để có cái nhìn toàn diện hơn.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học: Tham khảo khung phân tích định lượng chuẩn mực cho khóa luận/luận văn tốt nghiệp sử dụng dữ liệu bảng (Panel Data), từ việc thống kê mô tả, kiểm định Hausman đến kỹ thuật khắc phục khuyết tật bằng mô hình GLS và SGMM trên Stata.
• Nhà nghiên cứu thực nghiệm: Cung cấp bảng tổng hợp 20 công trình nghiên cứu trong và ngoài nước (Chương 2) về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và hiệu quả sinh lời, hỗ trợ tổng quan y văn nhanh chóng.
• Cán bộ quản trị rủi ro và phân tích tài chính tại các NHTM: Tham khảo cơ sở thực nghiệm về mức độ ảnh hưởng của nợ xấu, quy mô và tỷ lệ LDR đến hiệu quả sinh lời để xây dựng chiến lược kinh doanh và khẩu vị rủi ro phù hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng những chỉ tiêu nào để đại diện cho rủi ro tín dụng và lợi nhuận của ngân hàng?
Tác giả sử dụng 2 chỉ tiêu đại diện cho rủi ro tín dụng là Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ (NPL) và Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ (PCL). Lợi nhuận của ngân hàng được đo lường thông qua 2 chỉ số sinh lời toàn diện là Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA).

2. Vì sao nghiên cứu không sử dụng tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên (NIM) làm biến phụ thuộc chính?
Theo lý luận của tác giả tại Chương 2, chỉ số NIM chỉ phản ánh phần thu nhập từ lãi thuần và chưa tính đến các khoản thu nhập ngoài lãi. Trong khi đó, định nghĩa lợi nhuận của ngân hàng trong đề tài bao hàm toàn bộ các khoản thu nhập khác nhau, do đó ROA và ROE mang tính bao quát và phù hợp hơn.

3. Phương pháp hồi quy nào được tác giả lựa chọn để đưa ra kết quả kết luận cuối cùng?
Mặc dù kiểm định Hausman ban đầu chọn mô hình Tác động cố định (FEM), nhưng do mô hình vi phạm giả thiết về phương sai thay đổi và tự tương quan, tác giả đã sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) và phương pháp hồi quy GMM hệ thống (SGMM) theo Hansen (1982) để kiểm soát các khuyết tật và hiện tượng nội sinh.

4. Kết quả thực nghiệm cho thấy những nhân tố nào có tác động có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận NHTMCP?
Kết quả hồi quy chỉ ra rằng tỷ lệ nợ xấu (NPL) và cấu trúc vốn (ETA) có tác động ngược chiều (-) đáng kể đến lợi nhuận. Ngược lại, quy mô ngân hàng (SIZE), tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi (LDR) và tăng trưởng kinh tế (GDP) có tác động cùng chiều (+) đến lợi nhuận. Các biến PCL, LEV và INF không có ý nghĩa thống kê.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết đã phân tích và kiểm định thành công tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của 26 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2021. Bằng việc áp dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng và mô hình SGMM để xử lý triệt để các khuyết tật thống kê, nghiên cứu khẳng định tỷ lệ nợ xấu là nhân tố gây suy giảm mạnh nhất đến khả năng sinh lời (ROA, ROE), trong khi quy mô tài sản, tỷ lệ LDR và tăng trưởng GDP đóng vai trò thúc đẩy lợi nhuận. Kết quả nghiên cứu là cơ sở thực nghiệm vững chắc để các NHTMCP hoạch định chính sách kiểm soát nợ xấu và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu. Chƣơng này trình bày sơ lƣợc về lý do chọn đề tài, xác định rõ mục tiêu nghiên cứu, đặt ra các câu hỏi cần giải đáp, nêu ra đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, sau cùng là sơ lƣợc về các phƣơng pháp sẽ đƣợc thực hiện và những đóng góp của nghiên cứu trong thực tế và trong khoa học. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm. Nội dung chƣơng 2 trình bày cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trƣớc đây về yếu tố rủi ro tín dụng ảnh hƣởng đến lợi nhuận hoạt động kinh doanh của ngân hàng TMCP Việt Nam: trình bày cơ sở lý thuyết làm nền tảng cho lý luận của nghiên cứu này, đồng thời tổng hợp, phân tích các công trình nghiên cứu liên quan trƣớc đây để làm cơ sở thực nghiệm của nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Nội dung ở chƣơng này nêu ra giả thuyết nghiên cứu, đề xuất mô hình nghiên cứu định lƣợng, phƣơng pháp xác định các biến định lƣợng có trong mô hình, nguồn dữ liệu nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Chƣơng này thực hiện các phƣơng pháp nghiên cứu đã đƣợc trình bày ở chƣơng 3, bắt đầu là thực hiện thống kê mô tả, phân thích tƣơng quan giữa các biến, chạy mô hình hồi quy và thực hiện các kiểm định.

Sau khi có kết quả hồi quy cuối cùng, tác giả thảo luận về kết quả có trong nghiên cứu. Chương 5: Kết luận và gợi ý, khuyến nghị. Chƣơng này trình bày kết luận về kết quả nghiên cứu ở chƣơng 4, từ đó đƣa ra khuyến nghị về các chính sách tín dụng phù hợp cho các nhà quản trị 5 TÓM TẮT CHƢƠNG 1 Chƣơng 1 đã trình bày sơ lƣợc về tính cấp thiết của đề tài, cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu; làm rõ mục tiêu nghiên cứu cụ thể và giải quyết thông qua các câu hỏi nghiên cứu. Ngoài ra, đề tài cũng đã chỉ ra đối tƣợng nghiên cứu và giới hạn phạm vi nghiên cứu về nội dung, thời gian và không gian.

Sau đó, khái quát nguồn dữ liệu và phƣơng pháp đƣợc sử dụng trong đề tài thông qua mô hình hồi quy khi sử dụng phần mềm thống kê kinh tế Stata 16.0, đã khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của của đề tài. 6 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO TÍN DỤNG 2.1 Khái niệm rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng, theo định nghĩa của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (2001), là khả năng mất khoản vay chƣa trả một phần hoặc toàn bộ, do các sự kiện tín dụng (rủi ro phá sản). Theo Fitch (1997) rủi ro tín dụng là loại rủi ro xảy ra khi ngƣời vay không thanh toán đƣợc nợ theo thỏa thuận hợp đồng dẫn đến sai hẹn trong nghĩa vụ trả nợ. Cùng với rủi ro lãi suất, RRTD là một trong những rủi ro chủ yếu trong hoạt động cho vay của ngân hàng.

Tóm lại, rủi ro tín dụng là rủi ro phát sinh do khách hàng vay không thực hiện đúng các điều khoản của hợp đồng tín dụng có thể là trả chậm hoặc khách hàng thanh toán nợ gốc và lãi không đúng hạn sau khi đƣợc cấp các khoản tín dụng (theo thông tƣ 11/2021/TT – NHNN). Nguồn rủi ro tín dụng chính bao gồm, chính sách tín dụng không phù hợp, lãi suất không ổn định, quản lý kém, mức vốn và thanh khoản thấp, cho vay trực tiếp, bảo lãnh cho vay kém, đánh giá tín dụng lỏng lẻo, thực tiễn cho vay kém, sự can thiệp của chính phủ và sự giám sát không đầy đủ của ngân hàng Trung ƣơng Kithinji (2010).