CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE CHUNG VE TOI LUA DAO CHIEM ĐOẠT TÀI SAN 1. Khái niệm và các dau hiệu pháp lý của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 1. Khái tiệm và đặc điềm của tội lita dao chiếm: đoạt tài san Dé lam 16 được khéi niém về tôi lừa đão chiếm đoạt tài sản, chúng ta can đi phân. tích được khái niém lừa đảo.
Dựa theo Từ điển Bách khoa toàn thư Viét Nam: “Lira đáo là ding thủ đoạn gian dối đánh lừa người khác dé mưa lợi. Đông cơ của người thực hiện hành vi lừa đảo là nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác. Dé thực hiển thành công việc lừa đáo chiếm đoạt tài sản của người khác thì người thực hién thường sử đụng nhiều hình thức khác nhan nhực nói đôi, ding giấy tờ giả mao, gid danh người có chức có quyền. tắt cả những việc làm đó không ding với ban chất của sự vật.
Mặt khác, người lừa đão còn sử dung các thi: đoạm tinh vì và những hành vi gian đối khác nhưt làn giả công văn, giấy tò, chit ki của người có thẩm quyén để làm cho người có tài sả tin tưởng và giao tài sản cho ho”! Từ điển Tiếng V iệt đưa ra định ngiấa: “Lita đáo là hành vi gian đối để làm người khác tin nhằm thực hiện nhimg mục dich vụ lợi, trái pháp Iuật2 Theo Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của trường Dai hoc Luật TP. Hồ Chi Minh: “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng thit đoạn giam dối. “2Theo Giáo trình Luật bình sự V iệt Nam của trường Dai học Luật Hà Nội định nghiia: “Lina đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng thủ đoạn gian déi.“* Tội lừa dao chiém đoạt tai sản được quy định tai Điều 139 trong chương các tội phạm xâm pham sở hữu (Chương XIV) BLHS 1999 và được quy đính tại Điều 174 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bô sung năm 2017). Các tôi xâm phạm sở hữu là những hành.
vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiên một cách cô ý hoặc vô ý, xêm hại dén quyền sở hữu tài sản của Nhà nước, tổ chức và cá nhan’ Dé đưa ra được khéi niệm day đủ về tội lừa đảo chiêm đoạt tài sản, trước hết phải đâm bảo khái niệm tôi lửa đảo chiếm đoạt tải sin thöa man được các dâu hiệu của khái ich Khoa toàn tư năm 1906 Nxb. Hà Nội, tr 426. 2 Viễn Ngôn ngữ học , Từ điển Tiếng Việt Hoàng Phê (chủ biên), Nod. Hong Đức ,2021,tr 512.
- 3 Trường Đai học Luật Tp. Hé Chi Math 2013), Giáo minh Tuất Hinh su Việt Nem (Phin các tội pham), Quyên 1 N Hong Đức ~ Hội Luật gia Việt Nam, tr 195. * Trường Đai học Luật Hi Nội (2020), Giáo trinh Luật hinh sue Việt Neon (Phẩn các tôi phạm), Qiyễn L NXB Cổng ønnhẩn dân, Hi Nội, 214 ®Đ>hh Văn Qué (2003), Binh luẩn Bộ luật hinh suc (phẩn riêng), chương XIV Các tội pho xâm phạm sỡ hữu năm 1909,Nxb. Thánh phố Ho Chi Minh, tr 30-35.
niém tội phạm được quy định tại Điều 8 BLHS: Tối phạm được hiểu là hành vi nguy hiểm cho xã héi, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt "6. Trong Giáo trình Luật Hình sự Viét Nam phân các tội phạm, Quyền 1 của trường Dai học Luật Hà Nội đưa ra dinh ngiữa tdi lừa đảo chiêm đoạt tai sản như sau “(Tối ) lừa dio chiêm đoạt tài sản được guy đình là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng thủ đoạn gian đôi””. Như vậy, quan điểm của các thay cô trường Dai học Luật Hà Nội cho rằng hành vi của tội lửa đảo chiêm đoạt tài sản chính là bằng thủ đoạn gian déi với mục dich chiêm đoạt tai sản của “người khác” có nghia là bat ky người nao trong xã hội. Theo Giáo trình của trường Đại học kiểm sát Hà Nội đưa ra khái niêm tôi lừa đão chiêm đoạt tai sẵn như sau: “Tdi lừa đáo chiém doat tài sản gồm hai hành vi khác nhat: Trong đó.
một hành vi được điều luật guy định là thi: doan thực hiển Hanh vi thứ hai đó là hành vi lừa đối và hành vi chiêm đoạt. Hành vi lừa déi là thủ đoan dé thực hiện hành vi chiếm đoạt. còn hành vi chiém đoạt là mue dich, và là kết qua của hành vi lừa déi** Quan điểm của các tác giả phân tích rõ hành vi trong tôi lừa đão bao gồm lừa đôi và chiêm đoạt, nêu chỉ có lừa déi không mà không chiêm đoạt thì không cầu thành tội phạm, bởi vì chiêm đoạt được coi là kết quả của hành vi lừa đối trước đó của người Hơn nữa, tại khoản1 Điều 174 BLHS nam 2015 quy đính tôi lừa đảo chiêm đoạt tải sẵn như sau “1. Người nào bằng thí đoạn gian dỗi chiếm đoạt tài sản của người khác trĩ giả tir 2.
Như vay, theo tác giả tội lừa dao chiếm đoạt tai sin có hai dau liệu đặc trưng cầu thành tôi pham là thủ đoạn gian đổi và hành vi chiếm đoạt Trong đó, hành vi chiếm đoạt là mục đích vả két quả của thủ đoạn gian dối, còn thi đoạn gian đối là điều kiện dé thực biện hành vị chiếm đoạt Thủ đoạn gian dôi có thê thực hién thông qua các hình thức da dang và phức tạp như lời nói, giây tờ giả hoặc giả danh người có chức vụ, quyền. hen nhật định. Còn hénh vị chiém đoạt là hành vi chuyên tài sản của người khác thành tải sản của minh bang thủ đoạn gian dối. Trên cơ sở đó, chúng ta có thể đưa ra khái niém về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sin như sau: Tổi lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi nạ hiểm cho xã hỗi được gy định trong BLHS do người có năng lực TNHS tực hiện với lỗi cổ ý trực tiếp, chiếm đoạt tài sản của người khác bằng thủ doan gian déi.
xâm hại đến quyén sở hiểu tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân. 5 Trường Đai hoc Luật Tp. Hồ Chi Minh (2012), Giáo minh Luật Hinh su Viết Nem - Phan chang NXB Hong Đức, Hội Luật gia Việt Nam, tr. = 7 Trường Daihoc Luật Hà Nội (2022), Giáo inh Luật Hink sự Việt Nem.
Phin các tôi phạm, Quyền 1,tr. 216 ® Trường Daihoc Kiểm sát Hi Nội 2016), Giáo trinh Luật Hình su Việt Nam Nx Chinh trị Quốc gia sưthật, Hi Nội,tr. 10 Từ khái niêm tôi lừa đão chiêm đoạt tài sản như đã phân tích ở trên, có thé rút ra xuột số đặc điểm nlnư sau: That nhất, tôi lừa đảo chiêm đoạt tai sản có tính nguy hiểm cho x4 hội. Đây là dau hiệu đầu tiên và quan trong nhật, chỉ phôi những dâu hiệu khác của tội pham.
Tính nguy hiểm của tôi lừa đảo chiêm đoạt tai sẵn được thé hiện ở chỗ nó gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho quyền sở hữu tài sản của chủ sở hữu tài sản được luật hình sự bảo vệ. Tính nguy hiểm cho xã hội được xác định qua các yêu tô như Đông cơ, mục đích, thủ đoạn phạm tội, thiệt hai về tai sản do hành vi pham tôi gây ra, nhân thân của người pham tôi. Tuy nhiên, chỉ có tính nguy hiểm cho xã hội ma được coi là tội phạm là chưa đủ cần phải xem xét đến mức dé nguy hiém của hành vi đó. Theo khoản 2 Điều8 BLHS nếm 2015 đã quy dinh: “Những hành vi tạp có đâu hiệu của tội phạm nhưng tính chất ngụ; hiểm cho xã hội không đăng kế thì không phải là tôi phạm và được xử If bằng các biện pháp khác”.
Vi vay, hành vi lừa dio chiêm đoạt tài sản phải thỏa mãn tính nguy hiểm đáng kế ma BLHS quy đính thì mới bị coi là tôi phạm. Nêu không thi chỉ bị xử lý theo quy định của pháp luật Hành chính, Dân sự hoặc được coi là vô tội. Hơn nữa, trường hợp hành vi gian đối, hay hành vi chiếm đoạt câu thành vào một tội danh độc lập khác, thì người phạm tôi không bị truy cứu trách nhiệm hành sự về tội lừa dao chiêm đoạt tài sản mà chỉ bị truy cứu những tôi danh tương ứng đó Thit hai, tội lừa đão chiêm đoạt tài sin do người có năng lực TNHS thực hiện Tôi lửa đảo chiêm đoạt tài sản là hành vị phải được thực hiện bởi chủ thé có năng lực TNHS. Chủ thé của tội “Liza đảo chiêm đoạt tài sản” theo Bộ luật Hình sự V iệt Nam nam 2015 thi chỉ có thé là cá nhân Cá nhân phạm tôi là người có nang lực trách nhiém hình sự, det độ tuổi luật định và đã thực hiện hành vi gian déi nhằm chiêm đoạt tài sẵn”.
Trong BLHS năm 2015 không quy định thê nao là người có năng lực trách nhiệm hành sự mà chỉ quy dinh về đô tuổi chiu trách nhiệm bình sự và tình trang không có năng lực trách. nhiém hinh sự tại Điều 21. Tuy nhiên trên cơ sở đó thi người có năng lực trách nhiệm tình sự là “người đã đạt độ tiổi chin trách nhiệm hình sự và không thuộc trường hợp ở trong tình trạng không có năng lực trách nhiềm hình su.” Ngoài ra theo Điều 12 BLHS nam 2015 được sửa đổi, bỏ sung 2017 quy đính về tuổi chịu trách nhiệm hình sự như. Người fir dit 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về moi tôi phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật néy có quy định khác.
Người từ dit 14 tuôi đến dưới 16 adi phái chiu trách nhiệm hình sự về tội phạm rat nghiém trong tội phạm đặc biết nghiềm trong quy dinh tại một trong các Điêu 123 134 141 142 143 144 150 151 166, 169, 170 171 173, 178, 248, 249, 250 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290 ® Nguyễn Phi Hùng, Tới ‘Lite đão chiếm đoạt tài sco’ trơng Bồ luật Bình sự 2015: Bất cấp và kiến nghi hoàn thiện, Tạp chủ điện at sư Việt Nam, https //1cvn vivto3- bia-đao-chiêna-doat-ta š-san-trong-bo- kaat-hinhi-sa- 3015-bat-cap-kierrnghyrboanrthien truy cập ngày 18/1/2024 11 299, 303 và 304 của Bộ luật này”. Vì vậy, tôi “Liza đão chiêm đoạt tai sản” thi chủ thé của tôi nay không phải là người từ đủ 14 tuôi đến đưới 16 tuổi ma chỉ có người từ đủ 16 tuổi trở lên mới phải chịu trách nhiệm hình sự về tôi này. Thit ba, lỗ: của người pham tội là lỗt cô ý trực tiép, tức là người phạm tội nhận. thức rõ tinh chất nguy hiém cho xã hội của hành vi mà minh thực hiện là xâm pham đến.