Chương 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG 1. Cơ sở lý thuyết về giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường hàng không 1. Định nghĩa giao nhận hàng hóa và người giao nhận hàng hóa 1.
Khái niệm về giao nhận hàng hóa xuất khẩu Theo Quy tắc mẫu của FIATA (Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế) về dịch vụ giao nhận, "Dịch vụ giao nhận bao gồm mọi hoạt động liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói, phân phối hàng hóa, cũng như các dịch vụ tư vấn và liên quan đến các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa. Trong môi trường mậu dịch quốc tế, người giao nhận có vai trò tổ chức việc di chuyển hàng và thực hiện các thủ tục liên quan đến vận chuyển từ nước người bán đến nước người mua. Theo Điều 233, Chương VI, Mục 4 của Luật Thương mại số 36/2005/QH11 được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 14/6/2005 [9], "Dịch vụ giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, trong đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, thực hiện các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, người vận tải và người giao nhận khác.” Tóm lại giao nhận là một ngành dịch vụ phát triển mạnh, với sự tham gia và đóng góp của các tổ chức quốc tế như FIATA (Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế), ICC (Phòng Thương mại Quốc tế), và IATA (Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế). Ngành này bao gồm các hoạt động đa dạng như vận chuyển, lưu kho, thủ tục hải quan, tư vấn, và tổ chức toàn bộ quá trình vận chuyển hàng hóa từ nơi xuất phát đến điểm đích.
Dựa trên những nội dung trên, có thể định nghĩa giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường hàng không là quá trình tổ chức và thực hiện các hoạt động liên quan đến việc vận chuyển hàng hóa từ quốc gia xuất khẩu đến quốc gia nhập khẩu thông qua phương thức hàng không. Đây là một hình thức vận chuyển nhanh chóng và hiệu quả, thường được áp dụng cho các loại hàng hóa có giá trị cao hoặc những hàng hóa cần được giao nhận một cách khẩn trương. Khái niệm về người giao nhận Theo định nghĩa của Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA): “Người giao nhận (Forwarder, Freight forwarder hay Forwarding agent) là người thu xếp chuyên chở toàn bộ hàng hóa theo hợp đồng ủy thác và hoạt động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân họ không phải là người chuyên chở. Người giao nhận cũng đảm bảo thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận như đảm bảo lưu kho, trung chuyển, làm thủ tục hải quan kiểm hóa." [12] Cụ thể hơn, người giao nhận hàng không thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến việc thu gom, giao nhận, và vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không.
Người giao nhận hàng không có thể là đại lý hàng hóa được Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) chỉ định, hoặc không. Các đại lý hàng hóa IATA là những đơn vị được IATA cấp phép, có quyền thay mặt các hãng hàng không thực hiện dịch vụ giao nhận. Với sự phát triển của thương mại quốc tế và kỹ thuật vận tải, người giao nhận ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển và phân phối hàng hóa toàn cầu. Họ không chỉ đảm nhiệm các thủ tục hải quan và đặt chỗ vận tải, mà còn cung cấp dịch vụ tích hợp cho toàn bộ quá trình vận chuyển.
Tùy theo quốc gia và khu vực, vai trò của họ có thể được gọi bằng nhiều tên khác nhau, chẳng hạn như đại lý hải quan, môi giới hải quan, đại lý thanh toán, hoặc người chuyên chở chính. Quyền hạn nghĩa vụ và trách nhiệm của người giao nhận 1. Quyền hạn và nghĩa vụ Theo Điều 235, Chương VI, Mục 4 của Luật Thương mại số 36/2005/QH11 [9], người giao nhận hàng hóa có các quyền và nghĩa vụ cụ thể như sau: - Đại lý thương mại và người giao nhận được hưởng tiền công và các khoản thu nhập hợp lý khác. - Đại lý thương mại và người giao nhận phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo hợp đồng.
- Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu vì lợi ích của khách hàng mà có lý do chính đáng, họ có thể thực hiện các hành động khác so với chỉ dẫn ban đầu của khách hàng, nhưng cần thông báo ngay cho khách hàng. - Nếu sau khi ký kết hợp đồng, họ nhận thấy không thể thực hiện được theo chỉ dẫn của khách hàng, họ phải thông báo cho khách hàng để yêu cầu chỉ dẫn thêm. 8 - Trong trường hợp hợp đồng không có thỏa thuận về thời gian thực hiện nghĩa vụ, người giao nhận phải thực hiện nghĩa vụ của mình trong một thời gian hợp lý, phù hợp với tình huống, nếu không có thời gian cụ thể được thỏa thuận trước đó với khách hàng. Trách nhiệm của người giao nhận Đại lý của chủ hàng và người chuyên chở (hoặc người vận tải) là hai vai trò khác nhau trong giao nhận hàng hóa, mỗi vai trò có chức năng và trách nhiệm riêng: a) Khi là đại lý của chủ hàng Đại lý của chủ hàng là người hoặc tổ chức đại diện cho chủ hàng (người gửi hàng) trong việc tổ chức và thực hiện các hoạt động liên quan đến giao nhận hàng hóa.
Theo chức năng mà người giao nhận đảm nhiệm, họ có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo hợp đồng đã ký, và chịu trách nhiệm cho những tình huống sau: - Giao hàng không đúng theo hướng dẫn đã xác định. - Không mua bảo hiểm cho hàng hóa dù đã có yêu cầu. - Sai sót trong việc hoàn thành các thủ tục hải quan cần thiết. - Giao hàng đến sai địa điểm theo thỏa thuận.
- Giao hàng cho người không phải là người nhận. - Không thu tiền từ người nhận hàng khi có yêu cầu. - Tái xuất hàng mà không tuân thủ các quy định cần thiết hoặc không hoàn trả thuế. - Những thiệt hại liên quan đến tài sản hoặc con người của bên thứ ba (người chuyên chở hoặc người giao nhận khác) mà họ gây ra trong quá trình thực hiện dịch vụ giao nhận hàng hóa.
Nhưng không chịu trách nhiệm về lỗi của bên thứ ba nếu có thể chứng minh đã lựa chọn cẩn thận. b) Khi là người chuyên chở Khi đóng vai trò là người chuyên chở, người giao nhận hoạt động như một nhà thầu độc lập, có trách nhiệm cung cấp các dịch vụ theo yêu cầu của khách hàng. Họ phải chịu trách nhiệm cho mọi hành vi và sai sót của các chuyên chở khác hoặc người giao nhận mà họ thuê để thực hiện hợp đồng vận tải, coi như đó là hành vi và thiếu sót của chính mình. Quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của người giao nhận sẽ được quy định bởi luật pháp liên quan đến các phương thức vận tải.
Người chuyên chở thu phí từ khách hàng dựa trên giá trị dịch vụ mà họ cung cấp, không phải là tiền hoa hồng. 9 Người giao nhận không chỉ đóng vai trò là người chuyên chở khi tự mình vận chuyển hàng hóa bằng phương tiện của mình mà còn khi phát hành chứng từ vận tải hoặc cam kết đảm nhận trách nhiệm của người chuyên chở. Khi cung cấp các dịch vụ liên quan đến vận tải như đóng gói, lưu kho, bốc xếp, hoặc phân phối, người giao nhận sẽ chịu trách nhiệm như một người chuyên chở nếu họ thực hiện các dịch vụ này bằng phương tiện của chính mình, hoặc nếu họ đã rõ ràng hoặc ngụ ý cam kết chịu trách nhiệm như một người chuyên chở. Trong những trường hợp này, các điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn sẽ không áp dụng mà thay vào đó là các công ước quốc tế hoặc quy ước do phòng Thương mại quốc tế ban hành.
Tuy nhiên, người giao nhận không chịu trách nhiệm cho bất kỳ mất mát hoặc hư hỏng của hàng hóa nào phát sinh từ các trường hợp sau: - Lỗi của khách hàng hoặc của bên được khách hàng ủy thác. - Khách hàng đóng gói hoặc ghi ký mã hiệu không phù hợp. - Tính chất nội tại của hàng hóa. - Các tình huống chiến tranh hoặc đình công.
- Các trường hợp bất khả kháng. - Ngoài ra, người giao nhận không chịu trách nhiệm cho bất kỳ lợi nhuận nào mà khách hàng lẽ ra được hưởng do sự chậm trễ hoặc giao nhận sai địa chỉ mà không phải do lỗi của họ. Phương thức và nguyên tắc giao nhận 1. Phương thức giao nhận Mặc dù vận tải hàng không xuất hiện sau các phương thức vận tải khác, nhưng hiện nay, nó đóng vai trò vô cùng quan trọng trong thương mại quốc tế.
Vận tải hàng không là giải pháp lý tưởng cho các lô hàng nhỏ, đặc biệt khi hàng hóa có giá trị cao, cần vận chuyển xa và yêu cầu giao nhận nhanh chóng, an toàn. Một số ưu điểm đáng chú ý của vận tải hàng không bao gồm: - Tuyến đường hàng không thường là đường thẳng trực tiếp, giảm thiểu quãng đường và tăng hiệu quả vận chuyển. - Vận tải hàng không có tốc độ nhanh và khả năng vận chuyển lớn, giúp giảm thời gian giao hàng và tạo sự chủ động trong quản lý thời gian. - Mức độ an toàn của vận tải hàng không cao hơn so với nhiều phương thức khác, đảm bảo tính an toàn cho hàng hóa.
10 - Công nghệ hiện đại được áp dụng trong quy trình vận tải hàng không, từ hệ thống theo dõi địa điểm đến quy trình quản lý hàng hóa. - Dịch vụ vận tải hàng không cung cấp tiêu chuẩn cao, bao gồm theo dõi thời gian thực và cung cấp thông tin chi tiết về quá trình vận chuyển. - Thủ tục chứng từ trong vận tải hàng không thường đơn giản hơn, giúp tối ưu hóa quy trình gửi và nhận hàng. Những lợi thế này khiến vận tải hàng không trở thành lựa chọn tối ưu cho các tình huống yêu cầu linh hoạt và tốc độ cao trong giao nhận hàng hóa.
Nguyên tắc giao nhận Tùy thuộc vào loại hàng hóa cụ thể, hai bên chủ hàng và dịch vụ vận tải thường thỏa thuận và ghi chú rõ ràng vào hợp đồng và giấy tờ vận chuyển về cách thức giao nhận hàng, có thể dựa trên số lượng, trọng lượng, thể tích hoặc kết hợp cả số lượng và trọng lượng. Nguyên tắc cơ bản trong quá trình nhận và trả hàng hóa là tuân theo tiêu chí được áp dụng khi nhận hàng.