Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: Đặc điểm và nội dung

Tài liệu nghiên cứu Chương 3 phần 2 cnxhkh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Ts. Nguyễn Thị Huyền
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Chủ Nghĩa Xã Hội
• Đề tài: Thời Kỳ Quá Độ Lên Chủ Nghĩa Xã Hội: Đặc Điểm Và Nội Dung
• Loại tài liệu: Bài Giảng
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH
• 1.1. Tại sao cần có thời kỳ quá độ?
• 1.2. Lịch sử xã hội loài người đã trải qua mấy hình thái kinh tế xã hội?
• 1.3. Mục đích xây dựng HTKTXH – CSCN?
• 1.4. Có mấy hình thức quá độ?
• 1.5. Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH
• 1.6. Nội dung của thời kỳ quá độ lên CNXH
• 1.7. Thời kỳ quá độ bắt đầu khi nào và kết thúc khi nào?
• 1.8. Đặc điểm về kinh tế
• 1.9. Đặc điểm về chính trị
• 1.10. Đặc điểm về văn hóa, tư tưởng
• 1.11. Đặc điểm về xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ ĐỘ LÊN CNXH Ở VIỆT NAM
• 2.1. Quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN
• 2.2. Những đặc trưng bản chất của CNXH Việt Nam
• 2.3. Phương hướng xây dựng CNXH ở VN hiện nay

Tóm tắt

I. Tổng quan về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) là một giai đoạn quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội. Giai đoạn này không chỉ đơn thuần là sự chuyển tiếp từ chủ nghĩa tư bản (CNTB) sang CNXH mà còn là thời kỳ cải cách sâu sắc, nhằm xây dựng những đặc trưng mới cho xã hội. Theo TS. Nguyễn Thị Huyền, thời kỳ này cần thiết để cải tạo những nhân tố cũ và lạc hậu, đồng thời xây dựng những yếu tố mới phù hợp với đặc trưng của CNXH. Sự hiểu biết về thời kỳ quá độ giúp nhận thức rõ hơn về những thách thức và cơ hội trong quá trình phát triển.

1.1. Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH

Thời kỳ quá độ lên CNXH có những đặc điểm nổi bật như sự đan xen giữa các yếu tố cũ và mới. Theo TS. Nguyễn Thị Huyền, đây là thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội CNTB lên CNXH, với sự tồn tại của nhiều tàn dư về kinh tế, đạo đức và tinh thần của CNTB. Điều này tạo ra những thách thức lớn trong việc xây dựng một xã hội mới, đồng thời cũng mở ra cơ hội cho sự phát triển bền vững.

1.2. Nội dung chính của thời kỳ quá độ lên CNXH

Nội dung của thời kỳ quá độ lên CNXH bao gồm việc cải tạo cách mạng sâu sắc xã hội CNTB trên tất cả các lĩnh vực như kinh tế, chính trị và văn hóa. TS. Nguyễn Thị Huyền nhấn mạnh rằng đây là thời kỳ xây dựng từng bước cơ sở vật chất và kỹ thuật cho CNXH, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong thời kỳ quá độ lên CNXH

Thời kỳ quá độ lên CNXH không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như sự tồn tại của nhiều giai cấp, tầng lớp trong xã hội, và sự khác biệt giữa nông thôn và thành phố là những thách thức cần được giải quyết. Theo TS. Nguyễn Thị Huyền, cuộc đấu tranh giai cấp vẫn diễn ra trong điều kiện mới, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng từ giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

2.1. Thách thức về kinh tế trong thời kỳ quá độ

Trong lĩnh vực kinh tế, thời kỳ quá độ lên CNXH yêu cầu phải tồn tại nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Sự chuyển đổi từ nền kinh tế CNTB sang nền kinh tế XHCN đòi hỏi phải có những chính sách phù hợp để phát triển bền vững, đồng thời khắc phục những tàn dư của CNTB.

2.2. Thách thức về chính trị và xã hội

Về chính trị, việc thiết lập và tăng cường chuyên chính vô sản là một thách thức lớn. Giai cấp công nhân cần nắm vững quyền lực nhà nước để trấn áp giai cấp tư sản, đồng thời xây dựng một xã hội không giai cấp. Điều này đòi hỏi sự đồng lòng và quyết tâm cao từ toàn xã hội.

III. Phương pháp và giải pháp trong thời kỳ quá độ lên CNXH

Để vượt qua những thách thức trong thời kỳ quá độ lên CNXH, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. TS. Nguyễn Thị Huyền đã chỉ ra rằng việc áp dụng các thành tựu khoa học và công nghệ là rất cần thiết để phát triển lực lượng sản xuất. Đồng thời, cần phải xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

3.1. Giải pháp phát triển kinh tế

Phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ cần phải gắn liền với việc hiện đại hóa nền sản xuất. Cần có những chính sách khuyến khích đầu tư và phát triển các thành phần kinh tế, đồng thời bảo vệ tài nguyên môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.2. Giải pháp xây dựng văn hóa và xã hội

Xây dựng văn hóa và xã hội trong thời kỳ quá độ cần phải chú trọng đến việc phát triển con người. Cần tạo điều kiện cho mọi người dân có cơ hội phát triển toàn diện, đồng thời xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thời kỳ quá độ lên CNXH

Kết quả nghiên cứu về thời kỳ quá độ lên CNXH cho thấy rằng việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn là rất quan trọng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mặc dù gặp nhiều khó khăn, nhưng việc xây dựng CNXH ở Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể. TS. Nguyễn Thị Huyền nhấn mạnh rằng, sự phát triển của CNXH không chỉ là mục tiêu mà còn là một quá trình liên tục.

4.1. Thành tựu đạt được trong thời kỳ quá độ

Trong thời kỳ quá độ, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội. Sự chuyển mình mạnh mẽ của nền kinh tế đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao đời sống cho người dân.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy rằng, việc kiên định mục tiêu xây dựng CNXH là rất quan trọng. Cần phải học hỏi từ những thành công và thất bại để điều chỉnh các chính sách phù hợp với thực tiễn.

V. Kết luận và tương lai của thời kỳ quá độ lên CNXH

Thời kỳ quá độ lên CNXH là một giai đoạn quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội. Kết luận từ các nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với quyết tâm và nỗ lực của toàn xã hội, việc xây dựng CNXH ở Việt Nam sẽ đạt được những thành công lớn. TS. Nguyễn Thị Huyền khẳng định rằng, tương lai của CNXH phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của xã hội.

5.1. Tương lai của CNXH ở Việt Nam

Tương lai của CNXH ở Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc phát huy sức mạnh toàn dân và sự lãnh đạo của Đảng. Cần có những chính sách phù hợp để phát triển bền vững và đảm bảo công bằng xã hội.

5.2. Những thách thức trong tương lai

Trong tương lai, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới, bao gồm sự cạnh tranh toàn cầu và những biến đổi của môi trường. Cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để vượt qua những thách thức này và xây dựng một xã hội phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập chuyên đề "Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội" do TS. Nguyễn Thị Huyền biên soạn là một hợp phần trọng tâm thuộc khối kiến thức Lý luận chính trị (môn Chủ nghĩa xã hội khoa học) trong chương trình đào tạo trình độ đại học và sau đại học. Vị trí của chuyên đề đóng vai trò cầu nối logic giữa học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác – Lênin với thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào ba kết quả đầu ra chính:

• Làm rõ cơ sở lý luận về tính tất yếu, thực chất, nội dung và các hình thức của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
• Phân tích có hệ thống các đặc điểm của thời kỳ quá độ trên bốn bình diện cơ bản: kinh tế, chính trị, tư tưởng – văn hóa và xã hội.
• Luận giải cơ sở khách quan, nội dung bản chất của con đường quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam cùng hệ thống 8 đặc trưng và 8 phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội theo Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cấu trúc tài liệu được tổ chức theo phương pháp tiếp cận diễn dịch kết hợp lịch sử và logic: khởi đầu từ các nguyên lý kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin, chuyển tiếp sang phân tích các quy luật chung của thời kỳ quá độ, và cụ thể hóa vào tiến trình cách mạng Việt Nam qua các kỳ Đại hội Đảng (Đại hội IV, Đại hội VII, Đại hội IX, Cương lĩnh năm 1991 và Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011). Điểm đặc thù của tài liệu là tính cô đọng, chuẩn hóa các luận điểm lý luận thành các đề mục phân tích mạch lạc, gắn liền từng luận chứng với các mốc văn kiện chính trị có giá trị lịch sử và hiện thực.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung bài giảng của TS. Nguyễn Thị Huyền được phân bổ thành ba chủ đề cốt lõi:

1. Chủ đề 1: Cơ sở lý luận về hình thái kinh tế – xã hội và tính tất yếu của thời kỳ quá độ
   Nội dung xác lập quy luật tiến hóa của lịch sử xã hội loài người qua 5 hình thái kinh tế – xã hội: Cộng sản nguyên thủy, Chiếm hữu nô lệ, Phong kiến, Tư bản chủ nghĩa và Cộng sản chủ nghĩa. Khẳng định chủ nghĩa cộng sản không phải là một trạng thái hay lý tưởng được tạo ra một cách chủ quan mà là kết quả của phong tràu hiện thực. Mục đích xây dựng hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa là xóa bỏ đối kháng giai cấp, từng bước đưa con người trở thành con người tự do. Tính tất yếu của thời kỳ quá độ xuất phát từ việc chủ nghĩa xã hội là một xã hội khác biệt về chất so với các xã hội trước đó, đòi hỏi một quá trình lâu dài để cải tạo nhân tố cũ, lạc hậu và xác lập các đặc trưng mới.

2. Chủ đề 2: Các hình thức, đặc điểm và nội dung của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
   Phân loại hai hình thức quá độ: Quá độ trực tiếp (diễn ra từ các nước tư bản chủ nghĩa phát triển, có tốc độ nhanh hơn do đã có sẵn tiền đề vật chất) và Quá độ gián tiếp (diễn ra từ các nước tiền tư bản hoặc lạc hậu, có tính chất lâu dài, khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự giúp đỡ của giai cấp vô sản đã chiến thắng để rút ngắn tiến trình phát triển).
   Thực chất thời kỳ quá độ là quá trình cải biến cách mạng toàn diện, đan xen giữa tàn dư của chế độ cũ và các yếu tố mới xã hội chủ nghĩa trên 4 lĩnh vực:

   • Kinh tế: Tất yếu tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần.
   • Chính trị: Thiết lập và củng cố chuyên chính vô sản, giai cấp công nhân nắm quyền lực nhà nước để trấn áp giai cấp tư sản, thực hiện dân chủ đối với nhân dân, tổ chức xây dựng xã hội mới và chuyên chính với phần tử thù địch; tiếp tục cuộc đấu tranh giai cấp trong điều kiện mới (giai cấp công nhân cầm quyền, nội dung trọng tâm là xây dựng nhà nước có tính kinh tế, hình thức hòa bình tổ chức xây dựng).
   • Tư tưởng – văn hóa: Tồn tại nhiều hệ tư tưởng đan xen (chủ yếu là tư tưởng tư sản và vô sản); Đảng Cộng sản lãnh đạo xây dựng nền văn hóa vô sản mới, tiếp thu giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại.
   • Xã hội: Tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp vừa hợp tác vừa đấu tranh; còn tồn tại sự khác biệt giữa thành thị – nông thôn, lao động trí óc – chân tay; thực hiện công bằng xã hội dựa trên nguyên tắc phân phối theo lao động là chủ đạo.

3. Chủ đề 3: Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam và mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam
   Phân tích xuất phát điểm (thuộc địa nửa phong kiến, lực lượng sản xuất thấp, hậu quả chiến tranh nặng nề, tàn dư cũ còn nhiều, các thế lực thù địch chống phá) và bối cảnh thời đại (cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, quốc tế hóa sản xuất, hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ nhưng bản chất thời đại vẫn là thời đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội). Xác định quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là sự lựa chọn duy nhất đúng đắn, khoa học từ Cương lĩnh năm 1930. Làm rõ 4 luận điểm của Đại hội IX về nội dung "bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa". Hệ thống hóa tiến trình nhận thức của Đảng về mô hình chủ nghĩa xã hội: từ nhận thức định hướng (Đại hội IV năm 1976), định hình qua Cương lĩnh 1991 với 6 đặc trưng, đến Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011 với 8 đặc trưng và 8 phương hướng.

Progression logic của nội dung đi từ việc thiết lập nền tảng quy luật chung của lịch sử nhân loại, chuyển sang phân loại và xác định các quy luật trung gian của thời kỳ quá độ, và kết luận bằng sự vận dụng cụ thể vào mô hình phát triển của Việt Nam.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Học thuyết 5 hình thái kinh tế – xã hội: Cơ sở duy vật lịch sử chứng minh tính quy luật của sự thay thế các chế độ xã hội.
• Lý luận về hai hình thức quá độ: Nguyên lý phân định điều kiện khách quan giữa quá độ trực tiếp và quá độ gián tiếp.
• Nguyên lý cải biến toàn diện trong thời kỳ quá độ: Khung phân tích bốn chiều (kinh tế nhiều thành phần, chuyên chính vô sản trong điều kiện hòa bình xây dựng, đa dạng tư tưởng gắn với xây dựng văn hóa mới, cơ cấu xã hội – giai cấp phức tạp gắn với phân phối theo lao động).
• Học thuyết về con đường bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa: Luận điểm kế thừa thành tựu khoa học, công nghệ, quản lý của nhân loại để phát triển lực lượng sản xuất mà không xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích lý luận chính trị: Phân biệt chính xác giữa các khái niệm hình thái kinh tế – xã hội, hình thức quá độ, chuyên chính vô sản, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng.
• Kỹ năng đối chiếu văn kiện lịch sử: So sánh sự biến chuyển trong nhận thức lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các giai đoạn (Đại hội IV, Đại hội VII, Đại hội IX, Cương lĩnh 1991 và Cương lĩnh 2011).
• Kỹ năng luận giải thực tiễn: Vận dụng lý luận về thời kỳ quá độ để phân tích cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, các hình thức phân phối và yêu cầu tiếp thu khoa học công nghệ trong bối cảnh toàn cầu hóa.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Cách tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Kết hợp phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Nội dung bài giảng xây dựng các tiền đề lý luận Mác – Lênin, sau đó dùng các dữ liệu lịch sử của cách mạng Việt Nam (từ Cương lĩnh 1930 đến Cương lĩnh 2011) để minh chứng cho các bước phát triển tư duy lý luận.
• Bài tập và nghiên cứu tình huống (Case studies):
  • Phân tích tình huống bối cảnh Việt Nam sau năm 1975 và sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ để làm rõ tính tất yếu của việc kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.
  • Thảo luận mối quan hệ giữa việc duy trì kinh tế nhiều thành phần, sở hữu tư nhân và việc giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Đại hội IX.
• Bài tập thực hành (Practical exercises):
  • Lập bảng so sánh đặc điểm, ưu thế và thách thức giữa hai hình thức quá độ trực tiếp và quá độ gián tiếp.
  • Sơ đồ hóa 4 nội dung nhận thức của Đại hội IX về con đường quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.
  • Phân tích bảng đối chiếu giữa 6 đặc trưng của Cương lĩnh năm 1991 và 8 đặc trưng của Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011.
• Phương pháp đánh giá (Assessment methods): Kiểm tra mức độ thông hiểu qua các câu hỏi tự luận phân tích bản chất 4 lĩnh vực cải biến trong thời kỳ quá độ, kiểm tra trắc nghiệm các mốc văn kiện và đánh giá khả năng trình bày 8 đặc trưng, 8 phương hướng của mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam.
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Người học cần đọc tuần tự từ phần lý luận chung về hình thái kinh tế – xã hội, ghi chú các đặc điểm trên 4 lĩnh vực cải tạo, và đối chiếu trực tiếp các luận điểm trong bài giảng với văn bản Cương lĩnh năm 1991 và 2011.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa tiến trình nhận thức của Đảng: Bài giảng làm rõ sự vận động trong tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam từ mức độ "định hướng" tại Đại hội IV (1976), từng bước tiến tới mức độ "định hình, định lượng" tại Đại hội VII qua Cương lĩnh 1991, và được hoàn thiện với 8 đặc trưng tại Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011 trên cơ sở tổng kết hơn 30 năm đổi mới.
• Cập nhật nội dung bản chất về "Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa": Trình bày chuẩn xác quan điểm Đại hội IX: Bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa; thừa nhận sự tồn tại của nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế (sở hữu tư nhân không giữ vai trò chủ đạo), nhiều hình thức phân phối (phân phối theo lao động là chủ đạo kết hợp phân phối theo vốn đóng góp và quỹ phúc lợi); còn quan hệ bóc lột nhưng không giữ vai trò thống trị.
• Nhấn mạnh kế thừa văn minh nhân loại: Xác định rõ yêu cầu tiếp thu, kế thừa các thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt là thành tựu về khoa học, công nghệ và trình độ quản lý để thúc đẩy lực lượng sản xuất hiện đại.
• Đánh giá khách quan bối cảnh thời đại: Phân tích tác động hai mặt của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại cùng quá trình quốc tế hóa sản xuất, đặt công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam trong bối cảnh các quốc gia có chế độ xã hội khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh cạnh tranh lợi ích.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học và cao đẳng: Dành cho sinh viên năm thứ hai hoặc năm thứ ba thuộc mọi khối ngành (Khoa học Xã hội và Nhân văn, Kinh tế, Kỹ thuật, Y dược, Sư phạm) đang tích lũy tín chỉ học phần Lý luận chính trị / Chủ nghĩa xã hội khoa học.
• Học viên sau đại học (Cao học và Nghiên cứu sinh): Sử dụng làm tài liệu ôn tập, chuẩn hóa hệ thống khái niệm lý luận phục vụ các kỳ thi chuẩn đầu ra và các chuyên đề triết học, lý luận chính trị nâng cao.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành học phần Triết học Mác – Lênin (đặc biệt là nội dung Chủ nghĩa duy vật lịch sử, quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng) và học phần Kinh tế chính trị Mác – Lênin (lý luận về hàng hóa, giá trị thặng dư và cơ cấu kinh tế).
• Giảng viên và nghiên cứu viên: Phục vụ làm khung bài giảng chuẩn cho giảng viên giảng dạy chuyên đề Thời kỳ quá độ; làm tài liệu tham khảo để biên soạn ngân hàng câu hỏi đánh giá và đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Tài liệu được thiết kế cho sinh viên bậc đại học, học viên sau đại học các khối ngành cần trang bị kiến thức chuẩn mực về học phần Lý luận chính trị, cùng giảng viên cần tài liệu giảng dạy chuyên đề Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận tài liệu?
Người học cần nắm vững các phạm trù cơ bản của Triết học Mác – Lênin (học thuyết 5 hình thái kinh tế – xã hội, quy luật lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất) và Kinh tế chính trị Mác – Lênin (các thành phần kinh tế, quan hệ phân phối và sở hữu).

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các tài liệu khác là gì?
Tài liệu hệ thống hóa rõ ràng 4 lĩnh vực cải biến của thời kỳ quá độ (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội), làm rõ 4 luận điểm của Đại hội IX về con đường bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, và trình bày rành mạch sự phát triển từ mô hình 6 đặc trưng (1991) lên mô hình 8 đặc trưng (2011).

4. Phương pháp tự học tài liệu này như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Người học nên học theo tiến trình 3 bước: (1) Nắm chắc các khái niệm lý luận chung (5 hình thái kinh tế – xã hội, 2 hình thức quá độ); (2) Phân tích sâu 4 đặc điểm của thời kỳ quá độ; (3) Vẽ sơ đồ cây ghi nhớ 8 đặc trưng và 8 phương hướng của Cương lĩnh năm 2011.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào cần đọc kèm theo?
Người học cần đối chiếu với các văn bản chính trị gốc: Cương lĩnh chính trị năm 1930 của Đảng, Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IV (1976), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (1991), Văn kiện Đại hội IX (2001) và Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011.

---

Kết luận

Bài giảng "Thời kỳ quá độ lên CNXH" của TS. Nguyễn Thị Huyền cung cấp một khung phân tích khoa học, nhất quán về mặt lý luận và chuẩn xác về mặt văn kiện chính trị. Tài liệu đã làm rõ tính tất yếu khách quan, nội dung cải biến toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của thời kỳ quá độ, đồng thời định vị rõ lộ trình và bản chất con đường quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam. Hệ thống hóa 8 đặc trưng và 8 phương hướng theo Cương lĩnh 2011 giúp người học xây dựng nhận thức khoa học, phục vụ trực tiếp cho việc hoàn thành học phần và nghiên cứu các vấn đề phát triển kinh tế – xã hội đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Thời kỳ quá độ lên CNXH • TS.NGUYỄN THỊ HUYỀN • Tại sao cần có thời kỳ quá độ? TS.Nguyễn Thị Huyền • CNXH là một xã hội khác về chất so với các XH trước đó vì vậy cần phải có quá trình quá độ lâu dài để cải tạo những nhân tố cũ, lạc hậu và xây dựng những đặc trưng mới cho phù hợp với những đặc trưng cơ bản của CNXH. Nguyễn Thị Huyền • Lịch sử xã hội loài người đã trải qua mấy hình thái kinh tế xã hội ? Học thuyết HTKTXH của chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ rõ: lịch sử xã hội đã trải qua 5 HTKTXH • Cộng sản nguyên thủy • Chiếm hữu nô lệ • Phong kiến • Xã hội Tư Bản Mục đích xây dựng HTKTXH – CSCN ? TKTXH-CSCN có sự khác biệt về chất, trong đó không có gc đối kháng con người từng bước trở thành người tự do. • CNCS không phải là một trạng thái cần sáng tạo ra, không phải là một lý tưởng mà hiện thực cần tuân theo mà là kết quả của phong trào hiện thực Có mấy hình thức quá độ? • Có 2 hình thức quá độ • Quá độ trực tiếp • Quá độ gián tiếp • Quá độ từ các nước TBCN (nhanh hơn) • Vì CNTB đã tạo ra dc một số tiền đề vật chất cho CNXH • Quá độ từ các nước chưa trải qua xã hội TBCN (lâu hơn, khó khăn, phức tạp, và có thể kéo dài) • Các nước lạc hậu với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản đã chiến thắng có thể rút ngắn được quá trình phát triển. Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH? Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH • Thực chất của thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội TBCN (tiền TBCN) lên CNXH.

• Chính vì vậy, thời kỳ quá độ có sự đan xen của nhiều tàn dư về mọi phương diện, kinh tế, đạo đức, tinh thần, của CNTB và những yếu tố mới mang tính chất XHCN. Nội dung của thời kỳ quá độ lên CNXH? Về nội dung thời kỳ quá độ lên CNXH • Là thời kỳ cải tạo cách mạng sâu sắc, triệt để xã hội TBCN trên tất cả các lĩnh vực, kinh tế, chính trị, văn hóa, XH xây dựng từng bước cơ sở vật vất, kỹ thuật và đời sống tinh thần của CNXH Thời kỳ quá độ bắt đầu khi nào và kết thúc khi nào? • Đó là thời kỳ lâu dài, gian khổ, bắt đầu từ khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được chính quyền đến khi xây dựng thành công CNXH. Đặc điểm về kinh tế? Trên lĩnh vực kinh tế • Tất yếu tồn tại kinh tế nhiều thành phần Đặc điểm về chính trị? Trên lĩnh vực chính trị • Thiết lập, tăng cường chuyên chính vô sản mà thực chất của nó là việc gccn nắm vững và sử dụng quyền lực nhà nước trấn áp gc tư sản, tiến hành xd một XH không giai cấp. • Với chức năng thực hiện dân chủ đối với nhân dân, tổ chức, xây dựng và bảo vệ chế độ mới, chuyên chính với những phần tử thù địch, chống lại nhân dân.

• Tiếp tục cuộc đấu tranh gc giữa gcvs đã chiến thắng nhưng chưa phải đã hoàn toàn thắng với gcts đã thất bại nhưng chưa phải đã thất bại hoàn toàn. • Cuộc đấu tranh diễn ra trong điều kiện mới • Gccn đã trở thành gc cầm quyền • Với nội dung mới – xây dựng toàn diện XH mới trọng tâm là xây dựng nhà nước có tính kinh tế. • Và hình thức mới – cơ bản là hòa bình tổ chức xây dựng. Đặc điểm về văn hóa, tư tưởng? Trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa • Còn tồn tại nhiều tư tưởng khác nhau chủ yếu là tư tưởng tư sản và tư tưởng vô sản.

• Gccn thông qua đội tiền phong của mình là ĐCS từng bước xd văn hóa vô sản, nền VH mới XHCN • Tiếp thu giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, bảo đảm đáp ứng nhu cầu văn hóa – tinh thần ngày càng tăng của nhân dân. Bài giảng của TS. Nguyễn Thị Huyền Đặc điểm về xã hội? Trên lĩnh vực xã hội • Tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp vừa hợp tác vừa đấu tranh với nhau. • Còn có sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị, giữa lao động trí óc và lao động chân tay.

• Là thời kỳ đấu tranh giai cấp chống áp bức bất công, xóa bỏ tệ nạn XH và những tàn dư của XH cũ để lại. • Thiết lập công bằng XH trên cơ sở thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động là chủ đạo. QUÁ ĐỘ LÊN CNXH Ở VIỆT NAM Bài giảng của TS. Nguyễn Thị Huyền 3.Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam • 3.1 Quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN • Xuất phát từ một XH vốn là thuộc địa nửa phong kiến, LLSX thấp • Đất nước trải qua chiến tranh ác liệt, kéo dài nhiều thập kỷ, hậu quả để lại còn nặng nề.

• Những tàn dư thực dân phong kiến còn nhiều • Các thế lực thù địch thường xuyên tìm cách phá hoại chế độ XHCN và nền độc lập của nhân dân ta. • Cuộc CMKH và CN hiện đại đang diễn ra mạnh mẽ cuốn hút tất cả các nước ở những mức độ khác nhau. • Nền sx và đời sống đang trong quá trình quốc tế hóa sâu sắc ảnh hưởng tới nhịp độ pt lịch sử và cs các dân tộc. • Những xu thế đó vừa tạo thời cơ pt nhanh cho các nước vừa đặt ra những thách thức gay gắt.

• Thời đại ngày nay vẫn là thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH cho dù chế độ XHCN ở Đông ÂU và Liên Xô sụp đổ • Các nước với chế độ XH và trình độ pt khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia dân tộc. • Cuộc đấu tranh của nd các nước vì hòa bình, độc lập dt, dân chủ pt và tiến bộ XH gặp nhiều khó khăn thách thức • Song theo quy luật tiến hóa của lịch sử loài người nhất định sẽ tiến tới CNXH. • Quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN là sự lựa chọn duy nhất đúng, khoa học. • Phản ánh đúng ql phát triển KQ của CMVN trong thời đại ngày nay.

• Cương lĩnh năm 1930 của Đảng đã chỉ rõ: • Sau khi hoàn thành CMDTDCND sẽ tiến lên CNXH • Đây là sự lựa chọn rứt khoát đúng đắn của Đảng, đáp ứng nguyện vọng thiết tha của dân tộc của nd, phản ánh xu thế pt của thời đại, phù hợp với quan điểm KH, CM và sáng tạo của CN Mác – Lênin. Quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN? • Quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN như đại hội IX của ĐCSVN xác định: • Con đường đi lên của nước ta là sự pt quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN. • Tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của QHSX và KTTT – TBCN • Nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ TBCN, đặc biệt về KHCN để pt nhanh LLSX, xây dựng nền kt hiện đại. Tư tưởng mới, phản ánh nhận thức mới, tư duy mới của Đảng về con đường đi lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN được hiểu đầy đủ là: • Thứ nhất, quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN là con đường CM tất yếu KQ, con đường xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta.

• Thứ hai, quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của QHSX và KTTT – TBCN. • Điều đó có nghĩa trong thời kỳ quá độ còn nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế • Sở hữu tư nhân TBCN và thành phần kinh tế tư nhân TBCN không chiếm vai trò chủ đạo. • Thời kỳ quá độ còn nhiều hình thức phân phối • Ngoài phân phối theo lao động vẫn là chủ đạo còn phân phối theo mức đóng góp và quỹ phúc lợi XH • Thời kỳ quá độ vẫn còn quan hệ bóc lột và bị bóc lột, song quan hệ bóc lột TBCN không còn giữ vai trò thống trị. • Thứ ba, quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN đòi hỏi phải tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới CNTB • Đặc biệt là những thành tựu về KHCN • Thành tựu về quản lý để pt XH • Xây dựng nền kt hiện đại • Pt nhanh LLSX • Thứ tư, quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN là tạo sự biến đổi về chất của XH trên tất cả các lĩnh vực • Là sự nghiệp khó khăn, phức tạp, lâu dài • Với nhiều chặng đường, hiều hình thức tổ chức kt, XH có tính chất quá độ • Đòi hỏi phải có quyết tâm chính trị cao và khát vọng lớn của toàn Đảng toàn dân.

Những đặc trưng bản chất của CNXH Việt Nam? 3. Những đặc trưng của CNXH và phương hướng xây dựng CNXH ở VN hiện nay • 3. Những đặc trưng bản chất của CNXH Việt Nam • Vận dụng sáng tạo và pt chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể VN • Tổng kết thực tiễn quá trình CMVN nhất là hơn 30 năm đổi mới. • Nhận thức của Đảng và nd ta về CNXH và con đường đi lên CNXH ngày càng sáng tỏ • Đại hội IV năm 1976 nhận thức của Đảng ta về CNXH và con đường pt CM nước ta mới dừng ở mức độ định hướng: • Trên cơ sở phương hướng đúng hãy hành động thực tế cho câu trả lời • Đến ĐH VII nhận thức của ĐCSVN về CNXH và con đường đi lên CNXH đã sáng tỏ hơn • Không chỉ dừng ở nhận thức định hướng, định tính mà từng bước đạt tới trình độ định hình, định lượng • Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (1991) • Xác định mô hình CNXH ở nước ta với 6 đặc trưng • Đến Đại hội IX trên cơ sở tổng kết 25 năm đổi mới, nhân thức của Đảng ta về CNXH và con đường đi lên CNXH có bước pt mới.

• Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH bổ sung pt năm 2011 đã pt mô hình CNXHVN với 8 đặc trưng đó là • Một là: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. • Hai là: Do nhân dân làm chủ • Ba là: Có nền kt phát triển cao dựa trên LLSX hiện đại và quan hệ sx tiến bộ phù phợp.