Luận văn thạc sĩ về tín dụng ngân hàng và phát triển kinh tế nông nghiệp vùng ĐBSCL

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tín dụng ngân hàng góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Phan Thanh Hòa
• Người hướng dẫn: Giáo Sư, Tiến Sỹ Nguyễn Thanh Tuyền
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tín Dụng Ngân Hàng Góp Phần Phát Triển Kinh Tế Nông Nghiệp Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TĂNG CƯỜNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM
• 1.1. Lý luận cơ bản về phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm
• 1.2. Đặc điểm kinh tế nông nghiệp và những tác động đến tín dụng ngân hàng
• 1.3. Vai trò của vùng kinh tế trọng điểm trong nền kinh tế
• 1.4. Tổng quan lý luận về tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm
• 1.5. Thông tin bất cân xứng và những yếu tố ảnh hưởng đến tăng cường tín dụng phát triển kinh tế nông nghiệp
• 1.6. Hạn chế rủi ro đối với tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp
• 1.7. Bài học kinh nghiệm tham khảo từ một số nước về việc tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG (2011 - 2017)
• 2.1. Thực trạng kinh tế - xã hội vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long – những tác động ảnh hưởng đến tăng cường tín dụng ngân hàng
• 2.2. Thành tựu đạt được và những vấn đề đang đặt ra trong phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.3. Thực trạng tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.4. Đánh giá thực trạng tín dụng ngân hàng thương mại phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm (2011 - 2017)
• 2.5. Những tồn tại hạn chế và những vấn đề đang đặt ra đối với tín dụng kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm
• 2.6. Nguyên nhân hạn chế tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ TĂNG CƯỜNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030
• 3.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu chủ yếu phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 3.2. Giải pháp tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 3.2.1. Nhóm giải pháp đối với các ngân hàng thương mại
• 3.2.2. Nhóm giải pháp đối với khách hàng nhằm tạo cơ sở vững chắc để tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp vùng trọng điểm
• 3.2.3. Những khuyến nghị đối với quản lý vĩ mô để đảm bảo cho tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm
• 3.2.4. Một số khuyến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.2.5. Những khuyến nghị khác
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tín dụng ngân hàng và phát triển kinh tế nông nghiệp vùng ĐBSCL

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, đặc biệt là tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Vùng này được coi là "thủ phủ" nông nghiệp của Việt Nam, với nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, thực trạng tín dụng ngân hàng tại đây vẫn còn nhiều hạn chế. Các ngân hàng thương mại chưa cung cấp đủ vốn cho nông dân, dẫn đến tình trạng thiếu hụt vốn trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Để giải quyết vấn đề này, cần có những chính sách tín dụng phù hợp nhằm tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp.

1.1. Tín dụng ngân hàng và vai trò trong phát triển kinh tế nông nghiệp

Tín dụng ngân hàng không chỉ là nguồn vốn quan trọng cho nông dân mà còn là yếu tố quyết định trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp. Các ngân hàng thương mại cần có những chương trình tín dụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù sản xuất nông nghiệp. Việc áp dụng công nghệ mới trong quản lý tín dụng sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.

1.2. Thực trạng tín dụng ngân hàng tại vùng ĐBSCL

Thực trạng tín dụng ngân hàng tại vùng ĐBSCL cho thấy sự thiếu hụt vốn nghiêm trọng. Các ngân hàng thương mại chưa đáp ứng đủ nhu cầu vốn cho nông dân, dẫn đến việc nhiều dự án nông nghiệp không thể triển khai. Hơn nữa, các chính sách tín dụng hiện tại còn thiếu tính đồng bộ và chưa thực sự phù hợp với nhu cầu thực tế của nông dân. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

II. Các chính sách tín dụng ngân hàng cho phát triển kinh tế nông nghiệp

Chính sách tín dụng ngân hàng cần được thiết kế để hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp một cách hiệu quả. Các chương trình tín dụng cần tập trung vào việc cung cấp vốn cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời khuyến khích hợp tác xã nông nghiệp. Việc hợp tác giữa ngân hàng và nông dân sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận vốn và giảm thiểu rủi ro trong đầu tư.

2.1. Chính sách tín dụng ưu đãi cho nông nghiệp

Chính sách tín dụng ưu đãi cần được áp dụng để khuyến khích nông dân đầu tư vào sản xuất nông nghiệp. Các ngân hàng có thể cung cấp lãi suất thấp hơn cho các dự án nông nghiệp bền vững, từ đó tạo động lực cho nông dân mở rộng sản xuất. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

2.2. Hợp tác giữa ngân hàng và nông dân

Hợp tác giữa ngân hàng và nông dân là yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp. Ngân hàng cần tổ chức các chương trình đào tạo, tư vấn cho nông dân về quản lý tài chính và sử dụng vốn hiệu quả. Sự kết nối này sẽ giúp nông dân hiểu rõ hơn về các sản phẩm tín dụng và cách thức tiếp cận vốn.

III. Đề xuất giải pháp tăng cường tín dụng ngân hàng cho phát triển kinh tế nông nghiệp

Để tăng cường tín dụng ngân hàng cho phát triển kinh tế nông nghiệp, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các ngân hàng cần cải thiện quy trình cho vay, giảm thiểu thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường công tác thẩm định dự án. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động.

3.1. Cải cách quy trình cho vay

Cải cách quy trình cho vay là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân tiếp cận vốn. Ngân hàng cần đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian xét duyệt hồ sơ vay vốn. Điều này sẽ giúp nông dân nhanh chóng có được nguồn vốn cần thiết cho sản xuất.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng

Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc sử dụng phần mềm quản lý tín dụng sẽ giúp ngân hàng theo dõi tình hình sử dụng vốn của nông dân, từ đó có những điều chỉnh kịp thời. Công nghệ cũng giúp giảm thiểu rủi ro trong cho vay, bảo đảm an toàn cho cả ngân hàng và nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Tín dụng ngân hàng góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp Vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lê Phan Thanh Hòa dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. TS. Nguyễn Thanh Tuyền tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh (chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, mã số 9 34 02 01, hoàn thành năm 2018).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kinh tế nông nghiệp (KTNo) giữ vai trò trọng yếu trong nền kinh tế Việt Nam, trong đó vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đóng góp hơn 55% sản lượng lúa hàng hóa, 69% sản lượng thủy sản, 70% sản lượng trái cây, hơn 90% sản lượng gạo xuất khẩu và 60% sản lượng thủy sản xuất khẩu của cả nước. Nhằm tạo động lực bứt phá, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 492/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 thành lập Vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ) vùng ĐBSCL; tiếp đó là Quyết định số 245/QĐ-TTg ngày 12/02/2014 phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 và Quyết định số 68/QĐ-TTg ngày 15/01/2018 điều chỉnh quy hoạch xây dựng vùng ĐBSCL.

Tuy nhiên, Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL vẫn đối mặt với tình trạng sản xuất manh mún, thuần canh, kỹ thuật lạc hậu, thiếu liên kết vùng và chịu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu (BĐKH), hạn mặn, sạt lở. Vấn đề cốt lõi là tình trạng thiếu hụt vốn kéo dài. Nguồn vốn huy động của các tổ chức tín dụng (TCTD) tại ĐBSCL chỉ đáp ứng khoảng 70% nhu cầu vay vốn sản xuất nông nghiệp, trong đó vốn vay trung và dài hạn chỉ đáp ứng gần 30% do các ngân hàng thương mại (NHTM) chủ yếu huy động vốn ngắn hạn (chiếm 70–80%). Nông dân và doanh nghiệp gặp trở ngại lớn về tài sản đảm bảo (TSĐB), thủ tục và định mức vay, khiến tín dụng ngân hàng (TDNH) chưa tạo được bước chuyển biến căn bản.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định: Chưa có công trình nào xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về phát triển KTNo và tăng cường TDNH cho Vùng KTTĐ trong điều kiện mới (biến đổi khí hậu, cách mạng công nghiệp 4.0, yêu cầu tiêu chuẩn nông sản sạch/hữu cơ); đồng thời chưa có nghiên cứu giải quyết bài toán phân bổ TDNH tập trung, tránh dàn trải nhằm tạo sự chuyển biến đồng bộ gắn liền với kiểm soát rủi ro.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát: Đề xuất các giải pháp tăng cường TDNH phát triển KTNo Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL trong điều kiện biến đổi khí hậu, tác động của công nghệ mới và yêu cầu thị trường đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Tổng hợp và bổ sung lý luận về KTNo, Vùng KTTĐ, tín dụng KTNo và tăng cường TDNH phát triển KTNo Vùng KTTĐ.
   • Phân tích, đánh giá thực trạng, xác định các hạn chế, yếu tố tác động và nguyên nhân hạn chế TDNH đối với KTNo Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL giai đoạn 2011–2017.
   • Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách khả thi nhằm tăng cường TDNH phát triển KTNo Vùng KTTĐ đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Có hay không sự cần thiết phải bổ sung lý luận cơ sở về KTNo Vùng KTTĐ và tăng cường TDNH phát triển KTNo Vùng KTTĐ trong điều kiện mới?
2. Những tồn tại hạn chế, yếu tố tác động và nguyên nhân nào làm hạn chế việc tăng cường TDNH phát triển KTNo Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL thời gian qua?
3. Những giải pháp nào và thực hiện như thế nào để tăng cường TDNH phát triển KTNo Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL hiệu quả và an toàn?

Giả thuyết nghiên cứu

1. Bối cảnh thực tiễn thay đổi (biến đổi khí hậu, công nghệ 4.0, thị trường nông sản mới) đòi hỏi phải bổ sung, hoàn thiện khung lý luận về KTNo và tăng cường TDNH.
2. Hoạt động TDNH thời gian qua còn bộc lộ nhiều hạn chế do nguyên nhân từ phía NHTM, khách hàng vay vốn, quản lý vĩ mô và các yếu tố ngoại cảnh.
3. Các yếu tố như quy mô sản xuất nhỏ, thiếu TSĐB, năng lực tài chính yếu, trình độ quản lý và hiểu biết tài chính thấp cản trở trực tiếp khả năng tiếp cận TDNH của người dân.
4. Việc kết hợp đồng bộ giữa nâng cao năng lực NHTM, củng cố năng lực khách hàng và hoàn thiện cơ chế chính sách vĩ mô sẽ đảm bảo tăng cường TDNH phát triển KTNo bền vững.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động tăng cường TDNH đối với phát triển KTNo Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL.
• Phạm vi không gian: 4 tỉnh, thành phố thuộc Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL gồm Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang và Cà Mau.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2011–2017; các định hướng, giải pháp đề xuất đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào hoạt động huy động vốn và cấp tín dụng (cho vay) của các chi nhánh NHTM đối với lĩnh vực KTNo trên địa bàn.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến tín dụng nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn:

Nhóm nghiên cứu	Tác giả & Năm công bố	Nội dung và kết quả chính
Nghiên cứu quốc tế	Diagne A. (2000)	Đánh giá tiếp cận tín dụng hộ gia đình; chỉ ra vốn vay ngân hàng giúp cải tiến kỹ thuật canh tác, tăng năng suất và thu nhập.
	Abi Kedir (2002)	Nghiên cứu tại Ethiopia; xác định mức chi tiêu, giá trị TSĐB và học vấn chủ hộ thúc đẩy khả năng tiếp cận vốn vay.
	Boucher và cs. (2007)	Nghiên cứu tại Peru; chỉ rõ hạn chế tín dụng kìm hãm đầu tư tư liệu sản xuất và làm giảm năng suất nông nghiệp.
	Mpuga (2008)	Khảo sát tại Uganda; phân tích tác động của lãi suất, điều kiện vay và mạng lưới tổ chức tài chính đến nhu cầu tín dụng.
	Kaleem & Wajid (2009)	Nghiên cứu thỏa thuận bán trước nông sản tại Pakistan; chỉ ra vai trò trung gian và rào cản tiếp cận vốn ngân hàng.
	Turvey, He & Meagher (2011)	Đề xuất mô hình 7Cs (Tín dụng, Đặc tính, Nguồn lực, Vốn, Điều kiện, Năng lực, Tài sản thế chấp) tại nông thôn Trung Quốc.
	Peter & Emma (2012)	Mô hình hóa 13 mức độ thái độ và 3 động cơ nông nghiệp ảnh hưởng đến quyết định vay vốn tại Ireland.
	Awunyo-Vitor và cs. (2014)	Khảo sát tại Ghana; chỉ ra tiêu chí phân bổ tín dụng của ngân hàng và đề xuất mở rộng quy mô trang trại, thu nhập.
	Bime & Mbanasor (2014)	Phân tích thị trường tín dụng Cameroon; khẳng định khu vực tín dụng chính thức và phi chính thức bổ sung cho nhau.
	Sinisa & Châu (2014)	Nghiên cứu tại Bosnia và Herzegovina (BiH); chỉ ra thiếu hạn mức tín dụng dài hạn và thiếu TSĐB là rào cản chính.
	Sakprachawut & Jourdain (2016)	Nghiên cứu tại Thái Lan; chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp quyết định hạn mức tín dụng qua Ngân hàng BAAC.
	Mamudu (2016)	Nghiên cứu tại Ghana; xác định mối quan hệ giữa quy mô trang trại, tín dụng chính thức và năng suất nông nghiệp.
Nghiên cứu trong nước	Duong & Izumida (2002)	Ứng dụng mô hình Tobit tại 3 tỉnh Việt Nam; xác định diện tích đất canh tác, giá trị đàn gia súc là biến số tác động mạnh nhất.
	Nguyễn Hồng Hải (1996)	Phân tích thực trạng và giải pháp TDNH đối với KTNo vùng ĐBSCL.
	Nguyễn Thị Nhung và nhóm NC (2001, 2014)	Nghiên cứu vai trò TDNH đối với kinh tế Nam Bộ, tái cơ cấu và nông thôn mới ĐBSCL.
	Nguyễn Minh Phong (2010)	Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển tài chính tam nông của Trung Quốc và bài học cho Việt Nam.
	Đào Minh Tú (2012); Nguyễn Thị Kim Thanh (2013); Nguyễn Văn Thạnh (2013)	Đánh giá thực trạng hoạt động ngân hàng, đề xuất mở rộng quy mô và nâng cao cung ứng tín dụng cho ĐBSCL.
	Nguyễn Đức Hưởng (2013)	Đề xuất 8 kiến nghị cho vay ưu đãi nông nghiệp gắn với bảo hiểm lãi suất tại ĐBSCL.
	Lý Hoàng Ánh & Lê Nhật Quý Thiệu (2013); Lý Hoàng Ánh (2014)	Khảo sát nhu cầu dịch vụ ngân hàng của nông hộ và vai trò TDNH phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ĐBSCL.
	Lê Khương Ninh (2014)	Phân tích thông tin bất cân xứng, chi phí giao dịch và sự tồn tại của tín dụng phi chính thức tại ĐBSCL.
	Nguyễn Phong Quang (2015)	Đánh giá tái cơ cấu nông nghiệp ĐBSCL bền vững trên cơ sở liên kết vùng trước thách thức biến đổi khí hậu.
	Nguyễn Văn Thạnh (2015)	Nghiên cứu chất lượng và rủi ro tín dụng hộ sản xuất tại Agribank khu vực ĐBSCL.
	Huy Vũ (2016)	Phân tích các rào cản kìm hãm vai trò đầu tàu của Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL giai đoạn 2011–2015.

Khoảng trống luận án giải quyết

Các nghiên cứu trước chủ yếu xem xét nông nghiệp ĐBSCL nói chung hoặc đánh giá tiếp cận tín dụng ở cấp độ nông hộ đơn lẻ. Luận án đặt trọng tâm nghiên cứu riêng biệt cho Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL (gồm 4 tỉnh, thành) dưới góc độ kinh tế vùng; thiết lập cơ sở lý luận về "tăng cường TDNH" theo hướng toàn diện (mạnh hơn, nhiều hơn, tập trung hơn, chặt chẽ hơn); giải quyết yêu cầu chuyển dịch phương thức tín dụng từ dàn trải sang tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và chuỗi giá trị công trình hạ tầng trọng điểm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Quan niệm phát triển bền vững: Dựa trên Báo cáo Brundtland (1987), định nghĩa của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014, Chỉ thị 03/2015 và Chỉ thị 01/2017 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường – xã hội.
• Lý thuyết lợi thế tuyệt đối và Lợi thế so sánh: Lý thuyết của Adam Smith và David Ricardo về chuyên môn hóa sản xuất và phân bổ nguồn lực dựa trên lợi thế chi phí và điều kiện tự nhiên.
• Lý luận tái sản xuất xã hội của Chủ nghĩa Mác: Cơ sở phân tích quá trình luân chuyển, tích lũy và chu chuyển vốn tư bản trong sản xuất nông nghiệp.
• Lý thuyết cực tăng trưởng: Lý thuyết của François Perroux, Jacques Boudeville và Albert de Bernis về việc hình thành các trung tâm kinh tế động lực thúc đẩy lan tỏa vùng.
• Lý thuyết thông tin bất cân xứng: Mô hình của Akerlof, Stiglitz và Weiss giải thích hiện tượng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức dẫn đến định mức tín dụng trên thị trường nông thôn.
• Khung khái niệm của luận án: Xây dựng định nghĩa KTNo, KTNo Vùng KTTĐ, tín dụng KTNo và tăng cường TDNH (mở rộng quy mô hợp lý, cơ cấu tập trung, nâng cao chất lượng và kiểm soát rủi ro chặt chẽ).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính làm chủ đạo, phương pháp thống kê mô tả và phương pháp chuyên gia:

• Nghiên cứu định tính: Phân tích văn bản chính sách, phương pháp logic lịch sử, phân tích hệ thống (System analysis) nhằm mô tả, đánh giá bản chất các mối quan hệ giữa TDNH và KTNo.
• Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập, xử lý và phân tích số liệu sơ cấp và thứ cấp qua các phần mềm SPSS (Statistical Package for the Social Science) và Microsoft Excel.
• Phương pháp chuyên gia: Lấy ý kiến 28 nhà khoa học, chuyên gia ngân hàng và nhà quản lý (phát ra 30 phiếu, thu về 28 phiếu hợp lệ) nhằm thẩm định mức độ ảnh hưởng của các nguyên nhân hạn chế và tính khả thi của các giải pháp.

Dữ liệu nghiên cứu

1. Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tài chính, báo cáo tín dụng giai đoạn 2011–2017 từ NHNN Việt Nam, các chi nhánh NHNN và chi nhánh NHTM tại 4 tỉnh thành Vùng KTTĐ; số liệu Niên giám thống kê; báo cáo của Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ và UBND các tỉnh Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau.
2. Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực tế bằng bảng hỏi thiết kế theo thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Không ảnh hưởng đến 5: Ảnh hưởng rất mạnh). Tổng số phiếu phát ra là 600 phiếu, thu về 466 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 77,67%).

Địa phương	Số phiếu phát ra	Số phiếu thu về	Tỷ lệ thu về (%)
An Giang	150	113	75,33
Cà Mau	150	119	79,33
Cần Thơ	150	126	84,00
Kiên Giang	150	108	72,00
Tổng cộng	600	466	77,67

Đặc điểm mẫu khảo sát cá nhân (N = 466):

• Giới tính: 273 nam (58,6%), 193 nữ (41,4%).
• Độ tuổi: 18 đến dưới 25 tuổi: 67 người (14,6%); 25 đến dưới 35 tuổi: 137 người (29,4%); 35 đến dưới 50 tuổi: 224 người (48,1%); từ 50 tuổi trở lên: 38 người (8,1%).
• Trình độ học vấn: Chưa qua đào tạo: 63 người (13,5%); đào tạo nghề: 33 người (7,1%); tiểu học: 12 người (2,6%); trung học: 52 người (11,1%); đại học/cao đẳng: 265 người (56,9%); trên đại học: 41 người (8,8%).
• Nghề nghiệp: Cán bộ quản lý: 83 người (17,8%); chuyên viên: 61 người (13,1%); nhân viên: 172 người (36,9%); giảng viên/giáo viên: 14 người (3,0%); nông dân: 125 người (26,8%); ngành nghề khác: 11 người.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận cơ bản về tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp vùng kinh tế trọng điểm

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển KTNo vùng KTTĐ và vai trò của TDNH:

• Đặc điểm kinh tế nông nghiệp tác động đến TDNH: Luận án phân tích 5 đặc thù cơ bản gồm: tính thời vụ cao; năng suất bị giới hạn bởi thuộc tính sinh học và khó bảo quản dự trữ; phụ thuộc lớn vào nguồn nước và tự nhiên; đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu; quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lên nền kinh tế nông nghiệp hàng hóa luôn trong tình trạng thiếu vốn.
• Bản chất và khái niệm tăng cường TDNH: Tăng cường TDNH phát triển KTNo được định nghĩa là việc mở rộng quy mô tín dụng hợp lý đi đôi với chuyển dịch cơ cấu theo hướng tập trung vào các lĩnh vực tạo động lực, nâng cao chất lượng tín dụng và siết chặt kiểm soát rủi ro (đạt đồng thời 4 tiêu chí: mạnh hơn, nhiều hơn, tập trung hơn và chặt chẽ hơn).
• Hệ thống chỉ tiêu phản ánh tăng cường TDNH:
  • Nhóm chỉ tiêu quy mô: Tốc độ tăng trưởng dư nợ KTNo, tỷ trọng dư nợ KTNo/tổng dư nợ, quy mô khách hàng KTNo.
  • Nhóm chỉ tiêu cơ cấu: Tỷ trọng cho vay theo thời hạn (ngắn hạn/trung dài hạn), theo phân ngành nội bộ (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, chế biến), theo thành phần kinh tế.
  • Nhóm chỉ tiêu chất lượng: Tỷ lệ nợ xấu KTNo, hệ số thu nợ tín dụng KTNo, vòng quay vốn tín dụng KTNo.
• Kinh nghiệm quốc tế: Đánh giá bài học thực tiễn từ Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã Nông nghiệp Thái Lan (BAAC) về quản lý cho vay dựa trên quyền sở hữu đất và nhóm tương trợ; mô hình phát triển tài chính vi mô và ngân hàng nông thôn của Ngân hàng Nhân dân Indonesia (BRI); các chính sách hỗ trợ tín dụng nông nghiệp của Malaysia.

Chương 2: Thực trạng tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp Vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long (2011 - 2017)

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng kinh tế - xã hội và hoạt động TDNH tại 4 tỉnh, thành phố (Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau):

• Khái quát kinh tế - xã hội: Tổng hợp dân số, thu nhập bình quân đầu người, lực lượng lao động (Bảng 2.1, Bảng 2.2), cơ cấu đất nông nghiệp tính đến 31/12/2015 (Bảng 2.3) và quy mô GRDP giai đoạn 2011–2017 (Bảng 2.4).
• Kết quả khảo sát thống kê mô tả:
  • Đánh giá mức độ ảnh hưởng của 7 nhóm yếu tố đến khả năng tiếp cận vốn: Chính sách tín dụng (CSTD), Tài sản đảm bảo (TSĐB), Thu nhập/khả năng tài chính của hộ gia đình, Vốn xã hội, Hiểu biết về tài chính, Nhân khẩu học, Điều kiện bên ngoài (Bảng 2.5 đến Bảng 2.12).
  • Phân tích ý kiến của 28 chuyên gia về các nguyên nhân hạn chế từ NHTM, khách hàng và quản lý vĩ mô.
• Thực trạng hoạt động của các chi nhánh NHTM (2011–2017):
  • Mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch phát triển nhưng phân bổ chưa đồng đều giữa khu vực thành thị và nông thôn sâu.
  • Huy động vốn tăng trưởng qua các năm (Bảng 2.13), so sánh quy mô huy động giữa ĐBSCL và Vùng KTTĐ (Bảng 2.14, Bảng 2.15); phân tích cơ cấu huy động theo kỳ hạn (Bảng 2.16 - chủ yếu là ngắn hạn), theo tính chất tiền gửi (Bảng 2.17) và theo hình thái giá trị (Bảng 2.18).
  • Dư nợ tín dụng phân theo thời hạn (Bảng 2.19), theo ngành kinh tế (Bảng 2.20) và theo thành phần kinh tế (Bảng 2.21).
  • Quy mô dư nợ cho vay KTNo tại các chi nhánh NHTM (Bảng 2.22), quy mô khách hàng vay vốn (Bảng 2.23), dư nợ phân theo phân ngành nội bộ KTNo (Bảng 2.24), phân theo thời hạn ngắn và trung dài hạn (Bảng 2.25).
  • Chất lượng tín dụng KTNo: Tỷ lệ nợ xấu (Bảng 2.26, Bảng 2.27), hệ số thu nợ (Bảng 2.28), vòng quay vốn tín dụng KTNo (Bảng 2.29), và mối tương quan giữa dư nợ tín dụng KTNo với giá trị sản xuất nông nghiệp của Vùng (Bảng 2.30).
• Đánh giá thành tựu và hạn chế:
  • Thành tựu: TDNH góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi; hỗ trợ trang bị cơ giới hóa và kỹ thuật canh tác; góp phần nâng cao giá trị xuất khẩu lúa gạo, thủy sản của Vùng.
  • Hạn chế và nguyên nhân: Tín dụng cho vay còn dàn trải, tỷ trọng vốn trung - dài hạn cho nông nghiệp công nghệ cao còn thấp; rào cản định giá TSĐB là đất nông nghiệp; thiếu thông tin minh bạch từ hộ sản xuất; rủi ro thiên tai dịch bệnh lớn nhưng các công cụ bảo hiểm nông nghiệp chưa hoàn thiện; quản lý vĩ mô còn thiếu cơ chế liên kết chuỗi giá trị nội vùng.

Chương 3: Giải pháp và khuyến nghị tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp Vùng kinh tế trọng điểm đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030

Chương 3 xây dựng các giải pháp và kiến nghị dựa trên mục tiêu phát triển vùng (Bảng 3.1) và ước tính nhu cầu vốn trồng trọt, chăn nuôi (Bảng 3.2):

• Nhóm giải pháp đối với các NHTM:
  • Hoàn thiện công tác huy động vốn và liên kết huy động vốn đa dạng kỳ hạn để tăng tỷ trọng vốn trung và dài hạn.
  • Đào tạo, nâng cao năng lực đội ngũ nhân lực ngân hàng có kiến thức chuyên sâu về đặc thù KTNo và công nghệ sinh học.
  • Chuyển hướng cho vay tập trung theo chương trình, dự án, chuỗi cơ sở hạ tầng trọng điểm và nông nghiệp công nghệ cao gắn với áp dụng cơ chế lãi suất linh hoạt.
  • Đơn giản hóa quy trình, hồ sơ thủ tục cấp tín dụng gắn với tăng cường kiểm tra, kiểm soát sau giải ngân và xử lý nợ quá hạn, xử lý TSĐB.
• Nhóm giải pháp đối với khách hàng (nông dân, trang trại, doanh nghiệp KTNo):
  • Nâng cao trình độ quản trị sản xuất, minh bạch thông tin tài chính và chuyển đổi mô hình sang hợp tác xã kiểu mới, doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao.
  • Tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật, chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng (VietGAP, GlobalGAP, AseanGAP, ASC, BAP, SQF) nhằm gia tăng giá trị và khả năng thanh toán nợ.
  • Thiết lập mối liên kết chặt chẽ giữa sản xuất với các doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối tiêu thụ.
• Khuyến nghị đối với quản lý vĩ mô:
  • Lãnh đạo 4 tỉnh thuộc Vùng KTTĐ: Thống nhất quy hoạch chung mang tính nguyên tắc; nâng cao nhận thức thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh liên kết kinh tế nội vùng và liên vùng.
  • Chính phủ và các Bộ ngành: Tập trung vốn đầu tư ngân sách vào chuỗi công trình hạ tầng kinh tế kỹ thuật trọng điểm (thủy lợi, logistics nông nghiệp); thành lập các khu công nghiệp nông nghiệp công nghệ cao; hoàn thiện cơ chế để Agribank giữ vai trò chủ lực; nghiên cứu giải pháp hợp thức hóa khu vực tín dụng phi chính thức; xúc tiến hình thành các doanh nghiệp KTNo đại chúng; thành lập Ban phát triển ĐBSCL.
  • Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Nâng cao tính hệ thống trong điều hành chính sách tín dụng nông nghiệp, hiện đại hóa và khai thác hệ thống công nghệ thông tin trong chấm điểm tín dụng nông thôn.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về lý luận

• Bổ sung và hoàn thiện khung lý thuyết về tăng cường TDNH phát triển KTNo vùng KTTĐ trong bối cảnh mới có sự tương tác của biến đổi khí hậu, cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển dịch thị trường tiêu dùng nông sản.
• Xây dựng hệ thống khái niệm chuyên biệt: Kinh tế nông nghiệp Vùng KTTĐ, Tín dụng kinh tế nông nghiệp, Tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp (với 4 nội hàm: mạnh hơn, nhiều hơn, tập trung hơn và chặt chẽ hơn).
• Thiết lập hệ thống chỉ tiêu toàn diện phản ánh việc tăng cường TDNH kết hợp giữa quy mô, cơ cấu và chất lượng tín dụng.

Đóng góp về thực tiễn

• Đánh giá thực trạng tín dụng tại 4 tỉnh Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL giai đoạn 2011–2017 bằng dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát 466 cá nhân cùng 28 chuyên gia.
• Chỉ rõ hạn chế cốt lõi của hoạt động cấp tín dụng giai đoạn trước là tình trạng cho vay dàn trải, thiếu sự gắn kết với chuỗi hạ tầng kinh tế và chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực.
• Đề xuất các giải pháp mang tính thực tế:
  • Chấm dứt cho vay dàn trải, tập trung vốn cho vay phát triển nông nghiệp công nghệ cao và các dự án nằm trong chuỗi công trình hạ tầng trọng điểm.
  • Đề xuất cơ chế giải pháp hợp thức hóa tín dụng phi chính thức để hỗ trợ vốn kịp thời cho các nhu cầu sản xuất thời vụ nhỏ lẻ.
  • Kiến nghị thành lập các khu công nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, hình thành các doanh nghiệp KTNo đại chúng và thành lập Ban phát triển ĐBSCL.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Hệ thống dữ liệu thống kê thứ cấp về KTNo và tín dụng ngân hàng tại một số địa phương còn thiếu tính đồng bộ, đơn vị đo lường đôi lúc chưa thống nhất giữa các nguồn báo cáo.
• Mẫu khảo sát sơ cấp được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên và thuận tiện trên địa bàn 4 tỉnh rộng lớn, kết quả phản ánh phụ thuộc vào mức độ nhận thức chủ quan của người được phỏng vấn.
• Phạm vi nghiên cứu mới chỉ tập trung vào 4 tỉnh, thành phố thuộc Vùng KTTĐ (Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau) trong giai đoạn 2011–2017, chưa bao quát toàn bộ 13 tỉnh thành vùng ĐBSCL.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi không gian nghiên cứu sang toàn bộ khu vực ĐBSCL để so sánh sự khác biệt giữa các tiểu vùng sinh thái (vùng ngập sâu Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên, vùng ven biển bán đảo Cà Mau).
• Ứng dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng chuyên sâu (như mô hình hồi quy đa biến, mô hình Tobit hoặc mô hình phương trình cấu trúc SEM) khi có điều kiện tiếp cận hệ thống dữ liệu bảng hoặc dữ liệu chuỗi thời gian dài hạn hơn.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ thực tiễn để NHNN, Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn và chính quyền 4 tỉnh thành vùng KTTĐ xây dựng chính sách tín dụng đặc thù, chương trình liên kết vùng và chiến lược đầu tư công trình hạ tầng trọng điểm thích ứng biến đổi khí hậu.
• Đối với các NHTM và TCTD: Là tài liệu tham khảo trong việc tái cấu trúc danh mục cho vay nông nghiệp, cải tiến quy trình thẩm định tài sản thế chấp đất nông nghiệp, phát triển sản phẩm tín dụng xanh và quản trị rủi ro tín dụng nông thôn.
• Đối với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Làm tài liệu phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên khảo trong các học phần Tài chính - Ngân hàng, Tín dụng nông nghiệp, Kinh tế nông nghiệp và Kinh tế phát triển tại các trường đại học, viện nghiên cứu kinh tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa thế nào về "tăng cường tín dụng ngân hàng phát triển kinh tế nông nghiệp"?

Theo luận án, tăng cường TDNH phát triển KTNo không chỉ đơn thuần là mở rộng quy mô số lượng vốn vay mà là khái niệm toàn diện bao hàm cả mở rộng và phát triển ở mức độ cao hơn. Tăng cường TDNH đòi hỏi phải thực hiện đồng thời 4 yếu tố: làm cho TDNH tăng mạnh hơn về chất lượng và hiệu quả; tăng nhiều hơn về quy mô nguồn vốn đáp ứng nhu cầu; tập trung hơn vào các ngành mũi nhọn, nông nghiệp công nghệ cao và chuỗi công trình trọng điểm; siết chặt hơn trong quản lý rủi ro nhằm bảo đảm an toàn cho người vay, ngân hàng và nền kinh tế.

2. Phạm vi không gian và thời gian khảo sát thực nghiệm của đề tài được giới hạn như thế nào?

Phạm vi không gian nghiên cứu của đề tài là Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL gồm 4 tỉnh, thành phố: TP. Cần Thơ, tỉnh An Giang, tỉnh Kiên Giang và tỉnh Cà Mau (được thành lập theo Quyết định số 492/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ). Phạm vi thời gian nghiên cứu thực trạng và số liệu thứ cấp được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2017; các giải pháp và khuyến nghị được định hướng đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

3. Quy mô mẫu điều tra và phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp của luận án được triển khai ra sao?

Luận án đã tiến hành thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua hai cuộc khảo sát:

• Khảo sát cá nhân: Phát ra 600 phiếu hỏi theo thang đo Likert 5 mức độ tại 4 tỉnh thành, thu về 466 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 77,67%), bao gồm các nhóm đối tượng: cán bộ quản lý (17,8%), chuyên viên (13,1%), nhân viên (36,9%), nông dân (26,8%), giảng viên (3,0%) và các đối tượng khác.
• Khảo sát chuyên gia: Phát ra 30 phiếu lấy ý kiến sâu, thu về 28 phiếu hợp lệ từ các nhà khoa học, chuyên gia ngân hàng và nhà quản lý am hiểu về nông nghiệp và tài chính ngân hàng tại vùng ĐBSCL.

4. Những điểm nghẽn chính trong hoạt động cung ứng vốn TDNH tại Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL được luận án chỉ ra là gì?

Luận án phát hiện nguồn vốn tín dụng đáp ứng cho KTNo vùng KTTĐ chưa đủ mạnh, chưa đủ nhiều và thiếu tập trung. Điểm nghẽn lớn nhất là nguồn vốn huy động của các NHTM chủ yếu là ngắn hạn (chiếm 70–80%), trong khi nhu cầu vốn trung và dài hạn cho cơ sở hạ tầng, đổi mới công nghệ nông nghiệp rất lớn nhưng mới chỉ đáp ứng được gần 30%. Bên cạnh đó, việc cho vay còn dàn trải, vướng mắc về tài sản thế chấp đất đai, thủ tục rườm rà và tình trạng thông tin bất cân xứng khiến nhiều nông hộ khó tiếp cận tín dụng chính thức và phải tìm đến tín dụng phi chính thức.

5. Luận án đưa ra những đề xuất thực tiễn nào nhằm tái cấu trúc dòng vốn tín dụng cho Vùng KTTĐ?

Luận án đề xuất một số giải pháp thực tiễn: chấm dứt tình trạng cho vay dàn trải để chuyển dịch sang cho vay tập trung theo chuỗi công trình kinh tế trọng điểm và nông nghiệp công nghệ cao; nghiên cứu cơ chế hợp thức hóa tín dụng phi chính thức để tận dụng tính linh hoạt của kênh vốn này; thành lập các khu công nghiệp nông nghiệp công nghệ cao; hình thành các doanh nghiệp KTNo đại chúng nhằm đa dạng hóa nguồn lực tài chính; và thành lập Ban phát triển ĐBSCL để chỉ đạo thống nhất các chương trình liên kết kinh tế vùng.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Lê Phan Thanh Hòa đã giải quyết vấn đề thiếu hụt và bất cập trong phân bổ nguồn vốn tín dụng ngân hàng cho phát triển kinh tế nông nghiệp tại Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL giai đoạn 2011–2017. Thông qua việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính, thống kê mô tả mẫu khảo sát 466 cá nhân và tham vấn 28 chuyên gia, công trình đã làm rõ các rào cản về cơ cấu vốn, tài sản bảo đảm và rủi ro sinh thái tác động đến khả năng tiếp cận tín dụng. Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào định hướng chấm dứt cho vay dàn trải, đẩy mạnh tín dụng theo chuỗi giá trị nông nghiệp công nghệ cao gắn với hạ tầng trọng điểm và kiểm soát rủi ro chặt chẽ, tạo cơ sở khoa học cho công tác quản trị ngân hàng và hoạch định chính sách kinh tế vùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Cơ sở khoa học và lý do chọn đề tài nghiên cứu Sản xuất nông nghiệp là một lĩnh vực kinh tế quan trọng trong đời sống và phát triển của con ngƣời đƣợc nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm. Tuy nhiên sản xuất nông nghiệp thƣờng xuyên bị thiếu hụt vốn, nhất là những nƣớc có nền nông nghiệp sản xuất nhỏ đang trong quá trình phát triển lên nền nông nghiệp lớn hiện đại. Trong bối cảnh các nguồn vốn khác còn hạn chế nên TDNH vẫn là một trong những kênh quan trọng cung ứng vốn cho nông nghiệp, mặc dù đã có nhiều cố gắng song vì những lý do khác nhau việc cung ứng vốn TDNH cho nông nghiệp vẫn còn những hạn chế cần đƣợc tiếp tục khắc phục.

Thực trạng đó trở thành vấn đề nghiên cứu của nhiều tác giả trong và ngoài nƣớc nhiều năm qua, có thể đề cập một số nghiên cứu đã công bố sau. Duong và Izumida (2002) khi nghiên cứu đối với các nông hộ ở ba tỉnh của Việt Nam cho rằng TDNH là cần thiết đối với nông dân Việt Nam, qua phân tích mô hình hồi quy kiểm duyệt (Tobit) cho thấy các yếu tố chính tác động tới lƣợng TDNH của nông hộ bao gồm, tổng diện tích đất canh tác, giá trị đàn gia súc, tỷ lệ nhân khẩu phụ thuộc và địa phƣơng, trong đó tổng diện tích đất canh tác là yếu tố hạn chế nhất [111]. Theo Kaleem và Wajid (2009) việc ứng dụng thỏa thuận bán trƣớc sản phẩm nông sản nhƣ một công cụ tín dụng trong nông nghiệp ở Pakistan, kết quả nghiên cứu cho thấy thu nhập từ nông nghiệp chỉ chiếm 60% thu nhập trung bình của mỗi nông hộ; có khoảng 70% nông dân tham gia vào thị trƣờng tín dụng, họ cần tiền để mua hạt giống, trả tiền nhân công và thuê máy móc; những ngƣời nông dân đƣợc khảo sát tin rằng họ có thể tiết kiệm đƣợc 50% chi phí nếu họ mua hạt giống bằng tiền mặt; khảo sát cũng chỉ ra rằng các thƣơng lái là những ngƣời cho vay, đồng thời cũng là những nhà thu mua nông sản lớn trong nền kinh tế nông thôn, nơi mà chỉ có 10% các giao dịch thuần túy bằng tiền mặt; theo đó nông dân thƣờng vay và trả lại tiền sau khi bán nông sản; điều đó cho thấy nhu cầu tín dụng nông nghiệp là cao, song việc tiếp cận TDNH là không phải đơn giản [115]. Turvey, He và Meagher (2011) đƣa ra mô hình 7Cs của tín dụng để thể hiện các yếu tố liên quan đến nhu cầu và khả năng z ii tiếp cận hệ thống tín dụng nông thôn ở Trung Quốc, bao gồm: tín dụng, đặc tính, nguồn lực, vốn, điều kiện, năng lực và tài sản thế chấp; lấy 7C làm căn cứ để xem xét cung ứng TDNH cho nông nghiệp [133].

Sakprachawut và Jourdain (2016) trong nghiên cứu về quyền sử dụng đất và các đặc tính của nông dân khi tham gia vào thị trƣờng tín dụng chính thức trong cuộc cải cách ruộng đất ở Thái Lan đã chỉ ra rằng tài sản đất đai ảnh hƣởng đáng kể đến khả năng tham gia vay vốn cũng nhƣ số tiền vay [128]. Theo Mamo Girma và các cộng sự (2015) thì khả năng tiếp cận tín dụng của nông hộ không chỉ bị chi phối bởi thu nhập và tài sản mà còn bị chi phối bởi các yếu tố về đặc điểm kinh tế - xã hội (KTXH) của các chủ hộ [119]. Đối với Việt Nam, từ một đất nƣớc nông nghiệp là chủ yếu đang trong quá trình công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH), cũng đã xác định phát triển mạnh KTNo làm cơ sở vững chắc cho phát triển kinh tế đất nƣớc. ĐBSCL với lợi thế là vùng nông nghiệp lớn của cả nƣớc Việt Nam đƣợc chọn là nơi ƣu tiên phát triển KTNo.

Hàng năm vùng ĐBSCL sản xuất hơn 55% sản lƣợng lúa hàng hóa, 69% sản lƣợng thủy sản, 70% sản lƣợng trái cây, đóng góp hơn 90% sản lƣợng gạo xuất khẩu, 60% sản lƣợng thủy sản xuất khẩu cả nƣớc [3]. Trong thành tựu đáng kể đó có phần đóng góp quan trọng bởi nhiều chính sách và nỗ lực của Chính phủ, Bộ, Ngành đối với phát triển KTNo, nông thôn ĐBSCL, trong đó có chính sách tín dụng. Tuy nhiên có thể nhận biết là sự phát triển KTNo vùng ĐBSCL vẫn thiếu tính bền vững cần thiết, trong đó TDNH cũng rơi vào tình trạng tƣơng tự. Ngay từ những năm 90 của thế kỷ XX đã có những quyết định nhằm phát triển tổng thể vùng ĐBSCL.

Cụ thể, đó là Quyết định số 99-TTg ngày 09/02/1996 về định hƣớng dài hạn và kế hoạch 5 năm 1996 – 2000 đối với việc phát triển thủy lợi, giao thông và xây dựng nông thôn vùng ĐBSCL, nhằm tạo thế và lực cho việc phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân vùng ĐBSCL [86]. Với quyết định này đã tạo nên một loạt những công trình góp phần làm thay đổi cơ bản KTXH vùng ĐBSCL, nhƣ công trình ngọt hóa bán đảo Cà Mau; công trình thoát lũ ra biển Tây; công trình phát triển Tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mƣời; chƣơng trình nhà vƣợt lũ, dự án phát triển thủy lợi ĐBSCL,… Ngày 16/04/2009, Thủ tƣớng Chính phủ ký và ban hành Quyết định số 492/QĐ-TTg thành lập Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL [87]; ngày 12/02/2014, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định z iii số 245/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển KTXH Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL đến năm 2020, định hƣớng đến năm 2030 [88]; ngày 15/01/2018 Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định số 68/QĐ-TTg về việc điều chỉnh quy hoạch xây dựng vùng ĐBSCL đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050… [90] Có thể thấy Chính phủ Việt Nam rất quan tâm phát triển ĐBSCL và Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL. Trong quy hoạch chỉ rõ mục tiêu phát triển Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL (sau đây gọi là Vùng hay Vùng KTTĐ) sẽ là Vùng phát triển năng động, có cơ cấu kinh tế hiện đại, hạ tầng đồng bộ, góp phần xây dựng ĐBSCL giàu mạnh. Những văn bản đó thể hiện nhận thức, đánh giá rõ rằng, Vùng KTTĐ và vùng ĐBSCL là vùng kinh tế quan trọng của cả nƣớc, giàu tiềm năng phát triển kinh tế, nhất là KTNo cần đƣợc chú trọng đầu tƣ để phát triển đúng tiềm năng.

Vùng KTTĐ vùng ĐBSCL đƣợc thành lập từ năm 2009 đến nay tuy đã có những sự chuyển mình nhất định, song tình trạng của Vùng KTTĐ vẫn không có gì khác nhiều với phần còn lại của ĐBSCL nói chung trên các phƣơng diện nhƣ, đóng góp nhiều cho nền kinh tế đất nƣớc, nhƣng vẫn là vùng gần nhƣ thấp nhất nƣớc cả về văn hóa, y tế, giáo dục, nƣớc sạch; sản xuất vẫn trong tình trạng sản xuất nhỏ là chủ yếu, liên kết rời rạc, thiếu bền vững, sản xuất vẫn bấp bênh chƣa thật gắn kết với thị trƣờng. Vùng KTTĐ vẫn chƣa trở thành vùng kinh tế năng động, chƣa là động lực cho phát triển vùng ĐBSCL nhƣ mong muốn. Theo nhận định của Phó Thủ tƣớng Vũ Đức Đam tại hội nghị tổng kết phát triển giáo dục, đào tạo và dạy nghề vùng ĐBSCL giai đoạn 2011-2015 thì ĐBSCL vẫn là vùng trũng giáo dục (nhất là hệ thống mầm non) [30]. Trên thực tế, ngoại trừ Cần Thơ có sự phát triển khá hơn nhƣng nhìn chung trong Vùng phần lớn vẫn là nông nghiệp mang đậm dấu ấn thuần canh, sản xuất nhỏ, công nghệ mới còn rất ít và nhỏ bé, thiếu đồng bộ và thiếu liên kết trong sản xuất, sản xuất thiếu gắn kết với thị trƣờng, luôn thiếu vốn cho sản xuất và đầu tƣ.

Trong đó vốn TDNH cho ĐBSCL, theo đánh giá chung của nhiều chuyên gia, của Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ thì hiện tại nguồn vốn huy động của các tổ chức tín dụng (TCTD) vùng ĐBSCL chỉ đáp ứng đƣợc khoảng trên dƣới 70% nhu cầu vay vốn để đầu tƣ cho sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn của ngƣời dân ĐBSCL, trong đó vốn cho vay trung, dài hạn chỉ đáp ứng đƣợc gần 30% [4]. Nhu cầu thực tế vay vốn rất lớn, nhƣng việc tiếp cận vốn TDNH, nhất là z iv vốn trung, dài hạn của nông dân vẫn còn là trở ngại lớn do nhiều khía cạnh nhƣ thời hạn vay vốn, hồ sơ thủ tục còn rƣờm rà, vƣớng mắc về tài sản đảm bảo (TSĐB), định mức cho vay, đã đẩy không ít nông dân phải đến với “tín dụng đen” và hệ lụy là làm không đủ để trả nợ. Một trong những khó khăn về vốn trung dài hạn là do các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) chủ yếu chỉ huy động đƣợc vốn ngắn hạn, chiếm khoảng 70 – 80% [3]. Điều đó cho thấy TDNH hiện vẫn rất cần thiết đối với KTNo nói chung và cho Vùng KTTĐ nói riêng.

Về vấn đề này đƣợc không ít các nghiên cứu đề cập: Lý Hoàng Ánh và Lê Nhật Quý Thiệu (2013) cho rằng, với đặc điểm đa số dân cƣ sống ở nông thôn (76,8%) và hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực nông, lâm, ngƣ nghiệp, việc nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho nông hộ ở ĐBSCL là hết sức cần thiết [2]. Nguyễn Tiến Đông (2014) cho rằng: Nghị định 41/2010/NĐ-CP ngày 12/04/2010 về phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn, tạo ra “kênh” dẫn vốn quan trọng trong đầu tƣ cho nông nghiệp, nông thôn” [32]. Trƣơng Văn Lộc và Võ Văn Dứt (2014) nhấn mạnh: “Các nghiên cứu thực nghiệm gần đây cho thấy tín dụng có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của khu vực nông thôn, xóa đói, giảm nghèo vì tín dụng giúp cải thiện thu nhập của nông hộ…” [48]. Nguyễn Thị Nhung (2014) khẳng định: “Có thể nói các thông tƣ của ngân hàng trong việc triển khai chính sách của Chính phủ góp phần tích cực trong việc mở rộng quy mô tín dụng cho nông nghiệp nông thôn, hỗ trợ rất nhiều cho phát triển nông nghiệp, nông thôn nói chung và cho nông nghiệp, nông thôn của ĐBSCL nói riêng [55].

Lê Thị Tuấn Nghĩa và Phạm Mạnh Hùng (2015) đƣa ra nhận định: Phát triển nông nghiệp đòi hỏi nhu cầu vốn lớn, tuy nhiên, tỷ lệ vốn tự có của ngƣời dân Việt Nam tham gia vào sản xuất hiện nay còn ở mức thấp nên nguồn vốn tín dụng đƣợc xem là nguồn vốn chủ yếu [56]. Thực trạng trên cho thấy một trong những vấn đề cấp thiết đặt ra là nông nghiệp, nông thôn nói chung, ĐBSCL và Vùng KTTĐ nói riêng vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn, vẫn thiếu vốn cho phát triển, với thực tiễn đó tôi chọn đề tài “TDNH góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp Vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long” làm luận án tiến sỹ kinh tế; đây là đề tài nghiên cứu đáp ứng nhu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn đang đặt ra.