Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT LÝ LUẬN VỚI THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO ĐẢNG VIÊN MỚI TẠI TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Về lý luận và phương pháp dạy học, có nhiều tác giả đề cập, nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau, gắn với nội dung phạm vi của đề tài, luận văn đề cập tới một số tác phẩm tiêu biểu như: Trong cuốn “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội (2004) của TS. Nguyễn Duy Bắc (chủ biên), tác giả đã tổng quát những vấn đề nổi bật của việc giảng dạy môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường đại học, qua đó chỉ ra vị trí, vai trò, thực trạng dạy và học môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời đề ra phương hướng cùng một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học; ngoài ra, tác giả cũng khái quát một số vấn đề lý luận và kinh nghiệm thực tiễn giảng dạy, học tập môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học ở Hà Nội. Phần này gồm một số bài viết có tính chất lý luận về vị trí vai trò của môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học và kinh nghiệm thực tế giảng dạy và học tập môn này ở một số trường đại học - cao đẳng trọng điểm ở Hà Nội.
Đây là tài liệu tham khảo quan trọng cho việc nghiên cứu và giảng dạy các môn học trên trong các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp ở nước ta. Trong cuốn “Triết học với đổi mới và đổi mới nghiên cứu giảng dạy triết học”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội (2007) của PGS. Trần Thành (chủ biên), tác giả đã giới thiệu những tham luận của các thế hệ cán bộ Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh và của Viện Triết học nhân dịp kỷ niệm 50 năm Viện Triết học xây dựng, trưởng thành và phát triển. Trong số các bài viết của các tác giả, có bài viết của PGS.
Trần Văn Phòng với nội dung: “Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn với việc khắc phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều”, tác giả bài viết đã 5 chỉ rõ thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn; phân tích, chỉ ra nguyên nhân và phương hướng khắc phục bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều, từ đó đề ra biện pháp để quán triệt tốt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Trong cuốn “Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân (GDCD) ở trường Trung học phổ thông”, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội (2009) do Đinh Văn Đức và Dương Thị Thúy Nga (đồng chủ biên), tác giả đã đưa ra yêu cầu cơ bản trong dạy học môn GDCD cho học sinh Trung học phổ thông là phải liên hệ với thực tế, phải tuân thủ nguyên tắc “lý luận gắn liền với thực tiễn”, theo đó khi giảng dạy môn GDCD giáo viên phải lựa chọn, gắn tình hình thực tế của đời sống xã hội, sự phát triển của thế giới, của đất nước, của con người Việt Nam sao cho sát với nội dung bài giảng và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, trình độ hiểu biết, nhận thức và tư duy của học sinh. Những vấn đề thực tiễn diễn ra phức tạp trên các lĩnh vực của đời sống xã hội cần được chọn lọc, phân tích, đánh giá và khái quát hoá để nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn. Việc đảm bảo cho bài giảng gắn với thực tế cần tránh khuynh hướng thời sự hoá bài giảng, đơn thuần nêu thực tế mà không phân tích, đánh giá, khái quát để phục vụ bài giảng hoặc định hướng tư tưởng cho học sinh.
Trong cuốn “Dạy học kinh tế chính trị (KTCT) theo phương pháp tích cực”, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội (2009) của TS. Trần Thị Mai Phương, tác giả đã đề cập và khái quát những nguyên tắc cơ bản trong dạy học KTCT và vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học KTCT, đồng thời tác giả cũng chỉ rõ sự cần thiết phải đổi mới dạy học KTCT theo phương pháp tích cực, theo đó đòi hỏi việc dạy học KTCT phải gắn với thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội, với đường lối, chính sách, biện pháp kinh tế của Đảng và Nhà nước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội đối với việc đào tạo nguồn nhân lực trong giai đoạn mới., bên cạnh việc cung cấp một số vấn đề lý luận, tác giả còn đưa ra các ví dụ minh họa. Cuốn sách này được coi là tài liệu học tập về phương pháp dạy học KTCT cho các lớp đào tạo cử nhân sư phạm giáo dục chính trị, KTCT cũng như thạc sĩ lý luận phương pháp dạy học giáo dục chính trị, ngoài ra có thể làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên giảng dạy các môn lý luận Mác - Lênin trong việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực. Trong cuốn “Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh - Một số vấn đề cơ bản”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội (2015) của PGS.
Trần Văn Phòng - PGS. Hoàng Anh, tác giả đã cung cấp những nội dung khái quát nhất về tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, như: cơ sở hình thành, thế giới quan, phép biện chứng duy vật trong tư tưởng 6 triết học Hồ Chí Minh; sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội (CNXH), vấn đề Nhà nước và con người trong tư tưởng triết học Hồ Chí Minh; phong cách tư duy Hồ Chí Minh và giá trị vận dụng của tư tưởng triết học của Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay, trong đó tư tưởng triết học Hồ Chí Minh thể hiện sự thống nhất cao độ giữa lý luận và thực tiễn. Đây được coi như là một giải pháp cơ bản nhằm khắc phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều, vì vậy trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện nay, tư tưởng triết học Hồ Chí Minh nói riêng, tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, vẫn luôn đóng vai trò nền tảng tư tưởng cho chúng ta trong nhận thức và hoạt động thực tiễn. Luận văn thạc sĩ khoa học “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) ở trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc”, trường Đại học Sư phạm Hà Nội (2011) của Ma Thúy Na, tác giả đã đưa ra quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn, nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học; thực trạng việc vận dụng nguyên tắc trên trong dạy và học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II), đồng thời tác giả cũng đề xuất một số giải pháp nhằm vận dụng tốt hơn nguyên tắc này trong dạy học ở trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc.
Trong các công trình trên, các tác giả đã đi sâu phân tích và đề cập tới yêu cầu, vai trò của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất lý luận với thực tiễn trong dạy học nói chung, đồng thời các tác giả cũng khái quát lý luận về các phương pháp dạy học, việc đảm bảo các nguyên tắc cơ bản trong dạy học, trong đó có nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn và việc vận dụng một số phương pháp trong dạy học bộ môn cụ thể. Trong các công trình hiện có, không có công trình nào đề cập nghiên cứu việc vận dụng nguyên tắc thống nhất lý luận với thực tiễn trong dạy học LLCT dành cho học viên lớp đảng viên mới tại Trung tâm bồi dưỡng Chính trị huyện Đồng Hỷ. Như vậy, việc lựa chọn vấn đề nghiên cứu của luận văn không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã công bố gần đây. Trên cơ sở kế thừa kết quả của các công trình đã được công bố liên quan đến nội dung nghiên cứu, luận văn tiếp tục nghiên cứu, vận dụng vào dạy học LLCT cho đảng viên mới tại Trung tâm bồi dưỡng Chính trị huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên.
Một số vấn đề lý luận của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất lý luận với thực tiễn trong dạy học LLCT cho đảng viên mới tại Trung tâm BDCT huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn Để nhận thức đúng mối quan hệ và tầm quan trọng của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất lý luận với thực tiễn nói chung, trong dạy học LLCT cho đảng viên mới tại Trung tâm bồi dưỡng Chính trị huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên nói riêng, cần làm rõ các khái niệm lý luận, thực tiễn và mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn. Lý luận, hệ thống tư tưởng chủ đạo trong một lĩnh vực tri thức; kinh nghiệm loài người đã được khái quát; sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên, xã hội đã được tích lũy trong quá trình lịch sử. Theo đó, lý luận là sản phẩm phát triển cao của nhận thức, là hệ thống tri thức phản ánh những mối liên hệ bản chất, tất yếu của sự vật hiện tượng của hiện thực khách quan.
Các nguyên lý, phạm trù, quy luật là hạt nhân của lý luận. Lý luận không hình thành tự phát mà xuất phát từ thực tiễn, được khái quát, hình thành trên cơ sở kinh nghiệm thực tiễn, phục vụ cho thực tiễn và khi được thực tiễn kiểm nghiệm đúng đắn, lý luận đó trở thành lý luận khoa học. Lý luận được hình thành khái quát trên nền tảng kinh nghiệm thực tiễn. Không có hoạt động thực tiễn, kinh nghiệm thực tiễn thì không có lý luận khoa học.
Thực tiễn đề ra những vấn đề lý luận phải giải đáp; đồng thời kinh nghiệm thực tiễn cung cấp cứ liệu để nghiên cứu, khái quát lý luận. Đối với chủ nghĩa Mác - Lênin, không có thứ lý luận vì lý luận. Chỉ có lý luận nào gắn liền với thực tiễn, phục vụ thực tiễn và được thực tiễn kiểm nghiệm mới bắt rễ trong đời sống.