Nghiên cứu quá trình việt hóa chương trình The Voice và Bước nhảy hoàn vũ từ bản quyền nước ngoài

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quá trình việt hóa các chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài khảo sát chương, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đỗ Viết Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Minh Thái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Quá Trình Việt Hóa Các Chương Trình Truyền Hình Thực Tế Mua Bản Quyền Nước Ngoài
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: VIỆT HÓA CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƯỚC NGOÀI - TỪ GÓC NHÌN LÝ LUẬN & THỰC TIỄN
• 1.1. Truyền hình thực tế là một hiện tượng của truyền hình thế giới thế kỷ 20
• 1.2. Truyền hình thực tế du nhập và làm mới truyền hình Việt Nam. Việt hóa truyền hình thực tế từ góc nhìn văn hóa truyền thông
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VIỆT HÓA CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƯỚC NGOÀI (QUA 5 CHƯƠNG TRÌNH TIÊU BIỂU TỪ NĂM 2011 ĐẾN 2014 Ở VIỆT NAM)
• 2.1. Tiêu chí lựa chọn chương trình để phân tích thực trạng Việt hóa
• 2.2. Vài nét về 5 format chương trình được chọn để khảo sát
• 2.3. Thực trạng Việt hóa 5 chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VIỆT HÓA CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƯỚC NGOÀI
• 3.1. Đánh giá chung về 5 chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài
• 3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng Việt hóa truyền hình thực tế
• 3.3. Mô hình Việt hóa Truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quá trình Việt hóa chương trình truyền hình

Quá trình Việt hóa chương trình truyền hình thực tế, đặc biệt là các chương trình như The Voice và Bước nhảy hoàn vũ, đã trở thành một hiện tượng nổi bật trong ngành truyền hình Việt Nam. Việc mua bản quyền các chương trình nước ngoài không chỉ mang lại sự mới mẻ cho khán giả mà còn đặt ra nhiều thách thức trong việc điều chỉnh nội dung cho phù hợp với văn hóa và thị hiếu của người Việt. Theo nghiên cứu, quá trình mua bản quyền không chỉ đơn thuần là việc chuyển giao format mà còn là một quá trình phức tạp liên quan đến việc phiên bản Việt cần phải được điều chỉnh để phù hợp với quyền sở hữu trí tuệ và các quy định văn hóa địa phương. Điều này đòi hỏi các nhà sản xuất phải có sự nhạy bén trong việc lựa chọn và điều chỉnh nội dung sao cho vừa giữ được bản sắc gốc, vừa phù hợp với thị trường Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của việc Việt hóa

Việc Việt hóa chương trình không chỉ giúp các chương trình truyền hình thu hút khán giả mà còn tạo ra một cầu nối văn hóa giữa các format nước ngoài và khán giả Việt Nam. Bước nhảy hoàn vũ và The Voice là những ví dụ điển hình cho sự thành công trong việc này. Các chương trình này đã được điều chỉnh để phù hợp với thẩm mỹ và nhu cầu giải trí của người xem Việt. Sự thành công của các chương trình này không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở cách mà chúng được sản xuất chương trình và quảng bá. Theo một nghiên cứu, khán giả Việt Nam có xu hướng ưa chuộng những chương trình có sự kết hợp giữa yếu tố giải trí và giáo dục, điều này đã được các nhà sản xuất nhận thức và áp dụng trong quá trình mua bản quyền.

II. Thực trạng Việt hóa các chương trình truyền hình thực tế

Thực trạng Việt hóa chương trình truyền hình thực tế cho thấy nhiều thách thức và cơ hội. Các chương trình như The Voice và Bước nhảy hoàn vũ đã gặp phải những khó khăn trong việc mua bản quyền và điều chỉnh nội dung cho phù hợp với văn hóa Việt. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt trong cách tiếp nhận văn hóa giữa các quốc gia. Nhiều chương trình đã không thành công do không thể Việt hóa một cách hiệu quả, dẫn đến việc khán giả không thể đồng cảm với nội dung. Theo một khảo sát, khoảng 60% khán giả cho rằng các chương trình này cần phải có sự điều chỉnh lớn hơn để phù hợp với văn hóa và thói quen của người Việt. Điều này cho thấy rằng việc mua bản quyền không chỉ là một bước đi thương mại mà còn là một trách nhiệm văn hóa.

2.1. Những thách thức trong quá trình Việt hóa

Một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình Việt hóa các chương trình truyền hình thực tế là việc duy trì bản sắc văn hóa trong khi vẫn giữ được sự hấp dẫn của format gốc. Các nhà sản xuất thường phải đối mặt với áp lực từ khán giả và các nhà quảng cáo, điều này có thể dẫn đến việc họ phải hy sinh một số yếu tố văn hóa để thu hút người xem. Bước nhảy hoàn vũ đã gặp phải tình trạng này khi một số yếu tố trong chương trình không được khán giả đón nhận. Việc không thể mua bản quyền một cách hiệu quả có thể dẫn đến những phản ứng tiêu cực từ khán giả, điều này đã xảy ra với một số chương trình khác trong quá khứ. Do đó, việc tìm ra một mô hình Việt hóa hiệu quả là rất cần thiết để đảm bảo sự thành công lâu dài của các chương trình này.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng Việt hóa chương trình

Để nâng cao chất lượng Việt hóa chương trình truyền hình thực tế, các nhà sản xuất cần phải có những chiến lược rõ ràng và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường sự tham gia của các chuyên gia văn hóa trong quá trình mua bản quyền và sản xuất chương trình. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng nội dung được điều chỉnh một cách phù hợp với văn hóa và thói quen của người xem. Ngoài ra, việc tổ chức các buổi khảo sát và phỏng vấn khán giả cũng là một cách hiệu quả để thu thập ý kiến và phản hồi từ người xem. Các chương trình như The Voice đã thành công trong việc này khi họ thường xuyên tổ chức các buổi giao lưu với khán giả để hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của họ.

3.1. Tăng cường sự tham gia của chuyên gia

Sự tham gia của các chuyên gia văn hóa trong quá trình Việt hóa là rất quan trọng. Họ có thể giúp các nhà sản xuất hiểu rõ hơn về những yếu tố nào cần được điều chỉnh và những yếu tố nào nên giữ nguyên. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nội dung mà còn tạo ra sự đồng cảm giữa chương trình và khán giả. Bước nhảy hoàn vũ đã áp dụng phương pháp này và nhận được phản hồi tích cực từ khán giả. Điều này cho thấy rằng việc lắng nghe ý kiến từ các chuyên gia và khán giả có thể tạo ra những chương trình hấp dẫn và phù hợp hơn với thị trường Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Truyền hình thực tế (THTT) đã trở thành một hiện tượng toàn cầu với sự phát triển mạnh mẽ trong hơn bảy thập kỷ qua, đặc biệt bùng nổ vào những năm 2000. Tại Việt Nam, từ năm 2011 đến 2014, THTT mua bản quyền nước ngoài đã chiếm lĩnh sóng giờ vàng trên các kênh truyền hình lớn như VTV3, với khoảng 50 chương trình được mua bản quyền và Việt hóa. Nghiên cứu tập trung khảo sát 5 chương trình tiêu biểu gồm: The Voice – Giọng hát Việt, Bước nhảy hoàn vũ, Vietnam’s Next Top Model, Vietnam’s Got Talent và Cuộc đua kỳ thú. Mục tiêu chính là phân tích quá trình Việt hóa các chương trình này, đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng Việt hóa nhằm phù hợp với văn hóa, thị hiếu khán giả Việt Nam, đồng thời đảm bảo hiệu quả kinh tế và tuân thủ pháp luật.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong giai đoạn 2011-2014, thời điểm THTT mua bản quyền nước ngoài phát triển nhanh chóng nhưng cũng phát sinh nhiều tranh luận về nội dung và hình thức. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho các nhà sản xuất, quản lý truyền hình và học thuật trong việc phát triển bền vững THTT tại Việt Nam, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm truyền hình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết tiếp biến văn hóa: Giải thích quá trình tiếp nhận, điều chỉnh và hòa nhập các yếu tố văn hóa nước ngoài vào văn hóa bản địa, nhấn mạnh vai trò của bản địa hóa (Glocalization) trong việc chuyển giao format truyền hình thực tế.
• Lý luận về báo chí truyền hình và truyền hình thực tế: Định nghĩa, đặc trưng và tính hai mặt của THTT, bao gồm các yếu tố không kịch bản, người tham gia là người bình thường, tính tự phát và tương tác với khán giả.
• Mô hình thị trường mua bán bản quyền chương trình truyền hình: Quá trình phát triển, phân phối, tái sản xuất và phát sóng format truyền hình trên phạm vi toàn cầu, với sự tham gia của các bên như nhà sản xuất, đài truyền hình, nhà phân phối và chuyên gia nước ngoài.
• Khung pháp lý và chính sách truyền hình Việt Nam: Vai trò của Đảng, Nhà nước trong quản lý báo chí truyền hình, quy định về bản quyền và xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình.

Các khái niệm chính bao gồm: format truyền hình, Việt hóa, bản địa hóa, bản quyền, văn hóa truyền thông, thị hiếu khán giả, xã hội hóa sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập tư liệu từ các số phát sóng của 5 chương trình THTT mua bản quyền nước ngoài trên VTV3 giai đoạn 2011-2014; so sánh với phiên bản gốc tại các quốc gia như Anh, Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc; tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước; phỏng vấn sâu với nhà báo, nhà nghiên cứu, đội ngũ sản xuất và khán giả.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phân tích định tính và định lượng, sử dụng thống kê, tổng hợp, so sánh để đánh giá quá trình Việt hóa về nội dung, hình thức, mức độ phù hợp văn hóa và hiệu quả kinh tế.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lựa chọn 5 chương trình tiêu biểu có sức ảnh hưởng lớn và đa dạng thể loại, đại diện cho xu hướng mua bản quyền và Việt hóa THTT tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến 2014, tập trung vào quá trình sản xuất, phát sóng và phản hồi của công chúng đối với các chương trình khảo sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Việt hóa chưa đồng đều, tồn tại nhiều hạn chế
   Qua phân tích nội dung và hình thức của 5 chương trình, khoảng 40% các yếu tố văn hóa phương Tây chưa được điều chỉnh phù hợp với văn hóa Việt Nam, dẫn đến nhiều tranh luận và phản ứng tiêu cực từ khán giả. Ví dụ, các tình huống kịch tính, hành vi bộc lộ cảm xúc quá mức hoặc hình ảnh nhạy cảm trong Vietnam’s Next Top Model và Cuộc đua kỳ thú từng gây tranh cãi.

2. Sự phối hợp giữa nhà sản xuất tư nhân và đài truyền hình còn nhiều bất cập
   Các công ty truyền thông tư nhân chủ động mua bản quyền và sản xuất, trong khi đài truyền hình giữ vai trò giám sát nội dung. Tuy nhiên, có khoảng 30% trường hợp khó thống nhất quan điểm về tiêu chí kiểm duyệt, ảnh hưởng đến chất lượng chương trình.

3. Vai trò của chuyên gia nước ngoài trong giám sát bản quyền và hỗ trợ kỹ thuật rất quan trọng
   Đội ngũ chuyên gia nước ngoài tham gia giám sát giúp đảm bảo tính nguyên bản của format, đồng thời hỗ trợ điều chỉnh phù hợp với văn hóa Việt Nam. Ví dụ, trong Người giấu mặt, việc thiết kế lại ngôi nhà chung để phù hợp với văn hóa Việt Nam được đánh giá cao.

4. Hiệu quả kinh tế rõ rệt, thu hút quảng cáo lớn
   Các chương trình khảo sát đạt rating trung bình từ 15% đến 25%, với giá quảng cáo lên tới 240-280 triệu đồng cho 30 giây phát sóng (Giọng hát Việt và Giọng hát Việt Nhí). Tổng doanh thu quảng cáo trong đêm chung kết Giọng hát Việt năm 2013 đạt khoảng 13 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trong Việt hóa chủ yếu do sự khác biệt sâu sắc về văn hóa giữa phương Tây và Việt Nam, đặc biệt là về lối sống, ứng xử, và chuẩn mực đạo đức truyền thống. Văn hóa Việt đề cao tinh thần cộng đồng, sự tế nhị và kín đáo, trong khi các format gốc thường mang tính cá nhân, cạnh tranh gay gắt và phô bày cảm xúc mạnh mẽ. Điều này đòi hỏi nhà sản xuất phải có sự sáng tạo và tinh tế trong việc điều chỉnh nội dung và hình thức.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này đi sâu hơn vào quá trình tái sản xuất và vai trò của các bên liên quan trong việc Việt hóa, đồng thời cung cấp số liệu cụ thể về hiệu quả kinh tế và phản hồi khán giả. Việc sử dụng biểu đồ so sánh tỷ lệ thay đổi nội dung và mức độ hài lòng của khán giả sẽ giúp minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp một hệ thống tiêu chí đánh giá quá trình Việt hóa, từ đó giúp các nhà sản xuất và quản lý truyền hình có cơ sở để nâng cao chất lượng chương trình, bảo vệ bản sắc văn hóa và phát triển bền vững thị trường THTT tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ nhân lực sản xuất THTT
   Đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật sản xuất, biên tập và quản lý chương trình cho đội ngũ sản xuất trong vòng 1-2 năm tới, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng Việt hóa hiệu quả. Chủ thể thực hiện: các trường đại học, trung tâm đào tạo truyền hình, công ty truyền thông.

2. Xây dựng bộ tiêu chuẩn Việt hóa chương trình THTT
   Thiết lập bộ tiêu chuẩn chi tiết về nội dung, hình thức, đạo đức và văn hóa phù hợp với đặc thù Việt Nam, làm cơ sở pháp lý và hướng dẫn cho các nhà sản xuất trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với các chuyên gia văn hóa và truyền hình.

3. Tăng cường vai trò giám sát và phối hợp giữa đài truyền hình và nhà sản xuất tư nhân
   Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, minh bạch trong kiểm duyệt và điều chỉnh nội dung chương trình, đảm bảo phù hợp văn hóa và pháp luật, giảm thiểu tranh cãi và scandal. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể: đài truyền hình, công ty truyền thông.

4. Phát triển hệ thống phản hồi và điều chỉnh dựa trên ý kiến khán giả
   Xây dựng kênh thu thập ý kiến khán giả đa chiều, phân tích dữ liệu phản hồi để điều chỉnh kịp thời nội dung và hình thức chương trình trong từng mùa phát sóng. Chủ thể thực hiện: nhà sản xuất, đài truyền hình, các tổ chức nghiên cứu thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà sản xuất chương trình truyền hình
   Giúp hiểu rõ quá trình Việt hóa format nước ngoài, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm, tránh sai sót và tăng khả năng thành công trên thị trường.

2. Quản lý đài truyền hình và cơ quan quản lý nhà nước
   Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng chính sách, quy định về bản quyền, kiểm duyệt và phát triển truyền hình thực tế phù hợp với văn hóa Việt Nam.

3. Giảng viên và sinh viên ngành báo chí truyền hình
   Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, giảng dạy về truyền hình thực tế, bản địa hóa chương trình và thị trường truyền hình hiện đại.

4. Các nhà nghiên cứu văn hóa và truyền thông
   Hỗ trợ phân tích mối quan hệ giữa toàn cầu hóa, bản địa hóa và sự phát triển của truyền hình thực tế trong bối cảnh Việt Nam, góp phần vào kho tàng nghiên cứu khoa học xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. THTT là gì và đặc trưng chính của nó?
   THTT là chương trình truyền hình không có kịch bản hoặc có kịch bản hạn chế, lấy người bình thường làm trung tâm, có yếu tố tự phát và tương tác với khán giả. Ví dụ như The Voice hay Big Brother.

2. Tại sao phải Việt hóa các chương trình THTT mua bản quyền nước ngoài?
   Vì các format gốc chứa đựng nhiều yếu tố văn hóa phương Tây không phù hợp với văn hóa, thị hiếu và pháp luật Việt Nam. Việt hóa giúp chương trình dễ tiếp nhận, tránh gây sốc văn hóa và tăng hiệu quả kinh tế.

3. Quá trình Việt hóa diễn ra như thế nào?
   Bao gồm nghiên cứu thị trường, lựa chọn format, đàm phán bản quyền, tái sản xuất dựa trên văn hóa bản địa, phát sóng và điều chỉnh dựa trên phản hồi khán giả.

4. Ai là người chịu trách nhiệm chính trong quá trình Việt hóa?
   Các công ty truyền thông tư nhân chủ động mua bản quyền và sản xuất, phối hợp với đài truyền hình giám sát nội dung, cùng với sự hỗ trợ của chuyên gia nước ngoài.

5. Việt hóa thành công được đánh giá dựa trên tiêu chí nào?
   Bao gồm sự phù hợp văn hóa và thị hiếu, tuân thủ bản quyền và pháp luật, hiệu quả kinh tế (rating, doanh thu quảng cáo), và phản hồi tích cực từ khán giả.

Kết luận

• Truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài đã phát triển nhanh chóng tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2014, với khoảng 50 chương trình được Việt hóa và phát sóng trên các kênh lớn.
• Quá trình Việt hóa là một chuỗi hoạt động phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà sản xuất tư nhân, đài truyền hình và chuyên gia nước ngoài, đồng thời phải cân nhắc kỹ lưỡng yếu tố văn hóa và pháp luật.
• Nghiên cứu đã chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong Việt hóa, đặc biệt là sự chưa đồng bộ trong điều chỉnh nội dung và hình thức, ảnh hưởng đến sự đón nhận của khán giả.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao trình độ nhân lực, xây dựng tiêu chuẩn Việt hóa, tăng cường giám sát và phát triển hệ thống phản hồi khán giả nhằm nâng cao chất lượng chương trình.
• Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng cho nhà sản xuất, quản lý truyền hình, giảng viên, sinh viên và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực báo chí truyền hình và văn hóa truyền thông.

Các bên liên quan cần triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm tới để phát triển bền vững truyền hình thực tế tại Việt Nam, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng khảo sát nhằm hoàn thiện hơn nữa quá trình Việt hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục…, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương. Chƣơng 1: VIỆT HÓA CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƢỚC NGOÀI - TỪ GÓC NHÌN LÝ LUẬN & THỰC TIỄN Chƣơng 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VIỆT HÓA CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƢỚC NGOÀI (QUA 5 CHƢƠNG TRÌNH TIÊU BIỂU TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2014 Ở VIỆT NAM) Chƣơng 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG VIỆT HÓA CÁC CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƢỚC NGOÀI 8 z Chƣơng 1: VIỆT HÓA CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƢỚC NGOÀI - TỪ GÓC NHÌN LÝ LUẬN & THỰC TIỄN 1. Truyền hình thực tế là một hiện tƣợng của truyền hình thế giới thế kỷ 20 1. Truyền hình thực tế - Khái niệm và đặc trƣng Trên báo chí cũng như nhiều cuốn sách nghiên cứu của các nước phương Tây, "truyền hình thực tế" được xem là một dạng CTTH đang thống trị.

Vậy THTT là gì mà lại có sức ảnh hưởng to lớn tới văn hóa nghe nhìn đại chúng toàn cầu Nhà nghiên cứu James A.Mead (Đại học Wisconsin - Whitewater, Hoa Kỳ) nhận định: "Ý tưởng chủ đạo của các chương trình thực tế dựa tr n một nguy n tắc cơ bản là bày ra trước mắt khán giả hình ảnh của những con người bình thường trong những tình huống thực, với một kịch bản không được viết trước và không có sự tập dượt trước" [25] Giáo sư Annette Hill trong cuốn sách Reality TV: Audiences and popular factual television cho rằng: "THTT là dạng chương trình giải trí về những con người thật, được thực hiện theo nhiều phong cách khác nhau. Nó được đặt trong khu vực ranh giới giữa thông tin và giải trí, phim tài liệu và kịch. Có các chương trình THTT về t t cả mọi th , từ chăm sóc s c khỏe tới làm tóc, từ con người đến động vật.2] Như vậy, theo các cách định nghĩa kể trên, yếu tố quan trọng giúp tách biệt THHT với các thể loại khác là nó lấy những người bình thường làm trọng tâm, cụ thể là những suy nghĩ cá nhân, riêng tư và hành động, phản ứng thực của họ trước các tình huống. Bên cạnh đó, cũng có người cho rằng không có cái gọi là THTT.

Tiêu biểu cho quan điểm này là Charlie Parsons. Mặc dù là một NSX chương trình THTT nổi tiếng với format Big Brother, nhưng khi trả lời phỏng vấn tờ Guardian năm 2011, ông nói: "THTT là một cụm từ tôi không thực sự hiểu bởi vì cái gọi là "thực tế" đã được áp dụng đối với vô vàn thể loại chương trình tồn tại r t lâu trước đây. Giờ nó giống như một món lẩu thập cẩm. Người ta trộn nhiều th lại một cách ẩu tả rồi tự gọi đó là một thể loại truyền hình." [61] 9 z Quả thật, ranh giới giữa THTT với các thể loại CTTH khác rất khó phân biệt.

Big Brother (Người anh lớn) có n t giống như kịch tình huống sitcom. Border Security (An ninh bi n giới) hay Airport (Sân bay) thì giống như những sê ri phim truyền hình dài tập. Một số chương trình THTT thì khiến người xem liên tưởng tới những bộ phim tài liệu hoặc có nhiều điểm tương đồng với các chương trình talk show và game show truyền thống. Dù còn có những cách hiểu khác nhau về THTT ở góc độ khái niệm và thể loại, tuy nhiên, có một điểm chung, khi nhắc đến dạng chương trình truyền hình này, người ta luôn nhấn mạnh tới yếu tố người bình thường (Ordinary people) và không kịch bản (Unscripted).

Nhờ thế, "nội dung chương trình vượt ra ngoài những gì có sẵn do người viết kịch bản hay đạo diễn tạo ra, t c là những diễn biến nảy sinh đầy b t ngờ, những xung đột thật và những điều lãng mạn thật" [20, tr.104], và qua đó khiến THTT trở thành dạng CTTH sống động nhất tính tới thời điểm này. Nói tóm lại, để một chương trình được gọi là THTT, có thể dựa vào các tiêu chí sau: - Không có kịch bản, hoặc các yếu tố có kịch bản hết sức hạn chế - Người tham gia phải là người bình thường và phải là trải nghiệm thật chứ không phải "diễn" (nói và hành động theo những gì được sắp đặt sẵn). - Phải có yếu tố tự phát, bất ngờ - Có những sự ảnh hưởng, chi phối nhất định từ phía NSX, thể hiện qua việc đề ra luật lệ, quy định mà những người tham gia phải tuân thủ. và quan trọng nhất là đưa ra th thách, tình huống.để người chơi tương tác với nhau và bộc lộ bản thân.

- Mang đến cho khán giả khả năng chứng kiến, giám sát khá toàn diện những gì diễn ra. Đó là một quá trình, chứ không phải là một khoảnh khắc hay lát cắt của hiện thực - Người xem không chỉ quan sát những gì được ghi lại và chiếu trên tivi mà họ bằng cách này hay cách khác có thể ảnh hưởng tới nội dung của chính chương trình (hình thức tin nhắn bình chọn của khán giả để tìm ra người chiến thắng. Lịch sử ra đời và phát triển của Truyền hình thực tế trên thế giới Trở thành một bộ phận quan trọng có trị giá nhiều tỉ đô la của ngành công nghiệp truyền hình hiện đại, một thế lực ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa đại chúng trong vài thập niên trở lại đây, thế nhưng thực ra, những mầm mống manh nha của cái gọi là THTT thì đã có từ khá lâu, từ những năm 1940. Những năm 1940 - 1950: Queen for a Day (Nữ hoàng trong một ngày) (1945 - 1964) ra đời tại Mỹ, được xem là CTTH đầu tiên chứa đựng những yếu tố của THTT.

Người chơi sẽ phải kể công khai trước máy ghi hình về những khó khăn tài chính hay chuyện tình cảm mình đã trải qua. MC có thể hỏi người chơi muốn gì nhất và tại sao lại muốn đạt được danh hiệu "Queen for a Day". Rất nhiều phụ nữ tham gia chương trình đã suy sụp, không kiềm thế được cảm xúc khi kể lại cảnh ngộ khó khăn của mình. Hoàn cảnh của ai càng o le thì càng được khán giả ủng hộ, tán thưởng và có nhiều khả năng chiến thắng.

Năm 1948, chương trình Candid Camera (Máy quay lén) của đạo diễn Allen Funt lên sóng. Chương trình này được giới chuyên gia gọi là “ông nội” của THTT. Format của Candid Camera khá đơn giản. Đó là quay l n những người bình thường gặp những tình huống bất thường mà họ không hề hay biết, với mục đích gây cười, giải trí cho khán giả.

Chương trình từng bị rất nhiều cá nhân hoặc tổ chức kiện do vi phạm đời sống cá nhân. Như vậy, một trong những đặc trưng cơ bản của THTT đã xuất hiện ở chương trình này. Đó là người sản xuất sắp đặt những tình huống và ghi lại phản ứng thật của một người bình thường nào đó khi phải đối mặt với tình huống bất ngờ đó. Những năm 1960 - 1970: Up Series là một chuỗi các tập phim với nội dung mô tả cuộc sống của 14 trẻ em Anh từ năm 1964, khi chúng chỉ mới 7 tuổi.

Chương trình có 8 mùa, k o dài trong 49 năm (trung bình cứ 7 năm sẽ có một mùa phát sóng). Mục tiêu chương trình được nhà sản xuất đưa ra: "Chúng tôi đặt những đ a trẻ này cạnh nhau bởi vì muốn khán giả có cái nhìn về một giai đoạn lịch sử, xã hội của nước Anh trong 5 thập kỷ, từ những con người cụ thể." 11 z Show THTT đầu tiên theo nghĩa hiện đại có thể xem là American Sportsman (Vận động vi n người Mỹ) do American Broadcasting Company sản xuất, k o dài từ năm 1965 tới 1986. Tham gia mỗi số chương trình là một hoặc một vài người nổi tiếng. Một đội quay phim sẽ ghi lại quá trình họ trải nghiệm các hoạt động khám phá ngoài trời như đi săn, câu cá, đi bộ đường dài, leo núi đá; chụp ảnh thiên nhiên hoang dã, cưỡi ngựa, đua xe.

và hầu hết kết quả của những hoạt động cũng như đối thoại đều không có kịch bản, ngoại trừ những đoạn kể, tường thuật cần thiết. Trong giai đoạn những năm 1960 - 1970, còn có thể kể ra khá nhiều những CTTH đặt nền móng cho THTT hiện đại như các chương trình khai thác cuộc sống gia đình gồm sê ri 12 phần An American Family (Gia đình Mỹ) của Mỹ, hay The Family (Gia đình) của nước Anh. Những năm 1980 - 1990: Năm 1989, một chương trình THTT có tên gọi là Cops (Cảnh sát) ra đời. Format ban đầu của chương trình là theo chân các nhân viên cảnh sát, ghi hình lại công việc của họ (tuần tra, bắt giữ tội phạm, điều tra vụ án.

Không người kể chuyện, không âm nhạc và không kịch bản trở thành công thức chung của chương trình này. "Cops là chương trình về những con người thật, và những tội ác có thật. Nó được ghi hình hoàn toàn tại hiện trường, với sự có mặt của những nhân vi n thực thi pháp luật". Cho tới nay, Cops vẫn được phát sóng đều đặn và được ghi nhận là CTTH có thời gian tồn tại dài nhất trong lịch s truyền hình Mỹ.

Chính việc ra đời những chương trình như thế này đã k o gần thể loại THTT và phim tài liệu. Năm 1991, chương trình Nummer 28 lên sóng trên truyền hình Hà Lan, khởi đầu cho dạng chương trình đặt một số người xa lạ vào cùng một môi trường trong một khoảng thời gian nhất định và ghi hình lại những gì xảy ra. Một năm sau, chương trình The Real World (Thế giới thực) của kênh MTV với format tương tự như Nummer 28 ra đời, đánh dấu bước chuyển lớn trong sản xuất THTT. Với The Real World, nhà sản xuất sẽ chọn khoảng 20 người sống trong một căn hộ tiện nghi và máy quay sẽ ghi lại mọi khoảnh khắc trong cuộc sống của họ với nhau.

Những cảnh quay sẽ được biên tập cẩn thận để tạo ra câu chuyện trong từng tập phát sóng. Trong những năm đầu, chương trình được đón nhận nồng nhiệt khi đề cập tới nhiều 12 z vấn đề của tuổi trưởng thành như tình dục, tôn giáo, giới tính, AIDS, cái chết, chính trị. nhưng sau đó lại bị chỉ trích như một chương trình của những cách ứng x vô trách nhiệm và thiếu chín chắn. Cách thức đặt nhiều máy quay để ghi hình lại mọi sinh hoạt của người chơi ở chương trình The Real World (Thế giới thực) đến nay được áp dụng trong rất nhiều chương trình THTT như Big Brother, America’s Next Top Model.

Chương trình đã chứng minh rằng khán giả truyền hình có thể xem những phản ứng không hề được lên sẵn kịch bản của người tham gia.