Chương 1. Những van dé chung về XLCH đổi với NCTN phạm tôi. XLCH đôi với NCTN phạm tội tai Nam Phi. XLCH đối với NCTN phạm tôi tại Việt Nam, so sánh với Nam Phi và những đề xuất.
NHỮNG VAN DE CHUNG VE XỬ LÝ CHUYEN HƯỚNG DOI VỚI NGƯỜI CHUA THÀNH NIÊN PHAM TOI 1. Khái niệm xử lý chuyên hướng đối với người chưa thành niên phạm tội 1. Định nghĩa xứ lý chuyêu hnéug đối với người chưa thanh miền pham tội Khái niệm XLCH được đề cập lần đầu trong các văn bản phép luật tại Báo cáo của Ủy ban Thực thi pháp luật và Quan lý tư pháp của Tổng thống Hoa Kỷ năm 19673. Tiên thực tê, khái niém nay đã manh nha xuất hiện từ cuối thé ky 19, khí Australia và Hoa Kỳ thành lập các tòa án chuyên trách dành cho NCTN như mét một nỗ lực nihằm chuyên hướng những người phạm tội trẻ tuổi khối các tòa án dành cho người lớn có tinh trừng phạt cao hon‘.
Tuy nhiên, cho dén nay, van còn nhiều van dé chưa được thông nhật xoay quanh khái niém XLCH đối với NCTN phạm tôi Trong giới khoa học pháp lý, có nhiêu quan điểm khác nhau về khát niệm XLCH. Chang han, Sloth (2005) giải thích: “K?ú một người trưởng thành bi buộc tôi phạm tội, người dé sẽ bị đùa ra tòa án tô img nhưng khiNCTNphạm tội, nhà nước có thé lựa chon không địa người này ra tòa. Bắt ky} phẩm ứng thay thé nào khác đối với NCTN vi phạm ngoài thủ tục tô tung tư pháp, về cơ ban, nhằm giải quyết các nguyên nhân và hậu qua của việc vi phạm luật hình sự là sự chuyển hướng "5 Trong khi đó, Muncie (1999) lại mô ta XLCH là cách xử lý NCTN phạm tội ma tránh để họ phải đối mặt với các thủ tục tổ tụng. “XLCH là các chiến lược được phát triển trong hệ thông tw pháp NCTN nhằm ngăn chăn NCTNphạm tội hoặc đâm bao rằng ho tránh được các hoạt động chính thức của tòa dn và việc giam giữ nếu họ bị bắt và trig t8”6, Còn theo Paul (1991), XLCH là các biên pháp xử lý NCTN pham tội dua trên công đồng “XLCH là một thủ tuc xứ lý NCTN trong một chương trình công đồng thay thé hơn là xét xứ ho trong hệ thông toa án NCTN?.
Chow (1989), The psychiatrization of petty theft: An iountended consequence af diversion, hận văn thạc sĩ, Smuon Fraser University tr 17. Sealy intervention: diversion cad youth conferencing ~ a national profile cod review af current approaches to diverting jrwerales from the criminal justice system, Canberra, Attomey-General's Dept. Š Jalia Sloth-NizIsen (2005), Jimerale Justice in Transition: Bringing the Conventionon the Rights of the Chala 1o Work in Africa and Nepal, The Danish Institute for Humun Rights: Copenhagen, tr. Mimcie (1999), Youth and Crime: A Critical Burodhction, Landon, tr 305 7 Paul R.
Trong pháp luật quốc tế, khái tiệm XLCH được thể hiện trong các văn kiện quốc tế liên quan đền quyên trẻ em nlnư sau: Theo Quy tắc 11.1 Quy tắc Bắc Kinh, “Bat cứ kai nào thích hop, phải xem xét vé viée xứ |ý NCTN pham tôi mà không phải đưa ra xét xứ chính thức bởi các cơ quan có thẩm quyên .” Ở đây, XLCH tuy chưa được định nghĩa cụ thể, nhưng bản chất của nó đã được chỉ ra là một biện pháp thay thê TNHS mà không có sự can thiệp của Tòa án, tức là không để NCTN pham tội bị xét xử bởi Tòa án Điều này nhằm mục đích ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực của các thủ tục tổ tung tư pháp đổi với ho. Thay vì bị xét xử bởi tòa án NCTN pham tội sé được chuyển giao cho các tổ chức hé trợ ở cộng đông Điều 40.3(b) CRC cũng cho thay bản chất của XLCH: “Bat kỳ lửu nào thấy thích hop và cẩn thiết cần đề ra các biển pháp xứ ly: những trẻ em vi phạm pháp luật mà không phải sử dụng đến thủ tuc tô hing te pháp, miễn là các quyên con người và những bảo vệ pháp lý được tôn trong day dic” V ới quy định này, CRC đã thiết lập nguyên tắc chuyển tré em khối các tli tục xét xử chính thức. Theo đó, XLCH là việc sử dung các biện pháp chính thức hoặc không chính thức khác ngoài hệ thông tư pháp hinh sự dé xử lý đối vớiNCTN phạm tội" Như vậy, hiện nay van chưa có khái niém thông nhật về XLCH đôi với NCTN phạm tội. Trên cơ sở các quy định trong các văn kiên quốc tá, tác giả cho rằng, XLCH đối với NCTN pham tội là việc xử lý họ bằng cách áp dung các biện pháp thay thé nhằm ngắn NCTN tiếp xúc với thủ tục tố tung.
Nói cách khác, thông qua XLCH, NCTN pham tội sẽ được chuyên khởi quy trình tổ tung. Với cách hiểu này, tác giả đưa ra khái niệm về XLCH đối với NCTN phạm tôi nhu sau: XLCH đối với NCTNphạm tội là quá trình xử ls NCTN bằng các biện pháp thay thé thit tục tổ tung tư pháp chính thông. Đặc điểm của xit lý chuyén Iurớng đỗi với người chia thanh niên pham tội Thứ nhất, về đôi tượng áp dụng, Ở đây, đối tương áp dụng các biện pháp XLCH là NCTN có hành vi phạm tội. Khi NCTN phạm tội, các biện pháp XLCH được dat ra do ba giả định: (1) NCTN * Diễn giải Quy tắc 11.1 Quy tắc Bắc Kinh * Geraldine Vin Bueren (2006), Article 40 Chald Criminal Justice, Martinus Nijhoff Publishers, Leiden & Boston 2006,tr.27 đang trong quá trình phát triển và có những nhu câu khác nhau về sự phát triên tử người lớn; (2) NCTN có tiêm năng phục hai lớn, (3) NCTN dễ bị tên throng”? Giải thích cho giả đính trên xuất phát từ việc NCTN là người chưa phát triển hoàn thiện về mat thé chat và sinh ly.
Chính bởi sự chưa hoàn thiện đó, NCTN được coi là nhóm người yêu thé trong xã hội, dé bi tên thương, phụ thuộc và không đủ năng, lực theo pháp luật. Vì lé do, họ nhận được những đắc quyên, sự bảo vệ riêng va có trách nhiệm đối với xã hội thap hơn so với người trưởng thành. Tuy nhiên, cần lưu ý rang, NCTN vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện nhân cách Các nghiên cứu cũng đã chứng minh rằng tôi pham chưa thành niên là mét hiện tượng mang tính nhat thời và khi bước vào tuổi trường thành, NCTN sẽ từ bỏ lối sóng tôi pham l1 Do vậy, so với người đã trưởng thanh,NCTN dé dàng giáo duc, cãi tạo và có tiêm năng phuc hôi lớn hơn. Đẳng thời, khi phải tiép xúc với thủ tục tô tung NCTN dé bị tên thương bởi sự ky thị và hậu qua pháp lý nang né lả việc mang án tích? Do đó, việc chuyển họ ra khỏi thủ tục tổ tụng hình sự và áp dụng các biên pháp XLCH sẽ giúp ho tránh được những tác đông tiêu cực trên, dong thời cách xử lý nay cũng phù hợp hơn với các đặc điểm đặc thù của nhom người đang trong giai đoạn trưởng thành nay.
Thứ hai, và ban chat Ban chat của XLCH là quá trình xử lý NCTN pham tội bằng cách chuyển họ ra khỏi thủ tục tổ tụng hình sự chính thống, tránh dé ho bị xét xử bởi Tòa án Tắt nhiên, việc trải qua thủ tục tô tụng tư pháp sẽ dem lại những hậu quả tiêu cực đối với bat cứ ai. Tuy nhiên, NCTN còn dang trong giai đoạn phát triển và hoàn thiện về mặt nhân. cách, dé bị ảnh hưởng tiêu cực nhưng cũng dé cải tạo, giáo duc. Đẳng thời, khi suy xét đến đô tuổi và hoàn cảnh của NCTN, đôi khi việc xử lý hình sự đối với họ có phan quá nghiém khắc và cứng nhắc.
Do đó, cân có mét cách thức xử lý NCTN pham tội khác thay thé cho thủ tục tô tung tư pháp chính thức mà vẫn đòi hai NCTN phải chiu trách nhiém về hành vi pham tdi của minh dé có thé bảo dim được tinh nghiém » Brace Abramson (2005), “The Right to Diversion: Using the Convention on the Rights of the Child to Tian Jiwentle Justice Rights into Reality”, công bô trang Joluury Juhl Sorensen and Jorgen Jepsen (eds.), Jeaverale Justice in Transinion: Bringing the Convention on the Rights of the Child to Work in Africa coxd Nepal, The Danish Institute for Human Rights: Copenhagen, tr. 10 minh của pháp luật. Vi vay, XLCH ra đời và được xây dụng, thiết ké có sự thân thiện, nhạy cảm với đặc thù tâm sinh ly lứa tuổi của NCTN, bảo đảm cho NCTN phạm tội được phát triển trong môi trường lành m anh nhung cũng đông thời ngăn ngửa sự tái phạm của họ trong tương lai. Cần có sự phân biệt giữa khái miệm XLCH với khái niém tư pháp phục hồi (TPPH), bởi XLCH có thé bao gồm yêu tổ TPPH ở một yêu tô nhật định, dé gây ra sự nhằm lẫn với nheu.
Chẳng hạn, trong trường hợp nan nhân của hành vi phạm tội và NCTN phạm tội có thé đạt được thỏa thuận về giải pháp giải quyết phù hợp hon có thể có lợi cho ca hai bênŠ. Tuy nhiên, trong trường hợp tôi pham không có nạn nhân, XLCH không bao gém yêu tô này bởi TPPH chủ yêu tập trung vào việc khôi phục thiệt hei do hành vi phạm tôi”, sửa chữa và đền bù cho nạn nhân!ế Thứ ba, về thời điểm áp dụng. Theo chuẩn mực quốc tế, XLCH có thé được áp dụng tại bat ky thời điểm nao bao gồm trước hoặc trong quá trình tô tụng”, Theo quy đính trên, nêu được áp dung trước quá trình tổ tụng, XLCH sẽ giúp ngăn NCTN phạm tội phải tiếp xúc với thủ tục tô tung chính thức. Trong khi đó, néu được áp dung trong quá trình tô tụng XLCH gop phần chuyển hướng NCTN phạm tôi khỏi việc tiếp xúc với thủ tục tổ tụng tư pháp nhiêu nhật có thé.
từ đó han chế sự can thiệp sâu hơn của hệ thông tư pháp và bat ky hậu quả tiêu cực nào mà nó có thé gây ra đối với NCTN phạm tội. Tuy nhiên, thời điểm muộn nhất để NCTN được XLCH phải là trước khi họ bi đưa ra xét xử bởi Toa án Bởi nêu NCTN phạm tôi đã bi Tòa án xét xử, tức là họ đã bi xử lý hoàn toàn theo phương thức chính thông và trải qua day đủ thủ tục tô tụng. Điều này trái với bản chất của XLCH là chuyển NCTN pham tôi ra khối thủ tục tô tụng tư pháp chính thông. * HE Zelw (2018), “Restorative Justice: The Concept, Justicia Para Crecer”, Specialized Magacine mn Restorative Jiwentle Justice in Latin America and Cantbbean,No 23,0 6.
3* Tỏi phạm không có nạn nhân li nhiing toi xim phạm din trật tự của xã hộinói dumg, không gây ra thiithai cho nạn nhin, vi đụ ting trữ hoặc sử đụng chất cam, đánh bạc trái phép. Xem: Meg Garvin, Sarah Le Chr (2011), “Protecting the Victims of “AVirtinsless° Crimes”, National Crime Victim Law Instinge ,tr.